《药犍度》的注释
Bhesajjakkhandhakakathāvaṇṇanā
2665居士地、认可地、举砖边际地、牛卧地,这四种是净地,这是世尊所说的,应当这样连接理解。
2665. Gahapatissa bhūmi, sammutibhūmi, ussāvanantikābhūmi, gonisādibhūmīti kappiyabhūmiyo catasso hontīti vuttā bhagavatāti yojanā.
26662666. “怎样做成净地?”世尊说:“诸比丘,我允许四种净地:举砖边际地、牛卧地、居士地、认可地。”这样举出四种地之后,为了说明它们的共同特征,而说“属于僧团的”等。应当这样连接:属于僧团的、为居住而造的房屋,或者属于比丘的、为居住而造的房屋。“应作成净地”就是应当做成净地。“适合共宿”是指以完全覆盖、完全围起来等特征而适合共宿。
2666. Kathaṃ kappiyaṃ kattabbanti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catasso kappiyabhūmiyo ussāvanantikaṃ gonisādikaṃ gahapatiṃ sammuti’’nti (mahāva. 295) evaṃ catasso bhūmiyo uddharitvā tāsaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ dassetumāha ‘‘saṅghassā’’tiādi. Saṅghassa santakaṃ vāsatthāya kataṃ gehaṃ vā bhikkhuno santakaṃ vāsatthāya kataṃ gehaṃ vāti yojanā. Kappiyaṃ kattabbanti kappiyaṭṭhānaṃ kattabbaṃ. Sahaseyyappahonakanti sabbacchannaparicchannādilakkhaṇena sahaseyyārahaṃ.
2667现在为了如实展示四种地,而说“除了”等。除了比丘之外,由其他人为了作净地的目的而给的,或者属于他们的房屋,这就叫居士地。应当这样连接理解。
2667. Idāni catassopi bhūmiyo sarūpato dassetumāha ‘‘ṭhapetvā’’tiādi. Bhikkhuṃ ṭhapetvā aññehi kappiyabhūmiyā atthāya dinnaṃ vā tesaṃ santakaṃ vā yaṃ gehaṃ, idaṃ eva gahapatibhūmi nāmāti yojanā.
2668如果一间小屋已经由僧团通过白二羯磨的羯磨语认可,这就叫作“认可的小屋”。在认可它的时候,即使不说羯磨语,而只是作求听,也是可以的。应当这样连接理解。
2668.Yā pana kuṭi saṅghena sammatā ñattidutiyāya kammavācāya, sā sammutikā nāma. Tassā sammannanakāle kammavācaṃ avatvā apalokanaṃ vā kātuṃ vaṭṭatevāti yojanā.
2669-70在安放第一块砖、第一块石头或第一根柱子时,以“第一块砖”等语涵盖第一段墙基的安放:当其他人在举起安放时,自己从四周围绕,不断地说“我们做净屋,我们做净屋”,用手触摸;或者自己亲手举起安放,无论是安放砖、石头、柱子还是墙基,都应当安放。这就是所谓“举砖边际小屋”,应当这样连接理解。
2669-70. Paṭhamaiṭṭhakāya vā paṭhamapāsāṇassa vā paṭhamatthambhassa vā ādi-ggahaṇena paṭhamabhittipādassa vā ṭhapane paresu manussesu ukkhipitvā ṭhapentesu samantato parivāretvā ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti abhikkhaṇaṃ vadantehi āmasitvā vā sayameva ukkhipitvā vā iṭṭhakā ṭhapeyya pāsāṇo vā thambho vā bhittipādo vā ṭhapeyya ṭhapetabbo, ayaṃ ussāvanantikā kuṭīti yojanā.
2671“砖等的安置处”,是指第一块砖等在地面上的安置处。“说”,是指那些说“我们作净屋,我们作净屋”的人。“同时则允许”,意思是同一时刻才允许。由此指出了注疏的判定:“如果话还没说完,柱子就已经立好,或者柱子还没立好,话就已经说完,那么净屋就没有做成。”
2671.Iṭṭhakādipatiṭṭhānanti paṭhamiṭṭhakādīnaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhānaṃ. Vadatanti ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vadantānaṃ. Samakālaṃ tu vaṭṭatīti ekakālaṃ vaṭṭati, iminā ‘‘sace hi aniṭṭhite vacane thambho patiṭṭhāti, appatiṭṭhite vā tasmiṃ vacanaṃ niṭṭhāti, akatā hoti kappiyakuṭī’’ti (mahāva. aṭṭha. 295) aṭṭhakathāvinicchayo sūcito.
