《布萨犍度》的注释
Uposathakkhandhakakathāvaṇṇanā
2551-2如果一处界区远离十一种界区的过失、具备三种成就、通过标相与标相连接而被认可,那么这就叫做“已结之界”——这是文句的连接方式。其中,过小、过大、标相断裂、影标相、无标相、站在界外而被认可、在河中而被认可、在海中而被认可、在天然湖中而被认可、以界破坏界而被认可、以界覆盖界而被认可——由于《附随》486中说“以这十一种方式,界区的事务失败”,所以这十一种叫做“失败界”,也就是所说的“失败界”。
2551-2. Yā ekādasahi sīmāvipattīhi vajjitā tisampattisaṃyutā nimittena nimittaṃ ghaṭetvā sammatā, sā ayaṃ baddhasīmā nāma siyāti yojanā. Tattha atikhuddakā, atimahatī, khaṇḍanimittā, chāyānimittā, animittā, bahisīme ṭhitasammatā, nadiyā sammatā, samudde sammatā, jātassare sammatā, sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā, sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatāti ‘‘imehi ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantī’’ti (pari. 486) vacanato imā ekādasa vipattisīmāyo nāma, vipannasīmāti vuttaṃ hoti.
其中,所谓“过小”,是指二十一位比丘坐不下的地方。所谓“过大”,是指哪怕只超出三由旬一个发尖那么一点点,也算认可的范围。所谓“断标相”,是指标相没有连起来。在东方标出标相后,依次在南方、西方、北方标出标相,再回到东方,把最初标出的标相重新标一遍再确定下来,这样是可以的,这就叫“不断标相”。但如果依次标过来,在北方标出标相后就在那里结束,那就叫“断标相”。还有一种“断标相”,是指把不适合做标相的东西——比如心材树、树桩、土堆或沙堆中的任何一种——放在中间作为一个标相来认可。所谓“影标相”,是指把山影等任何影子作为标相来认可。所谓“无标相”,是指完全没有标出任何标相就来认可。所谓“站在界外认可”,是指标出标相后,由站在标相外面的人来认可。
Tattha atikhuddakā nāma yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkonti. Atimahatī nāma yā antamaso kesaggamattenāpi tiyojanaṃ atikkamitvā sammatā. Khaṇḍanimittā nāma aghaṭitanimittā vuccati. Puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkameneva dakkhiṇāya, pacchimāya, uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ paṭikittetvā ṭhapetuṃ vaṭṭati, evaṃ akhaṇḍanimittā hoti. Sace pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti, khaṇḍanimittā nāma hoti. Aparāpi khaṇḍanimittā nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjavālikāpuñjānaṃ vā aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Chāyānimittā nāma pabbatacchāyādīnaṃ yaṃ kiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Animittā nāma sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā. Bahisīme ṭhitasammatā nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahi ṭhitena sammatā.
在河里、在海里、在天然湖里认可,说的是在这些河、海等地方认可。即使这样认可了,依据“诸比丘,一切河无界,一切海无界,一切天然湖无界”这句话,其实还是不算认可。以界破坏界而认可,说的是一方用自己的界去破坏另一方的界而认可。假如旧寺院东边有一棵芒果树和一棵阎浮树,两棵树的枝叶交缠在一起,阎浮树位于芒果树靠西的部分,而寺院的界是把阎浮树划在里面、以芒果树为标记来结的。后来在这个寺院东边又建了一座寺院,那些结界的比丘把芒果树划在里面、以阎浮树为标记来结,这样界与界就互相破坏了。以界覆盖界而认可,说的是一方用自己的界去覆盖另一方的界而认可。假如把另一方已结的界全部或一部分包含在内,来认可自己的界,这就叫界被界覆盖了。总之,这段话的意思是:要远离这十一种有问题的界。
Nadiyā samudde jātassare sammatā nāma etesu nadiādīsu sammatā. Sā hi evaṃ sammatāpi ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 148) vacanato asammatāva hoti. Sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindantena sammatā. Sace hi porāṇakassa vihārassa puratthimāya disāya ambo ceva jambū cāti dve rukkhā aññamaññaṃ saṃsaṭṭhaviṭapā honti, tesu ambassa pacchimadisābhāge jambū, vihārasīmā ca jambuṃ anto katvā ambaṃ kittetvā baddhā hoti, atha pacchā tassa vihārassa puratthimāya disāya vihāre kate sīmaṃ bandhantā bhikkhū taṃ ambaṃ anto katvā jambuṃ kittetvā bandhanti, sīmāya sīmaṃ sambhinnā hoti. Sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharantena sammatā. Sace hi paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā tassā padesaṃ vā anto katvā attano sīmaṃ sammannati, sīmāya sīmā ajjhottharitā nāma hotīti. Iti imāhi ekādasahi vipattisīmāhi vajjitāti attho.
具备三种成就,是指具备相成就、众成就、羯磨语成就这三种成就。其中,所谓具备相成就,是指在所说的山相、石相、林相、树相、道相、蚁堆相、河相、水相这八种相中,在各自方位按照实际获得而适合作为相的那些相,以“东方有什么相?尊者,是山,这座山是相”这样的方式正确标示而认可。
Tisampattisaṃyutāti nimittasampatti, parisāsampatti, kammavācāsampattīti imāhi tīhi sampattīhi samannāgatā. Tattha nimittasampattiyuttā nāma ‘‘pabbatanimittaṃ, pāsāṇanimittaṃ, vananimittaṃ, rukkhanimittaṃ, magganimittaṃ, vammikanimittaṃ, nadinimittaṃ, udakanimitta’’nti (mahāva. 138) evaṃ vuttesu aṭṭhasu nimittesu tasmiṃ tasmiṃ disābhāge yathāladdhāni nimittupagāni nimittāni ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ? Pabbato, bhante, eso pabbato nimitta’’ntiādinā nayena sammā kittetvā sammatā.
所谓“具足众成就”,最低限度是指:四位比丘聚集在一起,把当时在那一村落的范围内、未进入已结之界,或未进入河流、大海、天然湖泊而住的所有比丘,都纳入手臂可及的范围内,或者取得他们的同意,这样才算认可。
Parisāsampattiyuttā nāma sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā yāvatikā tasmiṃ gāmakhette baddhasīmaṃ vā nadisamuddajātassare vā anokkamitvā ṭhitā bhikkhū, te sabbe hatthapāse vā katvā, chandaṃ vā āharitvā sammatā.
具足羯磨语成就的界,是指依照“尊者们,请僧团听我说,凡四周被宣告的标相……”等(《大品》139)所说的方式,以清净的白二羯磨语而达成认可。如此,超越了十一种失坏的界,具足三种成就,把标相与标相连接起来后所认可的界,应当知道就是已结之界。
Kammavācāsampattiyuttā nāma ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) nayena vuttāya parisuddhāya ñattidutiyakammavācāya sammatā. Evaṃ ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ ghaṭetvā sammatā sīmā baddhasīmāti veditabbā.
2553-4“破、共住、不离”等是开头所说的那些界。或者说,凡是以这些为开头的诸界,就叫作“破共住不离等”。它们依这些而有的区分,就是“破共住等分类”。从这破共住等的分类,说出破界、共住界、不离界这三种界。这是就这些界由这些作为造作条件或作为因而生起的区分来说的。在共住与不离之间,被划定开来、互不混杂的界,叫作破界。比丘们以共住的方式,在这里共同举行布萨等共住活动,所以叫共住界。不离界的特征,后面会用“结后”等来说明。这样,所结的界有三种,也就是说,所结的界分为三种。
2553-4. Khaṇḍasamānasaṃvāsaavippavāsā ādayo ādibhūtā, ādimhi vā yāsaṃ sīmānaṃ tā khaṇḍasamānasaṃvāsāvippavāsādī, tāsaṃ, tāhi vā pabhedo khaṇḍasamānasaṃvāsādibhedo, tato khaṇḍasamānasaṃvāsādibhedato, khaṇḍasīmā, samānasaṃvāsasīmā, avippavāsasīmāti imāsaṃ sīmānaṃ etāhi vā karaṇabhūtāhi, hetubhūtāhi vā jātena vibhāgenāti vuttaṃ hoti. Samānasaṃvāsāvippavāsānamantare khaṇḍā paricchinnā tāhi asaṅkarā sīmā khaṇḍasīmā nāma. Samānasaṃvāsehi bhikkhūhi ekato uposathādiko saṃvāso ettha karīyatīti samānasaṃvāsā nāma. Avippavāsāya lakkhaṇaṃ ‘‘bandhitvā’’tiādinā vakkhati. Iti baddhā tidhā vuttāti evaṃ baddhasīmā tippabhedā vuttā.
“水掷”这个词,是在表示原因时用的从格。七种内部界的集合,叫“七内部”,以及从它们(而有)等。“未结界的也有三种”,这是文句的连接关系。“其中”,就是指那三种未结界当中。“村限”,是指在一切方向上划定界限之后,规定“这个区域的税是这样”,依税所限定的村落区域。正如(注疏)所说:“在某个区域里,该村的受用者所收的税,这个区域不论小还是大,都算作‘村界’。又比如在同一个村田里,划定一块区域说‘这是单独的村’,国王把它赐给某人,那块地方也就成为单独的村界。”
Udakukkhepāti hetumhi nissakkavacanaṃ. Sattannaṃ abbhantarānaṃ samāhārā sattabbhantarā, tatopi ca. Abaddhāpi tividhāti sambandho. Tatthāti tāsu tīsu abaddhasīmāsu. Gāmaparicchedoti sabbadisāsu sīmaṃ paricchinditvā ‘‘imassa padesassa ettako karo’’ti evaṃ karena niyamito gāmappadeso. Yathāha – ‘‘yattake padese tassa gāmassa bhojakā baliṃ haranti , so padeso appo vā hotu mahanto vā, ‘gāmasīmā’tveva saṅkhyaṃ gacchati. Yampi ekasmiṃyeva gāmakkhette ekaṃ padesaṃ ‘ayaṃ visuṃ gāmo hotū’ti paricchinditvā rājā kassaci deti, sopi visuṃgāmasīmā hotiyevā’’ti (mahāva. aṭṭha. 147).
