第9章 关于与衣分离的判定
9. Cīvaravippavāsavinicchayakathā
5151. 这样说明了决意与分别的判定论之后,现在为了说明没有衣而住的情况,说出“没有衣而住”等话。其中,cīyati(被覆盖、被保护)所以叫cīvara(衣),意思是做覆盖、做积聚,是圣者的旗帜、一种特别的衣物。但在这里,仅仅指通过三衣决意而受持、携带的三衣。vinā(没有、离开)是表示排除意义的不变词。vasanaṃ(住)就是vāso(住),vinā vāso(离住)就是vināvāso(离住),cīvarena vināvāso(离衣而住)就是cīvaravināvāso(离衣而住)。本来应该说“cīvaravippavāso”(离衣),但按照说者的意愿,或者为了补足偈颂的语句,就做成不省略的复合词,这样说了,应当这样理解。后文也将这样说:“以三衣决意……乃至……离宿”。意思是:以“我决意这件僧伽梨,我决意这件郁多罗僧,我决意这件安陀会”这样按名称决意的三衣中,与任何一件分离而住,哪怕只与一件衣分离而住,也是不允许的。住着的比丘,一旦黎明升起,衣就成为舍堕,并且犯波逸提,这是其中的关联。这里“应当住”的住的行为,通于四种威仪,所以不论身体贴着衣还是不贴着衣,只要把衣放在伸手可及的范围内——大约两肘半的距离之内——站着、走着、坐着、躺着,都算是在住。
51. Evaṃ adhiṭṭhānavikappanavinicchayakathaṃ dassetvā idāni cīvarena vināvāsavinicchayakaraṇaṃ dassetuṃ ‘‘cīvarenavināvāso’’tyādimāha. Tattha cīyatīti cīvaraṃ, cayaṃ sañcayaṃ karīyatīti attho, ariyaddhajo vatthaviseso. Idha pana ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāritaṃ cīvarattayameva. Vināti vajjanatthe nipāto. Vasanaṃ vāso, vinā vāso vināvāso, cīvarena vināvāso cīvaravināvāso, ‘‘cīvaravippavāso’’ti vattabbe vatticchāvasena, gāthāpādapūraṇatthāya vā aluttasamāsaṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tathā ca vakkhati ‘‘ticīvarādhiṭṭhānena…pe… vippavāso’’ti, ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ antaravāsakaṃ adhiṭṭhāmī’’ti evaṃ nāmena adhiṭṭhitānaṃ tiṇṇaṃ cīvarānaṃ ekekena vippavāsoti attho, ekenapi vinā vasituṃ na vaṭṭati, vasantassa bhikkhuno saha aruṇuggamanā cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti, pācittiyañca āpajjatīti sambandho. Vasitabbanti ettha vasanakiriyā catuiriyāpathasādhāraṇā, tasmā kāyalaggaṃ vā hotu alaggaṃ vā, aḍḍhateyyaratanassa padesassa anto katvā tiṭṭhantopi carantopi nisinnopi nipannopi hatthapāse katvā vasanto nāma hoti.
像这样从共同性方面说明了不离的特相之后,现在为了从村等十五种处所的角度来特别说明,说了“村”等。其中,村和住宅区是显而易见的。优多西多,是指存放车辆等物品的棚屋。阿多,是指为了抵御敌王等而用砖建成的厚墙、四五层的特殊建筑。马罗,是指包含一个尖顶的四方楼阁。巴萨多,是指长形楼阁。哈米亚,是指平顶楼阁,所谓平顶楼阁,就是带有月台庭院的楼阁。萨托,是指步行商队或车队。盖多,是指早稻和晚稻生长的地方。达尼耶卡拉纳,是指打谷场。阿拉摩,是指花园或果园。寺院等则是显而易见的。其中应当知道,住宅区等只有在村外建立时才算被摄取。因为建立在村内的,已经被村的摄取所涵盖,所以只是村的范围。而通过村的摄取,镇和城也已经被摄取了。
Evaṃ sāmaññato avippavāsalakkhaṇaṃ dassetvā idāni gāmādipannarasokāsavasena visesato dassetumāha ‘‘gāmi’’ccādi. Tattha gāmanivesanāni pākaṭāneva. Udosito nāma yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā. Aṭṭo nāma paṭirājādipaṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso. Māḷo nāma ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo. Pāsādo nāma dīghapāsādo. Hammiyaṃ nāma muṇḍacchadanapāsādo, muṇḍacchadanapāsādoti ca candikaṅgaṇayutto pāsādoti vuccati. Sattho nāma jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. Khettaṃ nāma pubbaṇṇāparaṇṇānaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Dhaññakaraṇaṃ nāma khalamaṇḍalaṃ. Ārāmo nāma pupphārāmo phalārāmo. Vihārādayo pākaṭā eva. Tattha nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhāni gahitānīti veditabbaṃ. Antogāme ṭhitānañhi gāmaggahaṇena gahitattā gāmaparihāroyevāti. Gāmaggahaṇena ca nigamanagarānipi gahitāneva honti.
