应学法部分的详细解释巴利
Sekhiyakathāvaṇṇanā
1870 像这样说明了应应悔过的判定之后,接着为了说明随后诵出的应学法条的判定,所以说“凡是不恭敬地……”等。“凡”是指长老、新比丘或中年比丘。这里,“不恭敬”是指故意犯戒,以及在拿取下衣等衣物时不用心、不努力。“或在后面”这里,“或”字包含了“或见到”这一情况。“而它的”这里,“而”字是用来连接下文将要说的内容。巴利
1870. Evaṃ pāṭidesanīyavinicchayaṃ dassetvā tadanantaraṃ uddiṭṭhānaṃ sekhiyānaṃ vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘yo anādariyenevā’’tiādi. Yoti thero vā navo vā majjhimo vā. Ettha anādariyaṃ nāma sañcicca āpattiāpajjanaṃ, nivāsanādivatthassa uggahaṇe nirussāhañca. Pacchatopi vāti ettha vā-saddena ‘‘passatopi vā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Tassa cāti ettha ca-saddo vakkhamānasamuccayo.
1871 不只是按前面说的方式穿才犯恶作,按犍度里讲的“象鼻式”等做法来穿也犯恶作,所以经文说“象鼻等”这些话。象鼻式等穿法,后面《小事犍度》里会讲清楚。“周圆”就是把四周弄匀称、弄圆整。“应穿”就是应当穿、应当披上的意思。巴利
1871. Na kevalaṃ vuttanayena nivāsentasseva hoti, khandhakāgatahatthisoṇḍādiākārenāpi nivāsentassa dukkaṭaṃ hotīti āha ‘‘hatthisoṇḍādī’’tiādi. Hatthisoṇḍādinivāsanaṃ parato khuddakavatthukkhandhake (cūḷava. 280) āvi bhavissati. Parimaṇḍalanti samantato maṇḍalaṃ katvā. Vatthabbanti nivatthabbaṃ nivāsetabbanti attho.
1872 从膝盖以下这一句里,还省略了“从小腿骨顶端开始”这部分。所谓“八指量”,老师们说:是按木匠手指量的八个手指宽。为了把注释——“如果是小腿瘦、或者小腿肚肉很厚的人,为了让他穿着合身,从膝盖再往下超过八指来穿,也是可以的”——也收摄进来,所以才说“少于这个就不可以”。巴利
1872.Jāṇumaṇḍalatoheṭṭhāti ettha ‘‘jaṅghaṭṭhisīsato paṭṭhāyā’’ti seso. Aṭṭhaṅgulappamāṇakanti vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulamattanti ācariyā. ‘‘Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti, tassa sāruppatthāya jāṇumaṇḍalato aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 576) aṭṭhakathaṃ saṅgaṇhitumāha ‘‘tato ūnaṃ na vaṭṭatī’’ti.
1873 1873. 不是故意把下衣穿得不周圆的人,无犯。这是句子的连接方式。下面也一样。“不是故意”是指:并不是存着“我要把下衣穿得不周圆”这样的念头,而是本来想“我要把下衣穿得周圆”,结果没做到,把下衣穿得不周圆,这样无犯。“失念”是指:心在别的事情上,也那样穿,无犯。“不了知”是指:完全不知道怎样把下衣穿得周圆,这样无犯。不过,穿下衣的规矩还是应该学。即使已经学过规矩,如果不知道“已经提上去了”或者“已经放下来了”,这样也无犯。“患病”是指:小腿或脚上有疮,把下衣提起来或放下去穿,无犯。这里说的“脚”,指的是脚附近。“在危难时”是指:有野兽或盗贼追赶,在这样的危难中,无犯。巴利
1873. Asañcicca aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpattīti yojanā. Evamuparipi. Asañciccāti ‘‘aparimaṇḍalaṃ nivāsessāmī’’ti evaṃ asañcicca, atha kho ‘‘parimaṇḍalaṃyeva nivāsessāmī’’ti virajjhitvā aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpatti. Asatissāpīti aññavihitassāpi tathā nivāsentassa anāpatti. Ajānantassāti kevalaṃ parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti. Apica nivāsanavattaṃ uggahetabbaṃ. Uggahitavattopi sace ‘‘āruḷha’’nti vā ‘‘oruḷha’’nti vā na jānāti, tassāpi anāpattiyeva. Gilānassāti yassa jaṅghāya vā pāde vā vaṇo hoti, tassa ukkhipitvā vā otāretvā vā nivāsentassa anāpatti. Pādoti cettha pādasamīpaṃ adhippetaṃ. Āpadāsūti vāḷā vā corā vā anubandhanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti.
1874 把两个边角弄平齐:是指偏袒一肩披衣时,在背后和腹部两侧垂下来的两个边角,弄得像象背上的肿包那样平齐。“弄成周圆”:就是同一个意思的另一种说法。“恭敬地”:这是对阳性抽象名词的说明。“应当恭敬地披着”:这是接续前面的说法,意思是应当怀着恭敬来披衣。“如果不这样做”:是指虽然对披衣的规矩生起了恭敬,却还是没有这样披衣的人。巴利
1874.Ubho koṇe samaṃ katvāti pārupanassa ekaṃse katassa piṭṭhipasse, udarapasse ca olambamāne ubho kaṇṇe hatthipiṭṭhe gaṇḍā viya samaṃ katvā. Parimaṇḍalaṃ katvāti etasseva atthapadaṃ. Sādaranti bhāvanapuṃsakaniddeso. Sādaraṃ vā pārupitabbanti yojanā, sādaraṃ pārupanaṃ kattabbanti attho. Evaṃ akarontassāti pārupanavatte ādaraṃ janetvā evaṃ apārupantassa.
1875 “我将周圆地穿着”或“我将周圆地披着”这两条学处,因为文中没有特别区分而只说“于俗家间”,所以说“没有区分地说”。这两条学处既然是没有区分地宣说的,因此不论在俗家还是在精舍,都应当做成周圆,这就是句子的意思。“家”就是指俗家。“或在精舍”,是就礼敬佛陀等时候说的。“应作成周圆”,意思是应当只以周圆的方式穿着、披着。巴利
1875. ‘‘Parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā’’ti (pāci. 576) vā ‘‘parimaṇḍalaṃ pārupissāmīti sikkhā karaṇīyā’’ti (pāci. 577) vā ‘‘antaraghare’’ti avisesetvā vuttattā āha ‘‘avisesena vutta’’nti. Idaṃ sikkhāpadadvayaṃ yasmā avisesena vuttaṃ, tasmā ghare, vihāre vā kātabbaṃ parimaṇḍalanti yojanā. Ghareti antaraghare. Vihāre vāti buddhupaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ. Parimaṇḍalaṃ kattabbanti parimaṇḍalameva nivāsetabbaṃ pārupitabbanti attho.
1876 把两个角弄平齐,这是连接关系。而用衣料边缘盖住脖子,这是接续说明。巴利
1876. Ubho koṇe samaṃ katvāti sambandho. Gīvameva ca anuvātena chādetvāti yojanā.
1877 同样地,“不作”是指没有按照上面所说的方式去做。“两腋尖”是指两个腋窝的顶端。“以及胸”是指胸部。“敞开”是指不加遮盖。“随意”是指随自己的意愿。“行”在这里要补上“在俗家之间”。所谓俗家之间,不管是在村落还是在精舍,都是指居士煮饭、吃饭后居住的地方。巴利
1877.Tathā akatvāti yathāvuttavidhānaṃ akatvā. Jattūnipīti ubho aṃsakūṭānipi. Urampi cāti hadayampi. Vivaritvāti appaṭicchādetvā. Yathākāmanti icchānurūpaṃ. Gacchatoti ettha ‘‘antaraghare’’ti seso. Antaragharaṃ nāma gāme vā hotu vihāre vā, pacitvā bhuñjitvā gihīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ.
1878-9 “从腕带”这一说法,也应与“从下面”连接起来理解。“已到住处者”这里,省略了“敞开身体坐着”这一句。所谓“已到住处者”,就是为了过夜而前去的人。由此说明:为了住宿而进入人家屋内时,应当把自己遮盖严实再进去。也正是由此说明:对于已经到住处的人,来到他跟前,随意走动并没有过失。因此《甘提巴达》中说:“即使只住一天,到已住下来的人跟前,随意走动也是可以的,更何况对已经决定住四五天的比丘,到他跟前去呢。”巴利
1878-9.‘‘Maṇibandhato’’ti imināpi ‘‘heṭṭhā’’ti yojetabbaṃ. Vāsūpagassāti ettha ‘‘kāyaṃ vivaritvā nisīdato’’ti seso. Vāsūpago nāma rattivāsatthāya upagato, etena vāsatthāya antaragharaṃ upagacchantena suppaṭicchanneneva upagantabbanti dīpitaṃ hoti, eteneva vāsūpagatassa santikaṃ upagatassa yathākāmaṃ gamane na dosoti ca vuttameva hoti. Tenāha gaṇṭhipade ‘‘ekadivasampi vāsūpagatassa santikaṃ yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭati, ko pana vādo catupañcāhaṃ vāsamadhiṭṭhāya vasitabhikkhūnaṃ santika’’nti.
1880 “善调伏”的意思是:完全不玩弄手脚,因此得到很好的调伏。巴利
1880.Suvinītenāti hatthapādānaṃ akīḷāpaneneva suṭṭhu vinītena.
1881 1881. 因为要配合偈颂的格式,把“具念”拉长成了“具念者”。所谓“不变动”,是指不夹杂四处张望。所谓“轭量”,是说它的量是一轭,车轭是四肘的长度,指的就是那么大的范围。所谓“观者”,就是观看的人。“比丘应垂目”这一句,是这样断词的。巴利
1881. Gāthābandhavasena ‘‘satīmatā’’ti dīgho kato. Avikārenāti taṃtadavalokāsahitena . Yugaṃ mattā pamāṇaṃ etassāti yugamattaṃ, rathayugaṃ catuhatthappamāṇaṃ, tattakaṃ padesaṃ. Pekkhināti olokentena. ‘‘Bhikkhunā okkhittacakkhunā’’ti padacchedo.
1882 1882. “在俗家之间,无论站在任何一个地方”是这样连接的。虽然这样说,但如果有那样的障碍,正在行走时也可以观察。不过,“站在一个地方”这里,正在行走时也的确可以观察有没有危险。“如于村落中供养”等语,是《结节》中说的。而“亦”字是“然而”的意思,就是说然而可以观察。巴利
1882. Antaraghare yattha katthacipi ekasmimpi ṭhāne ṭhatvāti yojanā. Evaṃ vuttepi tathārūpe antarāye sati gacchatopi oloketuṃ labbhati. Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvāti ettha gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labbhatiyeva. ‘‘Tathā gāme pūja’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Pi-saddo pana-saddattho, oloketuṃ pana vaṭṭatīti vuttaṃ hoti.
1883 因为不恭敬,所以朝各个方向、朝着楼阁、尖顶阁和街道东张西望。巴利
1883.Olokento tahaṃ tahanti yo anādariyaṃ paṭicca taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento.
1884 “从一侧”是指从一边的肩顶来说。“从两侧”是指从两边的肩顶来说。“在门柱以内”是指从村门的门柱以内,也就是所说的在家中。巴利
1884.Ekatovāpīti ekaaṃsakūṭato vā. Ubhato vāpīti ubhayaṃsakūṭato vā. Indakhīlakato antoti gāmadvārindakhīlato anto, ghareti vuttaṃ hoti.
1885 同样地,在像那样坐着的时候,也就是坐在门柱内侧的时候。取出水瓶的人,不应该把衣袍掀起,而应该把水瓶递过去——这是句子的连接方式。所谓“水瓶”,只是举一个例子而已。在滤水器之类的事情上,也是同样的道理。巴利
1885.Tathā nisinnakālepīti indakhīlassa anto nisinnakālepi. Kuṇḍikaṃ nīharantena ca cīvaraṃ anukkhipitvā dātabbā kuṇḍikāti yojanā. Kuṇḍikanti ca upalakkhaṇamattaṃ. Dhammakaraṇādīsupi eseva nayo.
1886 应当这样连接理解:既不能去,也不能坐。“及”这个字是把动作合在一起说。在“可笑的事物”中,指的是让人发笑的原因。“只是微笑”,指的是轻轻的笑。巴利
1886. Gantuñceva nisīdituñca na vaṭṭatīti yojanā. Ca-saddo kiriyāsamuccayo. Hasanīyasmiṃ vatthusminti hāsajanake kāraṇe. Sitamattanti mandahāsaṃ.
1887 “以小声”是指与这样的小声相应:“怎样算小声?在一座十二肘长的屋子里,僧团长老坐在前端,第二长老坐在中间,第三长老坐在末端。这样坐着时,僧团长老与第二长老商议,第二长老既能听到他的声音,也能辨别语义;而第三长老只能听到声音,不能辨别语义。到这一步就算小声。”如果第三长老也能辨别语义,那就叫大声。巴利
1887.Appasaddenāti ‘‘kittāvatā appasaddo hoti? Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero, majjhe dutiyatthero, ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesuyaṃ saṅghatthero dutiyattherena saddhiṃ manteti, dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti, kathañca vavatthapeti. Tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti. Ettāvatā appasaddo hotī’’ti (pāci. 588) vuttaappasaddayuttena. Sace pana tatiyatthero kathañca vavatthapeti, mahāsaddo nāma hotīti.
1888 摇动身体,就是反复晃动身体。上面这些情况也按同样方式理解。因为已经说过手的特征,所以“臂”应当理解为从手腕一直到肩膀顶端的那一段。巴利
1888.Kāyappacālakaṃ katvāti kāyaṃ cāletvā cāletvā. Uparipi eseva nayo. Hatthassa vuttalakkhaṇattā ‘‘bāhū’’ti maṇibandhato yāva aṃsakūṭā gahetabbā.
1889 把身体挺直,就是摆正、竖直。应当坐下,就是应该安坐。“以平稳的威仪”,这是分词断句。巴利
1889.Ujuṃ paggahetvāti ujuṃ ṭhapetvā. Āsitabbanti nisīditabbaṃ. ‘‘Samena iriyāpathena tū’’ti padacchedo.
1890 这里的工具格表达的是“在这种情况下”。在跟行走有关的学处里,因为不可能有行走,所以他说“在与坐相应的学处中”。巴利
1890. Itthambhūte karaṇavacanaṃ. Gamanapaṭisaṃyuttesu sikkhāpadesu gamanassa asambhavoti āha ‘‘nisīdanena yuttesū’’ti.
1891 把手臂弯起来叉在腰上,就是把手肘弯曲,把手放在腰的一侧或两侧。正如论中所说:“所谓叉腰,就是把手臂弯曲、把手放在腰上,形成叉腰的姿势。”或者也可以连着理解为:以蹲踞的姿势行走。所谓蹲踞,就是抬起脚跟、用脚尖走路,或者抬起脚尖、只用脚跟接触地面走路。巴利
1891.Khambhaṃ katvāti kaṭiyā ekapasse vā dvīsu vā passesu kapparasandhito ābhujitvā hatthaṃ ṭhapetvā. Yathāha – ‘‘khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho’’ti (pāci. aṭṭha. 596). Ukkuṭikāya vā gacchatoti yojanā. Ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhīhi eva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ.
1892 “布盘腿”指的是用绑带系腿坐。如果有人在俗家屋里这样坐,就犯恶作。这是连接说明。巴利
1892.Dussapallatthikāyāti āyogapallatthikāya. Antaraghare nisīdantassa tassa dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
1893 “第二”是指“我不应叉腰坐在俗家内”这条学处。“第四”是指“我不应覆头坐在俗家内”这条学处。“第六”是指“不应盘腿坐在俗家内”等学处。这样,就说明了这二十六条与沙门行仪相称、合宜的学处。巴利
1893.Dutiyecāti ‘‘na khambhakato antaraghare nisīdissāmī’’ti (pāci. 597) sikkhāpade ca. Catutthe cāti ‘‘na oguṇṭhito antaraghare nisīdissāmī’’ti (pāci. 599) sikkhāpade ca. Chaṭṭheti ‘‘na pallatthikāya antaraghare’’iccādi (pāci. 601) sikkhāpade ca. Iti evaṃ sāruppā samaṇācārānucchavikā chabbīsati sikkhāpadāni pakāsitāni.
1894 有智慧的比丘应当恭敬地、带着正念、保持钵想,像接受平等的汤食一样接受钵食——这是句子的连接方式。如此,这首偈颂统摄了三条学处。“恭敬地”是指建立起正念。“带着正念”这一说法,是“恭敬地”这个词的含义。因为在注疏中说“建立起正念”。对钵的想就是钵想,他具有这种想,所以叫“具钵想者”,意思是他的想不是散落在别处,而是系缚在自己的容器上。巴利
1894. Viññunā bhikkhunā sakkaccaṃ satiyuttena, pattasaññinā ca hutvā samasūpova piṇḍapāto gahetabboti yojanā. Evaṃ etāya gāthāya sikkhāpadattayaṃ saṅgahitaṃ. Sakkaccanti satiṃ upaṭṭhapetvā. ‘‘Satiyuttenā’’ti idaṃ ‘‘sakkacca’’nti etassa atthapadaṃ. ‘‘Satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti (pāci. aṭṭha. 602) hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Patte saññā pattasaññā, sā assa atthīti pattasaññī, anaññavihitena attano bhājaneyeva upanibaddhasaññināti attho.