说“村界”时,城界也一并被包含在内了。正如注疏所说:“在这里,以‘村’的举出,城也同样被举出了。”由于聚落界已经另外单独说过,所以在这里不应说它也被包含。律藏中确实说过:“若依止村或聚落而住,那村的村界,或那聚落的聚落界,在这里就是共同居住、同一布萨的范围。”因为这种界已经另外单独说明过,所以这里只是用村界的特征来标示它。
‘‘Gāmaparicchedo’’ti iminā ca nagaraparicchedo ca saṅgahito. Yathāha – ‘‘gāmaggahaṇena cettha nagarampi gahitameva hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 147). Nigamasīmāya visuṃyeva vuttattā tassā idha saṅgaho na vattabbo. Vuttañhi pāḷiyaṃ ‘‘yaṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati. Yā tassa vā gāmassa gāmasīmā, nigamassa vā nigamasīmā, ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekuposathā’’ti (mahāva. 147). Imissā visuṃyeva lakkhaṇassa vuttattā gāmasīmālakkhaṇeneva upalakkhitā.
2555关于“生池”等说法,生池等的特征应当这样理解:如果有一个坑洞,不是人工挖掘出来的,而是自然形成的,四周流来的水把它灌满,水就停在那里;就像后面讲河流时说的那样,到了雨季水会积住,这就叫作“生池”。即使是从河流或大海冲开缺口后,由流出的水冲成的坑洞,只要符合这个特征,那也是生池。至于大海,那当然是很明显的。
2555.‘‘Jātassare’’tiādīsu jātassarādīnaṃ lakkhaṇaṃ evaṃ veditabbaṃ – yo pana kenaci khaṇitvā akato sayaṃjāto sobbho samantato āgatena udakena pūrito tiṭṭhati, yattha nadiyaṃ vakkhamānappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati, ayaṃ jātassaro nāma. Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena khaṇito sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti, ayampi jātassaroyeva. Samuddo pākaṭoyeva.
在如法国王们治下的时代,即使每半月、每十天、每五天都下雨,只要雨停云散之后水流就断了,这就不算作“河”。但如果到了雨季四个月里下大雨的时节,水流一直不断,那么不论那里有没有渡口,按照学处所说的判断标准,比丘尼过河时把三圆轮(衣的三种圆相部分)遮盖好、没有提起下衣,只要下衣湿了一两指宽那么一点,这水无论是流入大海还是汇入池塘,从源头开始就算作“河”。
Yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ anatikkamitvā deve vassante valāhakesu vigatamattesu sotaṃ pacchijjati, ayaṃ nadisaṅkhyaṃ na gacchati. Yassā pana īdise suvuṭṭhikāle vassānassa catumāse sotaṃ na pacchijjati, yattha titthena vā atitthena vā sikkhākaraṇīye āgatalakkhaṇena timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā uttarantiyā bhikkhuniyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati, ayaṃ samuddaṃ vā pavisatu taḷākaṃ vā, pabhavato paṭṭhāya nadī nāma.
“周围”就是四周。“中等者”指力气中等的人。“水掷”是指按照下面要说的方式,用中等力气的人全力掷出的水或沙所落之处,由此划定出的内部区域。就像赌徒掷木球那样,同样地,用手取水或沙,由力气中等的人以全力掷出,水或沙这样掷出后所落下的地方,这就叫作“水掷”。“以水掷为标记”就是把它认定为“水掷”。
Samantatoti samantā. Majjhimassāti thāmamajjhimassa purisassa. Udakukkhepoti vakkhamānena nayena thāmappamāṇena khittassa udakassa vā vālukāya vā patitaṭṭhānena paricchinno antopadeso. Yathā akkhadhuttā dāruguḷaṃ khipanti, evaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā hatthena gahetvā thāmamajjhimena purisena sabbathāmena khipitabbaṃ, tattha yattha evaṃ khittaṃ udakaṃ vā vālukā vā patati, ayaṃ udakukkhepo nāmāti. Udakukkhepasaññitoti ‘‘udakukkhepo’’ti sallakkhito.
2556在无村落的阿兰若处:就像温迪亚山林那样,没有村落的大森林。四周七个abbhantara以内:从自己站立的地方算起,向四周环绕计量,凡是界域的限定在七个abbhantara之内的,这就叫作七abbhantara结界。
2556.Agāmake araññeti viñjhāṭavisadise gāmarahite mahāaraññe. Samantato sattevabbhantarāti attano ṭhitaṭṭhānato parikkhipitvā satteva abbhantarā yassā sīmāya paricchedo, ayaṃ sattabbhantaranāmikā sīmā nāma.
2557“以掷木骰的方式”是指像赌徒掷木骰那样的方式。“投水者”是指类似投水的方式。
2557.Guḷukkhepanayenāti akkhadhuttakānaṃ dāruguḷukkhipanākārena. Udakukkhepakāti udakukkhepasadisavasena.
2558为了说明这两种界的扩展方式,所以说“内投水所及的范围,以及从站立之处向外”。所谓“从站立之处向外”,就是从僧团站立的地方往外,从僧团边界开始算起,应当量出七个投掷石头的距离,并且要做投水(的界限),这就是它的意思。
2558. Imāsaṃ dvinnaṃ sīmānaṃ vaḍḍhanakkamaṃ dassetumāha ‘‘abbhantarūdakukkhepā, ṭhitokāsā paraṃ siyu’’nti. Ṭhitokāsā paranti parisāya ṭhitaṭṭhānato paraṃ, parisapariyantato paṭṭhāya sattabbhantarā ca minitabbā, udakukkhepo ca kātabboti attho.
2559-60“界内”是指以投水或七掷石所划定的范围之内。应当这样连接理解:离开伸手可及的距离而站立,或者不越过那个界限而站立。意思是:为了留出界与界之间的间隔,应当安置在不越过一投水的距离或仅仅七掷石的距离之处而站立。
2559-60.Antoparicchedeti udakukkhepena vā sattabbhantarehi vā paricchinnokāsassa anto. Hatthapāsaṃ vihāya ṭhito vā paraṃ tattakaṃ paricchedaṃ anatikkamma ṭhito vāti yojanā, sīmantarikatthāya ṭhapetabbaṃ ekaṃ udakukkhepaṃ vā sattabbhantaraṃ eva vā anatikkamma ṭhitoti attho.
有人站在界内,因为让羯磨变成别众,就破坏了羯磨;有人站在外面,没有越过那个范围,却去充当另一个僧团的补数,因为让界发生混杂,也就破坏了羯磨。所以,按照注释的讲法:如果一个人站在界内却离开了伸手可及的范围,就应当把他安置到伸手可及的范围内;或者把他安置在划定的界限之外,作为中间界。应当这样理解:一个人站着没有越过那个界限,只要他不成为另一个羯磨的补数,就不算破坏羯磨。
Kammaṃ vikopetīti anto ṭhito kammassa vaggabhāvakaraṇato, bahi tattakaṃ padesaṃ anatikkamitvā ṭhito aññassa saṅghassa gaṇapūraṇabhāvaṃ gacchanto sīmāya saṅkarabhāvakaraṇena kammaṃ vikopeti. Iti yasmā aṭṭhakathānayo, tasmā so antosīmāya hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhito hatthapāse vā kātabbo, sīmantarikatthāya paricchinnokāsato bahi vā kātabbo. Tattakaṃ paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhito yathāṭhitova sace aññassa kammassa gaṇapūrako na hoti, kammaṃ na kopetīti gahetabbaṃ.
2561-2形状:三角形。标志:山等标志。方位宣说:以“东方有什么标志”这样的方式宣说方位。限度:最大为三由旬。清除后:意思是,在他结界的村落田地里,对于住在那里、已受具足戒的比丘,如果住在已结界的精舍,就不让他出去到界外;如果住在未结界的精舍,就把他带到伸手可及的距离内,把其余的人置于界外,并在所有道路上设置守护。界:片段界。
2561-2.Saṇṭhānanti tikoṭisaṇṭhānaṃ. Nimittanti pabbatādinimittaṃ. Disakittananti ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’’ntiādinā disākittanaṃ. Pamāṇanti tiyojanaparamaṃ pamāṇaṃ . Sodhetvāti yasmiṃ gāmakkhette sīmaṃ bandhati, tattha vasante upasampannabhikkhū baddhasīmavihāre vasante sīmāya bahi gantuṃ adatvā, abaddhasīmavihāre vasante hatthapāsaṃ upanetabbe hatthapāsaṃ netvā avasese bahisīmāya katvā sabbamaggesu ārakkhaṃ vidahitvāti vuttaṃ hoti. Sīmanti khaṇḍasīmaṃ.
