僧残论释巴利
Saṅghādisesakathāvaṇṇanā
2011 2011. 在比丘尼分别中已经讲完了波罗夷的判定,现在为了说明紧接着其后诵出的僧残的判定,而说“若比丘尼”等。“好争讼者”,是指依着忿恨随眠和傲慢随眠而互相争论。“就因那件事而习惯性地制造争端”,因此叫“制造争端者”。这里,“争端”指的是世俗的裁决,出家众则称之为“诤事”。在所有该说话的地方都有她的嘴,就是“多嘴者”,意思是话多的人。“与任何男人一起”,按照“与家主或家主之子”等(《波逸提》679)所说的,就是与任何一个人一起。“于此”,是指在这个教法之中。“据说”,是为了补足句子,或者表示传闻。巴利
2011. Evaṃ bhikkhunivibhaṅge āgataṃ pārājikavinicchayaṃ vatvā idāni tadanantaruddiṭṭhaṃ saṅghādisesavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘yā pana bhikkhunī’’tiādi. Ussayavādāti kodhussayamānussayavasena vivadamānā. Tatoyeva aṭṭaṃ karoti sīlenāti aṭṭakārī. Ettha ca ‘‘aṭṭo’’ti vohārikavinicchayo vuccati, yaṃ pabbajitā ‘‘adhikaraṇa’’ntipi vadanti. Sabbattha vattabbe mukhamassā atthīti mukharī, bahubhāṇīti attho. Yena kenaci narena saddhinti ‘‘gahapatinā vā gahapatiputtena vā’’tiādinā (pāci. 679) dassitena yena kenaci manussena saddhiṃ. Idhāti imasmiṃ sāsane. Kirāti padapūraṇe, anussavane vā.
2012 或亲证者,就是指从现前了知者。前往施行第八者,每走一步都如此犯恶作。应当这样连接理解。巴利
2012.Sakkhiṃvāti paccakkhato jānanakaṃ vā. Aṭṭaṃ kātuṃ gacchantiyā pade pade tathā dukkaṭanti yojanā.
2013 “世俗官”是指负责裁决案件的大臣。巴利
2013.Vohāriketi vinicchayāmacce.
2014 紧接在那句话之后。巴利
2014.Anantaranti tassa vacanānantaraṃ.
2015 “另一方”是指挑起争端的人。所谓“决断和前面一样”,意思是:第一次告知时犯恶作,第二次告知时犯土喇咤亚。巴利
2015.Itaroti aṭṭakārako. Pubbasadisova vinicchayoti paṭhamārocane dukkaṭaṃ, dutiyārocane thullaccayanti vuttaṃ hoti.
2016 应该这样连接:另一方说“你的、我的,为什么只由你一个人来说?”——那位比丘尼。“随意”的意思是:在她和自己的话里,想先说什么,就按自己的意愿说出来。巴利
2016. ‘‘Tava, mamāpi ca kathaṃ tuvameva ārocehī’’ti itarena vuttā bhikkhunīti yojanā. Yathākāmanti tassā ca attano ca vacane yaṃ paṭhamaṃ vattumicchati, taṃ icchānurūpaṃ ārocetu.
2018-9 听完了双方各自如实陈述的话之后,应当这样连接理解。“各自如实”是指按照前面所说的方式,以某种途径。“由他们”是指由那些世俗官员。而在争论已经裁决完毕时,是指在打官司的人当中,有一方败诉了。正如所说的:“打官司的人败诉时,就叫做争论的终结。”在“争论的终结”这里,要补上“她的”这个词。应当连接理解为“那个争论的终结”。巴利
2018-9. Ubhinnampi yathā tathā ārocitakathaṃ sutvāti yojanā. Yathā tathāti pubbe vuttanayena kenaci pakārena. Tehīti vohārikehi. Aṭṭe pana ca niṭṭhiteti aṭṭakārakesu ekasmiṃ pakkhe parājite. Yathāha ‘‘parājite aṭṭakārake aṭṭapariyosānaṃ nāma hotī’’ti. Aṭṭassa pariyosāneti ettha ‘‘tassā’’ti seso. Tassa aṭṭassa pariyosāneti yojanā.
2020-23 为了说明无犯的情形,才说“或派使者”等。应当这样理解:被敌对的人派了使者来,或者自己前来,那个被拖走的女子。所谓“由其他人”,是指由村童等其他的人。应当这样理解:不针对任何特定的人。这里所说的,就暗示了那些人拿着的棍棒,以及那个女子的脖子。那个女子寻求保护,在这种寻求保护的情况下,她无犯,这一点已经说明了。应当这样理解:从别处听说。“痴狂者等”这里,用“等”字把最初犯戒的人也包含进来了。巴利
2020-23. Anāpattivisayaṃ dassetumāha ‘‘dūtaṃ vāpī’’tiādi. Paccatthikamanussehi dūtaṃ vāpi pahiṇitvā sayampi vā āgantvā yā pana ākaḍḍhīyatīti yojanā. Aññehīti gāmadārakādīhi aññehi. Kiñci paraṃ anodissāti yojanā. Imissā odissa vutte tehi gahitadaṇḍe tassā ca gīvāti sūcitaṃ hoti. Yā rakkhaṃ yācati , tattha tasmiṃ rakkhāyācane tassā anāpatti pakāsitāti yojanā. Aññato sutvāti yojanā. Ummattikādīnanti ettha ādi-saddena ādikammikā gahitā.
应理解为:生起方式与咖提那衣相同。为了说明其余内容,所以说“此是有行”。这是学处。因为与行为一起发生,所以叫有行,是通过发起诤论而犯的。通过“生起方式”这个词,应当知道已经标出了对生起方式等的判定。巴利
Samuṭṭhānaṃ kathinena tulyanti yojanā. Sesaṃ dassetumāha ‘‘sakiriyaṃ ida’’nti. Idaṃ sikkhāpadaṃ. Kiriyāya saha vattatīti sakiriyaṃ aṭṭakaraṇena āpajjanato. ‘‘Samuṭṭhāna’’nti iminā ca samuṭṭhānādivinicchayo upalakkhitoti daṭṭhabbo.
2024-5 “知道”是指,按照“自己知道,或者别人告诉她”这种方式来知道。从价值五个摩沙迦以上,偷取任何属于他人的东西,这就叫贼女。“知道她该被处死”,就是知道“她因为这件事该受死刑”。“僧团”,就是比丘尼僧团。“不先征求”,就是没有请示。“或者国王”,是指在国王应当管教的地方,就是那位国王。就像所说的:“所谓国王,就是在他管教的地方,应当先征求国王的同意。”“或者只是众人”,是指国王们交给他们“你们在那里管教”的村落、城镇、末罗众等群体。末罗众,是指那些从事设置饮水处、挖掘池塘等福德事业的人群。同样,由此也包括了被授予的村长、团体和军队。“应让她出家”,就是应授予她具足戒。“适合”,就是具备后面将要说的那种适合的条件。这句和“她让贼女出家”相连。意思是:作为亲教师而给贼女授具足戒的那位比丘尼。如果比丘做亲教师,就犯恶作。巴利
2024-5.Jānantīti ‘‘sāmaṃ vā jānāti, aññe vā tassā ārocentī’’ti (pāci. 684) vuttanayena jānantī. Corinti yāya pañcamāsagghanakato paṭṭhāya yaṃ kiñci parasantakaṃ avaharitaṃ, ayaṃ corī nāma. Vajjhaṃ viditanti ‘‘tena kammena vadhārahā aya’’nti evaṃ viditaṃ. Saṅghanti bhikkhunisaṅghaṃ. Anapaloketvāti anāpucchā. Rājānaṃ vāti raññā anusāsitabbaṭṭhāne taṃ rājānaṃ vā. Yathāha ‘‘rājā nāma yattha rājā anusāsati, rājā apaloketabbo’’ti. Gaṇameva vāti ‘‘tumheva tattha anusāsathā’’ti rājūhi dinnaṃ gāmanigamamallagaṇādikaṃ gaṇaṃ vā. Mallagaṇaṃ nāma pānīyaṭṭhapanapokkharaṇikhaṇanādipuññakammaniyutto janasamūho. Eteneva evameva dinnagāmavarā pūgā ca seniyo ca saṅgahitā. Vuṭṭhāpeyyāti upasampādeyya. Kappanti ca vakkhamānalakkhaṇaṃ kappaṃ. Sā corivuṭṭhāpananti sambandho. Upajjhāyā hutvā yā coriṃ upasampādeti, sā bhikkhunīti attho. Upajjhāyassa bhikkhussa dukkaṭaṃ.
2026 在“价值五个摩沙迦”这一说法里,这里用“五个月”和“价值五个摩沙迦”这两个词,是以部分与整体相似的省略方式,把“五个月”本身也包含进去了。“或者价值超过”这里,也是同样的道理。巴利
2026.Pañcamāsagghananti ettha pañcamāsañca pañcamāsagghanakañca pañcamāsagghananti ekadesasarūpekasesanayena pañcamāsassāpi gahaṇaṃ. Atirekagghanaṃ vāpīti etthāpi eseva nayo.
2027 曾出家者,是指她过去已经出过家。意思是:即使她做过前面所说的那种偷盗行为,只要她最初是在外道等地方出家,就算曾出家者。巴利
2027. Pabbajitaṃ pubbaṃ yāya sā pabbajitapubbā. Vuttappakāraṃ corakammaṃ katvāpi titthāyatanādīsu yā paṭhamaṃ pabbajitāti attho.
2028-30 现在为了说明前行阶段的恶作等罪的区分,说了“使贼女起立”等话。这里要补上“作为亲教师之后”这一层意思。把“除了这个开许之外”这样连接起来理解。所谓“共许结界”,就是认可新的界,也就是结界的说法。“于彼”的意思是应当有。应当把“恶作”和“二种土喇咤亚”连接起来。巴利
2028-30. Idāni pubbapayogadukkaṭādiāpattivibhāgaṃ dassetumāha ‘‘vuṭṭhāpeti ca yā cori’’ntiādi. Idha ‘‘upajjhāyā hutvā’’ti seso. Idaṃ kappaṃ ṭhapetvāti yojanā. Sīmaṃ sammannati cāti abhinavaṃ sīmaṃ sammannati, bandhatīti vuttaṃ hoti. Assāti bhaveyya. ‘‘Dukkaṭa’’nti iminā ca ‘‘thullaccayaṃ dvaya’’nti iminā ca yojetabbaṃ.
在“业之终了”这里,指的是受具足戒羯磨结束的时候,也就是在第三遍羯磨语达到“亚”音的那一刻,这样说。巴利
Kammanteti upasampadakammassa pariyosāne, tatiyāya kammavācāya yyakārappattāyāti vuttaṃ hoti.
2031 不知道,就是不知道她是贼女。这是学处。巴利
2031.Ajānantīti coriṃ ajānantī. (Idaṃ sikkhāpadaṃ.)
2032 2032.“名为令贼女出家”是指:这条学处是以令贼女出家为起因。“由语与心”:如果不去到断界,而是在原地举行,就由语与心生起。“由身语心”:如果前去举行,就由身语心生起。正如论中所说:“比丘尼们因为某些事务离开时,如果不去到断界或河边,就在原来坐着的地方,和依止自己的众人一起让她出家,那就由语与心生起;如果前去断界或河边让她出家,那就由身语心生起。”“作与不作”:这是指不先请示就让她出家,因此有作与不作的差别。巴利
2032.Corivuṭṭhāpanaṃ nāmāti idaṃ sikkhāpadaṃ corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ nāma. Vācacittatoti khaṇḍasīmaṃ agantvā karontiyā vācācittehi. Kāyavācādito cevāti gantvā karontiyā kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Yathāha ‘‘kenacideva karaṇīyena pakkantāsu bhikkhunīsu agantvā khaṇḍasīmaṃ vā nadiṃ vā yathānisinnaṭṭhāneyeva attano nissitakaparisāya saddhiṃ vuṭṭhāpentiyā vācācittato samuṭṭhāti, khaṇḍasīmaṃ vā nadiṃ vā gantvā vuṭṭhāpentiyā kāyavācācittato samuṭṭhātī’’ti (pāci. aṭṭha. 683). Kriyākriyanti anāpucchāvuṭṭhāpanavasena kiriyākiriyaṃ.