2672园林如果完全没有围篱,或者大部分没有围篱,这两种情况都被通达律藏的智者称为“牛卧处”。因为没有任何阻挡进入的东西,牛进去以后可以在里面坐卧,所以这样称呼。应当这样理解前后文的关联。
2672. Ārāmo sakalo aparikkhitto vā yebhuyyato aparikkhitto vāti duvidhopi viññūhi vinayadharehi ‘‘gonisādī’’ti vuccati. Pavesanivāraṇābhāvena paviṭṭhānaṃ gunnaṃ nisajjāyogato tathā vuccatīti yojanā.
2673为了说明目的,说“在这里,已煮熟的”等等。“食物”指的是前两个时段。通过“食物”这个词,说明非食物的另外两个时段,即使是在不合适的屋子里住过或煮过,也是允许的。
2673. Payojanaṃ dassetumāha ‘‘ettha pakkañcā’’tiādi. Āmisanti purimakālikadvayaṃ. ‘‘Āmisa’’nti iminā nirāmisaṃ itarakālikadvayaṃ akappiyakuṭiyaṃ vutthampi pakkampi kappatīti dīpeti.
2674-5这些净屋什么时候才算变成被舍弃的基址呢?为了说明这一点,就说了“属于宣布净屋的,那一个”等等。如果一座净屋是依止于某些柱子等而确立的,那么当那些柱子等被移走之后,它仍然可以立在别的柱子等上面——这就是这里的连接方式。
2674-5. Imā kappiyakuṭiyo kadā jahitavatthukā hontīti āha ‘‘ussāvanantikā yā sā’’tiādi. Yā ussāvanantikā yesu thambhādīsu adhiṭṭhitā, sā tesu thambhādīsu apanītesu tadaññesupi thambhādīsu tiṭṭhatīti yojanā.
当所有柱子等都被移走时,那(净屋)就成了舍弃基址的。这是句义连接。牛卧处等小屋,如果有篱笆等围起来,也可能成为舍弃基址的。而所谓“有围篱”,因为《库伦达大疏》等中说“园林即使只围了一半,或者大部分围了,也叫做有围篱”,所以不只是全部围起来才算,围了一半或围了大部分的也应当算数。
Sabbesu thambhādīsu apanītesu sā jahitavatthukā siyāti yojanā. Gonisādikuṭi parikkhittā vatiādīhi jahitavatthukā siyā. Parikkhittāti ca ‘‘ārāmo pana upaḍḍhaparikkhittopi bahutaraṃ parikkhittopi parikkhittoyeva nāmā’’ti (mahāva. aṭṭha. 295) kurundimahāpaccariyādīsu vuttattā na kevalaṃ sabbaparikkhittāva, upaḍḍhaparikkhittāpi yebhuyyaparikkhittāpi gahetabbā.
“其余”是指居士屋与认可屋。由于屋顶毁坏而成为舍弃基址的,这样连接。这里“屋顶毁坏”是指“只留下椽子”的剩余部分。如果椽子上面还有哪怕一片瓦圈,就仍然守护。如果这四种净地都不存在,那该怎么办?应施与未受具足戒者,使它成为那人的所有物而受用。
Sesāti gahapatisammutikuṭiyo. Chadananāsato jahitavatthukā siyunti yojanā. Chadananāsatoti ettha ‘‘gopānasimattaṃ ṭhapetvā’’ti seso. Sace gopānasīnaṃ upari ekampi pakkhapāsamaṇḍalaṃ atthi, rakkhati. Yatra panimā catassopi kappiyabhūmiyo natthi, tattha kiṃ kātabbaṃ? Anupasampannassa datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjitabbaṃ.