问“是什么样的”,就说“三角形”等等。“像小鼓一样”是指形状像小鼓,中间收窄、两头宽。“华盖形、弓形”里,“形”这个字要分别搭配。“弓形”是指张开的弓的形状。“像姆丁鼓一样、像车一样”里,“譬喻”这个词要分别搭配。“像姆丁鼓一样”是指中间宽、两头细,这种特别的乐器就叫姆丁鼓,意思是像它那样。连起来就是:应当结界。
Kīdisanti āha ‘‘tikoṇa’’ntiādi. Paṇavūpamanti paṇavasaṇṭhānaṃ majjhe saṃkhittaṃ ubhayakoṭiyā vitthataṃ. ‘‘Vitānākāraṃ dhanukākāra’’nti ākāra-saddo paccekaṃ yojetabbo. Dhanukākāranti āropitadhanusaṇṭhānaṃ, ‘‘mudiṅgūpamaṃ sakaṭūpama’’nti upamā-saddo paccekaṃ yojetabbo. Mudiṅgūpamanti majjhe vitthataṃ ubhayakoṭiyā tanukaṃ turiyavisesaṃ mudiṅganti vadanti, tādisanti attho. Sīmaṃ bandheyyāti yojanā.
2563为了说明山等可以作为取相的对象,世尊说“山”等等。这样连接起来,就是显示八种相。在这里,应当简要地了解可以作为取相对象的情况:山有纯沙土、纯岩石、沙土岩石混合三种(参见《疑惑度脱注》缘起说明;《大品注》第138页),这三种山,从大象大小以上,都可以作为取相的对象,比这更小的就不适用。树林中,有实心或夹杂实心的树木达到四五棵,就可以作为取相的对象,不够这个数量就不适用。岩石相中,铁块也算作岩石一类,所以任何岩石,上限以大象大小为起点,下限以三十二巴拉重的石块大小为取相对象,比这更小的就不适用;不过石板即使非常大,也适用。树木必须是有生命、有实心、扎根在地上的,即使高度只有八指、粗细像针柄,也可以作为取相的对象,比这更小的就不适用。道路,无论是步行道还是车行道,凡是穿过两三个村田,有步行的人或商旅车队通行的,才可以作为取相的对象,没有人通行的就不适用。蚁丘,下限是当天出生、高八指、大小像牛角的,就可以作为取相的对象,比这更小的就不适用。水:凡是不流动,停留在坑、池、园池、湖泊、盐田、大海等处的,从这些算起,乃至当时在地上新挖的坑里,用瓮运水灌满,能在羯磨语诵完之前保持不动的,都可以作为取相的对象;其他流动的水,以及超过所定时间不能保持的,或者装在容器里的水,都不适用。在未结界的相状中所说的那条河,可以作为取相的对象,其他的河不适用。
2563. Pabbatādinimittupaganimittāni dassetumāha ‘‘pabbata’’ntiādi. Iti aṭṭha nimittāni dīpayeti yojanā. Tatrevaṃ saṅkhepato nimittupagatā veditabbā – suddhapaṃsusuddhapāsāṇaubhayamissakavasena (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā; mahāva. aṭṭha. 138) tividhopi hi pabbato hatthippamāṇato paṭṭhāya uddhaṃ nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Antosārehi vā antosāramissakehi vā rukkhehi catupañcarukkhamattampi vanaṃ nimittupagaṃ, tato ūnataraṃ na vaṭṭati. Pāsāṇanimitte ayaguḷampi pāsāṇasaṅkhyameva gacchati, tasmā yo koci pāsāṇo ukkaṃsena hatthippamāṇato omakataraṃ ādiṃ katvā heṭṭhimaparicchedena dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇo nimittupago, na tato khuddakataro. Piṭṭhipāsāṇo pana atimahantopi vaṭṭati. Rukkho jīvantoyeva antosāro bhūmiyaṃ patiṭṭhito antamaso ubbedhato aṭṭhaṅgulo pariṇāhato sūcidaṇḍappamāṇopi nimittupago, na tato oraṃ vaṭṭati. Maggo jaṅghamaggo vā hotu sakaṭamaggo vā, yo vinivijjhitvā dve tīṇi gāmakkhettāni gacchati, tādiso jaṅghasakaṭasatthehi vaḷañjiyamānoyeva nimittupago, avaḷañjo na vaṭṭati. Heṭṭhimaparicchedena taṃdivasaṃ jāto aṭṭhaṅgulubbedho govisāṇamattopi vammiko nimittupago, tato oraṃ na vaṭṭati. Udakaṃ yaṃ asandamānaṃ āvāṭapokkharaṇitaḷākajātassaraloṇisamuddādīsu ṭhitaṃ, taṃ ādiṃ katvā antamaso taṅkhaṇaṃyeva pathaviyaṃ khate āvāṭe ghaṭehi āharitvā pūritampi yāva kammavācāpariyosānā saṇṭhahanakaṃ nimittupagaṃ, itaraṃ sandamānakaṃ, vuttaparicchedakālaṃ atiṭṭhantaṃ, bhājanagataṃ vā na vaṭṭati. Yā abaddhasīmālakkhaṇe nadī vuttā, sā nimittupagā, aññā na vaṭṭatīti.
2564“于他们中”是表示抉择的位格。“三”是显示所应抉择的数目,借此说明:仅以一个或两个相来结界,是不成立的。正如所说:“这样商议之后,若以一个或两个相来结界,所结之界就是未结界。”(《大品注》第138页)“乃至百个”这里,“乃至”一词应理解为表示可能性,借此说明:若以二十个或三十个相来结界,那就更不必说了。
2564.Tesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Tīṇīti niddhāritabbadassanaṃ, iminā ekaṃ vā dve vā nimittāni na vaṭṭantīti dasseti. Yathāha – ‘‘sā evaṃ sammannitvā bajjhamānā ekena, dvīhi vā nimittehi abaddhā hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 138). Satenāpīti ettha pi-saddo sambhāvanāyaṃ daṭṭhabbo, tena vīsatiyā, tiṃsāya vā nimittehi vattabbameva natthīti dīpeti.
2565三由旬是它的最大范围,所以叫“三由旬为限”。“二十”这类词既能表示数目本身,也能表示所计数的对象;这里取它表示数目的用法,把“二十”这个词和“二十一位比丘”连在一起理解,就应当知道这是异所依的说明方式。本来应该说“二十一”,但为了配合偈颂的格律而省略了鼻音。意思是:僧团羯磨需要二十位比丘,再加上一位有资格参加羯磨的比丘,合计取二十一位比丘。这是就坐着的情况说的。因为从下限来说,凡是能坐下二十一位比丘的地方,就在那么大的范围内结界才合适。
2565. Tiyojanaṃ paraṃ ukkaṭṭho paricchedo etissāti tiyojanaparā. ‘‘Vīsatī’’tiādīnaṃ saṅkhyāne, saṅkhyeyye ca vattanato idha saṅkhyāne vattamānaṃ vīsati-saddaṃ gahetvā ekavīsati bhikkhūnanti bhinnādhikaraṇaniddeso katoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Ekavīsati’’nti vattabbe gāthābandhavasena niggahītalopo, vīsativaggakaraṇīyaparamattā saṅghakammassa kammārahena saddhiṃ bhikkhūnaṃ ekavīsatiṃ gaṇhantīti attho, idañca nisinnānaṃ vasena vuttaṃ. Heṭṭhimantato hi yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ sakkonti, tattake padese sīmaṃ bandhituṃ vaṭṭatīti.
2566无论上限还是下限,凡是比发梢之量更多或更少的,这两种界都被阿帝迦子说为“非界”。应当这样连接理解。
2566. Yā ukkaṭṭhāyapi yā ca heṭṭhimāyapi kesaggamattatopi adhikā vā ūnā vā, etā dvepi sīmāyo ‘‘asīmā’’ti ādiccabandhunā vuttāti yojanā.
2567将四周一切相都宣说标示,意思是:在东方、东南方等各个方向,在周围一切方向上,按照所得、所见,把所有适合作为相者都拿来,由持律者逐一询问:“东方有什么相?”回答:“有山,尊者。”然后持律者再按“这座山就是相”等等(《大品注》138页)注疏里所说的方法,以相与相衔接后宣说。“白二羯磨”是依“诸尊者,请僧团听我说,凡周围一切相都已说明……”等等(《大品》139页)词句解释中所说的白二羯磨,这是“白二羯磨”之义。“持律者有能力、有资格”是(作者的)意趣。
2567.Samantato sabbameva nimittaṃ kittetvāti pubbadisānudisādīsu parito sabbadisāsu yathāladdhaṃ nimittopagaṃ sabbanimittaṃ ‘‘vinayadharena pucchitabbaṃ ‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’nti? ‘Pabbato, bhante’ti. Puna vinayadharena ‘eso pabbato nimitta’’ntiādinā (mahāva. aṭṭha. 138) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena nimittena nimittaṃ ghaṭetvā kittetvā. Ñatti dutiyā yassāti viggaho, ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) padabhājane vuttena ñattidutiyena kammenāti attho. Arahati pahoti vinayadharoti adhippāyo.
2568先按前面所说的特征方式,把共住界结好。“紧接着”是说中间不插入别的事务、不拖延时间;这话的意思是,不给那些想废除这个界的人留下可乘之机。“后来”是指在共住界羯磨完成之后。在认可了衣不离之后所结的界,就叫作“不离衣界”——这是整句的关联。
2568.Bandhitvāti yathāvuttalakkhaṇanayena samānasaṃvāsasīmaṃ paṭhamaṃ bandhitvā. Anantaranti kiccantarena byavahitaṃ akatvā, kālakkhepaṃ akatvāti vuttaṃ hoti, sīmaṃ samūhanitukāmānaṃ paccattikānaṃ okāsaṃ adatvāti adhippāyo. Pacchāti samānasaṃvāsasammutito pacchā. Cīvarāvippavāsakaṃ sammannitvāna yā baddhā, sā ‘‘avippavāsā’’ti vuccatīti yojanā.
在这里,先按照“衣不离”的方式认可之后所结成的界,就是依据“尊者,请僧团听我说:僧团所认可的那个界,是共住、同一布萨的界……除了村庄和村庄周边以外,如果僧团同意,就默然接受,我这样受持”这一说法所认可、随后结成的界。它被称为“衣不离界”,因为住在其中的比丘们不会由于离开衣服而犯戒,所以这样称呼;也就是说,这叫作“衣不离界”。
Tattha cīvarāvippavāsakaṃ sammannitvāna yā baddhāti ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yā sā saṅghena sīmā sammatā samānasaṃvāsā ekuposathā…pe… ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (mahāva. 144) vuttanayena cīvarena avippavāsaṃ sammannitvā yā baddhā. Sā avippavāsāti vuccatīti tattha vasantānaṃ bhikkhūnaṃ cīvarena vippavāsanimittāpattiyā abhāvato tathā vuccati, ‘‘avippavāsasīmā’’ti vuccatīti vuttaṃ hoti.
2569为了说明注释书里的这个说法:“任何一条具备河流特征的河,即使标出它的标志后说‘我们以此作结界’,那也仍然不是界”(《大品义注》147),所以说道“河……中略……不遍满”。意思是:不遍满,即不以结界之性而成为遍满者。所谓“因此”,就是因为这个不遍满的缘故。所谓“说”,是指这样宣说:“诸比丘,一切河不是界,一切海不是界,一切天然湖不是界。”
2569. ‘‘Yā kāci nadilakkhaṇappattā nadī nimittāni kittetvā ‘etaṃ baddhasīmaṃ karomā’ti katāpi asīmāva hotī’’tiādikaṃ (mahāva. aṭṭha. 147) aṭṭhakathānayaṃ dassetumāha ‘‘nadī…pe… na vottharatī’’ti, na pattharati sīmābhāvena byāpinī na hotīti attho. Tenevāti yena na vottharati, teneva kāraṇena. Abravīti ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 147) avoca.
2570第八日虽然也有布萨的名称,但就天数来说,即使布萨日有超出,这里仍然只取所认定的布萨日,而说“唯九”。
2570. Aṭṭhamiyāpi uposathavohārattā dinavasena uposathānaṃ atirekattepi idha adhippeteyeva uposathe gahetvā āha ‘‘navevā’’ti.
2571-3为了说明这三种布萨的具体样子,所以说“十四日……乃至……羯磨布萨”。“十四日”就是十四日满的日子,“十五日”就是十五日满的日子。不过,当僧团分裂时,按照憍赏弥犍度里所说的方式,在接纳了那位比丘之后,僧团为了平息那件事而达成和合,那时候依据“应当立刻作布萨,应当诵巴帝摩卡”这句话,除了十四日和十五日之外,其他任何一天也都可以成为和合布萨。这里省略了“iti”这个词。十四日、十五日以及和合布萨——这三种布萨都是以日子来指明的,都是以日子来说的,应当这样连接理解。
2571-3. Te sarūpato dassetumāha ‘‘cātuddaso…pe… kammenuposathā’’ti. Catuddasannaṃ pūraṇo cātuddaso. Pannarasannaṃ pūraṇo pannaraso. Yadā pana kosambakkhandhake (mahāva. 451 ādayo) āgatanayena bhinne saṅghe osārite tasmiṃ bhikkhusmiṃ saṅgho tassa vatthussa vūpasamāya saṅghasāmaggiṃ karoti, tadā ‘‘tāvadeva uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti (mahāva. 475) vacanato ṭhapetvā cātuddasapannarase aññopi yo koci divaso sāmaggī uposathoti. Ettha iti-saddo luttaniddiṭṭho. Cātuddaso, pannaraso, sāmaggī ca uposathoti ete tayopi uposathā divaseneva niddiṭṭhā divaseneva vuttāti yojanā.
僧团布萨,就是应当由僧团来做的布萨。众布萨、个人布萨,在这里也是同样的道理。因为所成立者与能成立者之间的关系是可以成立的,所以在“僧团”等处,虽然按语意可以用属格,但这里用的是处格来表示。布萨是所成立者,因为它是业;僧团、众、个人是能成立者,因为他们是作者。
Saṅgheuposathoti saṅghena kātabbauposatho. Gaṇepuggaluposathoti etthāpi eseva nayo. Sādhyasādhanalakkhaṇassa sambandhassa labbhamānattā ‘‘saṅghe’’tiādīsu sāmivacanappasaṅge bhummaniddeso. Uposatho sādhyo kammabhāvato, saṅghagaṇapuggalā sādhanaṃ kārakabhāvato.
经的略说就是经略说,而“经略说”是一个宣说之名,凡具有此名者即为“经略说之宣说”。以业则是就作用来说。
Suttassa uddeso suttuddeso, suttuddesoti abhidhānaṃ nāmaṃ yassa so suttuddesābhidhāno. Kammenāti kiccavasena.
2574说到“决定”这个词时,是考虑到所代表词的语法性别,才用中性形式说“已说示”。因为语法性别是随所代表的词而定的,所以巴帝摩卡要说成阳性“已说示”,清净要说成阴性“已说示”,应当这样配合。
2574. ‘‘Adhiṭṭhāna’’nti vāccaliṅgamapekkhitvā ‘‘niddiṭṭha’’nti napuṃsakaniddeso. Vāccaliṅgā hi tabbādayoti pātimokkho niddiṭṭho, pārisuddhi niddiṭṭhāti pumitthiliṅgena yojetabbā.
2575“已说”是指按照“诸比丘,有这五种巴帝摩卡诵出:诵出序分之后,其余部分应当以听闻来让人听,这是第一种巴帝摩卡诵出”等经文所宣说的。为了简要说明他们诵出的方式和自身诵出的方式,所以说了“序分”等话。在“应当让人听”这一句中,省略了“以听闻”这个词。“其余”是指还没有诵出的部分。
2575.Vuttāti ‘‘pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā, nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso’’tiādinā (mahāva. 150) desitā, sayañca tesañca uddese saṅkhepato dassetumāha ‘‘nidāna’’ntiādi. Sāvetabbanti ettha ‘‘sutenā’’ti seso. Sesakanti anuddiṭṭhaṭṭhānaṃ –
“诸位尊者,请僧团听我说……中略……因为他已经发露了,所以心安。”诵出这段序分之后,又说:“诸位尊者,序分已经诵出。我在此问诸位尊者:你们清净吗?我第二次问……中略……我这样受持。”然后说:“诸位尊者,序分已经诵出。诸位尊者已经听了四波罗夷法……中略……应当无诤而学。”
‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hotīti imaṃ nidānaṃ uddisitvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, tatthāyasmante pucchāmi kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi…pe… evametaṃ dhārayāmī’ti vatvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā…pe… avivadamānehi sikkhitabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 150) –
按照注释书里说的方法,剩下的部分应该用已经听到的内容来让人听闻。
Aṭṭhakathāya vuttanayena avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ.
2576“在其余部分中也是如此”的意思是:相对于已经诵出的部分,在其余的波罗夷诵出等部分中也是这样。虽然以“应当知道这同一个方法”这样笼统的话来说,但由于有“只有第五才是广说”这句话,所以在广说诵出中,“其余部分应当让人听闻”这个方法就用不上。因为有“其余部分应当让人听闻”这句话,所以在波罗夷诵出等部分中,如果某处中断而产生了障碍,就应当连同那一部分,把其余部分以所听闻的内容让人听闻。但在序分诵出中,如果没有被诵出,那就没有所谓“以所听闻的内容让人听闻”。在比丘尼巴帝摩卡中,因为不定法诵出部分已经缺失,所以说“比丘尼则有四种”。“这九种诵出”,就是比丘五种、比丘尼四种,在两部巴帝摩卡中所说的这九种诵出,这就是它的含义。
2576.Sesesupīti uddiṭṭhāpekkhāya sesesu pārājikuddesādīsupi. ‘‘Ayameva nayo ñeyyo’’ti sāmaññena vuttepi ‘‘vitthāreneva pañcamo’’ti vacanato vitthāruddese ‘‘sāvetabbaṃ tu sesaka’’nti ayaṃ nayo na labbhati. ‘‘Sāvetabbaṃ tu sesaka’’nti vacanato pārājikuddesādīsu yasmiṃ vippakate antarāyo uppajjati, tena saddhiṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ. Nidānuddese pana anuddiṭṭhe sutena sāvetabbaṃ nāma natthi. Bhikkhunipātimokkhe aniyatuddesassa parihīnattā ‘‘bhikkhunīnañca cattāro’’ti vuttaṃ. Uddesā navime panāti bhikkhūnaṃ pañca, bhikkhunīnaṃ cattāroti ubhatopātimokkhe ime nava uddesā vuttāti attho.