2033-4 “村与村之间”是指别的村庄。“如果一个人前往”应当这样连接。“河的对岸”在这里也是同样的道理:河的对岸就是河彼岸。“或一个人”也要接到下文。“应离开”是指没有同伴而住。这里省略了“在阿兰若”。阿兰若的特征将以“门槛”等来说明。“或一个人离开住宿一夜,或一个人离开众”是学处的次序,即便如此,由于偈颂的编排,在末尾才说“应离开住宿一夜”。因此在分别决断中,正是按照教说中出现的次序,先说“在黎明之前”等。应当连接为:她成为犯了初犯的重法者。“初犯”是指于违越的刹那即犯,这是它的含义。应与“重法”连接。“从自己的村庄出去”:比丘尼从自己居住的村庄出去时。巴利
2033-4.Gāmantaranti aññaṃ gāmaṃ. Yā ekā sace gaccheyyāti sambandho. Nadīpāranti etthāpi eseva nayo. Nadiyā pāraṃ nadīpāraṃ. ‘‘Ekā vā’’ti uparipi yojetabbaṃ. Ohīyeyyāti vinā bhaveyya. Idha ‘‘araññe’’ti seso. Araññalakkhaṇaṃ ‘‘indakhīla’’iccādinā vakkhati. ‘‘Ekā vā rattiṃ vippavaseyya, ekā vā gaṇamhā ohīyeyyā’’ti sikkhāpadakkamo, evaṃ santepi gāthābandhavasena ‘‘rattiṃ vippavaseyyā’’ti ante vuttaṃ . Teneva vibhāgavinicchaye desanāruḷhakkameneva ‘‘pureruṇodayāyevā’’tiādiṃ vakkhati. Sā paṭhamāpattikaṃ garukaṃ dhammaṃ āpannā siyāti yojanā. Paṭhamaṃ āpatti etassāti paṭhamāpattiko, vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabboti attho. ‘‘Garukaṃ dhamma’’nti iminā sambandho. Sakagāmā nikkhamantiyāti bhikkhuniyā attano vasanagāmato nikkhamantiyā.
2035 然后从自己的村子。巴利
2035.Tato sakagāmato.
2036-7 应当这样连接:以一步越过另一个村的界限,或者踏入它的近行地时,就犯土喇咤亚罪。这里“越过”“踏入”这两个词,是从上文“界限”“近行地”承接省略而来的。巴利
2036-7. Ekena padavārena itarassa gāmassa parikkhepe atikkante, upacārokkame vā thullaccayanti yojanā. Atikkante okkanteti ettha ‘‘parikkhepe upacāre’’ti adhikārato labbhati.
2038-9 从自己的村庄出去之后,就是指从自己已经进入的村庄离开。这就是方法,意思是:以第一步犯土喇咤亚,以第二步犯重罪,这就是方法。巴利
2038-9.Nikkhamitvāti attano paviṭṭhagāmato nikkhamitvā. Ayameva nayoti ‘‘ekena padavārena thullaccayaṃ, dutiyena garukāpattī’’ti ayaṃ nayo.
可以这样连接:或者用有缺口的(墙),或者用破损的围墙。通过“如是”这个词,也说明在“围墙”这里同样要接上“或”字。因为下文将会说“比丘住处的地,对她们来说是不许可的”,所以这里“住处的地”指的是比丘尼住处的地。通过“因为已经进入,所以是许可的”这句话,说明了下文将要讲的道理。所谓“某种过失”,就是指所说的土喇咤亚和僧残,也就是任何一种过失。巴利
Vaticchiddena vā khaṇḍapākārena vāti yojanā. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘pākārenā’’ti etthāpi vā-saddassa sambandhanīyataṃ dasseti. ‘‘Bhikkhuvihārassa bhūmi tāsamakappiyā’’ti vakkhamānattā vihārassa bhūminti bhikkhunivihārabhūmi gahitā. ‘‘Kappiyanti paviṭṭhattā’’ti iminā vakkhamānassa kāraṇaṃ dasseti. Koci dosoti thullaccayasaṅghādiseso vuccamāno yo koci doso.
2040 这段是给比丘尼们说的。用“不适宜”这个词,说明即使已经进入那个地方,也会因为村与村之间的因缘而产生罪过。巴利
2040.Tāsanti bhikkhunīnaṃ. ‘‘Akappiyā’’ti iminā tatthāpi paviṭṭhāya gāmantarapaccayā āpattisambhavamāha.
2041 因为已经说过“越过第一脚”,所以接着说:“象……中略……可能无犯,也可能有犯;不过,在以脚行走的时候……”巴利
2041. ‘‘Paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā’’ti (pāci. 692) vuttattā ‘‘hatthi…pe… anāpatti siyāpatti, padasā gamane panā’’ti vuttaṃ.
2042 “凡任何……中略……入者有罪”这句话,是为了总结前面所说的义理,所以不算重复的过失。巴利
2042.‘‘Yaṃ kiñci…pe… āpatti pavisantiyā’’ti vuttassevatthassa upasaṃhārattā na punaruttidoso.
