第10章 物品与保管物的裁决讨论
10. Bhaṇḍapaṭisāmanavinicchayakathā
5353. 这样讲完关于离衣宿的判定之后,现在为了讲关于物品保管的判定,而说了“物品的保管”等话。其中,应当被分配、应当被分享的东西,就是“物品”;或者应当被希求的东西,就是“物品”;或者众生以此互相争执、互相争夺,所以叫“物品”;也指本金财产,或者指资具。正如《阿毗达那灯论》中所说:
53. Evaṃ cīvaravippavāsavinicchayaṃ kathetvā idāni bhaṇḍapaṭisāmanavinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘bhaṇḍassapaṭisāmana’’ntiādimāha. Tattha bhaḍitabbaṃ bhājetabbanti bhaṇḍaṃ, bhaḍitabbaṃ icchitabbanti vā bhaṇḍaṃ, bhaṇḍanti paribhaṇḍanti sattā etenāti vā bhaṇḍaṃ, mūladhanaṃ, parikkhāro vā. Vuttañhi abhidhānappadīpikāyaṃ –
容器之类的资具,以及货物和本金财产。
‘‘Bhājanādiparikkhāre, bhaṇḍaṃ mūladhanepi cā’’ti.
这件物品的“保管”,就是把它收好、守护、看顾,意思是保护、看管。因此说“守护他人的物品”。“母亲的耳饰乃至棕榈叶”里的“乃至”一词,是表示强调的意思,用来说明:连这些东西都该保管,更何况不是亲属的人所拥有的物品呢。“在家人所有之物”这句话,说明可以为五类同法者所拥有的物品作保管。“以库房管理人的名义”这句话,说明以亲厚信任等方式取来保管的人,不犯戒。因此下文会说“应当为了自己所需而取来保管”。“无论出于意愿或出于畏惧”这句,应当这样连接理解:对木匠等人,可以随他们的意愿来保管;对国王宠臣等人,因遭强力胁迫而遗落的东西,也可以因畏惧而替他们保管。
Tassa bhaṇḍassa, paṭisāmiyate paṭisāmanaṃ, rakkhaṇaṃ gopananti attho. Tenāha ‘‘paresaṃ bhaṇḍassa gopana’’nti. Mātu kaṇṇapiḷandhanaṃ tālapaṇṇampīti pi-saddo sambhāvanattho. Tena pageva aññātakānaṃ santakanti dasseti. Gihisantakanti iminā pañcannaṃ sahadhammikānaṃ santakaṃ paṭisāmetuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Bhaṇḍāgārikasīsenāti etena vissāsaggāhādinā gahetvā paṭisāmentassa anāpattīti dasseti. Tena vakkhati ‘‘attano atthāya gahetvā paṭisāmetabba’’nti. Chandenapi bhayenapīti vaḍḍhakīādīsu chandena , rājavallabhādīsu bhayena balakkārena pātetvā gatesu ca paṭisāmetuṃ vaṭṭatīti yojetabbaṃ.
为了保管而交到自己手里的物品,如果没有把它存放到安全的地方加以看护,也没有说“我不拿”之类的话或做出其他举动,到了国家动乱等时候,双方各自坐在自己的地方,心里想“现在我不给他了,现在他也不会给我了”,就这样放弃责任,也仍然不构成偷盗。不过有人在这里说“因为做了保管这件事,所以就是波罗夷”,这只是他们自己的见解,不能当作正理来信受。因为保管的时候,他并没有盗心;而在“现在我不给他了”这个盗心生起的当下,也没有以物主放弃责任的心为起因的身业和语业,能让他因此犯戒。这个戒的违犯并不是由不作为产生的。至于“热心布施,暂且守护”这句话,因为没有涉及偷盗,若用“我不拿”之类的话来说妄语,那就只是波逸提,不是恶作。应当这样理解:由于没有盗心,连带着的身语行为也就没有。
Saṅgopanatthāya attano hatthe nikkhittassa bhaṇḍassa guttaṭṭhāne paṭisāmanapayogaṃ vinā ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’tiādinā aññasmiṃ payoge akate rajjasaṅkhobhādikāle ‘‘na dāni tassa dassāmi, na mayhaṃ dāni dassatī’’ti ubhohipi sakasakaṭṭhāne nisīditvā dhuranikkhepe katepi avahāro natthi. Keci panettha ‘‘pārājikameva paṭisāmanapayogassa katattā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ, na sārato paccetabbaṃ. Paṭisāmanakāle hissa theyyacittaṃ natthi, ‘‘na dāni tassa dassāmī’’ti theyyacittuppattikkhaṇe ca sāmino dhuranikkhepacittappavattiyā hetubhūto kāyavacīpayogo natthi, yena so āpattiṃ āpajjeyya. Na hi akiriyasamuṭṭhānā ayaṃ āpattīti. Dāne saussāho, rakkhati tāvāti avahāraṃ sandhāya avuttattā ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’tiādinā musāvādakaraṇe pācittiyameva hoti, na dukkaṭaṃ theyyacittābhāvena sahapayogassapi abhāvatoti gahetabbaṃ.