2676除了比丘本人以外,从其他人手里接受物品、那些人存放的物品,以及那些人住过的屋内之物,对比丘来说是允许的。应当这样连接理解。
2676. Bhikkhuṃ ṭhapetvā aññesaṃ hatthato paṭiggaho ca tesaṃ sannidhi ca tesaṃ antovutthañca bhikkhussa vaṭṭatīti yojanā.
2677属于比丘的东西,或者属于僧团的东西,放在不净地、能一起住的屋子里,在里面住过、在里面煮过的,比丘不能受用。属于比丘尼的东西,或者属于僧团的东西,放在不净地、能一起住的屋子里,在里面住过、在里面煮过的,比丘尼不能受用。这样连接起来就是:对比丘和比丘尼两者都不允许。
2677. Bhikkhussa santakaṃ saṅghikampi vā akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe antovutthañca antopakkañca bhikkhussa na vaṭṭati. Bhikkhuniyā santakaṃ saṅghikampi vā akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe antovutthañca antopakkañca bhikkhuniyā na vaṭṭatīti evaṃ ubhinnaṃ bhikkhubhikkhunīnaṃ na vaṭṭatīti yojanā.
2678“不合适的屋子”就是指不能用的屋子,意思是注释书里说的“在不合适的地带、能一起过夜的屋子里”,也就是不合适的地带。“等”这个字则包括了生酥、油、蜜、糖。
2678.Akappakuṭiyāti akappiyakuṭiyā, ‘‘akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttāya akappiyabhūmiyāti attho. Ādi-saddena navanītatelamadhuphāṇitānaṃ gahaṇaṃ.
2679比丘与那些放在屋内、属于七日药的生酥等一起煮过的尽形寿无色食,只要不掺混食物,就可以在七天内受用。应当这样连接理解。
2679.Teheva antovutthehi sappiādīhi sattāhakālikehi saha bhikkhunā pakkaṃ taṃ yāvajīvikaṃ nirāmisaṃ sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatevāti yojanā.
2680如果把煮熟的和自己煮的尽形寿药,只要混进了食物,还拿来吃,那就是吃了“屋内住的”;更何况还吃了自己煮的呢——应当这样连接理解。因为尽形寿药混进了食物,就具有了食物的性质,所以称为“屋内住的”。
2680.Pakkaṃ sāmaṃpakkaṃ taṃ yāvajīvikaṃ sace āmisasaṃsaṭṭhaṃ paribhuñjati, antovutthañca bhuñjati, kiñca bhiyyo sāmaṃpakkañca bhuñjatīti yojanā. Yāvajīvikassa āmisasaṃsaṭṭhassa āmisagatikattā ‘‘antovuttha’’nti vuttaṃ.
2682水不属于时限药,因为它不在四种时限药的范围之内。
2682. Udakaṃ na hoti kālikaṃ catūsu kālikesu asaṅgahitattā.
2683三种时限药——时分食、时分饮料、七日药——只要是在领受之后,各自超过了自己的时限才吃,就会成为罪过;而第三种七日药如果超过七天,因为属于舍堕罪的情形,即使没有吃,也会成为罪过。应当这样连接理解。
2683.Tikālikā yāvakālikā yāmakālikā sattāhakālikāti tayo kālikā paṭiggahavaseneva attano attano kālaṃ atikkamitvā bhuttā dosakarā honti, tatiyaṃ sattāhātikkame nissaggiyapācittiyavatthuttā abhuttampi dosakaranti yojanā.
已食者才构成罪过,用这句话来说明:前两种时限药,也就是时限药和夜分药,受取之后仅仅因为超过时限,并不成为犯罪的原因,只有吃下去了才算犯。七日药则不同,一旦超过时限,即使还没吃,也构成犯罪的原因。为了显示七日药在这方面的特殊之处,所以说未食者,第三亦然。这里的亦字,意思就是也。至于尽形寿药,受取之后在整个寿命期间内受用,只要不和其他时限药混在一起,就不会成为罪过的原因,所以这里没有提到它。
‘‘Bhuttā dosakarā’’ti iminā purimakālikadvayaṃ paṭiggahetvā kālātikkamanamattena āpattiyā kāraṇaṃ na hoti, bhuttameva hoti. Sattāhakālikaṃ kālātikkamena aparibhuttampi āpattiyā kāraṇaṃ hotīti dīpeti. Tesu sattāhakālikeyeva visesaṃ dassetumāha ‘‘abhuttaṃ tatiyampi cā’’ti. Ca-saddo tu-saddatthe. Yāvajīvikaṃ pana paṭiggahetvā yāvajīvaṃ paribhuñjiyamānaṃ itarakālikasaṃsaggaṃ vinā dosakaraṃ na hotīti na gahitaṃ.
