礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
《疑度古疏》
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa-ṭīkā
度疑古复注
39 段
论书的开篇序言
Ganthārambhakathā
凡由“佛、法、僧”等所阐明者
尊者佛音所造的这部论母注疏,文辞优美。
这段开示,正是为了阐明其中隐晦的词句。
Buddhaṃ dhammañca saṅghanti-ādinā yā pakāsitā; Bhadantabuddhaghosena, mātikāṭṭhakathā subhā; Tassā hi līnapadaṃ vi-kāsanakoyamārambho.
《论书开端》的注释
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
“以极净信心”是指以种种清净的信心。怎么理解呢?就像“彼世尊是……(中略)……觉者、世尊”“善说……(中略)……为智者所知”“善行道……(中略)……为世间”等这样的经文所说的那样。因为说的是“以心”,所以在三种礼敬中,这里指的是心礼敬。以倾向等方式用身体等来行礼,是礼敬;以功德的方式用心也这样去做,是恭敬;以资具、行道等来作供养,是供养;恭敬地备办资具等,是尊重。这里的“容器”指所依,或者指所缘。
Vippasannenāti vividhappasannena. Kathaṃ? ‘‘Itipi so…pe… buddho bhagavā, svākkhāto…pe… viññūhi, suppaṭipanno…pe… lokassā’’ti (a. ni. 5.10) evamādinā. ‘‘Cetasā’’ti vuttattā tīsu vandanāsu cetovandanā adhippetā. Tanninnatādivasena kāyādīhi paṇāmakaraṇaṃ vandanā, guṇavasena manasāpi tathāva karaṇaṃ mānaṃ, paccayappaṭipattiyādīhi pūjākaraṇaṃ pūjā, paccayādīnaṃ abhisaṅkharaṇaṃ sakkacca karaṇaṃ sakkāro, tesaṃ. Bhājananti ādhāro, adhikaraṇaṃ vā.
长老们,也就是大迦叶等人,他们的传承就是长老传承。因为他们在教法传承和体证成就上,成了这个长老传承的明灯,所以称他们为“长老传承之灯”,也就是他们这些长老传承之灯。因为不可动摇,所以是“坚固的”。“于律次第”是指在律藏中,这是与开篇相应的说法。在经藏和阿毗达摩中,他们也同样是坚固的。有人问:为什么不直接说“礼敬佛、法、僧以及先前的诸师子”,而要分开来说呢?这是为了显示用意的差别。礼拜三宝的用意是排除障碍,礼拜自己所依止的诸位老师则是显示知恩报恩。因此,礼敬佛、法、僧之后,用“及”字连接,向先前的诸师子作礼,应当这样连接理解。或者,“礼敬”显示的是心礼敬,接着“作礼”是语礼敬,“合掌”又显示了身礼敬,应当这样连接理解。
Therā mahākassapādayo, tesaṃ vaṃsoti theravaṃso, āgamādhigamasampadāya tassa vaṃsassa padīpabhūtāti theravaṃsappadīpā, tesaṃ theravaṃsappadīpānaṃ. Asaṃhīrattā thirānaṃ. Vinayakkameti vinayapiṭake, ārambhānurūpavacanametaṃ. Suttābhidhammesupi te thirā eva. ‘‘Buddhaṃ dhammañca saṅghañca pubbācariyasīhānañcā’’ti avatvā kasmā visuṃ vuttanti ce? Payojanavisesadassanatthaṃ. Vatthuttayassa hi paṇāmakaraṇassa antarāyanivāraṇaṃ payojanaṃ attano nissayabhūtānaṃ ācariyānaṃ paṇāmakaraṇassa upakāraññutādassanaṃ. Tena buddhañca dhammañca saṅghañca vanditvā, ca-saddena pubbācariyasīhānañca namo katvāti yojanā. Atha vā ‘‘vanditvā’’ti cetovandanaṃ dassetvā tato ‘‘namo katvā’’ti vācāvandanā, ‘‘katañjalī’’ti kāyavandanāpi dassitāti yojetabbaṃ.
现在为了说明“名称的用意”,说了“主要”等话。其中,“主要”就是首要。戒是一切善法的首要,因为它是起点。就像众生的四种食物——嚼食、吞食、舔食、饮食——从口进入后遍布身体各个部分一样,修行者四地的善法也从戒这个入口进入,从而成就利益。因此说了“口”等话。或者,“口”指方法,意思是:它是进入解脱、现证涅槃的入口和方法。大仙所宣说的巴帝摩卡——这是前后连接。“大仙”:因为他寻求大戒蕴等,所以是大仙。
Idāni abhidhānappayojanaṃ dassetuṃ ‘‘pāmokkha’’ntiādimāha. Tattha pāmokkhanti padhānaṃ. Sīlañhi sabbesaṃ kusaladhammānaṃ padhānaṃ ādibhāvato. Yathā ca sattānaṃ khajjabhojjaleyyapeyyavasena catubbidhopi āhāro mukhena pavisitvā aṅgamaṅgāni pharati, evaṃ yoginopi cātubhūmakaṃ kusalaṃ sīlamukhena pavisitvā atthasiddhiṃ sampādeti. Tena vuttaṃ ‘‘mukha’’ntiādi. Atha vā mukhanti upāyo, tena mokkhappavesāya nibbānasacchikiriyāya mukhaṃ upāyoti attho. Mahesinā yaṃ pātimokkhaṃ pakāsitanti sambandho. Mahante sīlādikkhandhe esi gavesīti mahesi.
以柔和、以谦逊:这里说的“柔和”是指“什么是柔和?就是身体不违犯”等所说的柔和;以柔和、以卑下的行为、不因傲慢和掉举而抬高自己,这就是谦逊。与律行相应,就是与应做和应止的行为相应。为什么不说“被首那长老请求”,而说“以柔和”等呢?难道由破戒者、恶人或无惭者来请求,就不值得作注释吗?并非不值得。长老的请求是无法拒绝的。正是为了表明:唯有具足此等功德的长老,才应以请求的方式恭敬地对其作(注释),所以才这样说。
Sūratena nivātenāti ‘‘tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo’’tiādinā (dha. sa. 1349) sūratena, nīcavuttinā mānuddhaccavasena attānaṃ anukkhipanabhāvena nivātena. Vinayācārayuttena cārittavārittehi yuttena. ‘‘Soṇattherena yācito’’ti avatvā ‘‘sūratenā’’tiādi kasmā vuttaṃ, kiṃ dussīlena vā duṭṭhena vā alajjinā vā yācitena vaṇṇanā kātuṃ na vaṭṭatīti ce? Na na vaṭṭati. Therassa vacanaṃ paṭikkhipituṃ na sakkā, evarūpaguṇo therova, yācanavasena kattabbo ādarenāti dassetuṃ vuttaṃ.
“以名”是指以自身的功德之名。从言辞特征之美、抉择之美、所应知之美这三方面来说,就是美善。
Nāmenāti attano guṇanāmena. Saddalakkhaṇasubhato, vinicchayasubhato, viññeyyasubhato ca subhaṃ.
“已显明者,对他来说就安乐”,接着“在那里我请问诸位具寿……乃至……默然,我这样受持”,说了之后,又以“诸位具寿,序分已诵出”等的方式来说。就在这里,到第三遍随诵的话说完时,在诵出的当下,先说了“已显明者,对他来说就安乐”,然后以“诸位具寿,序分已诵出,在那里我请问诸位具寿”等的方式出现。在布萨犍度里也同样出现。那里,前面说的和后面来的经文相冲突。所以,应当审察怎样才不冲突,然后取用。有人说:这样就不冲突。怎样呢?说了“已显明者,对他来说就安乐”之后,再说“诸位具寿,序分已诵出,在那里我请问诸位具寿”等,这就成了善加诵出,因为这种诵出的特征在这里和在犍度里都说过。因此,在说了“安乐”之后,在应当说“在那里我请问诸位具寿”的地方,即使没有说出来,也要拿来取用。为什么?因为这里没有显示序分,而诵出者在诵出时应当诵出的特征,已在那边说过。再者,提取“序分诵出”这个词,想要显示序分诵出的人,也以“诸位具寿,请僧团听我说……乃至……已显明者,对他来说就安乐”这样的文句方式,把出现的序分结束之后,再按上面注疏的方式,把应当连接的经文在这里连接起来,用“在那里我请问诸位具寿……乃至……我受持”把序分经文补完整,然后再次以“那里序分诵出”这个提取出来的词,为了简要显示序分诵出的特征,说了“我这样受持”之后,又说“诸位具寿,序分已诵出”等。所以,像这样在上面和在犍度里,在诵出的当下,先说了“已显明者,对他来说就安乐”,然后“诸位具寿,序分已诵出,在那里我请问诸位具寿”等,显示的只是序分诵出,而不是序分本身。
‘‘Āvikatā hissa phāsu hoti, tatthāyasmante pucchāmi…pe… tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’ntiādinā nayena vuttaṃ. Ettheva yāvatatiyānusāvanakathāvasāne atha kho uddesakāle ‘‘āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Tatthāyasmante pucchāmī’’tiādinā nayena āgataṃ. Uposathakkhandhakepi evameva āgataṃ. Tattha pubbe vuttaṃ pacchā āgatasuttena virujjhati. Tasmā yathā na virujjhati, tathā upaparikkhitvā gahetabbaṃ. Evaṃ na virujjhatīti eke. Kathaṃ? ‘‘Āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Tatthāyasmante pucchāmī’’tiādinā suuddiṭṭhaṃ hotīti etaṃ uddesalakkhaṇaṃ idhāpi khandhakepi vuttattā. Tasmā ‘‘phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘tatthāyasmante pucchāmī’’ti vuttaṭṭhāne avuttampi ānetvā gahetabbaṃ. Kasmā? Idha nidānaṃ na dassitaṃ, uddeso uddesakāle uddisitabbalakkhaṇassa tattha vuttattā. Apica ‘‘nidānuddeso’’ti padaṃ uddharitvā nidānuddesaṃ dassetukāmopi ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hotī’’ti pāṭhavasena āgataṃ nidānaṃ niṭṭhāpetvā upari aṭṭhakathāvasena yojetabbaṃ pāḷiṃ idha yojetvā ‘‘tatthāyasmante pucchāmi…pe… dhārayāmī’’ti nidānapāḷiṃ paripuṇṇaṃ katvā puna ‘‘tattha nidānuddeso’’ti uddhaṭapadavasena saṅkhepato nidānuddesalakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘evametaṃ dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’ntiādi vuttaṃ, tasmā evaṃ upari ca khandhake ca, atha kho uddesakāle ‘‘āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Tatthāyasmante pucchāmī’’tiādi nidānuddesova dassito, na nidānaṃ.
关于“听闻教令之语”这句:在这里,若说由僧团中新受戒的人来说是不合适的,那么如何?其实这是合适的。因为世尊说过“应当由诵巴帝摩卡的人这样说”,所以这是世尊的教令,不是诵者的教令。这里是从新受戒者的角度来说的。不过,为了表明长老也可以诵出,所以说了“长老以上的巴帝摩卡”。如果问:根据这部经,新受戒者不可以诵吗?为了说明这一点,才说了“于彼处诸比丘”等话。
Savanāṇattivacananti ettha saṅghanavakatarena vattuṃ ayuttanti ce? Yuttameva. ‘‘Pātimokkhuddesakena evaṃ vattabba’’nti bhagavatā vuttattā bhagavatova āṇatti, na uddesakassa. Idha navakataravasena vuttaṃ. Theropi pana uddisituṃ labhatīti dassanatthaṃ ‘‘therādhikaṃ pātimokkha’’nti vuttaṃ. Iminā suttena navakataro na labhatīti ce? Taṃ dassetuṃ ‘‘yo tattha bhikkhū’’tiādi vuttaṃ.
就像用四人僧团来举行,除了具足戒、自恣、出罪之外,一切僧团羯磨都可以做;同样地,如果不说“应以超过二十人的僧团来作这个名为某某的羯磨”,那么由于“超过”这个说法的缘故,就暗示了另一个意思,也就是“以四人僧团等……”等等。那确实是由那些人数就能成就的。怎么成就呢?以四人僧团不能作具足戒、自恣……乃至……以二十人僧团,没有任何僧团羯磨是不能作的。在这里,说“以十人僧团,除了出罪羯磨之外”的人,就是在表示:本应以四人和五人僧团来作的事,也被允许用十人僧团来作。因此,用“超过”一词说明了超过规定人数是可以的;而用“除了”一词,则清楚地说明了少于规定人数是不可以的。那么,是不是就不该说“超过二十人僧团”呢?还是应该说。因为已经说明了:本应以四人和五人僧团来作的,可以用六人、七人、八人、九人僧团来作;本应以十人僧团来作的,可以用十一人、十二人……乃至……十九人僧团来作。少于规定人数不可以,这一点也已经明显说明了。然而,从一切方面来说,超过二十人僧团和不超过二十人僧团的情况虽然都说了,但也已经表明了。这是金刚觉长老写下的。从这里开始,凡是说“写下”时,就应当理解为是金刚觉长老所写。
Yathā catuvaggena ṭhapetvā upasampadāpavāraṇāabbhānāni sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati, evaṃ ‘‘atirekavīsativaggena imaṃ nāma kammaṃ kātabba’’nti avatvā atirekavacanattā aññaṃ atthaṃ sūceti, kiṃ tanti ‘‘catuvaggādinā’’tiādi. Tañhi tehi eva siddhaṃ. Kathaṃ? Catuvaggena upasampadāpavāraṇā…pe… vīsativaggena na kiñci saṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti. Ettha ‘‘dasavaggena abbhānakammamattaṃ ṭhapetvā’’ti vadantena catupañcavaggena karaṇīyānipi dasavaggena kātuṃ anuññātāni. Tasmā atirekena vaṭṭatīti dīpitaṃ, ‘‘ṭhapetvā’’ti vacanena ūnatarena na vaṭṭatīti dīpitameva. Tasmā na vattabbaṃ atirekavīsativaggoti ce? Vattabbameva. Catupañcavaggena kattabbaṃ chasattaaṭṭhanavavaggena kātabbanti ca, dasavaggena kātabbaṃ ekādasadvādasa…pe… ekūnavīsativaggena kātabbanti ca dīpitaṃ. Ūnatarena na vaṭṭatīti dīpitaṃ pākaṭato. Sabbappakārena pana atirekavīsatianatirekavīsativagge vuttepi dīpitaṃ hotīti vajirabuddhittherena likhitaṃ. Ito paṭṭhāya ‘‘likhita’’nti vutte vajirabuddhittherenāti gahetabbaṃ.
如果在非布萨日也能举行,就不该说“应作布萨”;因为在非布萨日举行布萨是不允许的,所以先说了“今日是布萨日”,接着又说“应作布萨”。说“就是后迦提月满月日”这个限定,是因为在那之后没有自恣日等。以上这些,和前面讲常规布萨时所说的常规行仪是一样的。
Sace anuposathepi vaṭṭeyya, ‘‘uposathaṃ kareyyā’’ti na vadeyya, yasmā anuposathe kātuṃ na vaṭṭati, tasmā ‘‘ajjuposatho’’ti vatvā puna ‘‘uposathaṃ kareyyā’’ti vuttaṃ. ‘‘Pacchimakattikapuṇṇamā evā’’ti avadhāraṇaṃ tato paraṃ pavāraṇādivasassa natthitāya kataṃ. Uddhaṃ pakatiuposathe vuttena pakaticārittena saddhiṃ idampi.
如果说“以相连接相”这句话不该说,因为已经说过“具有三种圆满”?其实还是应该说。为什么?所谓三种圆满,就是相圆满、众圆满、羯磨语圆满等;说了这些之后,又说“相圆满,指的是山相、石相”等等,这并不是在说以相连接相。再者,说“具有三种圆满”,是为了在结合支中显示出来,之后又为了在舍弃支中显示同样的内容,才说“以相连接相”。在河流、大海、湖泊、池塘中,自己结界所作的羯磨不会失效,因为那是水所摄的界。那么,为什么又说“名为坏界”呢?具足其余诸相后,在河中结界,以水为边际而作;由于水进入了界内,又在同一条河内部另作一池,如果能在该界中作羯磨,自己结界所作的羯磨就不应失效。然而这样作并不允许,所以说“因水所摄界”是没有理由的。
‘‘Nimittena nimittaṃ sambandhitvā’’ti na vattabbaṃ ‘‘tividhasampattiyuttā’’ti vuttattāti ce? Vattabbameva. Kasmā? Tividhasampatti nāma nimittasampatti, parisāsampatti, kammavācāsampattītiādiṃ vatvā ‘‘nimittasampatti nāma pabbatanimittaṃ, pāsāṇanimitta’’ntiādi vuttaṃ, na nimittena nimittasambandhanaṃ vuttaṃ. Apica ‘‘tividhasampattiyuttā’’ti sampayogaṅgesu dassetvā puna tameva pahānaṅgesu dassetuṃ ‘‘nimittena nimittaṃ sambandhitvā’’ti vuttaṃ. Nadisamuddajātassaresu sammatasīmāto kammāni na vipajjanti udakukkhepasīmattāti ‘‘vipattisīmāyo nāmā’’ti kasmā vuttāti ce? Sesalakkhaṇāni sampādetvā nadiyaṃ sīmāya baddhāya udakapariyantaṃ katvā sīmāgatattā puna taṃ nadiṃ anto katvā taḷāke kate sace tassā sīmāya kammaṃ kātuṃ vaṭṭeyya, sīmāto kammāni na vipajjeyyuṃ. Yasmā pana evaṃ kātuṃ na vaṭṭati, tasmā ‘‘udakukkhepasīmattā’’ti vuttaṃ akāraṇaṃ.