“或者被壕沟围绕”——用这句话说明:即使四周被河流、池塘等水围绕,也同样算是“被围绕”。“超过那个范围”,就是超过房屋上方空中两肘半的高度。“或者在集会堂里住”——用这句话说明:sabhāya 是 sabhā 这个词的另一种说法,是中性词。因为 sabhā 是阴性词,而 sabhāya 是中性词。“或者在门口”,就是在城门口。“那些”,指集会堂和城门口的。那条街道,因为已经包含了集会堂和城门,所以那里所有的房屋也都被包含在内,中间那条街道也同样被包含在内。在这里,住在门口、街道、房屋里的人,必须避免入村、同宿等过失,必须具备善覆藏等功德。不过,如果集会堂是为所有人住宿而建的,像客舍一样,那就如同在中间寺院一样,可以随意住宿,应当知道。“拿来放在屋里”,就是离开街道,放到另一间屋里。因此说“街道伸手所及的范围不守护”。“前方或后方的伸手所及范围”,是就房屋的伸手所及范围来说的。
Parikhāya vā parikkhittoti iminā samantā nadītaḷākādiudakena parikkhittopi parikkhittoyevāti dasseti. Taṃ pamāṇaṃ atikkamitvāti gharassa upari ākāse aḍḍhateyyaratanappamāṇaṃ atikkamitvā. Sabhāye vā vatthabbanti iminā sabhāsaddassa pariyāyo sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgo atthīti dasseti. Sabhāsaddo hi itthiliṅgo, sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgoti. Dvāramūle vāti nagarassa dvāramūle vā. Tesanti sabhāyanagaradvāramūlānaṃ. Tassā vīthiyā sabhāyadvārānaṃ gahaṇeneva tattha sabbānipi gehāni, sā ca antaravīthi gahitāyeva hoti. Ettha ca dvāravīthigharesu vasantena gāmappavesanasahaseyyādidosaṃ pariharitvā suppaṭicchannatādiyutteneva bhavitabbaṃ. Sabhā pana yadi sabbesaṃ vasanatthāya papāsadisā katā, antarārāme viya yathāsukhaṃ vasituṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Atiharitvā ghare nikkhipatīti vīthiṃ muñcitvā ṭhite aññasmiṃ ghare nikkhipati. Tenāha ‘‘vīthihatthapāso na rakkhatī’’ti. Purato vā pacchato vā hatthapāseti gharassa hatthapāsaṃ sandhāya vadati.
像这样,按村庄说明可以离宿和不可以离宿之后,现在按住处来说明,于是说“如果住处属于一户人家”等等。其中,所谓“内室”,有人说是指房间里面的另一个房间,或者这是房间的另一种说法。现在按敞屋等来说明,于是说“敞屋”等等。其中,按照前面所说的方式,也就是以“属于一户人家的敞屋,被围起来”等等,在说明住处时所说的方式。“如是”这个词,是表示区别不存在的意思。以此说明:并没有不同之处。
Evaṃ gāmavasena vippavāsāvippavāsaṃ dassetvā idāni nivesanavasena dassento ‘‘sace ekakulassa santakaṃ nivesanaṃ hotī’’tiādimāha. Tattha ovarako nāma gabbhassa abbhantare añño gabbhoti vadanti, gabbhassa vā pariyāyavacanametaṃ. Idāni udositādivasena dassento ‘‘udositi’’ccādimāha. Tattha vuttanayenevāti ‘‘ekakulassa santako udosito hoti parikkhitto cā’’tiādinā nivesane vuttanayena. Eva-saddo visesanivatti attho. Tena viseso natthīti dasseti.