2684芒果等词本来是树木的名字,虽然它们也用来指称各自的果实,但在这里是依照邻近引申的用法,用来指由这些果实做成的饮料,所以说“视为饮料”。可遮,是指骨蕉做的饮料。莫遮,是指其他蕉类做的饮料。蜜,是指葡萄果的汁液。葡萄,是指把葡萄果在冷水中捣碎后做成的饮料。沙卢咖饮,在圣典和注疏中是“把红莲、青莲等的沙卢咖捣碎后做成的饮料”,因为要显示连声,沙卢咖一词用了长音,而在偈颂“沙卢、帕鲁萨咖及”中,为了配合偈颂的格律,就变成了短音。
2684. Ambādayo saddā rukkhānaṃ nāmabhūtā taṃtaṃphalepi vattamānā idha upacāravasena tajje pānake vuttā, tenevāha ‘‘pānakaṃ mata’’nti. Cocaṃ aṭṭhikakadalipānaṃ. Mocaṃ itarakadalipānaṃ. Madhūti muddikaphalānaṃ rasaṃ. Muddikāti sītodake madditānaṃ muddikaphalānaṃ pānaṃ. ‘‘Sālūkapānanti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapāna’’nti pāḷiyaṃ, aṭṭhakathāya (mahāva. aṭṭha. 300) ca sālūka-saddassa dīghavasena saṃyogadassanato ‘‘sālu phārusakañcā’’ti gāthābandhavasena rasso kato.
沙卢咖是睡莲和青莲等果实的汁。不过在《小规释》里说:“所谓沙卢咖饮,是用红莲、青莲等的花蕊花粉做成的饮料。”在讲到“帕鲁萨咖”等的地方,义疏中说:“这是一种树。”这种树的果汁就叫帕鲁萨咖。这八种果实的汁,掺了水就可以用;在冷水中捣碎、澄清、滤去渣滓的也可以用;但没有掺水的汁则属于时药。
Sālūkaṃ kumuduppalānaṃ phalarasaṃ. Khuddasikkhāvaṇṇanāyaṃ pana ‘‘sālūkapānaṃ nāma rattuppalanīluppalādīnaṃ kiñjakkhareṇūhi katapāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Phārusaka’ntiādīsu eko rukkho’’ti gaṇṭhipade vuttaṃ. Tassa phalaraso phārusakaṃ nāma. Etesaṃ aṭṭhannaṃ phalānaṃ raso udakasambhinno vaṭṭati, sītudake maddito pasanno nikkasaṭova vaṭṭati, udakena pana asambhinno raso yāvakāliko.
2685果:指芒果等果实。连所依的受取:就是对作为饮料所依的果实的受取。饮料依此而住,所以它是所依,也就是果实;与所依共同构成,所以是连所依,也就是饮料;对连所依的受取,就是连所依的受取。由于连所依的受取其实就是对它所依的受取,所以说“对作为饮料所依的果实的受取”。
2685.Phalanti ambādiphalaṃ. Savatthukapaṭiggahoti pānavatthukānaṃ phalānaṃ paṭiggaho. Vasati ettha pānanti vatthu, phalaṃ, vatthunā saha vaṭṭatīti savatthukaṃ, pānaṃ, savatthukassa paṭiggaho savatthukapaṭiggaho. Savatthukassa paṭiggahaṃ nāma vatthupaṭiggahaṇamevāti katvā vuttaṃ ‘‘pānavatthukānaṃ phalānaṃ paṭiggaho’’ti.
2686“善捣碎后”这种说法,所以“熟芒果”指的就是生芒果的果实。“在水中”指在冷水里。“浸出”指已经滤过。“制作后”指用蜂蜜等加工调配好。正如论中说:“应当用当天受取的蜂蜜、糖、樟脑等调和制作。”关于“可以饮用”,这里的判定是:这样制作出来的,只在午前允许;如果是由未受具足戒的人做好后得到的,在午前受取,午前即使掺有食物也可以饮用;午后则以不掺食物的方式,直到天亮都还可以饮用。这条规则对一切饮料都适用。
2686. ‘‘Sukoṭṭetvā’’ti vuccamānattā ‘‘ambapakka’’nti āmakameva ambaphalaṃ vuccati . Udaketi sītodake. Parissavaṃ parissāvitaṃ. Katvāti madhuādīhi abhisaṅkharitvā. Yathāha – ‘‘tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 300). Pātuṃ vaṭṭatīti ettha vinicchayo ‘‘evaṃ kataṃ purebhattameva kappati, anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati, pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭatiyeva. Esa nayo sabbapānesū’’ti aṭṭhakathāyaṃ vutto.