2577布萨就是指僧团布萨。障碍是指王障碍等十种障碍。就像所说的:王障碍、贼障碍、火障碍、水障碍、人障碍、非人障碍、猛兽障碍、爬虫障碍、生命障碍、梵行障碍。
2577.Uposatheti saṅghuposathe. Antarāyanti rājantarāyādikaṃ dasavidhaṃ antarāyaṃ. Yathāha – ‘‘rājantarāyo corantarāyo agyantarāyo udakantarāyo manussantarāyo amanussantarāyo vāḷantarāyo sarīsapantarāyo jīvitantarāyo brahmacariyantarāyo’’ti (mahāva. 150).
在这里,如果比丘们已经坐下,心想“我们要举行布萨”,这时国王来了,这就是王障碍。盗贼来了,这是贼障碍。林火蔓延过来,或者住处起火了,这是火障碍。乌云涌起,或者洪水来了,这是水障碍。很多人来了,这是人障碍。夜叉抓住比丘,这是非人障碍。老虎等凶猛的野兽来了,这是猛兽障碍。蛇等爬虫咬了比丘,这是爬虫障碍。比丘生病了,或者死了,或者仇敌抓住他要杀他,这是生命障碍。有人抓住一位或多位比丘,想让他们退失梵行,这是梵行障碍。
Tattha sace bhikkhūsu ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti (mahāva. aṭṭha. 150) nisinnesu rājā āgacchati, ayaṃ rājantarāyo. Corā āgacchanti , ayaṃ corantarāyo. Davadāho āgacchati vā, āvāse vā aggi uṭṭhahati, ayaṃ agyantarāyo. Megho vā uṭṭheti, ogho vā āgacchati, ayaṃ udakantarāyo. Bahū manussā āgacchanti, ayaṃ manussantarāyo. Bhikkhuṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ amanussantarāyo. Byagghādayo caṇḍamigā āgacchanti, ayaṃ vāḷantarāyo. Bhikkhuṃ sappādayo ḍaṃsanti, ayaṃ sarīsapantarāyo. Bhikkhu gilāno vā hoti, kālaṃ vā karoti, verino vā taṃ māretuṃ gaṇhanti, ayaṃ jīvitantarāyo. Manussā ekaṃ vā bahuṃ vā bhikkhū brahmacariyā cāvetukāmā gaṇhanti, ayaṃ brahmacariyantarāyo.
“及”这个字,是用来说明:即使广说诵出还没有完成,只要是在障碍当中、并且生起了有障碍想,也仍然不算犯戒。“未诵出”就是指没有以广说的方式诵出。“被禁止”是指被“诸比丘,没有障碍时,不应以简略方式诵巴帝摩卡”等语句所禁止。由此,“诸比丘,有障碍时,我允许以简略方式诵巴帝摩卡”这句话也就得到了说明。
‘‘Cevā’’ti iminā antarāyeva antarāyasaññinā vitthāruddese akatepi anāpattīti dīpeti. Anuddesoti vitthārena anuddeso. Nivāritoti ‘‘na, bhikkhave, asati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādinā (mahāva. 150) paṭisiddho. Iminā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 150) idampi vibhāvitaṃ hoti.
2578这里的“它”指巴帝摩卡。为了说明归属权的根据,所以说了“从文句来看,是‘长老所属’”。所谓“长老所属”,就是属于长老、依长老而定的意思。“从文句来看”就是从圣典的语句来看。因为律中有这样的话:“在那里,如果有比丘聪明能干,巴帝摩卡就归他所有”,所以说了“不能诵者”等话。“不能诵者”是指连两个诵品都诵不出的人。被长老请求者,对于如此被请求的那位长老、新学比丘或中年比丘,只要他能熟练诵持巴帝摩卡,他就是主宰者,这就是其中的关联。
2578.Tassāti pātimokkhassa. Issaraṇassa hetumāha ‘‘‘therādheyya’nti pāṭhato’’ti. Therādheyyanti therādhīnaṃ, therāyattanti attho. Pāṭhatoti pāḷivacanato. ‘‘Yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyyaṃ pātimokkha’’nti (mahāva. 155) vacanato āha ‘‘avattantenā’’tiādi. Avattantenāti antamaso dvepi uddese uddisituṃ asakkontena. Therena yo ajjhiṭṭho, evamajjhiṭṭhassa yassa pana therassa, navassa, majjhimassa vā so pātimokkho vattati paguṇo hoti, so issaroti sambandho.
“被请求”是指受到这样的命令:“贤友,请你诵巴帝摩卡。”由此说明:即使没有被命令的人有能力诵戒,他也没有自主权。正如律注中所说:“如果长老连续五次、四次或三次都诵不出巴帝摩卡,而两次完整无缺、非常清晰、熟练诵出,那么巴帝摩卡仍然属于长老。如果连这一点也无法清晰地诵出,那就属于有能力的比丘。”
Ajjhiṭṭhoti ‘‘tvaṃ, āvuso, pātimokkhaṃ uddisā’’ti āṇatto, iminā anāṇattassa uddisituṃ sāmatthiyā satipi anissarabhāvo dīpito hoti. Yathāha – ‘‘sace therassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti, dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkho. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyatto hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 155).
2579诵戒时,就是当诵巴帝摩卡的人正在诵巴帝摩卡的时候。相等,是指与住在那里的比丘人数相等。或较少,是指比住在那里的比丘人数少。如果来了,是指如果有外来的比丘到来。其余的,是指还没有诵到的部分。
2579.Uddisanteti pātimokkhuddesake pātimokkhaṃ uddisante. Samā vāti āvāsikehi gaṇanena samā vā. Appā vāti ūnā vā. Āgacchanti sace panāti sace pana āgantukā bhikkhū āgacchanti. Sesakanti anuddiṭṭhaṭṭhānaṃ.
2580“仅仅诵出时”,是指在刚开始诵出的那一刹那,还没开始交谈之前。“或”这个字在这里也要接上去,用它把没有明说的“或者还没起座”这个选项一并包含进来。“对还没起座的众”,意思是比丘众还坐在一起、互相愉快交谈的时候。在“众”这个字上,还要补上“一部分”和“全部”的意思。连起来就是:对比丘众中一部分已经起座,或者对全部比丘都已经起座。“他们的”,指前面说的那些住处比丘。“在根本”,指在近处。应接上“应作清净”。为了说明“诸比丘,在这里……有更多比丘前来,诸比丘,那些比丘应再次诵巴帝摩卡”所说的道理,所以说“如果众多”。这里要补上“应再次诵巴帝摩卡”。意思是:在所有这些选项中,先做完前行事务后,应再次诵巴帝摩卡。这里其余的判定如下——
2580.Uddiṭṭhamatteti uddiṭṭhakkhaṇeyeva kathārambhato pubbameva. ‘‘Vā’’ti idaṃ etthāpi yojetabbaṃ, iminā avuttaṃ ‘‘avuṭṭhitāya vā’’ti imaṃ vikappaṃ sampiṇḍeti. Avuṭṭhitāya parisāyāti ca bhikkhuparisāya aññamaññaṃ sukhakathāya nisinnāyayevāti attho. Parisāyāti ettha ‘‘ekaccāyā’’ti ca ‘‘sabbāyā’’ti ca seso. Bhikkhūnaṃ ekaccāya parisāya vuṭṭhitāya vā sabbāya parisāya vuṭṭhitāya vāti yojanā. Tesanti vuttappakārānaṃ āvāsikānaṃ. Mūleti santike. Pārisuddhi kātabbāti yojanā. ‘‘Idha pana, bhikkhave…pe… āgacchanti bahutarā, tehi, bhikkhave, bhikkhūhi puna pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti vuttanayaṃ dassetumāha ‘‘sace bahū’’ti. Ettha ‘‘puna pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti seso. Sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvā puna pātimokkhaṃ uddisitabbanti attho. Ayaṃ panettha sesavinicchayo –
十五日住者,以及其余的,如果是另一位;
如果客比丘人数比前者住处比丘更多,就应随顺同等者而行;
让先前的那些随之而行,对它们其余的情况也是同样的方法。
在初一日安住的人,
其他那些人的布萨;
平静场所的和合
愿原住比丘随欲给予。
出去之后,就该做(布萨)。
如果他们不给,就是布萨。
有给予意愿的和合
众多时,或应前往外面。
对于在初日到来的人,这个道理也是一样的。
若故意让人听诵经,则对使之听者犯恶作。
‘‘Pannarasovāsikānaṃ, itarānaṃ sacetaro; Samānetarenuvattantu, purimānaṃ sacedhikā; Purimā anuvattantu, tesaṃ sesepyayaṃ nayo. ‘‘Pāṭipadovāsikānaṃ , Itarānaṃ uposatho; Samathokānaṃ sāmaggiṃ, Mūlaṭṭhā dentu kāmato. Bahi gantvāna kātabbo, No ce denti uposatho; Deyyānicchāya sāmaggī, Bahūsu bahi vā vaje. ‘‘Pāṭipadegantukānaṃ, evameva ayaṃ nayo; Sāveyya suttaṃ sañcicca, assāventassa dukkaṭanti.
2581“被指定者”,就是被命令的人;这里是在说明,对其他那些人则不算犯戒。这里还要补上“无病者”这个条件。长老下命令时,如果某人正在做某件事,或者一向独自一人,或者承担重担,或者是诵经者、说法师等当中的某一种人,就不该命令他去打扫布萨堂;其余的人则应当轮流安排。要按照义注(《大品义注》159)所说的方法来安排。如果被安排的人连一把临时的扫帚都拿不到,那就把树枝做成如法的(作净后)用来打扫。如果连这个也拿不到,那么拿到什么如法的东西就可以用。
2581.Viniddiṭṭhassāti āṇattassa, iminā itaresaṃ anāpattīti dīpeti. Idha ‘‘agilānassā’’ti seso. Therena āṇāpentena ‘‘kiñci kammaṃ karonto vā sadākālameva eko vā bhāranittharaṇako vā sarabhāṇakadhammakathikādīsu aññataro vā na uposathāgārasammajjanatthaṃ āṇāpetabbo, avasesā pana vārena āṇāpetabbā’’ti (mahāva. aṭṭha. 159) aṭṭhakathāya vuttavidhinā āṇāpetabbo. Sace āṇatto sammajjaniṃ tāvakālikampi na labhati, sākhābhaṅgaṃ kappiyaṃ kāretvā sammajjitabbaṃ. Tampi alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.
安排座位这件事,也按照前面说的方式来吩咐。吩咐的人如果发现布萨堂里没有座位,就从僧团住处搬来铺好,用完之后还要再搬回去。如果没有座位,铺在草席或竹席上也可以。如果连竹席也没有,就把树枝做成如法的(作净后)铺上。如果找不到作净的人,那拿到的东西就算已经是如法的了。
Āsanapaññāpanāṇattiyampi vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇāpentena ca sace uposathāgāre āsanāni natthi, saṅghikāvāsatopi āharitvā paññapetvā puna āharitabbāni. Āsanesu asati kaṭasārakepi taṭṭikāyopi paññapetuṃ vaṭṭati, taṭṭikāsupi asati sākhābhaṅgāni kappiyaṃ kāretvā paññapetabbāni, kappiyakārakaṃ alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.
在《点灯论》里,也要按照前面说过的方式来吩咐。吩咐的人应该说:“在某个地方有油、灯芯或者灯盏,把它拿来点上。”如果没有油等东西,也应当通过乞食去寻求。寻求之后还是得不到,拿到的东西就算合宜。另外,也应当在灯盏里点起火。
Padīpakaraṇepi vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇāpentena ca ‘‘asukasmiṃ nāma okāse telaṃ vā vaṭṭi vā kapallikā vā atthi, taṃ gahetvā karohī’’ti vattabbo. Sace telādīni natthi , bhikkhācārenapi pariyesitabbāni. Pariyesitvā alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti. Apica kapāle aggipi jāletabbo.
2582这里“点燃”是省略的说法。或者,也可以和“做”连起来理解。所谓“放下群体单白”,就是不再用这样的群体单白:“各位尊者,请听我说:今天是十五日布萨,如果各位尊者都准备好了,我们就共同举行清净布萨。”所谓“应由三人行布萨”,就是应由三位比丘行布萨。三人当中,长老应偏袒右肩,蹲跪而坐,合掌,对另外两人总共说三次:“贤友,我是清净的,请记取我为清净。”第二人和第三人则依次各说三次:“尊者,我是清净的,请记取我为清净。”
2582.Dīpanti ettha ‘‘jāletvā’’ti seso. Atha vā ‘‘katvā’’ti iminā ca yojetabbaṃ. Gaṇañattiṃ ṭhapetvāti ‘‘suṇantu me, āyasmantā, ajjuposatho pannaraso, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti evaṃ gaṇañattiṃ nikkhipitvā. Kattabbo tīhuposathoti tīhi bhikkhūhi uposatho kātabbo. Tīsu therena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā dve evaṃ tikkhattumeva vattabbo ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168). Dutiyena, tatiyena ca yathākkamaṃ ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti tikkhattumeva vattabbaṃ.
2583做完前行事务等之后,立下告白,长老应当对刚受戒的比丘这样说三遍:贤友,我是清净的,请记取我为清净。刚受戒的比丘也应当对长老这样说三遍:尊者,我是清净的,请记取我为清净。不过在这个场合,只有告白的确立和“请记取”用单数表述,仅仅这点差别。这里不采用那种做法,为了说明个人应当做的布萨规则,所以说“做完前行事务后,若只有一人,应当决意”。应当决意,就是应当决意“今天是我的布萨日,是十五日”或者“是十四日”。“若有”是指最后所说的那个人,用单数表述。应当知道:像所说的僧团、三人、二人,如果没有障碍却不做各自许可的布萨,同样会犯罪。
2583. Pubbakiccādīni katvā ñattiṃ aṭṭhapetvā therena navo evaṃ tikkhattumeva vattabbo ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso , ‘parisuddho’ti maṃ dhārehī’’ti (mahāva. 168), navena theropi ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168) tikkhattuṃ vattabbo. Imasmiṃ pana vāre ñattiyā aṭṭhapanañca ‘‘dhārehī’’ti ekavacananiddeso cāti ettakova visesoti taṃ anādiyitvā puggalena kātabbaṃ uposathavidhiṃ dassetumāha ‘‘pubbakiccaṃ samāpetvā, adhiṭṭheyya panekako’’ti. Adhiṭṭheyyāti ‘‘ajja me uposatho, pannaraso’ti vā ‘cātuddaso’ti vā adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyya. Assāti avasāne vuttapuggalaṃ sandhāya ekavacananiddeso. Yathāvutto saṅghopi tayopi dvepi attano attano anuññātaṃ uposathaṃ antarāyaṃ vinā sace na karonti, evameva āpattimāpajjantīti veditabbo.
2584-5现在,为了说明按照“诸比丘,有这四种布萨羯磨:非法而别众的布萨羯磨”等等这种方式所说的四种羯磨,所以说了“以非法且别众”等话。非法而别众的羯磨、非法而和合的羯磨、如法而别众的羯磨、如法而和合的羯磨——胜者说这四种是布萨的羯磨。这里“然而在这四者中”,是指在四种羯磨当中。“第四”,是指所说的“和合且如法”这第四种布萨羯磨,它被认定为“如法羯磨”。
2584-5. Idāni ‘‘cattārimāni, bhikkhave, uposathakammāni, adhammena vaggaṃ uposathakamma’’ntiādinā (mahāva. 149) nayena vuttaṃ kammacatukkaṃ dassetumāha ‘‘adhammena ca vaggenā’’tiādi. Adhammena vaggena kammaṃ, adhammato samaggena kammaṃ, dhammena vaggena kammaṃ, dhammato samaggena kammanti etāni cattāri uposathassa kammānīti jino abravīti yojanā. Catūsvapi panetesūti etesu catūsu kammesu pana. Catutthanti ‘‘samaggena ca dhammato’’ti vuttaṃ catutthaṃ uposathakammaṃ ‘‘dhammakamma’’nti adhippetaṃ.
2586-7为了分辨这些羯磨,经文接着说“以非法在此”等等。“在此”指的是在这个教法里,在这四种布萨当中。“以非法别众的布萨是什么”,这是想要解说而提出的问题。“于何处”的连接是:在某一个界内,有四位比丘居住。
2586-7. Tāni kammāni vibhāvetumāha ‘‘adhammenidhā’’tiādi. Idha imasmiṃ sāsane ettha etesu catūsu uposathesu. Adhammena vaggo uposatho katamoti kathetukāmatāpucchā. Yattha yassaṃ ekasīmāyaṃ bhikkhuno cattāro vasantīti yojanā.
在这里,如果取来一个人的清净,那三个人就行清净布萨,那么这样举行的布萨就叫作非法别众布萨。这句话的意思是:住在同一界内的四个人应当举行僧团布萨时,却举行了别众布萨,所以是非法;又因为没有在僧团中间举行,而是在别众中间举行,并且那人的清净没有送达,没有进入伸手可及的范围,所以是别众。
Tatra ekassa pārisuddhiṃ ānayitvā te tayo janā pārisuddhiṃ uposathaṃ karonti ce, evaṃ kato uposatho adhammo vagguposatho nāmāti yojanā, ekasīmaṭṭhehi catūhi saṅghuposathe kātabbe gaṇuposathassa katattā adhammo ca saṅghamajjhaṃ vinā gaṇamajjhaṃ pārisuddhiyā agamanato tassa hatthapāsaṃ anupagamanena vaggo ca hotīti attho.
2588在“以非法而和合”这一句里,应当接着前面“布萨是哪种”来理解。词句应划分为“比丘们一起”。词句应划分为“成为非法的”。四位同住一界的比丘应当举行僧团布萨时,却去举行别众布萨,这就是非法;但因为彼此在伸手可及的范围内,所以算是和合。
2588.Adhammena samaggoti ettha ‘‘uposatho katamo’’ti anuvattetabbaṃ. ‘‘Bhikkhuno ekato’’ti padacchedo. ‘‘Hoti adhammiko’’ti padacchedo. Catūhi samaggehi saṅghuposathe kātabbe gaṇuposathakaraṇaṃ adhammo, hatthapāsupagamanato samaggo hoti.
2589-902589-90. “以如法而别众的布萨是哪种?”这是连接。在某一界内,有四位比丘共住,如果取来其中一人的清净,其余三人诵巴帝摩卡,这就成为以如法而别众的布萨——这是连接。因为共住一界的四人行了僧团布萨,所以是如法;因为有一人没有进入手臂所及的范围,所以是别众。这就是其含义。
2589-90. Yo uposatho dhammena vaggo hoti, so katamoti yojanā. Yattha yassaṃ ekasīmāyaṃ cattāro bhikkhuno vasanti, tatra ekassa pārisuddhiṃ ānayitvā te tayo janā pātimokkhaṃ uddisante ce, dhammena vaggo uposatho hotīti yojanā. Ekasīmaṭṭhehi catūhi saṅghuposathassa katattā dhammo, ekassa hatthapāsaṃ anupagamanena vaggo ca hotīti attho.