就算他嘴上说“我会给”……中间省略……波罗夷——那么,这里到底是依哪种行为构成犯戒呢?首先,不是依最初整理、保管物品的那个行为,因为那时还没有盗心;也不是依说“我会给”这个言语行为,因为那时虽然有盗心,但那个行为本身还是如法的。回答是:物主多次说“给我吧”,他都不给,而通过某种行为让物主知道他不愿给;物主知道“这个人不愿给,他在推脱”,于是放弃了责任,正是依那个行为构成犯戒。在这里,对于受托保管的物品,根本不存在靠绕弯子就能脱责的余地。因为不愿给,即使说“你什么时候给过我?你在哪里给过我?”这类绕弯子的话,让物主放弃责任,也一样是犯戒。正因如此,注疏里说:“你们在说什么……中间省略……双方都放弃责任,比丘就犯波罗夷。”应当这样理解:对于他人所有之物,只有在让别人来取走的情况下,才能靠绕弯子脱责,并不是在任何情况下都可以。“因为放在自己手里”——这里的意思是:由于物主把物品交到自己手里,自己又处在仓库管理人的位置上,所以即使把东西从原处挪开,也不构成不与取;但如果以盗心拿取,就不能免除恶作,这一点应当知道。“此即同一原则”——意思是:不构成不与取,但要赔偿物品。
Yadipi mukhena dassāmīti vadati…pe… pārājikanti ettha katarapayogena āpatti, na tāva paṭhamena bhaṇḍapaṭisāmanapayogena tadā theyyacittabhāvā, nāpi ‘‘dassāmī’’ti kathanapayogena tadā theyyacitte vijjamānepi payogassa kappiyattāti? Vuccate – sāminā ‘‘dehī’’ti bahuso yāciyamānopi adatvā yena payogena attano adātukāmataṃ sāmikassa ñāpesi, yena ca so adātukāmo ayaṃ vikkhipatīti ñatvā dhuraṃ nikkhipati, teneva payogenassa āpatti. Na hettha upanikkhittabhaṇḍe pariyāyena mutti atthi. Adātukāmatāya hi ‘‘kadā te dinnaṃ, kattha te dinna’’ntiādipariyāyavacanenapi sāmikassa dhurenikkhipāpite āpattiyeva. Teneva aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘kiṃ tumhe bhaṇatha…pe… ubhinnaṃ dhuranikkhepena bhikkhuno pārājika’’nti. Parasantakassa parehi gaṇhāpane eva hi pariyāyato mutti, na sabbatthāti gahetabbaṃ. Attano hatthe nikkhittattāti ettha attano hatthe sāminā dinnatāya bhaṇḍāgārikaṭṭhāne ṭhitattā ca ṭhānācāvanepi natthi avahāro, theyyacittena pana gahaṇe dukkaṭato na muccatīti veditabbaṃ. Eseva nayoti avahāro natthi, bhaṇḍadeyyaṃ pana hotīti adhippāyo.
54“五类同法者”,就是比丘、比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼。这说明:不只是在家人的东西,就连苦行者、游方者等人所有之物,也不可以替他们保管。即使物品丢了,也不须赔偿,为什么?因为物主没有接受(保管的请求)。第二种情形也是同样的道理:不须赔偿,为什么?因为不知情。第三种情形也是同样的道理:不须赔偿,为什么?因为已经拒绝。在这里,无论是以身、以语还是以意拒绝,都算作“已拒绝”。
54.Pañcannaṃ sahadhammikānanti bhikkhubhikkhunīsikkhamānasāmaṇerasāmaṇerīnaṃ. Etena na kevalaṃ gihīnaṃ eva, atha kho tāpasaparibbājakādīnampi santakaṃ paṭisāmetuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Naṭṭhepi gīvā na hoti, kasmā? Asampaṭicchāpitattāti attho. Dutiye eseva nayoti gīvā na hoti, kasmā? Ajānitattā. Tatiye ca eseva nayoti gīvā na hoti, kasmā? Paṭikkhipitattā. Ettha ca kāyena vā vācāya vā cittena vā paṭikkhittopi paṭikkhittoyeva nāma hoti.