因为僧团羯磨需要二十位比丘才能完成,所以说“连同有资格作羯磨的人一起,二十一位比丘坐不下来”,这是就舒适地坐下来说的,意思是不能舒适地坐下。注疏里说“以圆形的姿势坐下”。所谓“越过三由旬”,是指站在中间,以一边各一由旬半来计算,总共三由旬。因为从一角到另一角越过三由旬,就犯戒,结界也就变成非界。所谓“标示”,意思是:即使诸相已经圆满,但如果彼此名称颠倒,或者用无相的名称来标示,也算标示。
Vīsativaggakaraṇīyattā saṅghakammassa kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkontī’’ti vuttaṃ, sukhanisajjāvasena nisīditunti adhippāyo. ‘‘Parimaṇḍalākārena nisīditu’’nti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tiyojanaṃ atikkamitvāti majjhe ṭhatvā diyaḍḍhaṃ katvā tiyojanaṃ. Koṇato hi koṇaṃ tiyojanaṃ atikkāmeti, āpattiñca āpajjati, sīmā ca asīmā hoti. Kittetvāti nimittāni sampannānipi aññamaññanāmavipariyāyena, animittānaṃ nāmehi ca kittetvāti attho.
泥土堆积起来,当树木在它上面长出来时,就成了纯泥土的小山。说“糖块大小”,是按它粗大的程度来说的,不是用秤称量的。“立在地上”这句话,排除了种在瓶罐等容器里的情况;但如果从容器里取出来,当即种在地上,也是可以的。至于长出新根和新枝,那不能作为理由。如果是截断树干之后再种,这才符合这个条件。针杖的量度,相当于小指的大小。“八指高”限定了高度,“牛角量”限定了周长。虽然这样说,但“牛角量”的周长并没有固定的限度,所以不论小的大的都适用,他们是这么说的。
Rāsikataṃ paṃsupi rukkhesu jātesu suddhapaṃsupabbato hoti. Guḷapiṇḍaparimāṇo thūlatāya, na tulagaṇanāya. Bhūmiyaṃ patiṭṭhito’’ti iminā kuṭasarāvādīsu ropitaṃ paṭikkhipati, tato apanetvā pana taṅkhaṇampi bhūmiyaṃ ropito vaṭṭati. Navamūlasākhāniggamanaṃ pana akāraṇaṃ. Khandhaṃ chinditvā ropite pana etaṃ yujjati. Sūcidaṇḍakappamāṇo kaniṭṭhaṅguliparimāṇamatto. ‘‘Aṭṭhaṅgulubbedho’’ti iminā ubbedho paricchinno hoti, ‘‘govisāṇamatto’’ti iminā pariṇāho. ‘‘Evaṃ santepi govisāṇapariṇāhe paricchedo natthi, tasmā khuddakopi mahantopi vaṭṭati evāti vadanti.
在天然水池里,看见水是满满的、达到可以取相的程度,而(另外有些水)没满、只是停留在中间状态,这被称为“在天然水池中结界”,不会犯过失。因此,在“在河中结界、在海中结界、在天然水池中结界”这些说法里,咸水湖并没有被包括进去。在“没有进入已结界的区域,或者没有进入河、海、天然水池”这里,以及“比丘们,在河中、在海中、在天然水池中”这里,咸水湖也都没有被包括进去。那么,咸水湖就不是未结界的区域吗?它就是未结界的区域。因为注书中说:“如果有人截断河或海的水流,用流出来的水造一个水池,它也具备这个特征,这也同样是天然水池。”所以它已经被“天然水池”这个说法涵盖进去了,因此那些地方就没有另外再提。由于律中说“在这个村庄的田地范围内”,所以把别的村庄也包括在内来结同一共住界的时候,那个村庄里的比丘来或不来都可以。结不离衣界的时候,则必须来。
Jātassare paripuṇṇameva udakaṃ nimittūpagaṃ disvā aparipuṇṇaṃ antarā ṭhitibhūtaṃ ‘‘jātassare sammatā’’ti vuttaṃ vipattiṃ na āpajjatīti ‘‘nadiyā sammatā, samudde sammatā, jātassare sammatā’’ti etthāpi loṇī na gahitā. Baddhasīmaṃ vā nadisamuddajātassare vā anokkamitvāti etthāpi ‘‘nadiyā vā, bhikkhave, samudde vā jātassare vā’’ti (mahāva. 147) etthāpi na gahitā. Tasmā loṇī na abaddhasīmāti ce? Abaddhasīmāva. ‘‘Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena kato sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti, ayampi jātassaroyevā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) vuttattā jātassaraggahaṇena gahitāti tattha tattha avuttā. ‘‘Yāvatikā tasmiṃ gāmakhette’’ti vuttattā aññampi gāmaṃ anto katvā samānasaṃvāsakasīmāsammannanakāle tasmiṃ gāme bhikkhū āgacchantu vā mā vā, vaṭṭati. Avippavāsasīmāsammannanakāle āgantabbameva.
对于“不可返回的路上”这一说法,这里是指一天之内去了就无法返回的地方。意思是:否定了没有结界(即肯定那是结界)。
Agamanapathesūti ettha ekadivasena gantvā paccāgantuṃ asakkuṇeyyaṭṭhāneti vadanti, baddhasīmābhāvaṃ paṭikkhipitvāti attho.
既然说了“从四周掷水”,那是不是应该理解为从所有方向取水?应该从能取到水的地方取水,因为已经说过:“从水波自然扩散并停住的地方开始,就是如法地,站在那里举行布萨等羯磨是允许的。”所谓“随行”,就是半个月或随半个月,也就是半月的随行。不过,这里的意思是:哪怕被人——甚至被畜生——挖过而还没有重新确立的。
‘‘Samantā udakukkhepā’’ti vuttattā sabbadisāsu gahetabbamevāti ce? Yato labbhati, tato gahetabbo ‘‘yasmiṃ padese pakativīciyo ottharitvā saṇṭhahanti, tato paṭṭhāya kappiyabhūmi, tattha ṭhatvā uposathādikammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā. Anubandho aḍḍhamāso anvaḍḍhamāso, aḍḍhamāsassa vā anu. Yo pana kenaci antamaso tiracchānenapi khaṇitvā akatoti adhippāyo.
优波提舍长老说:因为已经说过“即使站在没有越过另一个同等界限的地方,也能破坏羯磨”,所以这就已经表明:越过界限而站着的人不能破坏。然而,这种说法和“在两个掷水界之间,应当再设一个掷水界作为近行”这句话相冲突,因为《善见律》里并没有“另一个同等”这个词。因此,应当去探求他的真正意图。应当这样理解:没有越过为了作内掷水界的近行而设的掷水界限。长老是用另一种方式加以铺演写成的。
‘‘Aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopi kammaṃ kopetī’’ti vuttattā atikkamitvā ṭhito na kopetīti dīpitameva hotīti upatissatthero, taṃ pana ‘‘dvinnaṃ udakukkhepānaṃ antare añño eko udakukkhepo upacāratthāya ṭhapetabbo’’ti vacanena virujjhati. Samantapāsādikāyañhi ‘‘aññaṃ tattakaṃyevā’’ti padaṃ natthi. Tasmā tassādhippāyo pariyesitabbo. Antoudakukkhepasīmāya upacāratthāya ṭhapitaṃ udakukkhepaparicchedaṃ anatikkamitvāti attho gahetabbo. Therena aññathā papañcitvā likhitaṃ.
有人问:既然已经说过“以同类事为轻罪”,那是不是可以向犯同类僧残罪的人告白?不可以。因为这里是就悔过法而说的。所以《集犍度》里说:“然而,对于犯了同类僧残罪的人,在他面前发露是不允许的。如果发露,罪虽然已经发露,但恶作罪并不能免除。”就像对僧团说“尊者们,请僧团听我……我将忏悔”之后,可以作布萨;同样,向三个人或两个人,见到另一位清净者之后说“我们将忏悔”而作布萨,是允许的。即使只有一个人,作意“得到清净者之后我将忏悔”而作布萨,也是允许的。注疏中也说:“在‘应对边地比丘这样说’这里,只应对同类者说。因为如果对异类者说,就会产生争论、争吵乃至僧团分裂等过患,所以不对他说,从这里起身,作意‘我将忏悔’而应当作布萨。”安陀罗注疏中这样说了,由于并没有遮止它,所以就已经显示是允许的。因为已经说过“当见到另一位清净、无犯的比丘时,就在他面前”,因为只允许轻罪,因为《集犍度》中已经说过;然而,以白文告白同类僧残罪而作布萨,是不允许的。
‘‘Sabhāgavatthunā lahukāpatti’’nti vuttattā sabhāgasaṅghādisesaṃ ārocetuṃ vaṭṭatīti ce? Na vaṭṭati desanāgāminiṃ sandhāya idha vuttattā. Tasmā eva samuccayakkhandhake ‘‘sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassa pana santike āvikātuṃ na vaṭṭati. Sace āvikaroti, āpatti āvikatā hoti, dukkaṭā pana na muccatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) vuttaṃ. Yathā saṅghena ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… paṭikarissatī’’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ tīhi dvīhipi aññaṃ suddhaṃ passitvā ‘‘paṭikarissāmā’’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenāpi ‘‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatīti. Aṭṭhakathāyampi ‘‘sāmanto bhikkhu evamassa vacanīyoti ettha sabhāgo eva vattabbo. Visabhāgassa hi vuccamāne bhaṇḍanakalahasaṅghabhedādīnipi honti, tasmā tassa avatvā ito vuṭṭhahitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā uposatho kātabboti andhakaṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vatvā tassa appaṭikkhittattā vaṭṭatīti dīpitameva. ‘‘Yadā aññaṃ suddhaṃ bhikkhuṃ anāpattikaṃ passissati, tadā tassa santike’’ti vuttattā lahukasseva anuññātattā samuccayakkhandhake vuttattā sabhāgasaṅghādisesaṃ pana ñattiyā ārocetvā uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati.
不过,天梵天先搁置“畜生趣”这个词,是为了说明:即使不被任何词所涵盖的,也被这个词所涵盖,所以才说了“其具足戒被遮止者”。
Devabrahmā pana ‘‘tiracchānagato’’ti padaṃ ṭhapetvā yena kenaci padena asaṅgahitāpi iminā saṅgahitāti dassanatthaṃ ‘‘yassa upasampadā paṭikkhittā’’ti vuttaṃ.
对于四个月期间在已自恣者面前,没有说“未入雨安居的人、中断雨安居的人或已出雨安居的人”,而只说了“未入雨安居的人或中断雨安居的人”这么多。因为已出雨安居的人在当时也属于未入雨安居,所以就被算作“未入雨安居”。如果所有人都已出雨安居,他们起身离开后就无法再集合,那么集合一部分人来做清净告白是允许的。为什么?因为除了安立公告之外没有应做的僧团羯磨,所以不算别众。自恣时也是同样的道理。这里的差别在于:如果后一期入雨安居的人比前一期入雨安居的人更少或者相等,并且能满足僧团自恣的人数,就应当以僧团自恣的方式安立公告。由于已经说过“只有一位比丘……在知道其他人不会来之后”,有人说:不能进入界内做决意布萨。
‘‘Cātumāsiniyaṃ pana pavāritānaṃ santike anupagatena vā chinnavassena vā vuṭṭhavassena vā’’ti avatvā ‘‘anupagatena vā chinnavassena vā’’ti ettakameva vuttaṃ. Vuṭṭhavasso pana tasmiṃ kāle anupagatattā ‘‘anupagato’’ti saṅkhyaṃ gatoti. Sabbāya vuṭṭhitāya sabbe vuṭṭhahitvā gate sannipātetuṃ na sakkā, ekacce sannipātetvā pārisuddhiṃ ārocetuṃ vaṭṭatīti vadanti. Kasmā? Ñattiṃ ṭhapetvā kattabbasaṅghakammābhāvā vaggaṃ na hotīti. Pavāraṇāyapi eseva nayo. Ayañhettha viseso – sace purimikāya upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti samasamā ca, saṅghapavāraṇāya ca gaṇaṃ pūrenti, saṅghapavāraṇāvasena ñatti ṭhapetabbāti. ‘‘Ekova bhikkhu hoti…pe… aññesaṃ anāgatabhāvaṃ ñatvā’’ti vuttattā adhiṭṭhānuposathaṃ sīmaṃ pavisitvā kātuṃ na sakkāti vadanti.
僧团的前行事是什么这句话,不应该在除去白之后才说。因为那是在白之前就要做的。所以应该说:尊者们,请僧团听我说,如果僧团觉得时机合适,僧团的前行事是什么?即便如此,也不应该这样说。因为它并不是在白之内做的。如果这样的话,那这句话就不该说了,因为没有用处?不是这样。因为应该在它本来该说的位置就说,它是依托后面的文句才说的。不先做这个前行事就举行布萨羯磨的僧团或个人,会在越过界的问题上犯罪。因为在越过那个界、做扫除等事的时候,由于布萨羯磨之前应做之事没有做,那个罪就没有出罪。那个罪并不像这里所说的故意妄语罪那样,要等羯磨结束才算。所以,诵巴帝摩卡的比丘想说各位具寿,请告白清净时,首先就让人忆念清净与不清净之因缘的前行事。那个前行事做了,就是清净的因缘;没做,就是不清净的因缘。正因为考虑到这两方面,才不说已做、未做,而只说僧团的前行事是什么。其中,在未做的情况下,为了说明清净告白的方式,后面会说若有罪者,应当发露;在已做的情况下,会说没有罪时就应当默然。
‘‘Kiṃ saṅghassa pubbakicca’’nti idaṃ na ñattiṃ ṭhapetvā vattabbaṃ. Tañhi ñattito puretarameva karīyati. Tasmā ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, kiṃ saṅghassa pubbakiccaṃ, yadi saṅghassa pattakalla’’nti vattabbaṃ siyāti. Tathāpi na vattabbaṃ. Na hi taṃ ñattiyā anto karīyatīti. Evaṃ sante netaṃ vattabbanti āpajjati payojanābhāvāti ce? Na, yathāgataṭṭhāne eva vattabbato, parapadāpekkhatāyāti vuttaṃ hoti. Idaṃ pubbakiccaṃ akatvā uposathakammaṃ karonto saṅgho, puggalo vā ṭhapanakkhettātikkame āpajjati. Tasmiñhi khette atikkante sammajjanādikaraṇe āpattimokkho na hoti uposathakammato pubbe kattabbakammākaraṇapaccayattā tassā āpattiyā. Na sā kammapariyosānāpekkhā etthāgatasampajānamusāvādāpatti viya, tasmā pātimokkhuddesako bhikkhu ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’ti vattukāmo paṭhamameva pārisuddhāpārisuddhipaccayaṃ pubbakiccaṃ sarāpeti. Tañhi kataṃ pārisuddhipaccayo hoti, akataṃ apārisuddhipaccayo. Teneva ubhayāpekkhādhippāyena kataṃ, na katanti avatvā ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’miccevāha. Tattha akatapakkhe tāva pārisuddhiārocanakkamanidassanatthaṃ parato ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’ti ca, katapakkhe ‘‘asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabba’’nti ca vakkhati.
有人说:“至少要有四位比丘聚集在一起。”又说:“当僧众为了举行布萨而聚集时,如果有人在寺外……不来的话,就应该把欲交出去。”不过,即使没有聚集,也是可以的。因为这段话是为了说明交欲的时机才说的。也是为了说明:当僧众为了举行布萨而聚集时,在寺外做完布萨后回来的人应该怎么做。住在精勤堂的比丘想进精勤堂时,先向和自己同类的比丘交了欲,然后如果僧众聚集,就说“应该把我的欲告诉大家”,之后进入精勤堂。这是锡兰岛的做法。不过,受托的人应该在僧众聚集时告知。当五位比丘住在同一座精舍时,由一个人带来另一个人的欲和清净,就可以为四个人诵戒——既然如此,说“应该在聚集时取欲、应该告知”这句话就好像没有意义了。根据“盗住者承认”这句话,由沙弥带来的欲也是可以的。注疏中还写道:“不破坏羯磨”,以及“如果先交了欲,然后出了界外,再进入界内时,后面就不需要再取欲了,他的做法应该按照界结来理解”,还有“在交欲时说三遍,这样做的目的是:第一遍表明和合,第二遍表明之后应该做的事,第三遍表明持欲者的恶作得以解脱”。就像猫被锁链拴住,因为锁链系在屋里,它哪里也去不了;同样,那个人也哪里都去不了,这就是这里的意趣。否则,那个限定词就没有意义了——这是阿阇梨所采取的解释。
‘‘Sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā’’ti ca, ‘‘uposathakaraṇatthaṃ sannipatite saṅghe bahi…pe… adentena chando dātabbo’’ti ca vadanti. Asannipatitepi pana vaṭṭati. Idañhi chandadānasamayadassanatthaṃ vuttaṃ. Uposathakaraṇatthaṃ sannipatite saṅghe bahi uposathaṃ katvā āgatassa kattabbākāradassanatthañca vuttaṃ. Padhānagharavāsino padhānagharaṃ pavisitukāmā attano sabhāgabhikkhūnaṃ chandaṃ datvā sace saṅgho sannipatati, ‘‘mayhaṃ chando ārocetabbo’’ti vatvā padhānagharaṃ pavisanti. Ayaṃ sīhaḷadīpe payogo. Ārocentena pana sannipatite ārocetabbaṃ. Pañcasu bhikkhūsu ekasmiṃ vihāre vasantesu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisituṃ anuññātattā sannipatite chando gahetabbo ārocetabboti vacanaṃ niratthakaṃ viya. ‘‘Theyyasaṃvāsako paṭijānātīti (mahāva. 165) vacanato sāmaṇerena āhaṭāpi vaṭṭati. Kammaṃ na kopetī’’ti ca, ‘‘sace pubbe chandaṃ datvā bahisīmāgato puna pavisati, pacchā chandaggahaṇakiccaṃ natthi, tassa payogo sīmāsammutivasena veditabbo’’ti ca ‘‘chandadāne tikkhattuṃ vacane idaṃ payojanaṃ – paṭhamaṃ samaggabhāvaṃ, dutiyaṃ pacchā vidhātabbabhāvaṃ, tatiyaṃ chandahārakassa dukkaṭamocanaṃ dīpetī’’ti (vajira. ṭī. mahāvagga 164) ca likhitaṃ. Biḷālasaṅkhalikābaddhāva hoti antogehe eva sampayojanattā, yathā sā na katthaci gacchati, tathā sāpi na katthaci gacchatīti adhippāyo. Itarathā visesanaṃ niratthakaṃ hotīti ācariyena gahitaṃ.
既然先前已经说明“不先做这件事就举行布萨是不允许的”,那这里为什么又说“这也要两者”呢?其他那些事已经表明是由长老吩咐去做的,而这两件事则表明可以由长老、或诵巴帝摩卡者、或提出动议者、或任何一个人来做。像扫地等事,在各个场合都能产生相应的作用;但这两件事在那些场合并不成就任何羯磨,所以为了表明不是说“这又有什么用”而是应当去做,才说了“这也要两者”等话。“礼敬诸尊者的足”是按群体说的,没有按个人说,因为当时没有另一个需要告知的人。
‘‘Na hi taṃ akatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti pubbe dassitattā ‘‘idampi hi ubhaya’’nti kasmā vuttanti ce? Sesāni therena āṇattena kātabbāni dassitāni, ime pana dve therena vā pātimokkhuddesakena vā ñattiṭṭhapanakena vā yena vā tena vā kātabbānīti ca, sammajjanādīni tattha tattha tādisāni payojanāni nipphādenti, ime pana dve tattha tattha na kiñci kammaṃ sādhenti, tasmā ‘‘kiṃ iminā’’ti avatvā kātabbamevāti dassetuñca ‘‘idampi hi ubhaya’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Āyasmantānaṃ pāde vandatī’’ti gaṇavasena vatvā puggalavasena na vuttaṃ tena ārocetabbassa aññassa abhāvā.
“为僧团所诵”的意思是:由僧团诵出。那么,对于“和合的僧团”这一说法,有人会问:既然身和合就是和合性的原因,那难道就没有过失吗?并非如此。因为无论是在诵戒时还是在听戒时,都要求和合。用“尊者,请听我说”这句话,就表明了心和合,因为在听戒时,所有人都成为了一体。
Saṅghassa uddiṭṭhaṃ hotīti saṅghena uddiṭṭhaṃ hotīti attho. Samaggassa hi saṅghassāti ettha samaggabhāvassa kāyasāmaggikāraṇattā natthi dosoti ce? Taṃ na, uddesepi savanepi samaggabhāvassa icchitabbattā. ‘‘Suṇātu me, bhante’’ti hi iminā cittasāmaggiṃ dīpeti savane sabbehi ekībhūtabhāvato.
在“故意犯罪”这一条里,只有以不恭敬的心态去犯,才是无惭,不是别的情形。在“覆藏罪”这一条里,因为惭愧而覆藏的人,并不是无惭;如果是怀着“这有什么用”这种不恭敬的心态去覆藏,那才是无惭。这是文中的记载。
Sañcicca āpattiṃ āpajjatīti ettha anādariyavasena āpajjanto eva alajjī hoti, na itaroti. Āpattiṃ parigūhatīti ettha lajjāya parigūhanto alajjī na hoti, ‘kiṃ iminā’ti anādariyavasena parigūhanto hotī’’ti ca likhitaṃ.
难道不应当说“七种罪聚”,而应当说“六种”吗?应当说就是七种。因为犯了波罗夷罪的人,如果表明自己有罪,僧团的布萨就能顺利进行,而他也通过在家身份或沙弥身份获得清净。
‘‘Sattannaṃ āpattikkhandhāna’’nti na vattabbaṃ, ‘‘channa’’nti vattabbanti ce? Sattannamevāti vattabbaṃ. Pārājikāpattiṃ āpanno hi sace attano sāpattikabhāvaṃ pakāseti, saṅghassa ca uposatho sampajjati, tassa ca gihibhāvena vā sāmaṇerabhāvena vā suddhi hotīti.
有些老师被称为“持法老师”。为什么这么说呢?所谓“乃至第三次告白”,就是三遍说。因为在读诵的文本里没有出现,只看到“乃至第三次告白”这个词,就认为它表达的是“若有罪,就应当发露”这个意思。“没有罪时,应当保持沉默”,这也表达同样的意思。“以沉默,我将知道诸位具寿是清净的”,这也表达同样的意思。据说就是这样把握含义而说的。
Ekacce ācariyā nāma dhammabhāriko kira ācariyo. Kasmā evaṃ vuttanti ce? Yāvatatiyānusāvanā nāma tikkhattuṃ vacanaṃ. Tathā pāṭhe anāgatattā kevalaṃ ‘‘yāvatatiyaṃ anusāvita’’nti padameva disvā ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’ti idaṃ ‘‘sace āpattiṃ āpannā, āvikarothā’’ti imamatthaṃ dīpeti. ‘‘Asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabba’’nti idampi tamevatthaṃ dīpeti. ‘‘Tuṇhībhāvena kho panāyasmante parisuddhāti vedissāmī’’ti idampi tamevāti evamatthaṃ gahetvā vuttaṃ kira.
所谓“另一位”,据说就是见义长老。这里说到“即使一次告知”,看起来只是表明应当三遍告知而已。
Apareti atthadassitthero kira. Etaṃ sandhāyāti ettha ‘‘sakimpi anusāvita’’nti padassa vacanena tikkhattuṃ anusāvanā kātabbāti ettakameva dīpitaṃ viya dissati.
如果说“这是就这个意思而说的”,那要怎么理解呢?回答说:这里说的是“这是从老师代代相传下来的判定”。
Imamatthaṃ sandhāya vuttanti kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Ayamettha ācariyaparamparābhato vinicchayo’’ti vuttaṃ.
“带着忆念”这句话,是在显示故意妄语是有心的。“或在僧团中间”等语,据说是描述特征的话。如果是为了做僧团布萨而坐在僧团中间,就应该在那个僧团中间告白;如果是为了做群体布萨而坐在群体中间,就应该在那个群体中间告白;如果只想对一个人做清净布萨,就应该向那一个人告白。由此可知,这种妄语并不只是在僧团中间才会发生;而且,按照这里所说的特征,即使不具备那种情况,在“诸位具寿,请告知清净”等规定的做法中,在群体布萨时,有罪的人想作布萨却不告白,只是默然而坐,这个人就犯故意妄语罪——为了揭示这个意思,才说是描述特征的话,这是推论者的说法。否则,他们就不应该说“或在群体中间”,这是他们的意图。这是依告白的意图而说的,是阿阇黎的推论。因为,告白的人以“我向僧团告白”的意图来告白,就叫作在僧团中间告白;向坐在两边的人告白,就叫作在群体中间告白;以“我只向一个人告白”的意图来告白,就叫作向一个人告白。即使心有疑惑……乃至“我将忏悔”,这样做的时候,只要还有疑惑,就可以接受同类的罪,而对其他羯磨则叫作清净。再次没有疑惑之后,应该说还是不应该说,在巴利原文和注疏中都没有记载,但如果说了,并没有过失。同样地,在“从这里起身后我将忏悔该罪”这一条中,还记载了关于全僧团犯同类罪以及有疑惑的情况。
‘‘Saramānenā’’ti iminā sampajānamusāvādassa sacittakattaṃ dasseti. Saṅghamajjhe vātiādi lakkhaṇavacanaṃ kira. Saṅghuposathakaraṇatthaṃ saṅghamajjhe ce nisinno, tasmiṃ saṅghamajjhe āvikātabbā. Gaṇuposathakaraṇatthañce gaṇamajjhe nisinno, tasmiṃ gaṇamajjhe. Ekasseva santike ce pārisuddhiuposathaṃ kattukāmo, tasmiṃ ekapuggale āvikātabbāti, etena na kevalaṃ saṅghamajjhe evāyaṃ musāvādo sambhavati, atha kho ettha vuttalakkhaṇena asatipi ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’tiādividhāne gaṇuposathepi sāpattiko hutvā uposathaṃ kattukāmo anārocetvā tuṇhībhūtova ce karoti, ayaṃ sampajānamusāvādāpattiṃ āpajjatīti imassatthassa āvikaraṇato lakkhaṇavacanaṃ kiretanti vuttanti takkikā. Aññathā ‘‘gaṇamajjhe vā’’ti na vattabbanti tesaṃ adhippāyo. Ārocanādhippāyavasena vuttanti ācariyassa takko. Ārocento hi ‘‘saṅghassa ārocemī’’ti adhippāyena āvikaronto saṅghamajjhe āvikaroti nāma, ubhatopasse nisinnānaṃ ārocento gaṇamajjhe āvikaroti nāma, ‘‘ekasseva ārocessāmī’’ti adhippāyena āvikaronto ekapuggale āvikaroti nāma. Sacepi vematiko hoti…pe… paṭikarissāmīti evaṃ kate yāva vematiko hoti, tāva sabhāgāpattiṃ paṭiggahetuṃ labhati, aññesañca kammānaṃ parisuddho nāma hoti. Puna nibbematiko hutvā desetabbaṃ vā na vāti neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana doso natthi. Tathā ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmīti ettha ca sakalasaṅghe sabhāgāpattiṃ āpanne, vematike cāti likhitaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 169-170).