2591如果有人问:以法而和合的人,是指什么样的人呢?这里是在连接说明。在这个教法里,如果四位比丘一起诵戒,这就被认为是以法而和合的布萨,意思就是这样。因为四个人共同举行僧团布萨,所以说是“法”;因为连一个人的手臂范围都没有离开,所以说是“和合”。这就是这段话的意趣。
2591. Yo dhammato samaggo, so katamoti yojanā. Idha imasmiṃ sāsane cattāro bhikkhuno ekato pātimokkhaṃ uddisanti ce, ayaṃ dhammato samaggo uposathoti mato adhippetoti yojanā. Catūhi saṅghuposathassa katattā dhammo, ekassāpi hatthapāsaṃ avijahanena samaggoti adhippāyo.
2592对于在分裂的僧团中认为它是分裂的、在和合的僧团中认为它是分裂的,这两种情况中任何有疑惑的人,或者正在举行布萨的人,都犯恶作罪。应当这样连接理解。
2592.Vagge saṅghe vaggoti saññino, samagge ca saṅghe vaggoti saññino ubhayattha vimatissa vā uposathaṃ karontassa dukkaṭaṃ āpatti hotīti yojanā.
2593“以破僧为目的”是指:怀着“让这些人消失吧,让这些人毁灭吧,他们要来有什么用”这样的心,以破僧为优先,把“举行布萨”这件事带进来配合理解。那个比丘犯土喇咤亚罪,而且因为不善心势力强,所以犯土喇咤亚罪。正如所说:“在以破僧为优先的十五日布萨中,因为不善心势力强,所以说是土喇咤亚罪。”连接方式是:在别众僧团或和合僧团中,如果认为僧团是和合的,而行布萨,则无罪。不过,这里其余应当说明的判断,在自恣判断的末尾,想连同“以清净施与”等一起说明,所以这里没有说。
2593.Bhedādhippāyatoti ‘‘nassantete, vinassantete, ko tehi attho’’ti evaṃ bhedapurekkhāratāya ‘‘uposathaṃ karontassā’’ti ānetvā yojetabbaṃ. Tassa bhikkhuno thullaccayaṃ hoti akusalabalavatāya ca thullaccayaṃ hotīti. Yathāha – ‘‘bhedapurekkhārapannarasake akusalabalavatāya thullaccayaṃ vutta’’nti (mahāva. aṭṭha. 176). Vagge vā samagge vā saṅghe samaggo iti saññino uposathaṃ karontassa anāpattīti yojanā. Avaseso panettha vattabbavinicchayo pavāraṇavinicchayāvasāne ‘‘pārisuddhippadānenā’’tiādīhi (vi. vi. 2642) ekato vattumicchantena na vutto.
2594-5“被举”等带有工具格形式的词,要和“共”以及“不应作布萨”这一句分别搭配起来理解。所谓“被举”,有三种:因不见罪而被举、因不忏悔罪而被举、因不舍恶见而被举。当这三种被举者存在时,僧团若仍作布萨,就犯波逸提罪。
2594-5.‘‘Ukkhittenā’’tiādikāni karaṇavacanantāni padāni ‘‘sahā’’ti iminā saddhiṃ ‘‘uposatho na kātabbo’’ti padena paccekaṃ yojetabbāni. Ukkhittenāti āpattiyā adassane ukkhittako, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakoti tividhena ukkhittena. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathaṃ karonto saṅgho pācittiyaṃ āpajjati.
“与在家者”这句话,也把外道包括进去了。与其余的同法者,就是与比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼这四种同法者。“与退堕者和舍学者”,这里拆解为:退堕者和舍学者。退堕者,是指犯了终极罪的人;舍学者,是指舍弃了学处的人。
‘‘Gahaṭṭhenā’’ti iminā titthiyopi saṅgahito. Sesehi sahadhammihīti bhikkhunī, sikkhamānā, sāmaṇero, sāmaṇerīti catūhi sahadhammikehi. Cutanikkhittasikkhehīti ettha cuto ca nikkhittasikkho cāti viggaho. Cuto nāma antimavatthuṃ ajjhāpannako. Nikkhittasikkho nāma sikkhāpaccakkhātako.
所谓十一种,就是这十一种不能受具足戒的人:黄门、贼住者、投奔外道者、畜生、杀母者、杀父者、杀阿拉汉者、污辱比丘尼者、破僧者、出佛身血者、二形人。
Ekādasahīti paṇḍako, theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, tiracchānagato, mātughātako, pitughātako, arahantaghātako, bhikkhunidūsako, saṅghabhedako , lohituppādako, ubhatobyañjanakoti imehi ekādasahi abhabbehi.
与犯同类罪的人一起,不应举行布萨;带着被别住者的同意,也不应举行布萨;如果做了,就犯恶作。这就是这里的连接方式。如此,在一切排除被举者的情形中,都应知道只是恶作。根据“如果两个人因非时食等同类事由而犯戒,像这样的事由同类,就称为‘同类’”这句话,应当取“同类罪”就是指事由同类的罪。
Sabhāgāpattikena vā saha uposatho na kātabbo, pārivutthena chandena uposatho na kātabbo, karoto dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Evaṃ ukkhittavajjitesu sabbavikappesu dukkaṭameva veditabbaṃ. ‘‘Yaṃ dvepi janā vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā āpattiṃ āpajjanti, evarūpā vatthusabhāgā ‘sabhāgā’ti vuccatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 169) vacanato ‘‘sabhāgāpattī’’ti vatthusabhāgāpattiyeva gahetabbā.
在布萨日,如果整个僧团都犯了同一种罪,
Uposathadivase sabbova saṅgho sace sabhāgāpattiṃ āpanno hoti,
比丘们,在这里,如果某个住处到了当天布萨日,整个僧团犯了同一种罪,那么比丘们,那些比丘应当赶快派一位比丘到附近的住处去,对他说:“贤友,你去把那条罪忏悔清净后再回来,我们会在你面前忏悔那条罪。”如果这样能办到,那就很好。如果办不到,就应当由一位聪明能干的比丘向僧团禀告:“尊者僧团,请听我说:这个整个僧团犯了同一种罪。等到看见另一位清净无犯的比丘时,就会在他面前忏悔那条罪。”
‘‘Idha pana, bhikkhave, aññatarasmiṃ āvāse tadahuposathe sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno hoti, tehi, bhikkhave, bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘gacchāvuso, taṃ āpattiṃ paṭikaritvā āgaccha, mayaṃ te santike taṃ āpattiṃ paṭikarissāmā’ti. Evañcetaṃ labhetha, iccetaṃ kusalaṃ. No ce labhetha, byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo – ‘suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ca,
如果有人对此有疑惑,
Vematiko ce hoti,
尊者,请僧团听我说:这整个僧团对同一类罪还有疑惑,等到没有疑惑的时候,就会忏悔那条罪。
‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissati, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ca,
按照前面所说的方式,应当举行布萨。
Vuttanayena uposatho kātabbo.
这里“预先”是指当天就前来。在众布萨等场合中,也是同样的道理。义注难词注释里说:“就像僧团犯了同类罪,还没得到清净者,就说‘等见到清净者时,我就在他面前忏悔那个罪’,说完之后就可以行布萨。同样,两个人也互相告知之后,就可以行布萨。一个人也可以作意‘我得到清净者之后就忏悔’,然后就可以行布萨。据说。”这里“据说”应当理解为传闻的意思,而不是“不悦”的意思。
Ettha ca sajjhukanti tadahevāgamanatthāya. Gaṇuposathādīsupi eseva nayo. Vuttañhi aṭṭhakathāgaṇṭhipade ‘‘yathā saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpajjitvā suddhaṃ alabhitvā ‘yadā suddhaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ dvīhipi aññamaññaṃ ārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenāpi ‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’ti ābhogaṃ katvā kātuṃ vaṭṭati kirā’’ti. Kirāti cettha anussavatthe daṭṭhabbo, na panāruciyaṃ.
所谓“以被舍弃的欲”,是指:有人带着欲(即参与僧团事务的意愿)前来,坐着准备办这件事时,又因为“这是不净相”之类的某个理由,把欲丢掉了,说“我不做了”;如果后来他又想做,就必须重新带来清净的欲才能做。正如论中说:“对这位别住者,如果没有重新带来清净的欲就办事,是不合法的。”
Pārivutthena chandenāti chandaṃ āharitvā kammaṃ kātuṃ nisinnenapi ‘‘asubhalakkhaṇatādinā kenaci kāraṇena na karissāmī’’ti vissaṭṭhe chande sace puna karissati, puna chandapārisuddhiṃ āharitvā kātabbaṃ. Yathāha – ‘‘etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 1167).
2596“没有说明而犯戒”是指:犯了戒却没有把它说出来。“没有说明疑惑”是指:没有把自己的疑惑讲出来,也就是没有这样说:“尊者,我对好几条戒有疑惑,等我没有疑惑的时候,我再来忏悔那些戒。”这里说“等我没有疑惑的时候”,意思是:如果这个人还没有达到没有疑惑,那就应该先把事情说明白,再作告白(忏悔)。这是《安达咖注疏》里说的。这里说明的规矩是这样的:如果太阳被云遮住,他吃饭时心里疑惑“这到底是不是合适的时间”,那么这位比丘应该把事情说清楚:“尊者,我吃饭的时候心里有疑惑。如果是合适的时间,我就犯了好几个恶作罪;如果不是合适的时间,我就犯了好几个波逸提罪。”应该这样把事情说明白后再说:“尊者,我在那件事上犯的那些恶作罪或波逸提罪,我在您面前忏悔。”对一切戒罪也都是同样的道理。
2596.Adesetvāpanāpattinti āpannaṃ āpattiṃ adesetvā. Nāvikatvāna vematinti ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulāsu āpattīsu vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā tā āpattiyo paṭikarissāmī’’ti vimatiṃ anārocetvā. ‘‘Yadā nibbematikoti ettha sace panesa nibbematiko na hoti, vatthuṃ kittetvāva desetuṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 169) andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ desanāvidhi – sace meghacchanne sūriye ‘‘kālo nu kho, vikālo’’ti vematiko bhuñjati, tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ, bhante, vematiko bhuñjiṃ, sace kālo atthi, sambahulā dukkaṭā āpattiyo āpannomhi. No ce atthi, sambahulā pācittiyāpattiyo āpannomhī’’ti evaṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ahaṃ, bhante, yā tasmiṃ vatthusmiṃ sambahulā dukkaṭā vā pācittiyā vā āpattiyo āpanno, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vattabbaṃ. Eseva nayo sabbāpattīsūti.
在《结集注》里则这样说:如果我说“贤友,我对某某罪还有疑惑,等我疑惑消除了,再来处理这个罪”,说完之后仍然可以参加布萨、可以听巴帝摩卡。但根据这段话,只要疑惑还没消除,就不能接受同类罪的忏悔。对其他羯磨来说,他算是清净的。“等疑惑消除之后应当告知”这句话,既不见于巴利原典,也不见于义注,不过如果告知了也没有过失。“等从这里起来之后,我会处理那个罪”,这里也是同样的道理。
Gaṇṭhipadesu panevaṃ vinicchayo vutto – ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’ti vatvā uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ sotabba’’nti (mahāva. 170) vacanato yāva nibbematiko na hoti, tāva sabhāgāpattiṃ paṭiggahetuṃ na labhati. Aññesañca kammānaṃ parisuddho nāma hoti. ‘‘Puna nibbematiko hutvā desetabbamevā’’ti (kaṅkhā. abhi. ṭī. nidānavaṇṇanā) neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana na doso. ‘‘Ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 170) etthāpi eseva nayoti.
2597“布萨”是指具备三种特征的布萨:按十五日应做的仪轨而行、僧团布萨、诵经布萨。“有比丘的住处”是指后文“在怎样的布萨中应作羯磨”等文将要说到的那种有比丘的住处。这里“无住处”是剩下的情况。“或住处、或无住处”中,这里指“没有比丘的地方,或有比丘但属于不同住众的住处”,以及“不应前往”的情形;这里“除僧团、除障碍”是补充说明。“无住处”指露地宿处等。比丘在布萨日,不应从有比丘的住处或无住处,从无比丘的地方或有比丘但属于不同住众的住处,从住处或无住处,除僧团、除障碍外,任何时候、任何情况下前往。这是整句的连贯意思。
2597.Uposatheti dinakārakakattabbākāravasena pannarasī, saṅghuposatho, suttuddesoti imehi tīhi lakkhaṇehi samannāgate uposathe. Sabhikkhumhā ca āvāsāti ‘‘yasmiṃ uposathe kicca’’ntiādinā vakkhamānappakārā sabhikkhukā āvāsā. Idha ‘‘anāvāsā’’ti seso. Āvāso vā anāvāso vāti ettha ‘‘abhikkhuko vā nānāsaṃvāsakehi sabhikkhuko vā’’ti ca na gantabboti ettha ‘‘aññatra saṅghena aññatra antarāyā’’ti ca seso. ‘‘Anāvāso’’ti udositādayo vuttā. Bhikkhunā uposathe sabhikkhumhā āvāsā vā anāvāsā vā abhikkhuko vā nānāsaṃvāsakehi sabhikkhuko vā āvāso vā anāvāso vā aññatra saṅghena aññatra antarāyā kudācanaṃ kadācipi na gantabboti yojanā.
2598如果在某个住处,到了布萨日确实有该做的僧事,那么这个住处就被称为“有比丘的住处”——这是句子的连接方式。通过这句话说明:如果某个地方不行布萨,那么即使有比丘住在那里,这个地方仍然叫作“没有比丘的住处”。
2598. Yasmiṃ āvāse pana uposathe kiccaṃ sace vattati, so āvāso ‘‘sabhikkhuko nāmā’’ti pakāsitoti yojanā, iminā sace yattha uposatho na vattati, so santesupi bhikkhūsu abhikkhuko nāmāti dīpeti.
2599为了说明布萨的目的,并借此一并说明自恣的目的,所以提出“布萨是为了什么”等问题。
2599. Uposathassa payojanaṃ, tappasaṅgena pavāraṇāya ca niddhāretukāmatāyāha ‘‘uposatho kimatthāyā’’tiādi.
2600若说“我拒绝”,就是加以阻止。在这里,“即使不给予,也是恶作”这句话,要引出“为了破坏而作如法羯磨”来连接理解。
2600.Paṭikkoseyyāti nivāreyya. Adentassapi dukkaṭanti ettha ‘‘kopetuṃ dhammikaṃ kamma’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ.
2601所谓“彼僧团”,是按四众等类别分为五种僧团。这是从最低人数所能执行的羯磨来说明的,而不是为了显示六人众等人不适合做羯磨。
2601.So cāti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) catuvaggādippabhedena pañcavidho so saṅgho ca. Heṭṭhimaparicchedena kattabbakammānaṃ vasena paridīpito, na chabbaggādīnaṃ kātuṃ ayuttatādassanavasena.
2602为了说明以四众等差别为根据的羯磨,说了“自恣”等话。应当这样理解:除了自恣、出罪和具足戒之外,不存在不能用四众僧团来做的羯磨。
2602. Catuvaggādibhedanibandhanaṃ kammaṃ dassetumāha ‘‘pavāraṇa’’ntiādi. Pavāraṇañca tathā abbhānañca upasampadañca ṭhapetvā catuvaggena akattabbaṃ kammaṃ na vijjatīti yojanā.
2603在中地受具足戒,就是“中地受具足戒”,指的就是这个。应当这样连接理解:除了出罪和在中地受具足戒之外,其他一切羯磨都可以由五众僧团来做。
2603. Majjhadese upasampadā majjhadesūpasampadā, taṃ. Abbhānaṃ, majjhadesūpasampadañca vinā pañcavaggena sabbaṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.
2604应当这样连接理解:“没有任何业是不应该做的”,意思是:一切业都是应该做的。两个否定词正好表达出这个意思。既然二十人僧团已经能够做一切羯磨,那为什么还要再取超过二十人的僧团呢?所以说:“是为了让人知道不足时有过失,并不是说超过就有过失。”在所说的四种僧团中,按人数来算,不足就有过失,超过并没有过失。为了说明这一点,就显示出“超过”的情况,也就是说明超过二十人的僧团。
2604. Kiñcipi kammaṃ na na kattabbanti yojanā, sabbampi kammaṃ kattabbamevāti attho. Dve paṭisedhā pakatatthaṃ gamayantīti. Vīsativaggena saṅghena sabbesampi kammānaṃ kattabbabhāve kimatthaṃ atirekavīsativaggassa gahaṇanti āha ‘‘ūne dosoti ñāpetuṃ, nādhike atirekatā’’ti. Yathāvutte catubbidhe saṅghe gaṇanato ūne doso hoti, adhike doso na hotīti ñāpetuṃ atirekatā dassitā, atirekavīsativaggasaṅgho dassitoti adhippāyo.
2605以四众应作(羯磨)这一句,是在说明:仅仅具足本性清净的四位比丘,就能成办羯磨——应当这样连接理解。其余本性清净者,则是可以授予欲(即可以参与羯磨表决)的人——这是剩下的意思。所谓“本性清净”,应当理解为:既没有被驱摈,也没有犯下最终极的重罪。“在其余众中”则是指五众等(僧团)中也是如此。
2605. Catuvaggena kattabbe pakatattāva cattāro kammappattāti dīpitāti yojanā. Sesā pakatattā chandārahāti seso. Pakatattāti anukkhittā ceva antimavatthuṃ anajjhāpannā ca gahetabbā. Sesesu cāti pañcavaggādīsupi.
2606把非共住者凑进僧团人数里,来做四众羯磨等应当做的羯磨,就犯恶作。不只是犯恶作,已经做成的羯磨也会失效——应当这样连接理解。
2606.Catuvaggādikattabbakammaṃ asaṃvāsapuggalaṃ gaṇapūraṃ katvā karontassa dukkaṭaṃ hoti. Na kevalaṃ dukkaṭameva, katañca kammaṃ kuppatīti yojanā.
2607“别住等”这里,“等”字包含了根本退回等做法。“住于其中”指住在别住等状态里。“如是”这句话承接的是“所作失效,得恶作”。“其余”则是指别住等羯磨之外的其他羯磨,比如布萨等。“允许”是说,可以把那些受别住的人等凑足人数来举行。
2607.Parivāsādīti ettha ādi-saddena mūlāyapaṭikassanādīnaṃ gahaṇaṃ. Tatraṭṭhanti parivāsādīsu ṭhitaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘kataṃ kuppati dukkaṭa’’nti idaṃ anuvatteti. Sesaṃ tūti parivāsādikammato aññaṃ pana uposathādikammaṃ . Vaṭṭatīti te pārivāsikādayo gaṇapūrake katvā kātuṃ vaṭṭati.