只有他需要赔偿,其他比丘不需要,为什么?因为只有他是仓库管理人,对仓库有掌控权。仓库管理人不需要赔偿,因为他本性懒惰,因放逸而导致物品丢失。第二种情况:仓库管理人不需要赔偿,因为他没有被告知。物品丢失时,他需要赔偿,因为物品是由他放置的。只有他需要赔偿,其他人不需要,因为物品是由那位仓库管理人接收并放置的。不需要赔偿,因为他已经拒绝了。物品丢失就是彻底丢失了,因为仓库管理人没有接收。物品丢失时需要赔偿,因为物品是由他放置的。全部都需要他赔偿,因为那位仓库管理人因放逸而导致物品丢失。所谓“就在附近”,就是指在仓库管理人附近的大小便处。
Tasseva gīvā hoti, na sesabhikkhūnaṃ, kasmā? Tasseva bhaṇḍāgārikassa bhaṇḍāgāre issarabhāvato. Bhaṇḍāgārikassa gīvā na hoti alasajātikasseva pamādena haritattā. Dutiye bhaṇḍāgārikassa gīvā na hoti tassa anārocitattā. Naṭṭhe tassa gīvā tena ṭhapitattā. Tasseva gīvā, na aññesaṃ tena bhaṇḍāgārikena sampaṭicchitattā ṭhapitattā ca. Natthi gīvā tena paṭikkhipitattā. Naṭṭhaṃ sunaṭṭhameva bhaṇḍāgārikassa asampaṭicchāpanato. Naṭṭhe gīvā tena ṭhapitattā. Sabbaṃ tassa gīvā tassa bhaṇḍāgārikassa pamādena haraṇato. Tattheva upacāre vijjamāneti bhaṇḍāgārikassa samīpeyeva uccārapassāvaṭṭhāne vijjamāne.
5555. 有人说:对于“我死后,僧团的住处也毁坏了”这一句,这里仅仅出于“愿僧团的住处不要毁坏”这个意图来加以开门,也是可以的。即使只说“我要杀了他”这么一点,也应当可以开门,因为注释中说“由于处于病患状态,所以不在其能力范围内”。要知道,除了死亡之外,疾病本身并不存在“不在能力范围内”的问题。即使只说“我们要破门拿走”,也应当可以开门。所谓“应当有同伴”,是说他们也应该通过乞食等方式找到同伴后,把自己所有的东西多少分一些给他们。而这“这是正行”,就是住在库房的人的义务。所谓“愚痴大长老”,是指迟钝、愚昧、杂处而住,或者整天沉迷于嬉戏的大长老。
55.Mayica mate saṅghassa ca senāsane vinaṭṭheti ettha kevalaṃ saṅghassa senāsanaṃ mā vinassīti iminā adhippāyena vivaritumpi vaṭṭatiyevāti vadanti. ‘‘Taṃ māressāmī’’ti ettake vuttepi vivarituṃ vaṭṭati ‘‘gilānapakkhe ṭhitattā avisayo’’ti vuttattā. Maraṇato hi paraṃ gelaññaṃ avisayattañca natthi. ‘‘Dvāraṃ chinditvā harissāmā’’ti ettake vuttepi vivarituṃ vaṭṭatiyeva. Sahāyehi bhavitabbanti tehipi bhikkhācārādīhi pariyesitvā attano santakampi kiñci kiñci dātabbanti vuttaṃ hoti. Ayañhi sāmīcīti bhaṇḍāgāre vasantānaṃ idaṃ vattaṃ. Lolamahātheroti mando momūho ākiṇṇavihārī sadā kīḷāpasuto vā mahāthero.
56“由其他人”是指住在同一个房间里的比丘们。“寺院守护者”是指被安排做守护寺院轮值的人,也就是按长幼顺序在自己轮值时守护寺院的人。“食”是指作为食物报酬的饭食。“朝盗贼来的方向前去”,是指知道盗贼要来后,心想“我们要先赶过去发出声响”,于是迎着盗贼的方向前去。心想“我们要把被贼抢走的东西拿回来”而顺着他们来路跟去时,也是同样的道理。“固定下来”,是指作出规定:“某家的粥和饭食只供给寺院守护者。”“获得两三份粥筹、四五份饭筹”,这只是举例说明,比这少或比这多都可以,应当以只获得足够维持自己和侍者生活的量为标准。“让弟子们照料”,是指靠乞食等方式养活各自的弟子,并让弟子们去照料寺院。“无同伴者”是指没有同伴的人。读作“无同伴者、无第二者”是合理的,后者只是前者的同义词。至于“无同伴者或自为第二者”这一读法,他们说,因为一个人带来的不够两个人用,所以“自为第二者”的情况也被排除了;但这与“没有同分的比丘为他带来食物给他”的说法不一致,应当审察。然而在《除疑复注》中说:“‘自为第二者’是指少欲者。自身就是自己的第二者,没有别人,所以叫自为第二者。‘凡……’等语,是为了说明这两种情况。由此表明,不应让任何一个人轮到(这种待遇)。”
56.Itarehīti tasmiṃyeva gabbhe vasantehi bhikkhūhi. Vihārarakkhaṇavāre niyutto vihāravāriko, vuḍḍhapaṭipāṭiyā attano vāre vihārarakkhaṇako. Nivāpanti bhattavetanaṃ. Corānaṃ paṭipathaṃ gatesūti corānaṃ āgamanaṃ ñatvā ‘‘paṭhamataraṃyeva gantvā saddaṃ karissāmā’’ti corānaṃ abhimukhaṃ gatesu. ‘‘Corehi haṭabhaṇḍaṃ āharissāmā’’ti tesaṃ anupathaṃ gatesupi eseva nayo. Nibaddhaṃ katvāti ‘‘asukakule yāgubhattaṃ vihāravārikānaṃyevā’’ti evaṃ niyamanaṃ katvā. Dve tisso yāgusalākā ca cattāri pañca salākabhattāni ca labhamānovāti idaṃ nidassanamattaṃ, tato ūnaṃ vā hotu adhikaṃ vā, attano ca veyyāvaccakarassa ca yāpanamattaṃ labhanameva pamāṇanti gahetabbaṃ. Nissitake jaggāpentīti attano attano nissitake bhikkhācariyāya posentā nissitakehi vihāraṃ jaggāpenti. Asahāyassāti sahāyarahitassa. ‘‘Asahāyassa adutiyassā’’ti pāṭho yutto. Pacchimaṃ purimasseva vevacanaṃ. Asahāyassa vā attadutiyassa vāti imasmiṃ pana pāṭhe ekena ānītaṃ dvinnaṃ nappahotīti attadutiyassapi vāro nivāritoti vadanti, taṃ ‘‘yassa sabhāgo bhikkhu bhattaṃ ānetvā dātā natthī’’ti iminā na sameti, vīmaṃsitabbaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.112) pana ‘‘attadutiyassāti appicchassa. Attāsarīrameva dutiyo, na aññoti hi attadutiyo, tadubhayassapi atthassa vibhāvanaṃ ‘yassā’tiādi. Etena sabbena ekekassa vāro na pāpetabboti dassetī’’ti vuttaṃ.
所谓“常备食物”,是指应当经常煮好的粥和饭这类食物。“放置”是指施主们放置。“领受后”,是指领受由寺院杂役等人所给的那一份。依靠它生活的人应当住下来:即使是露宿者或树下住者,只要依靠常备食物维持生活,为了守护自己的钵和衣,在轮到寺院守护时也应当住下。不应让人取:这里,如果那位露宿者另外存放有自己的额外资具,或者对衣等属于僧众共有的份也有贪著,那他也应被要求取。“遍问”,是指回答所问的问题,或者指注释书。“两倍”,是指比别人所能得到的多出一倍。“以半月轮”,是指以半个月为一次的轮值。
Pākavattatthāyāti niccaṃ pacitabbayāgubhattasaṅkhātavattatthāya. Ṭhapentīti dāyakā ṭhapenti. Taṃ gahetvāti taṃ ārāmikādīhi dīyamānaṃ bhāgaṃ gahetvā. Upajīvantena ṭhātabbanti abbhokāsikarukkhamūlikenapi pākavattaṃ upanissāya jīvantena attano pattacīvararakkhaṇatthāya vihāravāre sampatte ṭhātabbaṃ. Na gāhāpetabboti ettha yassa abbhokāsikassapi attano adhikaparikkhāro ce ṭhapito atthi, cīvarādisaṅghikabhāgepi ālayo atthi, sopi gāhāpetabbo . Paripucchanti pucchitapañhavissajjanaṃ, aṭṭhakathaṃ vā. Diguṇanti aññehi labbhamānato dviguṇaṃ. Pakkhavārenāti aḍḍhamāsavārena.
如是,在作为《摘编巴利律注疏抉择》注释的《律庄严复注》中,
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre