应悔过篇的注释
Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā
1830-1就这样,按照不太简略也不太详细的方式,说明了九十二条波逸提之后,为了紧接着开示已经指出的应应悔过,说道:“若在村落内……”等等。其中,“村落内”指的是街道等。正如所说:“所谓村落内,就是街道、巷弄、十字路口、房屋。”
1830-1. Evaṃ nātisaṅkhepavitthāranayena dvenavuti pācittiyāni dassetvā tadanantaraṃ niddiṭṭhe pāṭidesanīye dassetumāha ‘‘yo cantaraghara’’ntiādi. Tattha antaragharanti rathikādimāha. Yathāha ‘‘antaragharaṃ nāma rathikā byūhaṃ siṅghāṭakaṃ ghara’’nti.
如果有比丘,从已经进入村落内部的非亲属比丘尼手中,亲手接过任何嚼食或噉食,那么这位比丘在接受时犯恶作,在吞咽食物时犯应悔过。这是句义联结。
Yo pana bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭhāya aññātikāya bhikkhuniyā hatthato yaṃ kiñci khādanaṃ, bhojanampi vā sahatthā paṭiggaṇheyya, tassa bhikkhuno gahaṇe dukkaṭaṃ, bhoge ajjhohāre pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā.
从这里开始,书册中把四首偈颂的顺序写颠倒了。它们的正确顺序是:说“此中村落内”的那首是第三首,说“因此比丘尼”的那首是第四首,说“于街道等中”的那首是第五首,说“或于街道”的那首是第六首。不过这个顺序应当依照论母注释的排列来理解。现在按照这个顺序,对它们逐一解释如下:
Ito paṭṭhāya catasso gāthā uppaṭipāṭiyā potthakesu likhitā, tāsaṃ ayaṃ paṭipāṭi – ‘‘etthantaraghara’’nti tatiyā, ‘‘tasmā bhikkhuniyā’’ti catutthī, ‘‘rathikādīsū’’ti pañcamī , ‘‘rathikāyapi vā’’ti chaṭṭhī. Paṭipāṭi panāyaṃ mātikaṭṭhakathakkamena veditabbā. Imāya paṭipāṭiyā tāsaṃ atthavaṇṇanā hoti –
1832-3前面两首偈颂已经展示了词句分别中通用判定,现在为了说明注释中提到的特殊情况,所以说“此中”等话。其中,“此中”指的是这第一条应悔过学处里。“彼”指的是非亲戚比丘尼。“从语句”来说,是从“已进入村落内”这句话来说的。“确实”这个词表示原因。因为注释里说“比丘站立的地方没有固定标准”,所以如果是比丘尼站在寺院等处布施,比丘站在街道等处接受,这样接受的话,那个比丘就没有过错,应当这样连接理解。由于受用是以接受为根本,所以没有过错。通过“接受者”这个词,也说明了在受用时没有应悔过罪。
1832-3. Purimagāthādvayena padabhājanāgatasāmaññavinicchayaṃ dassetvā idāni aṭṭhakathāgataṃ visesaṃ dassetumāha ‘‘etthā’’tiādi. Tattha etthāti imasmiṃ paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpade. Tassāti aññātikabhikkhuniyā. Vākyatoti ‘‘antaragharaṃ paviṭṭhāyā’’ti vacanato. Hi-saddo hetumhi. Yasmā bhikkhussa ṭhitaṭṭhānaṃ nappamāṇanti aṭṭhakathāya (pāci. aṭṭha. 553) vaṇṇitaṃ, tasmā ārāmādīsu ṭhatvā dentiyā bhikkhuniyā hatthato vīthiādīsu ṭhatvā yo paṭiggaṇheyya ce, evaṃ paṭiggaṇhato tassa bhikkhuno na dosoti yojanā. Paribhogassa paṭiggahaṇamūlakattā na doso. ‘‘Paṭiggaṇhato’’ti iminā paribhoge pāṭidesanīyābhāvo ca dīpito hoti.
18341834. 如果比丘尼站在街道等处布施食物,而比丘站在寺院内接受,那么他就犯戒,应当这样连接理解。由于偈颂的构造,“比丘尼食物”一语用了短音。而“犯戒”一说,是指在接受和受用这两个环节所犯的恶作罪和应悔过罪。
1834. Sace bhikkhunī rathikādīsu ṭhatvā bhojanaṃ deti, bhikkhu antarārāme ṭhatvā paṭiggaṇhāti ce, tassa āpattīti yojanā. Gāthābandhavasena ‘‘bhikkhuni bhojana’’nti rassattaṃ. Āpattīti ca paṭiggahaṇaparibhogesu dukkaṭapāṭidesanīyāpattiyo sandhāya vuttaṃ.
18351835. 如果比丘尼站在街道等处布施食物,那么站在街道……省略……也是如此,应当这样连接理解。其中,“街道”就是道路。“巷弄”是指走不通、必须折返的道路。“接合处”就是房屋与房屋之间的连接处。“十字路口”是指四角形或三角形的道路交会处。“此为同理”是指紧接着的那首偈颂中所说的“有罪”的同样道理。
1835. Rathikādīsu ṭhatvā bhikkhunī bhojanaṃ deti ce, taṃ rathikāyapi vā…pe… ayaṃ nayoti yojanā. Tattha rathikāti racchā. Byūhanti anibbijjhitvā ṭhitā gatapaccāgataracchā. Sandhi nāma gharasandhi. Siṅghāṭakanti catukkoṇaṃ vā tikoṇaṃ vā maggasamodhānaṭṭhānaṃ. Ayaṃ nayoti ‘‘āpattī’’ti anantaragāthāya vuttanayo.
1837这条恶作罪,是针对味道没有和食物混在一起的情况而说的。如果和食物混在一起,变成同一种味道,比如在一日一夜药等当中,接受之后吞下去,就可能犯应悔过罪。这样连接起来理解。
1837. Āmisena asambhinnarasaṃ sandhāya idaṃ dukkaṭaṃ bhāsitaṃ. Āmisena sambhinne ekarase yāmakālikādimhi paṭiggahetvā ajjhohāre pāṭidesanīyāpatti siyāti yojanā.
1838从一处受具足者之手,就是从比丘尼面前受具足者之手。正如所说的:“一处受具足者,是指从比丘尼面前受具足者。”但如果是从比丘们面前受具足的,就按照具体情况来判断。
1838.Ekatoupasampannahatthatoti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāya hatthato. Yathāha ‘‘ekatoupasampannāyāti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāyā’’ti (pāci. aṭṭha. 553). Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukamevāti.
1839对不是亲戚的女人,却把她当成亲戚女想,同样地,如果对此还有怀疑,也犯恶作。这是句子的连接方式。
1839. Aññātikāya ñātikasaññissa, tatheva vimatissa ca dukkaṭanti yojanā.
1840如果是非亲戚女让人把东西放在地上布施,或者她站在寺院内等处布施,比丘接受的话不犯戒——这是文句的连缀方式。这里“寺院内等处”中的“等”字,涵盖了比丘尼住处、外道住处、退处等。所谓退处,就是食堂。
1840. Aññātikāya dāpentiyā bhūmiyā nikkhipitvā dadamānāya vā antarārāmādīsu ṭhatvā dentiyā paṭiggaṇhato bhikkhussa anāpattīti yojanā. Antarārāmādīsūti ettha ādi-saddena bhikkhunupassayatitthiyaseyyāpaṭikkamanādiṃ saṅgaṇhāti. Paṭikkamanaṃ nāma bhojanasālā.
1841从村里带出来之后布施,这是句子的连接方式。
1841. Gāmato bahi nīharitvā detīti yojanā.
18421842.“从手”在这里,还要补上“在接受时”。“如是”就是无犯。这条学处的生起,与羊毛那条相同,这是连接的意思。
1842.Hatthatoti ettha ‘‘gahaṇe’’ti seso. Tathāti anāpatti. Samuṭṭhānaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ eḷakalomena samaṃ matanti yojanā.
1843-4“未说”是指按照将要说的方式而尚未说的内容。“即使一位比丘”是连接语。“退下”就是离开。通过表示“等”义的“iti”一词,应当知道它涵盖了“退下吧,姊妹,直到比丘们进食”这句话的剩余部分。由此显示了让人退下的方式。通过“即使一位比丘”这句话,显示了最低限度;而最高限度则可以从巴利文“那些比丘应当让那位比丘尼退下”中看出。“食物”即使是在一般说法中,也只是指五种食物中的某一种,正如所说“以五种食物中的任何一种”。“享用”和“一边受具足戒者”,二者皆仅是如前已说之义。
1843-4.Avutteti vakkhamānanayena avutte. Ekenapi ca bhikkhunāti sambandho. Apasakkāti apagaccha. Ādi-atthavācinā iti-saddena ‘‘apasakka tāva, bhagini, yāva bhikkhū bhuñjantī’’ti vākyaseso saṅgahitoti daṭṭhabbo. Iminā apasādanākāro sandassito. ‘‘Ekenapi ca bhikkhunā’’ti iminā avakaṃso dassito. Ukkaṃso pana ‘‘tehi bhikkhūhi sā bhikkhunī apasādetabbā’’ti pāḷitopi daṭṭhabbo. ‘‘Āmisa’’nti sāmaññavacanepi pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarasseva gahaṇaṃ. Yathāha ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarenā’’ti. Bhogeti ca ekatoupasampannanti ca vuttatthameva.
1845同样地,就是恶作。在那里,是指对未受具足戒者而言。
1845.Tathevāti dukkaṭaṃ. Tatthāti anupasampannāya.
18461846. 即使把自己的食物给了别人,按这条学处也不算犯;但按前一条学处则可能构成犯,所以说“不给”。正如论中所说:“让人把自己的食物送出去,就是‘不给’。在这里,即使他把自己食物送出去,按这条学处确实不犯,但按前一条学处则有犯。” “同样”一词,是表示不犯。为了说明按两条学处都不犯,所以说“若令施与”。正如论中所说:“把别人的食物送出去,就是不令施与。在这里,即使他令施与,按这条学处会有犯;但对正在布施的人来说,既不按这条学处犯,也不按前一条学处犯。”
1846. Attano bhatte dinnepi iminā sikkhāpadena anāpatti, purimasikkhāpadena pana āpattisambhavā ‘‘na detī’’ti vuttaṃ. Yathāha ‘‘attano bhattaṃ dāpeti, na detīti ettha sacepi attano bhattaṃ deti, iminā sikkhāpadena anāpattiyeva, purimasikkhāpadena āpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 558). Tathāti anāpatti. Ubhayasikkhāpadehipi anāpattiṃ dassetumāha ‘‘padeti ce’’ti. Yathāha ‘‘aññesaṃ bhattaṃ deti, na dāpetīti ettha pana sacepi dāpeyya, iminā sikkhāpadena āpatti bhaveyya, dentiyā pana neva iminā, na purimena āpattī’’ti.
1847比丘尼让人把没有给过的东西拿去布施,或者在没有给过的地方让人去布施,又或者让人把那些东西平等地布施给一切朋友和敌人——这样做也没有犯戒。
1847. Bhikkhunī yaṃ na dinnaṃ, taṃ dāpeti, yattha vā na dinnaṃ, tattha dāpeti, tampi sabbesaṃ mittāmittānaṃ samaṃ dāpeti, tatthāpi anāpatti.
1848正在修学的在学尼或沙弥尼站着安排说“把汤送到这里,把饭送到这里”,不叫她退下的人,无犯。比丘尼指示五种食物以外的其他食物,不叫她退下的人,无犯。不叫她退下的人,以及疯癫者等,也无犯。这是连接句。
1848. Sikkhamānā vā sāmaṇerikā vā ‘‘idha sūpaṃ detha, odanaṃ dethā’’ti vosāsantī vidhānaṃ karontī ṭhitā, taṃ anapasādentassa anāpatti. Pañceva bhojanāni vinā aññaṃ vosāsantiṃ bhikkhuniṃ anapasādentassa anāpatti. Anapasādentassa ummattakādinopi anāpattīti yojanā.
1849这里“起因”一词,还应补上“这个的”这层意思。吃食物是行动,对劝请的人不加阻止是不行动,所以这就包含了行动与不行动。
1849.Samuṭṭhānanti ettha ‘‘imassā’’ti seso. Bhojanaṃ kiriyaṃ, vosāsantiyā anivāraṇaṃ akiriyanti evamidaṃ kriyākriyaṃ.
1850-1“学认可”就是认可的意思。所谓“学认可家族”,是指这样的家族:信心增长,财物却减少;对这样的家族,用白二羯磨给予学认可。这就是所说的学认可家族。因此说“于已得认可的家族”。“已得认可”,就是“由它而得到认可”的意思。进入家宅近处时,即使已经被邀请,也等于没被邀请,所以说“在进入家宅近处之前”。正如所说:“所谓未被邀请,是指今天或明天都没被邀请;在进入家宅近处时才邀请,这就叫未被邀请。”
1850-1.Sekkhanti sammateti ‘‘sekkhasammataṃ nāma kulaṃ yaṃ kulaṃ saddhāya vaḍḍhati, bhogena hāyati, evarūpassa kulassa ñattidutiyena kammena sekkhasammuti dinnā hotī’’ti (pāci. 567) vuttaṃ idaṃ kulaṃ sekkhasammataṃ nāma. Tenāha ‘‘laddhasammutike kule’’ti. Laddhā sammuti yenāti viggaho. Gharūpacāraṃ okkante nimantitopi animantitova hotīti āha ‘‘gharūpacārokkamanā pubbevā’’ti. Yathāha ‘‘animantito nāma ajjatanāya vā svātanāya vā animantito, gharūpacāraṃ okkamante nimanteti, eso animantito nāmā’’ti (pāci. 567).
因为已经说过“没有病的人,就是能够去乞食的人”,所以有能力去乞食的人,就叫作没有病的人。“取”是指亲手接过来。“食物”这个词和它相关联。就像所说的:“亲手接过嚼食或主食。”这里的“取”,要补上“为了食物”这个意思。
‘‘Agilāno nāma yo sakkoti piṇḍāya caritu’’nti vuttattā bhikkhāya carituṃ samattho agilāno nāma. Gahetvāti sahatthā paṭiggahetvā. ‘‘Āmisa’’nti iminā sambandho. Yathāha ‘‘khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā’’ti (pāci. 567). Gahaṇeti ettha ‘‘āhāratthāyā’’ti seso.
1853于彼说:被认可为非有学的家庭。同样显示:显示为恶作。
1853.Tatthāti asekkhasammate kule. Tatheva paridīpitanti dukkaṭaṃ paridīpitaṃ.
1854“或受邀请者”这里,“或”这个字是用来涵盖受邀请者的其余情况。就像经文里说的:“受邀请者或生病者,吃剩下的食物。”应当这样连接理解:其他比丘的乞食在那个地方布施。“在那里”指的是在那个被认定为有学的家族中。
1854.Nimantitassa vāti ettha vā-saddena nimantitassa avasesaṃ gaṇhāti. Yathāha ‘‘nimantitassa vā gilānassa vā sesakaṃ bhuñjatī’’ti. Aññesaṃ bhikkhā tattha dīyatīti yojanā. Tatthāti tasmiṃ sekkhasammate kule.
1855在食堂等地方,无论哪里。或者常食等类:这里的“等”字,包含了筹食、半月食、布萨食、月旦食。
1855.Yatthakatthacīti āsanasālādīsu yattha katthaci. Niccabhattādike vāpīti ettha ādi-saddena salākabhattapakkhikauposathikapāṭipadikabhattānaṃ gahaṇaṃ.
1856在这里,“门”这个字后面省略了“放置”。“到达”这个字后面省略了“之后”。就像所说的:“即使比丘还没来,先把它拿出来放在门外,之后再给到达的人,这是允许的。”
1856.Dvāreti ettha ‘‘ṭhapetvā’’ti seso. Sampatteti ettha ‘‘pacchā’’ti seso. Yathāha ‘‘sacepi anāgate bhikkhumhi paṭhamaṃyeva nīharitvā dvāre ṭhapetvā pacchā sampattassa denti, vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 569).
1857为了说明《大筏疏》中已确定的判定,说了“比丘”等话。“如生起处的羊毛譬喻”:意思是,从生起处来说,和羊毛学处相似。
1857.Mahāpaccariyā(paāci. aṭṭha. 569) gatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘bhikkhu’’ntiādi. Samuṭṭhāneḷakūpamanti samuṭṭhānato eḷakalomasikkhāpadasadisanti attho.
1858-9因为“对五个人已告知,这叫作未告知”这句话,以及这里即将说到的“由同法者告知”,所以用“非在家”这个词来涵盖游方者。为了用另一种说法说明已经讲过的道理,就说“由女人或男人”。又因为“那些林野住处”这句话,所以“园”指的是林野园。如果这样告知,就称为已告知,这是按照《词句分别》中的说法来连接的。“已告知”就是事先告知。
1858-9. ‘‘Pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ, etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāmā’’ti vacanato ca idhāpi ‘‘sahadhammikañāpita’’nti vakkhamānattā ca agahaṭṭha-saddena paribbājakānaṃ gahaṇaṃ. Vuttameva nayaṃ vohārantarena dassetumāha ‘‘itthiyā purisena vā’’ti. ‘‘Yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanānī’’ti (pāci. 573) vacanato ārāmanti āraññakārāmamāha. Sace evamārocitaṃ paṭisaṃviditanti hi vuttaṃ padabhājaneti (pāci. 573) yojanā. Paṭisaṃviditanti pageva niveditaṃ.
1860后来,如果按照先前告知的方式把那件物品带来,或者把那件物品连同它的附属物一起带来,又或者带来其他许多物品,这些也都被称为已告知。应当这样连接理解。
1860. Pacchā yathārocitaṃ tameva vā tassa ca parivāraṃ katvā aññaṃ bahuṃ vā āharīyatu, tampi paṭisaṃveditaṃ nāmāti yojanā.
1861把“以粥告知”这句话里的“除彼”理解为依据能力而得出。这也是告知,在《库伦达》中是适用的,这是就关联而说的。
1861.Yāguyā viditaṃ katvāti ettha ‘‘taṃ ṭhapetvā’’ti idaṃ sāmatthiyā labbhati. Idampi viditaṃ kurundiyaṃ vaṭṭatīti vuttanti yojanā.
1862“然”这个字,是“亦”的意思。“其他诸家”这句,要这样连接理解。这里说“听说‘告知某家之后,拿了副食等东西离开’”,这是注疏里补充的说明。“由彼”就是指由已经告知过的那个人。那一切也都是允许的,要这样连接理解。
1862.Panāti api-saddattho. Aññānipi kulānīti yojanā. Ettha ‘‘asukaṃ nāma kulaṃ paṭisaṃveditaṃ katvā khādanīyādīni gahetvā gacchatīti sutvā’’ti (pāci. aṭṭha. 573) aṭṭhakathāseso. Tenāti katapaṭisaṃveditena. Tampi ca sabbaṃ vaṭṭatīti yojanā.
18631863. 所谓“没有告知”,就是按照“进入园子或附近地方”等说法,最初没有告诉。这里的“如此”也要和“没有带入园中的”连起来理解。“如此”是指以“做他的随从”等方式。“那叫做没有告知”这一句,也要和“同法者告知”连起来理解。正如文中所说:“五个人的已告知,这叫做没有告知。”注疏中也说:“‘五个人的已告知’,就是在五位同法者中,派任何一个人去,告知说‘我们会带嚼食或噉食来’,即使这样告知了,也仍然属于没有告知,这就是它的意思。”
1863.Evaṃ yaṃ anārocitanti ‘‘ārāmaṃ vā upacāraṃ vā pavisitvā’’tiādinā nayena yaṃ paṭhamaṃ aniveditaṃ. ‘‘Eva’’nti idaṃ ‘‘yaṃ ārāmamanābhata’’nti imināpi yojetabbaṃ. Evanti ‘‘tassa parivāraṃ katvā’’tiādinā pakārena. ‘‘Taṃ asaṃviditaṃ nāmā’’ti idaṃ ‘‘sahadhammikañāpita’’nti imināpi yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ, etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāmā’’ti (pāci. 573). Aṭṭhakathāyañca ‘‘pañcannaṃ paṭisaṃviditanti pañcasu sahadhammikesu yaṃ kiñci pesetvā ‘khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āharissāmā’ti paṭisaṃviditaṃ katampi appaṭisaṃviditamevāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 573) vuttaṃ.
1864这里“令作”之后,还应补上“已告知”这一层意思。
1864.Kārāpetvāti ettha ‘‘paṭisaṃvidita’’nti seso.
18651865. 或者由比丘尼前往,在途中应当取得——应这样连接。所谓“没有这样做”,是指没有按照“派到外面的园子去”等所说的规定去做。关于“于近处”这个词,这里应当知道 to 这个语尾是处所格的意思。
1865. Bhikkhunā vā gantvā antarāmagge gahetabbanti yojanā. Evamakatvāti ‘‘bahiārāmaṃ pesetvā’’tiādinā vuttavidhānaṃ akatvā. Upacāratoti ettha bhummatthe to-paccayo veditabbo.
1868“已告知”等词,要和“或者未犯”连起来理解。这里的“已告知”,要补上“对生病的人”。对生病的人已告知,不算犯;对生病的人,也不算犯;即使没有告知,对于已告知的人剩下的食物,或者生病的人剩下的食物,也都不算犯——应当这样连接理解。就像在“无犯”那一节里说的:“吃已告知的人或生病的人剩下的食物。”在外面的园子里接受之后,在里面吃,不算犯,应当这样连接理解。“或者拿了之后”这里的“或者”一词,也应当连到“她的”等地方去理解。
1868.‘‘Paṭisaṃvidite’’tiādīnaṃ padānaṃ ‘‘anāpatte vā’’ti iminā sambandho. Paṭisaṃviditeti ettha ‘‘gilānassā’’ti seso. Paṭisaṃvidite anāpatti, gilānassāpi anāpatti, appaṭisaṃviditepi tassa paṭisaṃviditassa avasesake vā gilānassa avasesake vā anāpatti evāti sambandho . Yathāha anāpattivāre ‘‘paṭisaṃviditassa vā gilānassa vā sesakaṃ bhuñjatī’’ti (pāci. 575). Bahārāme paṭiggahetvā antoyeva bhuñjato assa anāpattīti yojanā. Gahetvā vāti ettha vā-saddo ‘‘tassā’’tiādīsupi yojetabbo.
1869这里说的是那座阿兰若园。“吃的人无犯”,要这样连接起来。这里还应补上一句:“是别人作净后布施给他的。”
1869.Tatthāti tasmiṃ āraññakārāme. Khādato anāpatti evāti yojanā, tattha ‘‘aññena kappiyaṃ katvā dinnānī’’ti seso.