2687其他饮料中也是,比如阎浮果汁等。
2687.Sesapānakesupīti jambupānakādīsupi.
2688甘蔗汁是因为被包含在这里才在这里提到,并不是因为它是非时药;实际上它就是七日药。
2688. Ucchuraso antogadhattā idha vutto, na pana yāmakālikattā, so pana sattāhakālikoyeva.
2689“蜜花汁”就是蜜花的花汁。这里,蜜花汁不管是煮过的还是晒过的,午后都不能喝。就算是在午前,如果取它来酿酒,那从最初开始就不能喝。不过,蜜花本身——不管是新鲜的、干的、炒过的,还是用它做成的糖浆——只要还没有用来酿酒,午前都可以喝。
2689.Madhukassa rasanti madhukapupphassa rasaṃ. Ettha madhukapuppharaso aggipāko vā hotu ādiccapāko vā, pacchābhattaṃ na vaṭṭati. Purebhattampi yaṃ pānaṃ gahetvā majjaṃ karonti, so ādito paṭṭhāya na vaṭṭati. Madhukapupphaṃ pana allaṃ vā sukkhaṃ vā bhajjitaṃ vā tena kataphāṇitaṃ vā yato paṭṭhāya majjaṃ na karonti, taṃ sabbaṃ purebhattaṃ vaṭṭati.
“熟者之汁”指的是成熟时药的汁。应当这样连接:一切叶汁都称为非时药。注疏中说“时药的叶汁只在午前允许饮用”,说的正是这个意思。
Pakkaḍākarasanti pakkassa yāvakālikassa rasaṃ. Sabbo pattaraso yāmakāliko vuttoti yojanā. Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yāvakālikapattānañhi purebhattaṃyeva raso kappatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 300) imameva sandhāya vuttaṃ.
2690把七种随顺谷物的果生汁排除之后,其余一切果生汁在非时——也就是被称为夜分之时——按照随顺的方式受用,是允许的。应当这样连接理解。
2690. Sānulomānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ phalajaṃ rasaṃ ṭhapetvā sabbo phalajo raso vikāle yāmasaññite anulomato paribhuñjituṃ anuññātoti yojanā.
2691把时药叶在冷水中揉搓后做成的汁,也属于未煮熟的;不过,经过太阳晒过的,在非时也允许用。应当这样连接理解。
2691. Yāvakālikapattānaṃ sītudake madditvā kato rasopi apakko, ādiccapākopi vikāle pana vaṭṭatīti yojanā.
2692-3为了从自身样相展示七谷的随顺类,说了“多罗与椰子”等。绿豆等就是其余(谷类)。通过“七谷的随顺类”这句话,说明这些的汁属于时药,在称为夜分时的非时不允许食用。
2692-3. Sattadhaññānulomāni sarūpato dassetumāha ‘‘tālañcanāḷikerañcā’’tiādi. Aparaṇṇaṃ muggādi. ‘‘Sattadhaññānulomika’’nti iminā etesaṃ raso yāvakāliko yāmakālasaṅkhāte vikāle paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dasseti.
2695像这样的小果子汁液,因为符合八种饮料的规定,所以在随顺者、非时药随顺者当中已经被指出、被说明了。应当这样连接理解。
2695. Evamādīnaṃ khuddakānaṃ phalānaṃ raso pana aṭṭhapānānulomattā anulomike yāmakālikānulomike niddiṭṭho kathitoti yojanā.
2696在此,在这个世间,除了随顺谷物的果味之外,再没有别的非时药所不摄的果汁——这就是句子的连接方式,说明一切果汁都只是非时药。
2696.Idha imasmiṃ loke sānulomassa dhaññassa phalajaṃ rasaṃ ṭhapetvā ayāmakāliko añño phalaraso natthīti yojanā, sabbo yāmakālikoyevāti dīpeti.