现在,为了说明那些有差别的情况,就说了“如果是一户人家的船”等等。其中,“遍取之后”意思是穿透之后,或者覆盖之后。用“由进入内部者”等语句,来说明已经说过的含义。其中,“由进入内部者”,是指进入村庄内部,或者进入河流内部。“以商队”是文句的省略。关于“得河的范围”这一点,三部《甘提巴达》都说:“因为河的范围没有单独解说,所以就像在村庄等之外一样,只有衣的伸手所及范围才是河的范围。”但另一些人说:“根据这段注疏的话,河的范围也单独成立了,因此河的伸手所及范围不应舍弃。”然而,就像在露地以七间隔得到森林范围一样,在河中是以水的投掷得到河的范围,这样理解的话,注疏中河的范围可能没有单独解说,因为七间隔和水投掷的界限,在森林和河中是以无结界的方式得到的。这样一来,在海洋、天然湖、池塘中,范围虽然没有被解说也成立,因为它们和河有相同的特征。但如果坚持“河的伸手所及范围不应舍弃”,那么由于河极为宽广且为众人共用,把衣放在河内而站在河的伸手所及范围,可能无法知道衣的情况。这个道理在海洋、天然湖、池塘中也是一样。但是,站在水投掷范围的内部,或者站在其伸手所及范围,则是可以的。这是我们自己的见解,应当审察之后采用。“寺院界”是指不离衣界。即使寺院属于多个家族,只要在不离衣界的范围内,到处都可能做到不离衣,因为这是主要情形,所以那里不另得商队范围,因此说“应去寺院住”。“在商队附近”是依照上面所说的内部界限而言。
Idāni yesu viseso atthi, te dassento ‘‘sace ekakulassa nāvā’’tiādimāha. Tattha pariyādiyitvāti vinivijjhitvā, ajjhottharitvā vā. Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘antopaviṭṭhenā’’tiādinā. Tattha antopaviṭṭhenāti gāmassa, nadiyā vā antopaviṭṭhena. ‘‘Satthenā’’ti pāṭhaseso. Nadīparihāro labbhatīti ettha ‘‘visuṃ nadīparihārassa avuttattā gāmādīhi aññattha viya cīvarahatthapāsoyeva nadīparihāro’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Aññe pana ‘‘iminā aṭṭhakathāvacanena nadīparihāropi visuṃ siddhoti nadīhatthapāso na vijahitabbo’’ti vadanti. Yathā pana ajjhokāse sattabbhantaravasena araññaparihāro labbhati, evaṃ nadiyaṃ udakukkhepavasena nadīparihāro labbhatīti katvā aṭṭhakathāyaṃ nadīparihāro visuṃ avutto siyā sattabbhantaraudakukkhepasīmānaṃ araññanadīsu abaddhasīmāvasena labbhamānattā. Evañca sati samuddajātassaresupi parihāro avuttasiddho hoti nadiyā samānalakkhaṇattā, nadīhatthapāso na vijahitabboti pana atthe sati nadiyā ativitthārattā bahusādhāraṇattā ca antonadiyaṃ cīvaraṃ ṭhapetvā nadīhatthapāse ṭhitena cīvarassa pavattiṃ jānituṃ na sakkā bhaveyya. Esa nayo samuddajātassaresupi. Antoudakukkhepe vā tassa hatthapāse vā ṭhitena pana sakkāti ayaṃ amhākaṃ attanomati, vicāretvā gahetabbaṃ. Vihārasīmanti avippavāsasīmaṃ sandhāyāha. Ettha ca vihārassa nānākulasantakabhāvepi avippavāsasīmāparicchedabbhantare sabbattha cīvaraavippavāsasambhavato padhānattā tattha satthaparihāro na labbhatīti ‘‘vihāraṃ gantvā vasitabba’’nti vuttaṃ. Satthasamīpeti idaṃ yathāvuttaabbhantaraparicchedavasena vuttaṃ.
因为律中已经说过,在多家共有的、围起来的田地里,把衣放下之后,应当住在田的入口处,或者住在伸手能够到那件衣的地方。所以,即使住在田地中入口处以外的地方,也必须把衣放下,让它就在伸手能够到的范围内,然后才住下。
Yasmā ‘‘nānākulassa parikkhitte khette cīvaraṃ nikkhipitvā khettadvāramūle vā tassa hatthapāse vā vatthabba’’nti vuttaṃ, tasmā dvāramūlato aññattha khettepi vasantena cīvaraṃ nikkhipitvā hatthapāse katvāyeva vasitabbaṃ.
他们说,所谓“住所”,可以指有围墙的,也可以指没有围墙的,也就是整个居住的地方。但在“于某住所”这句话里,只说的是单独一间屋子。而《除疑复注》里说:“所谓‘住所’,是指近行界。‘于某住所’是就它内部的庭院等而说的。”这里“属于一家等所有”这个限定,应该根据建造者来理解。
Vihāro nāma saparikkhitto vā aparikkhitto vā sakalo āvāsoti vadanti. Yasmiṃ vihāreti ettha pana ekagehameva vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.491-494) pana ‘‘vihāro nāma upacārasīmā. Yasmiṃ vihāreti tassa antopariveṇādiṃ sandhāya vutta’’nti vuttaṃ. Ekakulādisantakatā cettha kārāpakānaṃ vasena veditabbā.
“正午时分,四周阴影所覆盖的范围”:这是说,当太阳在大道上笔直运行、到达正午的时候,阴影覆盖到哪个区域,就是针对那个区域而说的。不过《除疑复注》中说:“‘阴影所触之处’,是就笔直、不偏斜地投掷土块所能达到的范围而说的。” “于无法往返的道路上”:是指那些当天去了就无法返回的海中岛屿,如此连接理解。“从其余的那一件”:是指从东方那件衣。
Yaṃ majjhanhike kāle samantā chāyā pharatīti yadā mahāvīthiyaṃ ujukameva gacchantaṃ sūriyamaṇḍalaṃ majjhanhikaṃ pāpuṇāti, tadā yaṃ okāsaṃ chāyā pharati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘chāyāya phuṭṭhokāsassāti ujukaṃ avikkhittaleḍḍupātabbhantaraṃ sandhāya vadatī’’ti vuttaṃ. Agamanapatheti tadaheva gantvā nivattetuṃ asakkuṇeyyake samuddamajjhe ye dīpakā, tesūti yojanā. Itarasminti puratthimadisāya cīvare.
52入河:意思是放开手臂能触及的范围再入水。不犯:意思是不会因为受用而犯恶作。因此说“因为他”等等。因不应受用:以此说明,没有舍弃舍堕衣而受用的人,所犯的恶作是无心的。应当穿一件,把另一件放在肩上再去:这是在众人往来的地方,如果不这样做而去就不合威仪,因此才这样说,并不是因为这是犯戒的构成条件。由于在村外也应放置而不穿上,所以说“应作律仪行事”。或者,如果在精舍里见不到同类的比丘,在这种情况下应前往集会堂作律仪行事,这样连接文义。前往集会堂的人应当带三衣中的哪一件去呢?所以说“以下衣和上衣”,因为失了衣的人可以穿下衣和上衣。那么僧伽梨该怎么办呢?所以说“把僧伽梨放在村外”。对于上衣和放在村外的僧伽梨,应先作律仪行事,然后穿上上衣,再在下衣上作律仪行事。这里应当知道,即使是放在村外的那件,由于律仪行事这句话,即使背对着站立也可以舍弃,而且可以把已舍弃的衣给予别人。
52.Nadiṃ otaratīti hatthapāsaṃ muñcitvā otarati. Nāpajjatīti paribhogapaccayā dukkaṭaṃ nāpajjati. Tenāha ‘‘so hī’’tiādi. Aparibhogārahattāti iminā nissaggiyacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ acittakanti siddhaṃ. Ekaṃpārupitvā ekaṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā gantabbanti idaṃ bahūnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne evaṃ akatvā gamanaṃ na sāruppanti katvā vuttaṃ, na āpattiaṅgattā. Bahigāme ṭhapetvāpi apārupitabbatāya vuttaṃ ‘‘vinayakammaṃ kātabba’’nti. Atha vā vihāre sabhāgaṃ bhikkhuṃ na passati, evaṃ sati āsanasālaṃ gantvā vinayakammaṃ kātabbanti yojanā. Āsanasālaṃ gacchantena kiṃ tīhi cīvarehi gantabbanti āha ‘‘santaruttarenā’’ti naṭṭhacīvarassa santaruttarasādiyanato. Saṅghāṭi pana kiṃ kātabbāti āha ‘‘saṅghāṭiṃbahigāme ṭhapetvā’’ti. Uttarāsaṅge ca bahigāme ṭhapitasaṅghāṭiyañca paṭhamaṃ vinayakammaṃ katvā pacchā uttarāsaṅgaṃ nivāsetvā antaravāsake kātabbaṃ. Ettha ca bahigāme ṭhapitassapi vinayakammavacanato parammukhāpi ṭhitaṃ nissajjituṃ, nissaṭṭhaṃ dātuñca vaṭṭatīti veditabbaṃ.