2043-4 具足相者:就是具足“所谓河,是指覆盖三圈,比丘尼无论从哪里渡越,下衣都会浸湿”这一所说之相的河。应与“前往彼岸”相连接。巴利
2043-4.Lakkhaṇenupapannāyāti ‘‘nadī nāma timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā yattha katthaci uttarantiyā bhikkhuniyā antaravāsako temiyatī’’ti (pāci. 692) vuttalakkhaṇena samannāgatāya nadiyā. Yā pāraṃ tīraṃ gacchatīti yojanā.
把第一只脚抬起来、放到岸上的时候:意思是,在应当说“现在正一步一步跨过去”的那个时候,她抬起第一只脚,把它放到对岸上。因为注疏里说“抬起第二只脚时,犯僧残”,所以这里用“跨越”这个词,就已经把抬脚的意思包含进去了。巴利
Paṭhamaṃ pādaṃ uddharitvāna tīre ṭhapentiyāti ‘‘idāni padavārena atikkamatī’’ti vattabbakāle paṭhamaṃ pādaṃ ukkhipitvā paratīre ṭhapentiyā. ‘‘Dutiyapāduddhāre saṅghādiseso’’ti (pāci. aṭṭha. 692) aṭṭhakathāvacanato ‘‘atikkame’’ti iminā uddhāro gahito.
2045 “河中间”是指河流的中央。“争吵之后”是指发生争执之后。“此岸”是指来时的方向那一岸。这样,第一次犯的是土喇咤亚,第二次就成了重罪,这就是它的意思。通过这整句话,注疏也被暗示了:“然而,另一位比丘尼还停留在出发的地方,因此她即使前往彼岸,也没有犯戒。”巴利
2045.Antaranadiyanti nadivemajjhe. Bhaṇḍitvāti kalahaṃ katvā. Orimaṃ tīranti āgatadisāya tīraṃ. Tathā paṭhame thullaccayaṃ , dutiye garu hotīti attho. Iminā sakalena vacanena ‘‘itarissā pana ayaṃ pakkantaṭṭhāne ṭhitā hoti, tasmā paratīraṃ gacchantiyāpi anāpattī’’ti aṭṭhakathāpi ulliṅgitā.
2046 所谓“藤蔓之类的任何一种绳索”,就是指“绳”。巴利
2046.Rajjuyāti valliādikāya yāya kāyaci rajjuyā.
2047 这里“饮”的意思,从上下文可以知道是指“水”。“亦”这个词因为含有把没说到的其他事情一并收进来的作用,所以把洗器皿等事也包括在内了。“然而”是句子开头用的虚词。因为心里有“做完沐浴等事情后,我就回到这一岸”这样的想法,所以说“可以”。巴利
2047.Pivitunti ettha ‘‘pānīya’’nti pakaraṇato labbhati. Avuttasamuccayatthena api-saddena bhaṇḍadhovanādiṃ saṅgaṇhāti. Athāti vākyārambhe nipāto. ‘‘Nahānādikiccaṃ sampādetvā orimameva tīraṃ āgamissāmī’’ti ālayassa vijjamānattā āha ‘‘vaṭṭatī’’ti.
2048 应这样连接:步行下到河里。应这样连接:登上桥,像那样步行渡过去的人,不犯戒。巴利
2048. Padasānadiṃ otaritvānāti yojanā. Setuṃ ārohitvā tathā padasā uttarantiyā anāpattīti yojanā.
2049 这里“已前往”后面省略了“河”字。要这样理解:渡河的时候,是靠步行过去的。巴利
2049.Gantvānāti ettha ‘‘nadi’’nti seso. Uttaraṇakāle padasā yātīti yojanā.
2050 以速度,意思是以同一个速度,中途不停下来。巴利
2050.Vegenāti ekeneva vegena, antarā anivattitvāti attho.
2051 “坐好之后”这句话,也应该和“或对肩背”等说法连接起来理解。这里说的肩背等,只应取同类的内容。“或对手臂相触之处”,指的是两手被绑住的手环那里。巴利
2051.‘‘Nisīditvā’’ti idaṃ ‘‘khandhe vā’’tiādīhipi yojetabbaṃ. Khandhādayo cettha sabhāgānameva gahetabbā. Hatthasaṅghātane vāti ubhohi baddhahatthavalaye vā.
2052-3 “伸手所及的范围”是指手伸出去能够到的距离。用“没有事先起意”这句话,是在说明:如果她起了“我要去”的念头,但在她不知道的时候天亮了,也不犯戒。正如律注中所说:“如果这位比丘尼正在诵习、听闻或做其他任何事情时,生起‘我要在天亮之前到第二人那里去’的念头,而在她不知道的时候天亮了,不犯戒。”为了说明在不同房间里不需要另说,所以接着说“或者在同一房间里”。应当这样理解:如果比丘尼在同一房间里,越过第二人伸手所及的距离,而让天亮时她还在那里,那就犯戒。巴利
2052-3.Pāsanti hatthapāsaṃ. ‘‘Ābhogaṃ vinā’’ti iminā ‘‘gamissāmī’’ti ābhoge kate ajānantiyā aruṇe uṭṭhitepi anāpattīti dīpitaṃ hoti. Yathāha ‘‘sace sajjhāyaṃ vā savanaṃ vā aññaṃ vā kiñci kammaṃ kurumānā ‘purearuṇeyeva dutiyikāya santikaṃ gamissāmī’ti ābhogaṃ karoti, ajānantiyā eva cassā aruṇo uggacchati, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 692). Nānāgabbhe vattabbameva natthīti dassetumāha ‘‘ekagabbhepi vā’’ti. Ekagabbhepi vā dutiyikāya hatthapāsaṃ atikkamma aruṇaṃ uṭṭhapentiyā bhikkhuniyā āpatti siyāti yojanā.
2054 第二人伸手所及的距离,就是第二位比丘尼伸手能够到的范围。如果她心里想着“我要过去”,然后动身前往,这时天亮了,那就不犯戒。应该这样连接理解。巴利
2054.Dutiyāpāsanti dutiyikāya hatthapāsaṃ. ‘‘Gamissāmī’’ti ābhogaṃ katvā gacchantiyā sace aruṇaṃ uṭṭheti, na dosoti yojanā.
2055-6 “越过门槛”等句:因为在别处已经讲过五百弓距离的最后一座阿兰若住处,所以为了从那里转回来,才这样说。“此处”,就是指这条学处。“已显示”,意思是:像义注里说的那样——“阿兰若,就是从那里出去、在门槛之外,那全部都是阿兰若”——如此仅以所说之相而显示阿兰若,这就是这句话的意思。巴利
2055-6. Aññattha pañcadhanusatikassa (pārā. 654) pacchimassa āraññakasenāsanassa vuttattā tato nivattetumāha ‘‘indakhīlamatikkammā’’tiādi. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Dīpitanti aṭṭhakathāya ‘‘araññeti ettha nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (pāci. aṭṭha. 692) evaṃ vuttalakkhaṇameva araññaṃ dassitanti attho.
应当这样连接:对于那正在离开视野范围的第二个人。考虑到“已离开”一词,应当将“视野范围”改为相应的格位。巴利
Dutiyikāya dassanūpacāraṃ vijahantiyā tassāti yojanā. ‘‘Jahite’’ti idaṃ apekkhitvā ‘‘upacāre’’ti vibhattivipariṇāmo kātabbo.
2057 在布幕、围墙或树木等遮挡的地方,即使不在能看见的近处,只要在能听见的近处,就构成罪。应当这样连接理解。巴利
2057.Sāṇipākārapākārataruantarite ṭhāne asati dassanūpacāre satipi savanūpacāre āpatti hotīti yojanā.
2058-60 这里问“如何”的意思是:在远处也能看见的那种空旷露地上,应当怎样判定犯戒?因为很多地方都说到“超越闻的近行”,为了在那里确立它的特征,所以接着说“道……中略……如是之处”。这里“处”是多余的。“发出叫声”,是指不能如实辨别音色,而发出不清晰的声音。巴利
2058-60.Ettha kathanti yattha dūrepi dassanaṃ hoti, evarūpe ajjhokāse āpattiniyamo kathaṃ kātabboti attho. Anekesu ṭhānesu ‘‘savanūpacārātikkame’’ti vuccamānattā tattha lakkhaṇaṃ ṭhapetumāha ‘‘magga…pe… evarūpake’’ti. Ettha ‘‘ṭhāne’’ti seso. Kūjantiyāti yathāvaṇṇavavatthānaṃ na hoti, evaṃ abyattasaddaṃ karontiyā.
在这样的事例中,犹如宣告闻法之时,又如迷路者凭声音那样,当那位发出“阿耶”叫声的女子的声音超出可闻范围时,比丘尼就犯重罪——这是句子的连接方式。“比丘尼犯重罪”这一句,应当从“我无法到达第二人”这种没有精勤的角度来理解。正因为如此,下文才说“落后之后才走”等等。这里的“此中”,指的是“应当从众中落后”这一句。巴利
Evarūpake ṭhāne dhammassavanārocane viya ca maggamūḷhassa saddena viya ca ‘‘ayye’’ti kūjantiyā tassā saddassa savanātikkame bhikkhuniyā garukā āpatti hotīti yojanā. ‘‘Bhikkhuniyā garukā hotī’’ti idaṃ ‘‘dutiyikaṃ na pāpuṇissāmī’’ti nirussāhavasena veditabbaṃ. Teneva vakkhati ‘‘ohīyitvātha gacchantī’’tiādi. Etthāti ‘‘gaṇamhā ohīyeyyā’’ti imasmiṃ.
2061 这时候,对于“走着而落在后面”这句话,应当这样连接理解:她心里想“我现在就能赶上”,就这样带着精勤心跟在后面,这是可以的;即使超过了第二个人近行之处,也不犯戒——这就是这段话要说的意思。巴利
2061. Atha gacchantī ohīyitvāti yojanā. ‘‘Idāni ahaṃ pāpuṇissāmi’’ iti evaṃ saussāhā anubandhati, vaṭṭati, dutiyopacārātikkamepi anāpattīti vuttaṃ hoti.
2062 如果她想“让她去吧”,就这样自己断掉精进,因而滞留的话,她就犯戒。这是补词连结。巴利
2062. ‘‘Gacchatu ayaṃ’’ iti ussāhassacchedaṃ katvā ohīnā ce, tassā āpattīti ajjhāhārayojanā.
2063 “其他的人也一样”,是说她们也有能力去。“让她留下吧”以及“让她去吧”这类说法,显示的是没有精进努力的方式。为了说明前面已经说过的意思,所以接着说“如果她没有精进心”。巴利
2063.Itarāpīti gantuṃ samatthāpi. Ohīyatu ayanti cāti nirussāhappakāro sandassito. Vuttatthameva samatthayitumāha ‘‘saussāhā na hoti ce’’ti.
2064-5 先前的人独自走上道路,这是句子的连接方式。单独一个就是独自一人。因此,是因为当其中一位离开时,另一位还站在原来出发的地方,所以说因此。在那里的意思是,在那从僧团中留下来的情形里。亦这个字就是“就”的意思。显示无犯,这是句子的连接方式。巴利
2064-5. Purimā ekakaṃ maggaṃ yātīti yojanā. Ekameva ekakaṃ. Tasmāti yasmā ekissā itarā pakkantaṭṭhāne tiṭṭhati, tasmā. Tatthāti tasmiṃ gaṇamhāohīyane. Pi-saddo evakārattho. Anāpatti eva pakāsitāti yojanā.
2066-7 “去村间”是指到达村界。“与河”这个说法,是跟前面的内容连在一起理解的。“四种罪”是指:夜里离开、去村间、渡河到对岸、离开僧团独自留下,这四种都叫僧残罪。虽然“离开僧团独自留下”这个根本罪是在村外犯的,“去村间”这个根本罪是在村里犯的,但这里说“同一刹那”,是就靠近村子的范围来说的。巴利
2066-7.Gāmantaragatāyāti gāmasīmagatāya. ‘‘Nadiyā’’ti iminā sambandho. Āpattiyocatassopīti rattivippavāsa gāmantaragamana nadipāragamana gaṇamhāohīyana saṅkhātā catasso saṅghādisesāpattiyo. Gaṇamhāohīyanamūlakāpattiyā gāmato bahi āpajjitabbattepi gāmantarokkamanamūlakāpattiyā antogāme āpajjitabbattepi ekakkhaṇeti gāmūpacāraṃ sandhāyāha.
2068-9 如果和她一起走的那个女人已经离开,或者已经还俗,或者已经投生到饿鬼的世界,或者已经命终,这是这里的意思;或者已经转到别的部派,或者已经转到外道的处所,这是这里的意思;或者已经失踪,或者已经犯了波罗夷,这是这里的意思。应当知道,在这样的情况下,进入别的村庄等……不犯戒,要这样连接理解。对于疯癫的女人也是如此,她做这四种行为时不犯戒,要这样连接理解。巴利
2068-9. Yā saddhiṃ yātā dutiyikā, sā ca pakkantā vā sace hoti, vibbhantā vā hoti, petānaṃ lokaṃ yātā vā hoti, kālakatā vā hotīti adhippāyo, pakkhasaṅkantā vā hoti, titthāyatanasaṅkantā vā hotīti adhippāyo, naṭṭhā vā hoti, pārājikāpannā vā hotīti adhippāyo. Evarūpe kāle gāmantarokkamanādīni…pe… anāpattīti ñātabbanti yojanā. Ummattikāyapi evaṃ cattāripi karontiyā anāpattīti yojanā.
2070 “在无村落的林中”这句话,是因为没有村庄才这么说的,并不是因为它像频陀林那样。巴利
2070.‘‘Agāmake araññe’’ti idaṃ gāmābhāvena vuttaṃ, na viñjhāṭavisadisatāya.
2071 2071. 因为身处村中,不可能犯下渡到河对岸或从团体中落后分离的罪;又因为那还是自己的村子,所以以去别的村子为根源的罪不会发生;而且因为是白天,以夜间离开为根源的罪也不会发生。因此说“在自己村里……不存在”。所谓“随意”,就是随自己的意愿;意思是即使没有同伴也可以。巴利
2071. Gāmabhāvato nadipāragamanagaṇamhāohīyanāpatti na sambhavati, tassāpi sakagāmattā gāmantaragamanamūlikāpatti ca divasabhāgattā rattivippavāsamūlikāpatti ca na sambhavatīti āha ‘‘sakagāme…pe… na vijjare’’ti. Yathākāmanti yathicchitaṃ, dutiyikāya asantiyāpīti attho.
2072 生起等项与第一和最后的事相同,这样连接起来理解。巴利
2072. Samuṭṭhānādayo paṭhamantimavatthunā tulyāti yojanā.
2073 “以结界认可”是指:对于已被和合僧团如法、依律举罪的比丘尼,不先询问执行羯磨的僧团,也不知道执行羯磨僧团的意欲,就说“我要解举她”——这发生在认可新结界的时候。若以两句羯磨语来做,就得到两个土喇咤亚罪。这是连接说明。巴利
2073.Sīmāsammutiyā cevāti ‘‘samaggena saṅghena dhammena vinayena ukkhittaṃ bhikkhuniṃ kārakasaṅghaṃ anāpucchā tasseva kārakasaṅghassa chandaṃ ajānitvā osāressāmī’’ti navasīmāsammannane ca. Dvīhi kammavācāhi duve thullaccayā hontīti yojanā.
2074 在羯磨结束时,也就是解举羯磨结束的时候。三种僧残:在如法羯磨中,作如法羯磨想而解举,犯僧残;在如法羯磨中有疑惑而解举,犯僧残;在如法羯磨中作非法羯磨想而解举,犯僧残——这就是所说的三种僧残。羯磨,指的是举罪羯磨。非法三种恶作:在非法羯磨中,作如法羯磨想而解举,犯恶作;在非法羯磨中有疑惑而解举,犯恶作;在非法羯磨中作非法羯磨想而解举,犯恶作——这就是所说的三种恶作。巴利
2074.Kammassapariyosāneti osāraṇakammassa avasāne. Tikasaṅghādisesanti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññā osāreti, āpatti saṅghādisesassa. Dhammakamme vematikā, dhammakamme adhammakammasaññā osāreti, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pāci. 697) tikasaṅghādisesaṃ vuttaṃ. Kammanti ca ukkhepanīyakammaṃ. Adhamme tikadukkaṭanti ‘‘adhammakamme dhammakammasaññā osāreti, āpatti dukkaṭassa. Adhammakamme vematikā, adhammakammasaññā osāreti, āpatti dukkaṭassā’’ti tikadukkaṭaṃ vuttaṃ.
2075 “僧团”是指做这个羯磨的那个僧团。“或者正在进行中”是指正在实行四十三种导出仪轨。这四十三种会在《仪轨篇章》里说明。“导出仪轨”是指作为从羯磨中出罪之因的仪轨。巴利
2075.Gaṇassāti tasseva kārakagaṇassa. Vatte vā pana vattantinti tecattālīsappabhede nettāravatte vattamānaṃ. Tecattālīsappabhedaṃ pana vattakkhandhake (cūḷava. 376) āvi bhavissati. Nettāravatteti kammato nittharaṇassa hetubhūte vatte.
2077 把(被举比丘尼)引入(僧团)的做法,属于作;不先请示就擅自行动,属于不作。巴利
2077. Osāraṇaṃ kriyaṃ. Anāpucchanaṃ akriyaṃ.
2078-9 漏泄者:就是被淫欲贪染污了。下面也一样。“于人类个体”这句话,是为了排除夜叉等。“于水中……中略……恶作”因为后面要这样说,所以“食物”是指除了齿木之外可吞咽的东西。“努力时”:就是按努力来计数。巴利
2078-9.Avassutāti methunarāgena tintā. Evamuparipi. ‘‘Manussapuggalassā’’ti iminā yakkhādīnaṃ paṭikkhepo. ‘‘Udake…pe… dukkaṭa’’nti vakkhamānattā āmisanti aññatra dantaponā ajjhoharaṇīyassa gahaṇaṃ. Payogatoti payogagaṇanāya.
2080 “一方漏泄者”这个说法,是以男女共通的情况而用阳性词来指称。这怎么理解呢?因为《大筏疏》里说“‘一方漏泄者’在这里应当理解为比丘尼的漏泄状态”,而《大注疏》里没有这样说,并说“这与巴利圣典相符”,由此可以知道。这里所说的“没有说”,是指没有说“应当理解为比丘尼的漏泄状态”这个限定。“它”就是指没有作出这个限定而说。“与巴利圣典相符”,是与不加区分而说“一方漏泄”的巴利圣典相符,也是与“知道是无漏泄者而接受”这段巴利圣典相符。如果个人的漏泄状态不是判断标准,那用“知道是无漏泄者”这句话干什么呢?只要说“无犯,两者都是无漏泄者,由无漏泄者接受”就够了。在众多吞咽动作中,会有众多重罪的积聚,即重罪的集合,按动作来计数就有多个重罪,这是其意趣所在。巴利
2080.Ekatovassuteti pumitthiyā sāmaññena pulliṅganiddeso. Kathametaṃ viññāyatīti? ‘‘Ekatoavassuteti ettha bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabboti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ panetaṃ na vuttaṃ, taṃ pāḷiyā sametī’’ti (pāci. aṭṭha. 701) vuttattā viññāyati. Ettha ca etaṃ na vuttanti ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo’’ti etaṃ niyamanaṃ na vuttaṃ. Tanti taṃ niyametvā avacanaṃ. Pāḷiyā sametīti ‘‘ekatoavassute’’ti (pāci. 701-702) avisesetvā vuttapāḷiyā, ‘‘anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 703) imāya ca pāḷiyā sameti. Yadi hi puggalassa avassutabhāvo nappamāṇaṃ, kiṃ ‘‘anavassutoti jānantī’’ti iminā vacanena. ‘‘Anāpatti ubho anavassutā honti, anavassutā paṭiggaṇhātī’’ti ettakameva vattabbaṃ siyā. Ajjhohārapayogesu bahūsu thullaccayacayo thullaccayānaṃ samūho siyā, payogagaṇanāya bahūni thullaccayāni hontīti adhippāyo.
2081 在“产生”和“变异”的情况下,限定词是有意义的,所以“人身者”这个限定词应当与夜叉、饿鬼、畜生这些词搭配使用。当双方都漏泄时,应这样搭配理解:人身者从夜叉、饿鬼、畜生手中,以及从般哒咖手中,也是如此。这里的“如是”一词,是指如前面所说的那样:“无论受取任何食物,都是恶作;在吞咽的动作中,可能构成土喇咤亚聚。”巴利
2081. Sambhave, byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ bhavatīti ‘‘manussaviggahāna’’nti idaṃ visesanaṃ yakkhapetatiracchānapadehi yojetabbaṃ. Ubhatoavassute sati manussaviggahānaṃ yakkhapetatiracchānānaṃ hatthato ca paṇḍakānaṃ hatthato ca tathāti yojanā. Tathā-saddenettha ‘‘yaṃ kiñci āmisaṃ paṭiggaṇhāti, dukkaṭaṃ. Ajjhohārapayogesu thullaccayacayo siyā’’ti yathāvuttamatidisati.
2082 这里,“于此”是指在夜叉等这些众生当中。如果有一方有泄漏,接受食物的人就犯恶作。“一切处”是指在所有人和非人当中,一方或双方都没有泄漏的情况。“水中与齿木”是指在取水和取齿木的时候。“以及在使用时”是指在接受和使用的时候。巴利
2082.Etthāti imesu yakkhādīsu. Ekatoavassute sati āmisaṃ paṭiggaṇhantiyā dukkaṭaṃ. Sabbatthāti sabbesu manussāmanussesu ekato, ubhato vā anavassutesu. Udake dantakaṭṭhaketi udakassa, dantakaṭṭhassa ca gahaṇe. Paribhoge cāti paṭiggahaṇe ceva paribhoge ca.
2083-4 “双方都无漏泄”这句是说:比丘尼和那个男子两人都没有漏泄时,如果她接受食物,就没有犯戒,这是句子的关联方式。这个男子,在知道“他不是漏泄者”的情况下,并非漏泄者。至于她接受食物,对比丘尼本人以及疯癫者等,已说明是无犯,这是句子的关联方式。虽然说“她接受,她就无犯”,但应当知道,正在食用时也同样是无犯。巴利
2083-4.Ubhayāvassutābhāveti bhikkhuniyā, puggalassa ca ubhinnaṃ avassutatte asati yadi āmisaṃ paṭiggaṇhāti , na dosoti yojanā. Ayaṃ purisapuggalo. Na ca avassutoti neva avassutoti ñatvā. Yā pana āmisaṃ paṭiggaṇhāti, tassā ca ummattikādīnañca anāpatti pakāsitāti yojanā. ‘‘Yā gaṇhāti, tassā anāpattī’’ti vuttepi paribhuñjantiyāva anāpattibhāvo daṭṭhabbo.
2085 使令是指按照这样的方式去教唆:“夫人,这个男子对您能做什么呢?这个男子是有染污还是无染污?既然您是无染污的,来吧,夫人,这个男子给您的嚼食或啖食,您就亲手接过来,然后吃或受用。”——一位:指教唆者。另一位:指被教唆者。接受:指从有染污者手中接受食物。诸恶作:指教唆者的恶作罪。于诸受用:指被教唆者受用如此接受的食物。可能有土喇咤亚群:意思是教唆者可能有土喇咤亚罪的集合。巴利
2085.Uyyojaneti ‘‘kiṃ te ayye eso purisapuggalo karissati avassuto vā anavassuto vā, yato tvaṃ anavassutā, iṅgha ayye yaṃ te eso purisapuggalo deti khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā, taṃ tvaṃ sahatthā paṭiggahetvā khāda vā bhuñja vā’’ti (pāci. 705) vuttanayena niyojane. Ekissāti uyyojikāya. Itarissāti uyyojitāya. Paṭiggaheti avassutassa hatthato āmisapaṭiggahaṇe. Dukkaṭāni cāti uyyojikāya dukkaṭāni. Bhogesūti uyyojitāya tathā paṭiggahitassa āmisassa paribhogesu. Thullaccayagaṇo siyāti uyyojikāya thullaccayasamūho siyāti attho.
2086-7 在“食事结束时”这句里,指的是被差遣的人吃饭到了末尾的时候。关于“僧残性”:差遣别人的人犯僧残罪。巴利
2086-7.Bhojanassāvasānasminti uyyojitāya bhojanapariyante. Saṅghādisesatāti uyyojikāya saṅghādisesāpatti hoti.
这里“夜叉等”中的“等”字,包含了饿鬼、般荼迦和畜生。“同样是男子”指的是漏泄的男子。“取、使令”是分词连读。“取”是指被差遣者的取;“使令”是指差遣者自己的使令。“他们”指水和齿木。“受用”指被差遣者的受用。“恶作已被说示”是指差遣者的恶作已被说示。巴利
Yakkhādīnanti ettha ādi-saddena petapaṇḍakatiracchānagatā gahitā. Tatheva purisassa cāti avassutassa manussapurisassa. ‘‘Gahaṇe uyyojane’’ti padacchedo. Gahaṇeti uyyojitāya gahaṇe. Uyyojaneti uyyojikāya attano uyyojane. Tesanti udakadantaponānaṃ. Paribhogeti uyyojitāya paribhuñjane. Dukkaṭaṃ parikittitanti uyyojikāya dukkaṭaṃ vuttaṃ.
2088 “其余的”:指除了水和齿木之外,其他可以受用的食物。“取、使令”等,按照前面所说的方式理解。巴利
2088.Sesassāti udakadantaponato aññassa paribhuñjitabbāmisassa. ‘‘Gahaṇuyyojane’’tiādi vuttanayameva.
2089-90 如果比丘尼知道“无染”而教唆她;或者教唆她“她生气了,所以不接受”;或者教唆她“她是出于对施主家族的怜悯,所以不接受”——那么,这位比丘尼以及疯癫者等人,都不算犯戒。这就是这里所说明的关联。正如律文中所说:“不算犯戒:知道‘无染’而教唆她;教唆她‘她生气了,所以不接受’;教唆她‘她是出于对施主家族的怜悯,所以不接受’”等等。巴利
2089-90.Yā pana bhikkhunī ‘‘anavassuto’’ti ñatvā uyyojeti, ‘‘kupitā vā na paṭiggaṇhatī’’ti uyyojeti, ‘‘kulānuddayatā vāpi na paṭiggaṇhatī’’ti uyyojeti, tassā ca ummattikādīnañca anāpatti pakāsitāti yojanā. Yathāha ‘‘anāpatti ‘anavassuto’ti jānantī uyyojeti, ‘kupitā na paṭiggaṇhatī’ti uyyojeti, ‘kulānuddayatāya na paṭiggaṇhatī’ti uyyojetī’’tiādi (pāci. 708).
2091 第八,是指依照“若有比丘尼在某种诤事中被驳回”这一类内容所制定的第八条学处。巴利
2091.Sattamanti ‘‘yā pana bhikkhunī kupitā anattamanā evaṃ vadeyya buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādinayappavattaṃ (pāci. 710) sattamasikkhāpadañca. Aṭṭhamanti ‘‘yā pana bhikkhunī kismiñcideva adhikaraṇe paccākatā’’tiādinayappavattaṃ (pāci. 716) aṭṭhamasikkhāpadañca.
2092 第九项,是“若比丘尼相互亲近而住”等学处。第十项,是“若比丘尼这样说:‘各位尊者,你们相互亲近而住吧,不要分开住’”等学处。巴利
2092.Navameti ‘‘bhikkhuniyo paneva saṃsaṭṭhā viharantī’’tiādisikkhāpade (pāci. 722) ca. Dasameti ‘‘yā pana bhikkhunī evaṃ vadeyya saṃsaṭṭhāva ayye tumhe viharatha, mā tumhe nānā viharitthā’’tiādisikkhāpade (pāci. 728) ca.
2093 由大分别中来的两种嗔恚过失,加上同样出自那里的媒嫁学处,再与这里所说的六条学处合在一起,这样就是九条初犯戒。从比丘尼分别中来的四条“乃至三”戒,从大分别中来的四条“乃至三”戒,这样一共是八条“乃至三”戒;加上前面九条,总共十七条僧残学处,这就是我在这里所要说明的意思。巴利
2093. Tena mahāvibhaṅgāgatena duṭṭhadosadvayena ca tattheva āgatena tena sañcarittasikkhāpadena cāti imehi tīhi saddhiṃ idhāgatāni cha sikkhāpadānīti evaṃ nava paṭhamāpattikā . Ito bhikkhunivibhaṅgato cattāri yāvatatiyakāni tato mahāvibhaṅgato cattāri yāvatatiyakānīti evaṃ aṭṭha yāvatatiyakāni, purimāni nava cāti sattarasa saṅghādisesasikkhāpadāni mayā cettha dassitānīti adhippāyo.