1895 食物的四分之一,是指食物的四分之一分量。如果拿了超过这个分量,就是恶作。巴利
1895.Bhattacatubbhāgoti bhattassa catubbhāgappamāṇo. Tato adhikaṃ gaṇhato dukkaṭaṃ.
1896 “味味”本来该说成“味味”,但为了偈颂的句式结构,就说成“味味”。除了两种汤以外,剩下的盐汤、菜汤、汤菜、鱼汤、肉汁等,应当知道就是“味味”。在这里,有人说“盐汤”是指酸奶做成的乳制品;另一些人说是指一种副食调制食品;还有人说是任何一种纯净的酸浆、酪浆之类的汁液。通过“菜汤”这个说法,已经包括了用各种汤菜蔬菜做成的副食调制食品。“肉汁等”的“等”字,应当看到它涵盖了其余一切副食调制食品。“亲族等”这里,省略了“拿取他们所有的”。“为了其他目的”这里,省略了“拿取为此所做的”。“用财物”这里,省略了“自己的”“买来的”“拿取”。意思是:拿取亲族等所有的东西,拿取为其他目的所做的东西,拿取用自己财物买来的东西,都不犯戒。巴利
1896. ‘‘Rasarase’’ti vattabbe ‘‘raserase’’ti gāthābandhavasena vuttaṃ. Dve sūpe ṭhapetvā avasesāni oloṇisākasūpeyyamaccharasamaṃsarasādīni rasarasāti veditabbāni. Ettha ca ‘‘oloṇīti dadhikataṃ gorasa’’nti keci. ‘‘Ekā byañjanavikatī’’ti apare. ‘‘Yo koci suddho kañjikatakkādiraso’’ti aññe. Sākasūpeyyaggahaṇena yā kāci sūpeyyasākehi katā byañjanavikati vuttā. Maṃsarasādīnīti ādi-saddena avasesā sabbāpi byañjanavikati saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Ñātakādīnanti ettha ‘‘santakaṃ gaṇhantassā’’ti seso. Aññatthāyāti ettha ‘‘kataṃ gaṇhantassā’’ti seso. Dhanenāti ettha ‘‘attano’’ti ca ‘‘kīta’’nti ca ‘‘gaṇhantassā’’ti ca seso. Ñātakādīnaṃ santakaṃ gaṇhantassa, aññatthāya kataṃ gaṇhantassa, attano dhanena kītaṃ gaṇhantassa anāpattīti attho.
1897 对于已决意、已得手的钵,应当理解为:要按钵口内侧刻线的量把它装满后取用。这是句子的连接关系。巴利
1897. Adhiṭṭhānūpagassa pattassa mukhavaṭṭiyā antolekhāpamāṇena pūritova gahetabboti yojanā.
1898 说明了无犯的范围之后,为了说明有犯的范围,而说“于彼”等语。“于彼”是指对于适于决意的钵。说“作堆积”时,此处省略了“正在被施与”。如果像所说的那样,以超越刻线的方式,取用正在被施与、已作堆积的食物,则犯恶作,这是其中的关联。由此可知:禁止先将适于决意的钵堆积后再受取,以及先受取钵后再受取已堆积的食物。巴利
1898. Anāpattivisayaṃ dassetvā āpattivisayaṃ dassetumāha ‘‘tatthā’’tiādi. Tatthāti adhiṭṭhānūpage patte. Thūpīkataṃ katvāti ettha ‘‘diyyamāna’’nti seso. Yathāvuttalekhātikkamo yathā hoti, evaṃ thūpīkataṃ diyyamānaṃ gaṇhato āpatti dukkaṭanti sambandho. Iminā paṭhamaṃ thūpīkatassa adhiṭṭhānūpagapattassa pacchā paṭiggahaṇañca paṭhamapaṭiggahitapatte pacchā bhojanassa thūpīkatassa paṭiggahaṇañca nivāritanti veditabbaṃ.
1899 三种有时限的食物,只要堆成一堆,就可以接受。这是整句的连接方式。接下来“其余”那段,说的是不适合用来作决意的钵。“一切”那段是说,四种有时限的食物堆成一堆,都是允许的。这是整句的连接方式。巴利
1899. Kālikattayameva ca thūpīkataṃ vaṭṭatevāti yojanā. Seseti anadhiṭṭhānūpage patte. Sabbanti catubbidhaṃ kālikaṃ thūpīkataṃ vaṭṭatīti yojanā.
1900 这里“送”字后面省略了“比丘们”。句子应这样理解:如果比丘送给比丘们。为了说明注疏中“可以送到精舍”的用意,通过“比丘们”这个说法,表明在没有舍弃接受的情况下,由比丘亲自送去的,接受的比丘们不犯戒。否则就该知道,只说“可以装满”就已经足够了。巴利
1900.Pesetīti ettha ‘‘bhikkhū’’ti seso. Bhikkhu bhikkhūnaṃ yadi pesetīti yojanā. ‘‘Vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 605) aṭṭhakathāya adhippāyaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhūna’’nti vacanena paṭiggahaṇaṃ avijahitvā bhikkhunā eva pesitaṃ gaṇhantānaṃ bhikkhūnaṃ anāpattīti dīpitaṃ hoti. Aññathā ‘‘pūretuṃ vaṭṭatī’’ti ettakameva vattabbanti viññāyati.
1901 被抛入:指从钵口边缘高高举起后,抛进中间。果等:用“等”这个字也把米饭之类包括进来。向下掉落:因为四周还有空间,被抛进去时会晃动,低于钵口的高度就往下掉。巴利
1901.Pakkhippamānanti mukhavaṭṭito uccaṃ katvā majjhe pakkhipiyamānaṃ. Phalādikanti ādi-saddena odanādimpi saṅgaṇhāti. Heṭṭhāorohatīti samantā okāsasambhavato cāliyamānaṃ mukhavaṭṭippamāṇato heṭṭhā bhassati.
1902 “荜澄茄等”里的“等”字,包含了槟榔果等。“放好之后”是指放在饭食的顶端之后。“花鬘”就是花环。巴利
1902.Takkolakādīnanti ettha ādi-saddena pūgaphalādīnaṃ saṅgaho. Ṭhapetvāti bhattamatthake nikkhipitvā. Vaṭaṃsakanti avaṭaṃsakaṃ.
1903 “糕的”这个说法,是在表示变化关系中的属格,也就是指“糕所做的花环”。因为糕属于时限食,所以经文说“这应该是堆叠成的”。巴利
1903.Pūvassāti vikārasambandhe sāmivacanaṃ, pūvavaṭaṃsakanti vuttaṃ hoti. Pūvassa yāvakālikattā āha ‘‘idaṃ thūpīkataṃ siyā’’ti.
1904 因为叶片各自是容器,所以说“可以”。巴利
1904. Paṇṇānaṃ visuṃ bhājanattā āha ‘‘vaṭṭatī’’ti.
1905 “对他”是指对比丘说的。“然而那一切”是指前面所说的“因为堆积成塔形所以不允许”的那一切。若违犯后受取,则是已取、善取;若善受取,则是善受取。巴利
1905.Assāti bhikkhussa. Taṃ tu sabbanti ‘‘thūpīkatattā na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ taṃ pana sabbaṃ. Gahitaṃ sugahitanti virādhetvā paṭiggahitaṃ ce, suppaṭiggahitaṃ.
1906 上界限是词的分割。上面:在饭食的上方。界限:限度。依次序:从自己这一方的边界开始,按顺序进行。巴利
1906. ‘‘Upari odhi’’nti padacchedo. Uparīti bhattassa upari. Odhinti paricchedaṃ. Paṭipāṭiyāti attano disāya pariyantato paṭṭhāya anukkamena.
1907 这里“给予他人”当中,还缺一个“施与者”。把自己的食物给他人时,如果倒进别人的钵里,就算不按顺序、随处乱倒,也没有过失,应当这样连接理解。同样,倒额外的副食时,随处乱倒也没有过失,应当这样连接理解。为了吃而拿取的人,在这里也应该提到。所谓“额外副食”,就是副食。巴利
1907.Aññesanti ettha ‘‘dento’’ti seso. Attano bhattaṃ aññesaṃ dento aññassa bhājane ākiraṃ ākiranto pana paṭipāṭiṃ vināpi tahiṃ tahiṃ omasati ce, natthi dosoti yojanā. Uttaribhaṅgakaṃ tathā ākiranto tattha tattha omasati, natthi dosoti yojanā . Bhuñjanatthāya gaṇhantopi cettha vattabbo. Uttaribhaṅgaṃ nāma byañjanaṃ.
1908 压下顶端再吃,就有过失,这是整句的关联。依照注疏里“从顶端或从中间”这句话,这里的“顶端”是指食物的顶端。“压下去”是指用手把食物压碎。巴利
1908. Matthakaṃ omadditvā paribhuñjato dosoti yojanā. ‘‘Thūpakatoti matthakato, vemajjhato’’ti (pāci. aṭṭha. 610) aṭṭhakathāvacanato matthakanti ettha bhattamatthakamāha. Omadditvāti hatthena bhattaṃ avamadditvā.
1909 “剩下的即使很少”是指哪怕剩下的一点点。“收拢之后”是指把散落在各处的东西聚拢起来。不过,把它们压到一起再吃,就没有过失——句子是这样连接的。巴利
1909.Sesake parittepi cāti avasiṭṭhe appakepi ca. Saṃkaḍḍhitvānāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ saṃharitvā. Ekato pana madditvā bhuñjato anāpattīti yojanā.
1910 “因为想吃得更多的缘故”,是指由于想再次取食的欲望。“汤”,是指绿豆等煮成的汤。“配菜”,是指额外的菜肴。巴利
1910.Bhiyyokamyatāhetūti puna gaṇhitukāmatāhetu. Sūpaṃ vāti muggādisūpaṃ vā. Byañjanaṃ vāti uttaribhaṅgaṃ vā.
1911 关于“告知”,是指对汤和饭的告知。“或对亲属、或对已受邀请者、或为了他人的利益、或用自己的财物”——这是无犯的补充说明。即使身为病人,若以轻蔑的心态去看他人的钵,也有罪,所以说“在轻蔑中,病人也不能免除”。“轻蔑”一词,此处是表示目的义的处格。巴利
1911.Viññattiyanti sūpodanaviññattiyaṃ. ‘‘Ñātakānaṃ vā pavāritānaṃ vā aññassa atthāya vā attano dhanena vā’’ti idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ. Gilānopi hutvā paresaṃ pattaṃ ujjhānasaññāya olokentassa āpatti hotīti āha ‘‘ujjhāne gilānopi na muccatī’’ti. Ujjhāneti nimittatthe bhummaṃ.
1912 “我将给”是指,看了这个人的饭食之后,心想“那里缺什么,我就给什么”,或者“我将让人给”。以轻视之心生起的嫌恶,就是嫌恶;在嫌恶中的想,就是嫌恶想;他具有这种想——这是词义解析。应当知道,没有嫌恶想的人不犯戒,这是句子的连接。巴利
1912.Dassāmīti imassa bhattaṃ oloketvā ‘‘yaṃ tattha natthi, taṃ dassāmī’’ti vā ‘‘dāpessāmī’’ti vā. Avamaññitvā ujjhāyanacittaṃ ujjhānaṃ, ujjhāne saññā ujjhānasaññā, sā assa atthīti viggaho. Naujjhānasaññino ca anāpattīti ñātabbanti yojanā.
1913 “以他们中量”这句话,应当知道:这是按不适当的方式,否定了小的。“非过大”:因为只有过大的被否定,所以小的并不犯戒。“团”就是一口。巴利
1913.‘‘Tesaṃ majjhappamāṇenā’’ti iminā asāruppavasena khuddakapaṭikkhepo katoti veditabbo. ‘‘Nātimahanta’’nti ca atimahantasseva paṭikkhittattā khuddake āpatti na dissatīti. Kabaḷoti ālopo.
1914 在根类嚼食等一切处,都应联系到“可嚼食的”来说。关于“果与非果”:是指小果和大果。巴利
1914. Mūlakhādanīyādike sabbattha khajjake panāti yojanā. Phalāphaleti khuddake, mahante ca phale.
1915 第十项里,没有什么需要说明的。巴利
1915. Dasame natthi kiñci vattabbaṃ.
1916 “未带来”这个词的含义是“还没到达口门”。就像所说的:“‘未带来’就是没有带来,意思是还没到达口门。”只说到“正在打开口门的人”时,因为“口门”这个词是带有关联性的词,为了回应“是谁的”这一疑问,用“我将打开口门”这种为自己的说法所表达的意思,应当知道就是执取自己。“及”字是“即”的意思,应当接在“未到达”上,意思是“就是还没到达”。巴利
1916.‘‘Anāhaṭe’’ti etassa atthapadaṃ ‘‘mukhadvāraṃ appatte’’ti. Yathāha ‘‘anāhaṭeti anāharite, mukhadvāraṃ asampāpiteti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 617). ‘‘Mukhadvāraṃ vivarantassā’’ti ettake vutte mukhadvāra-saddassa sambandhisaddattā kassāti apekkhāya ‘‘mukhadvāraṃ vivarissāmī’’ti attanopadekavacanena byañjitamevatthaṃ pakāsetuṃ attano-gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ. Ca-saddo evakārattho, appatte vāti yojetabbo, asampatteyevāti attho.
1917 “整只手”在这里,“手”这个词应当理解为手指等部分。就像“手印”等说法那样,一个词本来用于整体,也可以用在部分上,所以哪怕只是把一根手指放进嘴里,也是不允许的。巴利
1917.Sakalaṃhatthanti ettha hattha-saddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo. ‘‘Hatthamuddā’’tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayavepi pavattanato ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati.
1918 说话者是比丘的。正在说话者的,就是正在讲述的。巴利
1918.Assāti bhikkhuno. Byāharantassāti kathentassa.
1920 把食物捏成团再举起来吃的人:就是把食团举起来又举起来。在这里,吃嚼食和果实类食物都不犯戒。或者把食团咬断再吃的人:就是把食团咬断。在这里,跟嚼食和果实类一起吃,即使再加别的副食,也不犯戒。把食物塞在脸颊里存着吃的人:这里只对果实类不犯戒。巴利
1920.Piṇḍukkhepakanti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā. Idhāpi khajjakaphalāphalesu anāpatti. Kabaḷacchedakampi vāti kabaḷaṃ chinditvā. Idha khajjakaphalāphalehi saddhiṃ uttaribhaṅgepi anāpatti. Gaṇḍe katvāti ettha phalāphalamatteyeva anāpatti.
1921-2 抖手之后才吃:这里的关联是“抖了手之后,再吃饭”。撒落饭粒:就是把饭粒撒了又撒。或者伸舌头:就是把舌头伸了又伸。或者发出“咂咂”声:就是发出“咂咂”这样的声音。第七,是在“不抖手而食”这条学处里。第八,是在“不撒落饭粒而食”这条学处里。清除残渣污物:就是去除残渣污物。巴利
1921-2.Hatthaṃ niddhunitvānāti hatthaṃ niddhunitvā bhattaṃ bhuñjatoti ca sambandho. Sitthāvakārakanti sitthāni avakiritvā avakiritvā. Jivhānicchārakaṃ vāpīti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā. Capu capūti vāti ‘‘capu capū’’ti evaṃ saddaṃ katvā. Sattameti ‘‘na hatthaniddhunaka’’nti sikkhāpade. Aṭṭhameti ‘‘na sitthāvakāraka’’nti sikkhāpade. Kacavarujjhaneti kacavarāpanayane.
1923 应这样理解:发出“嘶嘶”的声音吃东西是不可以的。“或者舔手的人”,就是指反复舔手再吃的人。巴利
1923. ‘‘Suru surū’’ti evaṃ saddaṃ katvā na bhottabbanti yojanā. Hatthanillehakaṃ vāpīti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā.
1924 用指头取糖浆或浓粥,把指头伸进嘴里吃,也是可以的。巴利
1924. Phāṇitaṃ , ghanayāguṃ vā aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvāpi taṃ bhottuṃ vaṭṭatīti yojanā.
1925 即使仅用一根手指也不应舔钵。应当这样理解:舌头连一个嘴唇也不应舔净。嘴唇外面也不该用舌头舔。粘在嘴唇上的饭粒等任何东西,要用两片嘴唇的肉夹取,再送进嘴里,这样才可以。巴利
1925. Ekāya aṅgulikāyapi patto na lehitabbova. Jivhāya ekaoṭṭhopi na nillehitabbakoti yojanā. Bahi oṭṭhañca jivhāya na lehitabbaṃ. Oṭṭhe laggaṃ sitthādiṃ yaṃ kiñci ubhohi oṭṭhamaṃsehiyeva gahetvā anto kātuṃ vaṭṭati.
1926-8 不应取,因为以厌恶的角度已被禁止,这是句义连接。“确实”一词是“因为”的意思,所以接下来就说“因此”。“饮水器”只是一个举例,因为螺贝等也同样不应取。或者碗,或者盘子。巴利
1926-8.Na ca gahetabbaṃ, paṭikkūlavasena paṭikkhittanti yojanā. Hi-iti ‘‘yasmā’’ti etassa atthe, teneva vakkhati ‘‘tasmā’’ti. ‘‘Pānīyathālaka’’nti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ saṅkhādīnampi tathā nagahetabbattā. Sarāvaṃ vāti taṭṭakaṃ vā.
“用没有食物沾染的手”是指手上没有食物沾染的那一部分。就像所说的:“如果手的某一部分没有沾到食物,用那一部分拿取,是可以的。”巴利
Anāmisena hatthenāti āmisarahitena hatthekadesena. Yathāha ‘‘sace pana hatthassa
如果有一部分没有沾到食物,就可以用那一部分去拿。但是,如果用手去拿时,手已经沾了食物,心里想“我要洗”或者“我要让人洗”,那就没有犯戒。巴利
Ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 631). Āmisamakkhiteneva hatthena ‘‘dhovissāmī’’ti vā ‘‘dhovāpessāmī’’ti vā gaṇhantassa pana anāpatti.
1929 把饭粒取出来之后:如果钵的洗钵水里有饭粒,把饭粒取出来,然后把那洗钵水倒到村落中的房屋外,都不犯戒。把饭粒弄碎之后:如果钵的洗钵水里有饭粒,把饭粒压碎,和水搅混,让它完全变成水流一样,然后把那水倒到村落中的房屋外,都不犯戒。拿起来之后:拿起有饭粒的洗钵水,倒进受器里,不犯戒。这里应当补充理解成:把有饭粒的洗钵水从屋里拿出去,倒到村落中的房屋外,不犯戒。这里所说的受器,是指吐痰、洗手等用来盛放残食和脏水的特定容器。巴利
1929.Uddharitvāti sasitthakā pattadhovanā sitthakāni uddharitvā taṃ pattadhovanodakaṃ gharā bahi antaraghare chaḍḍentassa anāpatti. Bhinditvāti sasitthake pattadhovane sitthakāni madditvā udakena sambhinditvā udakagatikāneva katvā taṃ udakaṃ gharā bahi antaraghare chaḍḍentassa anāpatti. Gahetvāti sasitthakaṃ pattadhovanodakaṃ gahetvā paṭiggahe chaḍḍentassa anāpatti. Sasitthakaṃ pattadhovanodakaṃ gharā bahi nīharitvā antaraghare chaḍḍentassa anāpattīti ajjhāhārayojanā veditabbā. Ettha paṭiggaho nāma kheḷamallādiko ucchiṭṭhahatthadhovanabhājanaviseso.
1930 “任何伞”是指三种伞中的任何一种。这三种伞在律藏《波逸提》里说为:白伞、草席伞、叶伞,有圆形编制的,也有条状编制的。其中,白伞是用布裹覆的白色伞。草席伞是竹篾编的伞。叶伞是用棕榈叶等随便什么材料做的。“圆形编制、条状编制”这一句,是为了说明这三种伞的骨架,因为它们既有圆形编制的,也有条状编制的。“任何”这个说法是以无所遗漏的方式涵盖一切,因此也包含了注疏中提到的特殊伞类:即使是用当地生长的杆子做成的单叶伞,也还是伞。“以手”这里省略了“不放下”。“以身”这里省略了“执取”。连起来的意思是:用肩峰等身体部位执持,同时手不放下而持伞。巴利
1930.Chattaṃ yaṃ kiñcīti ‘‘chattaṃ nāma tīṇi chattāni setacchattaṃ kilañjacchattaṃ paṇṇacchattaṃ maṇḍalabaddhaṃ salākabaddha’’nti (pāci. 634) vuttesu tīsu chattesu aññataraṃ. Ettha ca setacchattanti vatthapaliguṇṭhitaṃ paṇḍaracchattaṃ. Kilañjacchattanti vilīvacchattaṃ. Paṇṇacchattanti tālapaṇṇādīhi yehi kehici kataṃ. ‘‘Maṇḍalabaddhaṃ salākabaddha’’nti idaṃ pana tiṇṇampi chattānaṃ pañjaradassanatthaṃ vuttaṃ. Tāni hi maṇḍalabaddhāni ceva honti salākabaddhāni ca. ‘‘Yaṃ kiñcī’’ti anavasesapariggahavacanena ‘‘yampi ca tatthajātadaṇḍena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti, tampi chattamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 634) aṭṭhakathāya vuttaṃ chattavisesaṃ gaṇhāti. Hatthenāti ettha ‘‘amuñcitvā’’ti seso. Sarīrāvayavenāti ettha ‘‘gahetvā’’ti seso. Vā-saddo api-saddattho. Aṃsakūṭādisarīrāvayavena gahetvāpi hatthena amuñcitvā dhārentassāti attho.
如果别人替他拿着伞,或者伞插在伞座里立着,或者放在旁边立着,巴利
Sace panassa añño chattaṃ dhāreti, chattapādukāya vā ṭhitaṃ hoti, passe vā ṭhitaṃ hoti,
伞刚一离开手,就不再算是“持伞者”,这时就可以为他说法。因为戒条中说“不应为持伞且无病的人说法”,而这里将要讲到“在一切情况下都针对无病者”,所以此处就采用了“无病者”这一限定。这里关于法的分类,应当依照《词句法》中所说的方式来理解。以下也同样如此。巴利
Hatthato apagatamatte chattapāṇi nāma na hoti, tassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati. ‘‘Na chattapāṇissa agilānassā’’ti vacanato, idha ‘‘sabbattha agilānassā’’ti vakkhamānattā ca ettha ‘‘agilānassā’’ti labbhati. Dhammaparicchedo cettha padasodhamme vuttanayeneva veditabbo. Evamuparipi.
1931 1931.“持杖者”这里,拆解为“杖在手中的人”。问:杖的尺寸是多少?回答说“四肘长”等等。“中等手”是指中等身材人的手,也就是所谓的“木匠手”。巴利
1931.Daṇḍapāṇimhīti ettha daṇḍo pāṇimhi assāti viggaho. Kittakappamāṇo daṇḍoti āha ‘‘catuhatthappamāṇo’’tiādi. Majjhimahatthatoti pamāṇamajjhimassa purisassa hatthato, yo ‘‘vaḍḍhakihattho’’ti vuccati.
1932 “持刀者”这里,分解方式也和前面说的一样。除了后面将要讲到的各种弓类和箭类之外,其余刀剑等武器都叫做刀。为了消除“即使佩带刀剑站着的人,难道不也是持刀者吗?”这种疑问,所以说“持刀者”等。“不成,刀”是词的分割。巴利
1932.Satthapāṇissāti etthāpi viggaho vuttanayova. Vakkhamānaṃ sakalaṃ dhanuvikatiṃ, saravikatiñca ṭhapetvā avasesaṃ khaggādi satthaṃ nāma. Khaggaṃ sannahitvā ṭhitopi satthapāṇi nu khoti āsaṅkāya nivattanatthamāha ‘‘satthapāṇī’’tiādi. ‘‘Na hoti asi’’nti padacchedo.
1933-5 如果有人拿着弓和箭,或者只拿弓不拿箭,或者只拿箭不拿弓,或者拿着已上弦的弓身,或者拿着已下弦的弓身,无论是站着、坐着还是躺着,只要有人对这样持弓的人宣说符合《词句法》中所说特征的真正佛法,他就犯恶作罪。这是句义衔接。不过,如果他的弓只是挂在肩上,还没有用手握住,那就没问题。因为弦和弓在一起,所以叫“已上弦”。巴利
1933-5. Sarena saddhiṃ dhanuṃ vā suddhadhanuṃ vā suddhasaraṃ vā sajiyaṃ dhanudaṇḍaṃ vā nijiyaṃ dhanudaṇḍaṃ vā gahetvā ṭhitassāpi vā nisinnassāpi vā nipannassāpi vā sace yo tathā padasodhamme vuttalakkhaṇaṃ saddhammaṃ deseti, tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Sace panassa dhanu khandhe paṭimukkaṃ hoti, yāva na gaṇhāti, tāva vaṭṭati. Jiyāya saha vattatīti sajiyaṃ.
1936 对穿鞋的人:把脚踩进鞋里,就是穿鞋的人;这里说的就是那个穿鞋的人。怎样算“已经踩进去”呢?所以接着说“踩进去之后”等等。“踩进去之后站着”:指的是没有把趾间隙伸进伞柄,只是把脚踩进鞋里站着。“或者已经穿好”:指的是穿好鞋之后站着。这两种情况都是“对穿鞋的人”这个说法的含义。就像经文里说的:“不应该为没有生病的穿鞋的人说法。如果因为不恭敬,对已经踩进鞋里的、已经穿好的、或者已经脱掉鞋的没有生病的人说法,犯恶作罪。”巴利
1936.Pādukāruḷhakassāti pādukaṃ āruḷho pādukāruḷho, soyeva pādukāruḷhako, tassa. Kathaṃ āruḷhassāti āha ‘‘akkamitvā’’tiādi. Akkamitvā ṭhitassāti chattadaṇḍake aṅgulantaraṃ appavesetvā kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa. Paṭimukkassa vāti paṭimuñcitvā ṭhitassa. Etaṃ dvayampi ‘‘pādukāruḷhakassā’’ti etassa atthapadaṃ. Yathāha ‘‘na pādukāruḷhassa agilānassa dhammo desetabbo. Yo anādariyaṃ paṭicca akkantassa vā paṭimukkassa vā omukkassa vā agilānassa dhammaṃ deseti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 638).
1937-40 对穿鞋者也是如此:指以踏入等方式上脚穿鞋的人。就像经文里说的:“已踏入或已穿上。” “在一切处”:这是说在持伞等一切学处中都适用。“对无病者”:这句话要连接上去,其余部分照此搭配。连接起来就是:对无病而乘车的人说法,犯恶作罪。其中“乘车者”是指:如果由两个人用手臂交叉抬着走,或者除去布用竹竿抬着走,或者坐在没有套上牲口的车等乘具上,或者车已经拆散、只坐在车轮上,也都算作“乘车者”。巴利
1937-40.Upāhanagatassāpīti akkantādiākārena upāhanāruḷhassa ca. Yathāha ‘‘akkantassa vā paṭimukkassa vā’’ti. Sabbatthāti chattapāṇiādīsu sabbasikkhāpadesu. Agilānassāti idaṃ yojetabbanti seso. Yāne vā gatassa agilānassa dhammaṃ deseti, dukkaṭanti yojanā. Tattha yāne vā gatassāti sace dvīhi janehi hatthasaṅghātena gahito, sāṭake vā ṭhapetvā vaṃsena vayhati, ayutte vā vayhādike yāne, visaṅkharitvā vā ṭhapite cakkamattepi nisinno hoti, yānagatotveva saṅkhyaṃ gacchati.
如果是躺着,也即使只是躺在草席上或地上,只要没有生病,就不可以为他说法——应当这样连接理解。正如(注释中)所说:“‘对卧床者’,就是指即使躺在草席上或平地上的人。”如果坐在高椅或高床上,或者站着,对躺着的人说法,是不允许的——应当这样连接理解。这里说的“站着”,也已经包含了“坐着”的情况。如果对躺在床上的人说法,说法的人自己也躺在床上,或者在同一高度,或者在更高处,只有这样躺着才允许说法——应当这样连接理解。巴利
Sayanepi vā antamaso kaṭasārake vā chamāya vā nipannassāpi agilānassāti yojanā. Yathāha ‘‘sayanagatassāti antamaso kaṭasārakepi pakatibhūmiyampi nipannassā’’ti (pāci. aṭṭha. 641). Ucce pīṭhe vā ucce mañcepi vā nisinnena, ṭhitena vā nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Ṭhatvā’’ti iminā ‘‘nisīditvā’’ti idañca saṅgahitameva. Sayanesu gatassa ca desentena sayanesu gatenāpi samāne vāpi ucce vā nipanneneva vaṭṭatīti yojanā.
1941 用“同样也是如此”这句话,就已经把“可以”这个意思包含进去了。巴利
1941.‘‘Tathevacā’’ti iminā ‘‘vaṭṭatī’’ti idaṃ gahitaṃ.
1942 本来应该说“pallatthikāya nisinnassa”,但因为偈颂格律的关系,省略了“ya”音,所以说成“pallatthikā nisinnassa”。意思是:以瑜伽抱膝坐的姿势,或以手抱膝,或以布抱膝,无论用哪一种抱膝姿势坐着的人。关于“缠头者”:就是用布缠头,或用头巾等缠头,让发际线看不见,这样缠着头的人。巴利
1942. ‘‘Pallatthikāya nisinnassā’’ti vattabbe gāthābandhavasena yakārassa lopaṃ katvā ‘‘pallatthikā nisinnassā’’ti vuttaṃ, āyogapallatthikāya vā hatthapallatthikāya vā dussapallatthikāya vā yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassāti attho. Veṭhitasīsassāti dussaveṭhanena vā moliādīhi vā yathā kesanto na dissati, evaṃ veṭhitasīsassa.
1943 如果揭开头发边缘(发际)而说法,是允许的——这是这里的连接方式。通过“这就是判定”这句话,也就同时说明了“揭开头部而说法,是允许的”这一不犯戒的条款。巴利
1943. Yadi kesantaṃ vivarāpetvā deseti, vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Ayameva vinicchayo’’ti iminā ‘‘sīsaṃ vivarāpetvā deseti, vaṭṭatī’’ti anāpattivāropi vutto hoti.
1944-5 第八条里说“对坐在座位上的人”,意思是“哪怕只是铺了块布或草坐在上面的人”;第九条里说“在高座上”,意思是“就算只是坐在地面稍微高起的地方,也不该为他说法”;第十条里用“即使”等话将要讨论的判断,把这些都排除之后,因为没有什么特别要说明的差别,所以说“第八条、第九条里(有应说的内容),第十条里则什么也没有”。这里“应说”是省略的部分。年轻比丘走到长老跟前站着,如果坐在座位上的长老提问,这是补充说明的衔接。为了说明该怎么说,所以说“不过,对他旁边另一个人,知道的人应当说”。这里“对站着的人”是省略的部分。如果旁边没有其他人,那么即使是为了让他温习诵习而说,也是可以的。巴利
1944-5. Aṭṭhame ‘‘āsane nisinnassāti antamaso vatthampi tiṇānipi santharitvā nisinnassā’’ti (pāci. aṭṭha. 645) idañca navame ‘‘ucce āsaneti antamaso bhūmippadesepi unnate ṭhāne nisinnassa desetuṃ na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 647) idañca dasame ‘‘sacepī’’tiādinā vakkhamānavinicchayañca ṭhapetvā vattabbavisesābhāvā āha ‘‘aṭṭhame navamevāpi, dasame natthi kiñcipī’’ti. Ettha ‘‘vattabba’’nti seso. Therupaṭṭhānaṃ gantvāna ṭhitaṃ daharaṃ āsane nisinno thero ce pañhaṃ pucchatīti ajjhāhārayojanā. Kathetabbamupāyaṃ dassetumāha ‘‘tassa passe panaññassa, kathetabbaṃ vijānatā’’ti. Ettha ‘‘ṭhitassā’’ti seso . Tassa samīpavattino kassaci abhāve sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāpi vattuṃ vaṭṭati.
1946 对于“前行者”这一说法,这里省略了“由后行者”。意思是:后行者不应该对前行者提出问题。如果前行者被提问,该怎么办呢?于是说“对后者”等等。巴利
1946.Gacchato puratoti ettha ‘‘pacchato gacchantenā’’ti seso. Pacchato gacchantena purato gacchato pañhaṃ na vattabbanti yojanā. Sace purato gacchanto pañhaṃ pucchati, kiṃ kātabbanti āha ‘‘pacchimassā’’tiādi.
1947 后面走着的人跟前面走着的人一起诵习学过的法,这是可以的——这是句子的连接方式。对于并排走着的人,互相说法,这是可以的——这是句子的连接方式。“互相”就是指彼此。“互相”这个词就是“彼此”的同义词。巴利
1947. Uggahitaṃ dhammaṃ purato gacchantena saddhiṃ pacchato gacchanto sajjhāyati, vaṭṭatīti yojanā. Samameva gacchato yugaggāhaṃ kathetuṃ vaṭṭatīti yojanā. Yugaggāhanti aññamaññaṃ. Aññamañña-saddapariyāyo hi yugaggāha-saddo.
1948 在车道上行走时,如果一个人沿着一条车辙走,他可以给并排沿着另一条车辙走的人说法。如果一个人走在非道路上,他也可以给并排走在非道路上的人说法——这是补充说明。“非道路”就是指不走正路。这样说明了不犯戒的情况之后,应当知道,反过来就是犯戒的情况。巴利
1948. Sakaṭamagge ekekassa cakkassa pathena gacchanto ekekassa cakkassa pathena samaṃ gacchato dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati. Uppathenāpi gacchanto uppathena samaṃ gacchantassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭatīti ajjhāhārayojanā. Uppathenāti amaggena. Evaṃ anāpattivisaye dassite tabbipariyāyato āpattivisayo dassitoyevāti veditabbo.
1949 在第三条学处中,所谓“没有应当说的情况”,意思是:对“没有生病却不站着,我要大便或小便”这条学处的判定,按照字面意思就很容易理解,所以才这样说。如果一个人正走向隐蔽的地方时,大便或小便突然排出,这叫做不是故意做的,不犯戒。这里应当看出这个差别。虽然痰和唾液已由鼻涕一并包含,但在三十二身分中另外单独列出一项,所以把学处中没有提到的也收进来,而说“大便等四法”。巴利
1949.Tatiye natthi vattabbanti ‘‘na ṭhito agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā karissāmī’’ti (pāci. 651) etassa vinicchayo yathārutavasena suviññeyyoti katvā vuttaṃ. Sace paṭicchannaṃ ṭhānaṃ gacchantassa sahasā uccāro vā passāvo vā nikkhamati, asañcicca kato nāma, anāpatti. Ayamettha viseso daṭṭhabbo. Siṅghāṇikāya kheḷeneva saṅgahitattepi bāttiṃsakoṭṭhāsesu visuṃyeva dassito eko koṭṭhāsoti sikkhāpadesu avuttampi saṅgahetvā āha ‘‘uccārādicatukka’’nti.
1950 在这里,为了说明“所谓绿色,指的就是这个”,所以说了“活树”等话。“树”只是举一个例子,因为活着的草、藤蔓等也都包括在绿色里。从“可见而去”这句话,通过反面的对比就能知道:不可见而去的不算绿色。如果是树枝垂到地面、可见而去,那这一切也都属于绿色。应当这样理解整句的意思。巴利
1950. Ettha haritaṃ nāma idanti dassetumāha ‘‘jīvarukkhassā’’tiādi. Rukkhassāti upalakkhaṇaṃ jīvamānakatiṇalatādīnampi hariteyeva saṅgahitattā. ‘‘Dissamānaṃ gacchatī’’ti vacaneneva adissamānagataṃ aharitanti byatirekato viññāyati. Sākhā vā bhūmilaggā dissamānā gacchati, taṃ sabbaṃ haritamevāti yojanā.
1951 “突然大便排出”,这是文句之间的关联。说的是那位比丘。“大便”是举例,因为小便等也一并显示出来了。关于“允许”,此处省略了“因为住在病者处”这一补充说明。巴利
1951. Sahasā vaccaṃ nikkhamatevāti sambandho. Assa bhikkhuno. Vaccanti upalakkhaṇaṃ passāvādīnampi dassitattā. Vaṭṭatīti ettha ‘‘gilānaṭṭhāne ṭhitattā’’ti seso.
1952 在稻草堆上,即在稻草垫上。此处省略了“没有得到没有绿色植物的地方的人”这一部分。“在某处”,即在干草等物的某处。他大便之后用绿色植物盖住,这是允许的。应当这样理解句子的连接。巴利
1952.Palālaṇḍupake vāpīti palālacumbaṭakepi. Ettha ‘‘appaharitaṃ alabhantenā’’ti seso. Kismiñcīti sukkhatiṇādimhi kismiñci. Taṃ vaccaṃ pacchā haritaṃ ottharati, vaṭṭatīti yojanā.
1953 “eti(进入)”是指pavisati(趣入)。“ettha(此中)”是指在这个学处里。“kheḷena eva ca(仅以唾液及)”是词句的拆分。巴利
1953.Etīti pavisati. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Kheḷena eva cā’’ti padacchedo.
1954 在“厕所、海等水中”这一句里,用“等”这个字,把一切不能受用的水都包括进去了。正因为这样,才说“因为那些是不能受用的”,也就是只把不能受用这一点当作理由。巴利
1954.Vaccakuṭisamuddādiudakesūti ettha ādi-saddena sabbaṃ aparibhogajalaṃ saṅgaṇhāti. Teneva ‘‘tesaṃ aparibhogattā’’ti aparibhogattameva kāraṇamāha.
1955 关于「水坑」这句:这里省略了「生起」这个词。「无水」指没有水的地方。「水」指可以受用的水。在这里,如果从陆地那边漫过水来,也无犯。巴利
1955.Udakogheti ettha ‘‘jāte’’ti seso. Ajalanti ajalaṭṭhānaṃ. Jaleti paribhogārahajale. Idhāpi thalakato udakaṃ ottharati, anāpatti.
1956-7 为了说明杂抉择,说了“起等”这些话。应当依照接下来要讲的方式来了知“应知”。这里的“此”,是指在那些应当学处当中。“以大笑等为始的那些”,这是复合词的分解,属于依主释中的外义相应复合词,意思是与大笑、不喧哗相关的四条学处。“地、低座、站立、后、非道”——地、低座、站立、后、非道,这些词与这些学处相关联,所以是与它们相应的学处,也就是说,包含地等词的那五条学处。这里“站立”一词,因为只是取词根ṭhā的形态,所以取学处中出现的“站立”一词。本来应当说“于十”,但因为字母省略,或者因为格位颠倒,所以说成“十”。在同类劝谏中,这十条学处里,起等是相同的,这样连接理解。巴利
1956-7. Pakiṇṇakavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘samuṭṭhānādayo’’tiādi. Ñeyyāti vakkhamānanayena veditabbā. Etthāti etesu sekhiyesu. Ujjagghikā ādi yesanti viggaho, tagguṇasaṃviññāṇoyaṃ bāhiratthasamāso, ujjagghikāappasaddapaṭisaṃyuttāni cattāri sikkhāpadānīti attho. Chamā ca nīcāsanañca ṭhānañca pacchā ca uppatho ca chamānīcāsanaṭṭhānapacchāuppathā, te saddā etesaṃ sikkhāpadānaṃ atthīti tappaṭisaṃyuttāni sikkhāpadāni chamā…pe… uppathavā, chamādipadavantāni pañca sikkhāpadānīti attho. Ettha ṭhāna-saddena ṭhā-dhātusseva rūpattā sikkhāpadāgato ṭhita-saddo gahito. ‘‘Dasasū’’ti vattabbe vaṇṇalopena, vibhattivipallāsena vā ‘‘dasā’’ti vuttaṃ. Samanubhāsane samuṭṭhānādīhi etesu dasasu sikkhāpadesu samuṭṭhānādayo tulyā vuttāti yojanā.
这段话是在说明什么呢?这十条学处都是以劝谏为起因。在这里,每一条学处都是:造作、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受——这就是所要说明的内容。巴利
Kiṃ vuttaṃ hoti? Imāni dasa sikkhāpadāni samanubhāsanasamuṭṭhānāni, ekekamettha kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti vuttaṃ hoti.
1958-9 “伞”等词是用来标示诸学处的词。这十一条学处在起因等方面,则与法说完全相同、一模一样,应当这样连接理解。这里要说的是:这十一条学处以法说为起因,有造作也有非造作,是想解脱,是有心,是世间罪,是语业,是不善心,是苦受。巴利
1958-9.‘‘Chatta’’ntiādīni sikkhāpadānaṃ upalakkhaṇapadāni. Etāni ekādasa sikkhāpadāni samuṭṭhānādinā pana dhammadesanena tulyāva sadisā evāti yojanā. Idaṃ vuttaṃ hoti – imāni ekādasa sikkhāpadāni dhammadesanāsamuṭṭhānāni, kiriyākiriyāni, saññāvimokkhāni, sacittakāni, lokavajjāni, vacīkammāni, akusalacittāni, dukkhavedanānīti.
以“汤饭”一词来表示的,就是由“汤饭”这个词所标示的求取学处。因为求取学处很多,所以只特别指出这一个。“与盗军相同”的意思是:从起缘等方面来说,与盗军学处相同。这里说的是:汤饭求取学处,以盗军为起缘,是造作,是想解脱,是有心,是世间罪,是身业,是语业,是不善心,是苦受。巴利
Sūpodanena viññattīti sūpodana-saddena lakkhitaṃ viññattisikkhāpadaṃ. Viññattisikkhāpadānaṃ bahuttā idameva visesitaṃ. Theyyasatthasamaṃ matanti samuṭṭhānādīhi theyyasatthasikkhāpadena samānaṃ matanti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
1960 剩下的五十三条,就是其余的五十三条学处。“与第一条相同”意思是:从犯戒的起因等方面来看,与第一条波罗夷学处相同,也就是说,与第一条波罗夷的起因等情形相似。“在灾难时无犯”这是断句。所谓灾难,是指穿好下衣、披好上衣行走时,遇到盗贼等灾祸。“亦”这个字,还包括渡河等情况。“在一切应学处中”,这是就大多数情况来说的。巴利
1960.Avasesā tipaññāsāti avasesāni tepaññāsasikkhāpadāni. Samānā paṭhamena tūti paṭhamena pārājikena samuṭṭhānādito samānānīti attho, paṭhamapārājikasadisasamuṭṭhānānīti vuttaṃ hoti. ‘‘Anāpatti āpadāsū’’ti padacchedo. Parimaṇḍalaṃ nivāsetvā, pārupitvā carantānaṃ corupaddavādi āpadā nāma. Api-saddena nadisantaraṇādiṃ saṅgaṇhāti. Sekhiyesu sabbesūti yebhuyyavasena vuttaṃ.
1961 “我不会以挑剔的心态去看别人的钵”等等这些说法,由于这个无犯的类别根本不可能成立,所以没有出现在圣典里。不过,对它们也应当根据具体情形如实认定犯戒。巴利
1961. ‘‘Na ujjhānasaññī paresaṃ pattaṃ olokessāmī’’tiādīnaṃ (pāci. 614) imassa anāpattivārassa asambhavato na panāgatoti pāḷiyaṃ na vutto. Tassāpi yathāvatthukāva āpattiyo daṭṭhabbā.
在《律抉择复注》中巴利
Vinayavinicchayavaṇṇanāya
1962 如果有人了解了这个抉择并安住其中,他确实会在律中变得通达无畏,内心得到调伏,也不容易被别人驳倒。因此,基于这个理由,应当持续不断地专注学习这个律的抉择——这就是文句的连接方式。巴利
1962. Yo imaṃ vinicchayaṃ viditvā ṭhito, so hi yasmā vinaye visārado hoti, vinītamānaso ca hoti, parehi duppadhaṃsiyo ca hoti, tato tasmā kāraṇā samāhito satataṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ sikkheyyāti yojanā.
在这里,由于明白了这个抉择,要从义理、文句和抉择三个方面,认真地去了解这个律的抉择——它是一切世间和出世间功德成就的根源。所谓“通达者”,怯弱就是怯弱,远离了那种怯弱,所以叫通达者;也就是说,在律藏的学习和犯戒等的分别上,无所畏惧、没有疑惑。不只是知道这个有这些好处,而且心得调伏,意思是心得到控制。所谓“彼”,就是认真了解了这个抉择之后安住的比丘。所谓“他人”,就是不了解这个的其他人。所谓“不为所轻易摧伏”,就是不可被征服。巴利
Tattha imaṃ vinicchayaṃ viditvāti sabbalokiyalokuttaraguṇasampattinidānaṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ atthato, ganthato, vinicchayato ca sakkaccaṃ ñatvā. Visāradoti sārajjanaṃ sārado, vigato sārado assāti visārado, vinayapariyattiyā, āpattādivibhāge ca nibbhayo nirāsaṅkoti vuttaṃ hoti. Na kevalaṃ imassa jānane esova ānisaṃso, atha kho vinītamānaso ca hoti, saṃyatacitto hotīti attho. Soti imaṃ vinicchayaṃ sakkaccaṃ viditvā ṭhito bhikkhu. Parehīti imaṃ ajānantehi aññehi. Duppadhaṃsiyo ca hotīti anabhibhavanīyo ca hoti.
因此,因为具备在律中精通等一切功德的缘故。确实(hi)就是由于(yasmā)的意思。应学,就是通过读诵、听闻等方式来学习,意思是应当受持。用恒常这个词表明:就像在一切处所修业处一样,这里也应当恒常精勤。散乱的人无法如实通达,为了对治这一点而令心趣入一境性,所以说心一境,意思是在善巧地抉择律时安住、确立,心得一境。正如所说:此法是不散乱者的法,不是散乱者的法。巴利
Tatoti tasmā vinaye visāradatādisabbaguṇasampannahetuttā. Hīti yasmāti attho. Sikkheti sajjhāyanasavanādivasena sikkheyya, uggaṇheyyāti attho. ‘‘Satata’’nti iminā sabbatthakakammaṭṭhāne viya etthāpi satatābhiyogo kātabboti dasseti. Vikkhittassa yathābhūtapaṭivedhābhāvato tappaṭipakkhāya ekaggatāya niyojento āha ‘‘samāhito’’ti, sammā vinayavinicchaye āhito patiṭṭhito ekaggacittoti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘avikkhittassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo vikkhittassā’’ti.
1963 为了让这部论以另一种方式说明这首偈颂已经讲过的内容,所以说了“此”等话。这里要联系“他们”来理解,才得出“诸”字,也就是诸长老、新学或中间辈的比丘。“最上”,因为说明了戒是证得不死大涅槃的根本原因,所以是最上。“无杂”,不和其他部派的主张混在一起。“悦”,因为具备上面说的那些功德,能使身心之乐现前,所以叫悦。“听闻甘露”,因为与声音的甘美等相应,成为耳朵的甘露;或者因为能带来不死大涅槃,所以依果来说,称为甘露。“甘露”,正因如此,甘露是极为甜美的;或者因为能带来不死大涅槃,所以依果来说,称为甘露。“此律抉择”,应当恭敬地了知。“增上”,通过说明增上戒等三学而显得殊胜。“利”,因为是世间和出世间乐的因,所以是利;自己得到果,所以叫利,也就是乐的因。“教法之垢”,能摧毁贪等烦恼尘垢。“教法”,指称为律藏的教理教法这一部分。“通达”,善巧的状态。“不去”,就是不前往。如果有人问“他们是什么人”,哪些人不通达呢?答案是:没有任何人。这首偈颂的意思已经毫无疑惑地记录下来了。巴利
1963. Evaṃ imāya gāthāya vuttamevatthaṃ pakārantarenāpi dassetumāha ‘‘ima’’ntiādi. Teti apekkhitvā ‘‘ye’’ti labbhati. Ye therā vā navā vā majjhimā vā. Paramanti amatamahānibbānappattiyā mūlakāraṇassa sīlassa pakāsanato uttamaṃ. Asaṃkaranti nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ. Saṃkaranti vuttappakāraguṇopetattā kāyacittasukhakāraṇaṃ sammukhaṃ karotīti saṃkaraṃ. Savanāmatanti saddarasādiyogena kaṇṇarasāyanaṃ. Amatanti tatoyeva amataṃ sumadhuraṃ. Amatamahānibbānāvahattā vā phalūpacārena amataṃ. Imaṃ vinayavinicchayaṃ. Aveccāti sakkaccaṃ viditvā. Adhiketi adhisīlādisikkhattayappakāsanena ukkaṭṭhe. Hiteti lokiyalokuttarasukhahetuttena hite. Hinoti attano phalanti ‘‘hita’’nti sukhahetu vuccati. Kalisāsaneti lobhādikilesaviddhaṃsane. Sāsaneti vinayapariyattisaṅkhātasāsanekadese. Paṭuttanti byattabhāvaṃ. Na yanti na gacchanti. Ke teti katame te. ‘‘Na keci santi cā’’ti nissandehe imissā gāthāya attho likhito.
在这里应当这样理解义理的连接:至高就是最殊胜;无杂就是不被其他部派的主张所混杂;悦就是能产生一切世间与出世间的快乐;听闻甘露就是耳朵的甘露;这部抉择论,要以透彻的智慧恭敬地了知;增上是通过阐明增上戒等三学而显得殊胜;利就是成为世间与出世间快乐的因;摧毁教法的垢染就是粉碎一切烦恼杂染;教法就是指称为律藏的教理教法;那些不能达到通达的人,他们到底是什么人?这就是连接。凡是透彻了知这部论典而安住的人,他们必定能在律藏中达到通达——这就是其中的意趣。巴利
Evaṃ ettha atthayojanā veditabbā – paramaṃ uttamaṃ asaṃkaraṃ nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ saṃkaraṃ sakalalokiyalokuttarasukhābhinipphādakaṃ savanāmataṃ sotarasāyanaṃ imaṃ vinicchayappakaraṇaṃ avecca sakkaccaṃ viditvā adhike adhisīlādisikkhattayappakāsanena ukkaṭṭhe hite lokiyalokuttarasukhahetubhūte kalisāsane sakalasaṃkilesaviddhaṃsake sāsane vinayapiṭakasaṅkhāte pariyattisāsane ye paṭuttaṃ na yanti, te ke nāmāti yojanā, ye imaṃ pakaraṇaṃ avecca viditvā ṭhitā, te ekaṃsato vinayapiṭake paṭuttaṃ pāpuṇanti yevāti adhippāyo.
在《律抉择复注》中巴利
Vinayavinicchayavaṇṇanāya