年少比丘在行走时因为有热忱,所以说“然而依止并不中断”。“片刻……中断”:这是说热忱行走的状态被打断了,才这么说。但那些在黎明前就起来、带着热忱行走的人,即使走到半路黎明升起了,依止也不中断,因为经文说“直到黎明升起才躺下的人”。正因为如此,才说“进村……不中断”。在“没有互相沟通”等情况下,因为行走的那一刻有热忱,所以没有说依止中断。“因为怕母牛”:是指带着小牛犊的母牛冲过来用角顶人的恐惧。关于“依止也中断”:这里说的是,因为母牛等恐惧而停下来站着的人,必须一直站到恐惧平息为止,而且没法确定“我能在黎明前走完”,所以说依止中断。但如果能够这样确定,那么即使半路黎明升起,依止也不中断,就像为了拿药而进村的年少比丘那样。
Daharānaṃ gamane saussāhattā ‘‘nissayo pana na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Muhuttaṃ…pe… paṭippassambhatīti saussāhatte gamanassa upacchinnattā vuttaṃ, tesaṃ pana purāruṇā uṭṭhahitvā saussāhena gacchantānaṃ aruṇe antarā uṭṭhitepi na paṭippassambhati ‘‘yāva aruṇuggamanā sayantī’’ti vuttattā. Teneva ‘‘gāmaṃ pavisitvā…pe… na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Aññamaññassa vacanaṃ aggahetvātiādimhi saussāhattā gamanakkhaṇe paṭippassaddhi na vuttā. Dhenubhayenāti taruṇavacchagāvīnaṃ ādhāvitvā siṅgena paharaṇabhayena. Nissayo ca paṭippassambhatīti ettha dhenubhayādīhi ṭhitānaṃ yāva bhayavūpasamā ṭhātabbato ‘‘antoaruṇeyeva gamissāmī’’ti niyametuṃ asakkuṇeyyattā vuttaṃ. Yattha pana evaṃ niyametuṃ sakkā, tattha antarā aruṇe uggatepi nissayo na paṭippassambhati bhesajjatthāya gāmaṃ paviṭṭhadaharānaṃ viya.
“界内的村落”这句话,是针对在不离衣界的羯磨之后才建立的村落而说的,因为羯磨时要把村落和村落周边排除在外。“已进入者”:由于是不离衣界,老师和弟子各自分别前往时,袈裟并不会成为应舍之物,依止也不会因为有精勤而中断。“中途”:是指那些听闻佛法后正在回来的人,在路途中间。
Antosīmāyaṃgāmanti avippavāsasīmāsammutito pacchā patiṭṭhāpitagāmaṃ sandhāya vadati gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā sammannitabbato. Paviṭṭhānanti ācariyantevāsikānaṃ visuṃ visuṃ gatānaṃ avippavāsasīmattā neva cīvarāni nissaggiyāni honti, saussāhatāya na nissayo paṭippassambhati. Antarāmaggeti dhammaṃ sutvā āgacchantānaṃ antarāmagge.
如是,在作为《摘编巴利律注疏抉择》注释的《律庄严复注》中,
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre