3. 关于药等事务的抉择讨论巴利
3. Bhesajjādikaraṇavinicchayakathā
15 15. 这样讲完资具的决择之后,现在为了讲药作、护卫和交往的决择,而说了“药”等话。其中,医师所做的这件事就是“药”。那是什么?就是治疗。被做出来的事叫做“作”,药被做出来就是“药作”,这里说的是做医师的工作。从四周保护、守护,所以叫“护卫”,意思是守护。“交往”就是互相结交,意思是让自己和他人建立关系。其中,我在论母里说过的“药作、护卫和交往”这个决择,就是在对药作的决择中完全确立下来。“与这些共法者”就是共法者,指的是他们的,意思是在同一位师长的教法中共同修学的人。或者,精勤于共法的人就是共法者,指的是他们的,也就是以有学的身份,精勤于名为共法的学处的人。因为远离、转依、戒等相应的状态而彼此等同,就是同戒、同信、同慧的人。通过这一点说明,对于破戒者和持不同见解的人,也可以不做。巴利
15. Evaṃ parikkhāravinicchayaṃ kathetvā idāni bhesajjakaraṇaparittapaṭisanthārānaṃ vinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘bhesajjā’’tiādimāha. Tattha bhisakkassa idaṃ kammaṃ bhesajjaṃ. Kiṃ taṃ? Tikicchanaṃ . Kariyate karaṇaṃ, bhesajjassa karaṇaṃ bhesajjakaraṇaṃ, vejjakammakaraṇanti vuttaṃ hoti. Parisamantato tāyati rakkhatīti parittaṃ, ārakkhāti attho. Paṭisantharaṇaṃ paṭisanthāro, attanā saddhiṃ aññesaṃ sambandhakaraṇanti attho. Tattha yo vinicchayo mātikāyaṃ ‘‘bhesajjakaraṇampi ca parittaṃ, paṭisanthāro’’ti (vi. saṅga. aṭṭha. ganthārambhakathā) mayā vutto , tasmiṃ samabhiniviṭṭhe bhesajjakaraṇavinicchaye. Sahadhammo etesanti sahadhammikā, tesaṃ, ekassa satthuno sāsane sahasikkhamānadhammānanti attho. Atha vā sahadhamme niyuttā sahadhammikā, tesaṃ, sahadhammasaṅkhāte sikkhāpade sikkhamānabhāvena niyuttānanti attho. Vivaṭṭanissitasīlādiyuttabhāvena samattā samasīlasaddhāpaññānaṃ. Etena dussīlānaṃ bhinnaladdhikānañca akātumpi labbhatīti dasseti.
“从亲属已邀请之处”,是指从自己或他们的亲属已邀请之处。“未作表”,就是没有做过的表。因为不适当,所以是先前未曾做过的表,这就是“未作表”。不过,《金刚觉复注》里说:“‘未作表’并不是说没有表。因为那种表由于未被允许,即使做了也像没做一样,所以‘未作表’;‘诸位尊者,请说需要什么’——如此在未曾做过之处有表,这就是‘未作表’。”《萨罗他迪波尼》里说:“从为病者而设的未邀请之处,因为表未被允许,即使做了也像没做一样,所以‘未作表’;‘尊者,请说需要什么资具’——如此在未作邀请之处也有表,这就是‘未作表’。”巴利
Ñātakapavāritaṭṭhānato vāti attano vā tesaṃ vā ñātakapavāritaṭṭhānato. Na kariyitthāti akatā, ayuttavasena akatapubbā viññatti akataviññatti. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘akataviññattiyāti na viññattiyā. Sā hi ananuññātattā katāpi akatā viyāti akataviññatti, ‘vadeyyātha bhante yenattho’ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti akataviññattīti likhita’’nti vuttaṃ. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) ‘‘gilānassa atthāya appavāritaṭṭhānato viññattiyā anuññātattā katāpi akatā viyāti akataviññatti, ‘vada bhante paccayenā’ti evaṃ akatapavāraṇaṭṭhāne ca viññatti akataviññattī’’ti.
16 “准备”就是成办。“不做是不合适的”,在这里有人说是恶作。但应当这样理解:这里是就“不合适”这一点说禁止不做,并不是就犯戒的波罗夷来说的。“一切准备工作都不碰触”,是因为不应碰触女人身体等而说的。“乃至亲属们看不见”,意思是直到他的亲属们看不见。“外道父母亲手给与是不合适的”,这是《金刚觉复注》中所说。巴利
16.Paṭiyādiyatīti sampādeti. Akātuṃ na vaṭṭatīti ettha dukkaṭanti vadanti, ayuttatāvasena panettha akaraṇappaṭikkhepo vutto, na āpattivasenāti gahetabbaṃ. Sabbaṃparikammaṃ anāmasantenāti mātugāmasarīrādīnaṃ anāmāsattā vuttaṃ. Yāva ñātakā na passantīti yāva tassa ñātakā na passanti. ‘‘Titthiyabhūtānaṃ mātāpitūnaṃ sahatthā dātuṃ na vaṭṭatī’’ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) vuttaṃ.
17 父亲的姐妹是姑母,母亲的兄弟是舅父。“不能者”,意思是不能做,这是诸复注中说的。虽然说了“取他们自己所有的药,只是调配好就给予”,但接着又说“如果他们没有能力,又来请求:‘尊者,请给我们吧,我们会还给你们的’”,由此可见,因为他们没有能力配药,所以只是请求药物——注疏的意图似乎在此,应当加以考察。“不请求”,是因为羞耻而不请求,或者因为恭敬而不请求。由于说了“作意之后”,如果不作意而给予,给予者就有罪过。然而《萨罗他迪波尼》中说:“‘作意之后’这句话,是依应当做的行为而说的;即使不作意,也可以给予——这在三结节处有记载。”古复注也采用了这个说法。但《除疑复注》驳斥了这种说法。其中这样说:有些人说“即使不作意也可以给予”,这不合理。因为圣典中说“比丘无波罗夷罪,有恶作罪”,这是以显示中间罪的方式,从总体上加以禁止。如果以注疏中未开许的方式去做,应当认为仅凭经文本身就构成罪过。正因如此,注疏中也说“他们自己所有的”等等。巴利
17. Pitu bhaginī pitucchā. Mātu bhātā mātulo. Nappahontīti kātuṃ na sakkontīti ṭīkāsu vuttaṃ. ‘‘Tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabba’’nti vatvā ‘‘sace pana nappahonti yācanti ca, detha no bhante, tumhākaṃ paṭidassāmā’’ti vuttattā pana tesaṃ bhesajjassa appahonakattā bhesajjameva yācantīti aṭṭhakathādhippāyo dissati, vīmaṃsitabbo. Na yācantīti lajjāya na yācanti, gāravena vā. ‘‘Ābhogaṃ katvā’’ti vuttattā aññathā dentassa āpattiyeva. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.18) pana ‘‘ābhogaṃ katvāti idaṃ kattabbakaraṇadassanavasena vuttaṃ, ābhogaṃ pana akatvāpi dātuṃ vaṭṭatīti tīsu gaṇṭhipadesu likhita’’nti vuttaṃ. Porāṇaṭīkāyampi tadeva gahetvā likhitaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) pana taṃ vacanaṃ paṭikkhittaṃ. Vuttañhi tattha keci pana ‘‘ābhogaṃ akatvāpi dātuṃ vaṭṭatīti vadanti, taṃ na yuttaṃ bhesajjakaraṇassa, pāḷiyaṃ ‘anāpatti bhikkhu pārājikassa, āpatti dukkaṭassā’ti evaṃ antarāpattidassanavasena sāmaññato paṭikkhittattā, aṭṭhakathāyaṃ avuttappakārena karontassa sutteneva āpattisiddhāti daṭṭhabbā. Teneva aṭṭhakathāyampi ‘tesaññeva santaka’ntiādi vutta’’nti.
把“这十种亲属”除外之后,他们的子孙等人因为与这些亲属相连,所以也还是亲属,因此也包含在这里面。因此,“对其他”这句话,应当理解为是指取用非亲属的药。也正因为这样,才说“这些人的子孙相续”等等。“家族转”是指家族的次第,也就是所说的家族传承。对于制药的人,按照上述方式制药,即使没有作“我暂时给”这样的作意而布施,只要没有中间犯突吉罗罪,也根本没有邪命或坏家族。因此说“医业或坏家族罪都没有”。因为向亲属请求后取用其所有物是可以的,所以在那里不会有坏家族等。在《义显论》(Sāratthadīpanī, 2.185)中也说:“即使作‘他们会给我、会做’这样的期望而做,因为可以请求后取用,所以在亲属中,医业或坏家族罪都没有。”在《金刚觉注》(Vajirabuddhiṭīkā, pārājika 186)中则只说:“因为说‘医业或坏家族罪都没有’,所以直到第七家族转,都可以制药。”应当了知,在一切处所的抉择,对于“小母”等一切处所,都依照“小母的丈夫”等这样连接,并按照上面所说的方式抉择。巴利
Ete dasa ñātake ṭhapetvāti tesaṃ puttanattādayopi tappaṭibaddhattā ñātakā evāti tepi ettheva saṅgahitā. Tena aññesanti iminā aññātakānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ . Tenevāha ‘‘etesaṃ puttaparamparāyā’’tiādi. Kulaparivaṭṭāti kulānaṃ paṭipāṭi, kulaparamparāti vuttaṃ hoti. Bhesajjaṃ karontassāti yathāvuttavidhinā karontassa, ‘‘tāvakālikaṃ dassāmī’’ti ābhogaṃ akatvā dentassapi pana antarāpattidukkaṭaṃ vinā micchājīvanaṃ vā kuladūsanaṃ vā na hotiyeva. Tenāha ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotī’’ti. Ñātakānañhi santakaṃ yācitvāpi gahetuṃ vaṭṭati, tasmā tattha kuladūsanādi na siyā. Sāratthadīpaniyampi (sārattha. ṭī. 2.185) ‘‘mayhaṃ dassanti karissantīti paccāsāya karontassapi yācitvā gahetabbaṭṭhānatāya ñātakesu vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotīti vadantī’’ti vuttaṃ. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotīti vacanato yāva sattamo kulaparivaṭṭo, tāva bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vadantī’’ti ettakameva vuttaṃ. Sabbapadesu vinicchayo veditabboti ‘‘cūḷamātuyā’’tiādīsu sabbapadesu cūḷamātuyā sāmikotiādinā yojetvā heṭṭhā vuttanayeneva vinicchayo veditabbo.
“为戒师取来”这句话,是为了说明被戒师吩咐“为我亲属取药来”的人应当怎么做。同时,这也表明:即使不期待回报,沙弥等人为外人制药也是不允许的。“以所说方式寻求后”这句话,是通过“或以托钵行仪”等以及“或由亲属沙弥”等说法,来指出前面已经说过的内容。“不期待者”的意思是:即使为外来者、盗贼等人制药,心里想“人毕竟都是会帮忙的”,而不希求从他们那里得到自己的利益;但如果怀着期待去做,就会因为行医、败坏家族等而产生过失,这是其意趣。因为这样做了利益之后,人们了解到教法的功德而生起信心,或者成为僧团的护持者,所以这样做并没有过失。然而有些人说:“不期待者,即使对被禁止的人,也可以给与。”这是不合理的,因为这样会导致应做与不应做的区分变得毫无意义;照此说来,就只需要说“不期待者,对一切人都可以给与和制作”这么一句就够了。而且,“不期待”这个词,只是为了遮止邪命、败坏家族等过失而说的,并不是为了让人从名为“制药”的这一中间罪中解脱;应当理解为:仅凭对已开许的外来者、盗贼等给与,就能从该罪中解脱。巴利
Upajjhāyassa āharāmāti idaṃ upajjhāyena mama ñātakānaṃ bhesajjaṃ āharathāti āṇattehi kattabbavidhidassanatthaṃ vuttaṃ. Iminā ca sāmaṇerādīnaṃ apaccāsāyapi parajanassa bhesajjakaraṇaṃ na vaṭṭatīti dasseti. Vuttanayeneva pariyesitvāti iminā ‘‘bhikkhācāravattena vā’’tiādinā, ‘‘ñātisāmaṇerehi vā’’tiādinā ca vuttamatthaṃ atidisati. Apaccāsīsantenāti (vi. vi. ṭī. 1.185) āgantukacorādīnaṃ karontenapi manussā nāma upakārakā hontīti attano tehi lābhaṃ apatthayantena, paccāsāya karontassa pana vejjakammakuladūsanādinā doso hotīti adhippāyo. Evañhi upakāre kate sāsanassa guṇaṃ ñatvā pasīdanti, saṅghassa vā upakārakā hontīti karaṇe pana doso natthi. Keci pana ‘‘apaccāsīsantena āgantukādīnaṃ paṭikkhittapuggalānampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ kattabbākattabbaṭṭhānavibhāgassa niratthakattappasaṅgato apaccāsīsantena ‘‘sabbesampi dātuṃ kātuñca vaṭṭatī’’ti ettakamattasseva vattabbato. Apaccāsīsanañca micchājīvakuladūsanādidosanisedhanatthameva vuttaṃ na bhesajjakaraṇasaṅkhātāya imissā antarāpattiyā muccanatthaṃ āgantukacorādīnaṃ anuññātānaṃ dāneneva tāya āpattiyā muccanatoti gahetabbaṃ.
18 正是为了说明,即使在不期待回报的情况下也不该做的事,才说了“有信之家”等话。即使有人说了“请指示药”,那么“还是可以互相交谈”这句,按间接的方式来说是可以的。这样一来,按照前面所说的方式,以这种间接方式边说边拿这个那个来做的人,也没有过失,老师们是这样说的。“询问”这个词表明,即使是以间接方式对已见过的病人说了之后才去游走,也是不合适的。然而对于被询问的人,如果怀着期待,即使是间接的说法也不允许,他们是这么说的。“他发起了交谈”是指,不期待回报而互相发起谈话。“老师的那一份”的意思是,不破坏律的行持,通过指示药物而得到医师的那一份,这就是它的含义,《除疑复注》中是这样说的。巴利
18. Teneva apaccāsīsantenapi akātabbaṭṭhānaṃ dassetuṃ ‘‘saddhaṃ kula’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Bhesajjaṃ ācikkhathā’’ti vuttepi ‘‘aññamaññaṃ pana kathā kātabbā’’ti idaṃ pariyāyattā vaṭṭati. Evaṃ heṭṭhā vuttanayena idañcidañca gahetvā karontīti iminā pariyāyena kathentassapi nevatthi dosoti ācariyā. Pucchantīti iminā diṭṭhadiṭṭharogīnaṃ pariyāyenapi vatvā vicaraṇaṃ ayuttanti dasseti. Pucchitassapi pana paccāsīsantassa pariyāyakathāpi na vaṭṭatīti vadanti. Samullapesīti apaccāsīsanto eva aññamaññaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesi. Ācariyabhāgoti vinayācāraṃ akopetvā bhesajjācikkhaṇena vejjācariyabhāgo ayanti atthoti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) vuttaṃ.
《萨罗他迪波尼》(Sāratthadīpanī 2.185)中说:对于不了解律的特征、又不是老师的人来说,因为没有与老师身份相应的言说方式,这样的利得根本不可能产生,所以说“这就是老师的那一份”。意思是说,在律中,这是应该由熟谙律的人、也就是老师所获得的那一份。《萨罗他迪波尼》中还说:即使是为了供花而给与,因为用不如法的方式来说规定并不合适,所以说“以如法的方式”,意思是以“请拿花来”等如法的言说方式。
然而《除疑复注》(Vimativinodanī 1.185)中说:即使是为了供花而接受的金钱,因为是以自己持有的方式接受的,本身就是应当舍弃的,所以说“以如法的方式让他取”。意思是以“我们不允许金钱,为了供花,花是允许的”等话拒绝之后,通过如法的行为让他取走。
但在《跋耆罗觉复注》(Vajirabuddhiṭīkā, 波罗夷 186)中只说了这么多:“以如法的方式”是指以“请为我们拿花来”等话。因为说了“作了供养”,所以自己拿是不允许的,他们是这么说的。
以上就是此处关于药事抉择的庄严解说。巴利
Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) pana ‘‘vinayalakkhaṇaṃ ajānantassa anācariyassa tadanurūpavohārāsambhavato īdisassa lābhassa uppatti nāma natthīti ‘ācariyabhāgo nāma aya’nti vuttaṃ. Vinaye pakataññunā ācariyena labhitabbabhāgo ayanti vuttaṃ hotī’’ti vuttaṃ. ‘‘Pupphapūjanatthāya dinnepi akappiyavohārena vidhānassa ayuttattā ‘kappiyavasenā’ti vuttaṃ, ‘pupphaṃ āharathā’tiādinā kappiyavohāravasenāti attho’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) pana ‘‘pupphapūjanatthāyapi sampaṭicchiyamānaṃ rūpiyaṃ attano santakattabhajanena nissaggiyamevāti āha ‘kappiyavasena gāhāpetvā’ti. ‘Amhākaṃ rūpiyaṃ na vaṭṭati, pupphapūjanatthaṃ pupphaṃ vaṭṭatī’tiādinā paṭikkhipitvā kappiyena kammena gāhāpetvāti attho’’ti vuttaṃ. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘kappiyavasenāti amhākaṃ pupphaṃ ānethātiādinā. ‘Pūjaṃ akāsī’ti vuttattā sayaṃ gahetuṃ na vaṭṭatīti vadantī’’ti ettakameva vuttaṃ. Ayamettha bhesajjakaraṇavinicchayakathālaṅkāro.
19 19. 这样讲完药的做法判定之后,现在为了讲护咒的做法判定,而说“但护咒”等。其中,如果有人说“你们做护咒”而他们做了,那就和药的做法一样,也和在家人的事务一样,所以说“不应做”。但如果有人说“你们诵护咒”,因为这是请求说法的缘故,即使没有被请求也应该诵法,何况已经被请求了呢,所以说“应做”。“摇动线,擦拭”,这是显示做护咒的人应该做的规矩。“摇动线,擦拭”,或者这样理解:以“我把护咒引入这里”的心这样做了,就说护咒已经在这里被引入了。“从精舍……中略……恶作”,这是针对不认识的在家人说的,他们这样说。“在脚上洒水”,这是按照那个地方的习俗说的。因为在那个地方,按照经文,为了止息坐在那里的比丘们脚上的病等目的,洒水做护咒,放好线后,说“请诵护咒”然后离开。这样做的时候,如果他们缩回脚,人们会认为那是“不吉利”,“病不会好”。所以说“不应缩回脚”。巴利
19. Evaṃ bhesajjakaraṇavinicchayaṃ kathetvā idāni parittakaraṇavinicchayaṃ kathetumāha ‘‘paritte panā’’tiādi. Tattha yadi ‘‘parittaṃ karothā’’ti vutte karonti, bhesajjakaraṇaṃ viya gihikammaṃ viya ca hotīti ‘‘na kātabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte pana dhammajjhesanattā anajjhiṭṭhenapi bhaṇitabbo dhammo, pageva ajjhiṭṭhenāti ‘‘kātabba’’nti vuttaṃ, cāletvā suttaṃ parimajjitvāti parittaṃ karontena kātabbavidhiṃ dasseti. Cāletvā suttaṃ parimajjitvāti idaṃ vā ‘‘parittāṇaṃ ettha pavesemī’’ti cittena evaṃ kate parittāṇā ettha pavesitā nāma hotīti vuttaṃ. Vihārato…pe… dukkaṭanti idaṃ aññātake gahaṭṭhe sandhāya vuttanti vadanti. Pādesu udakaṃ ākiritvāti idaṃ tasmiṃ dese cārittavasena vuttaṃ. Tattha hi pāḷiyā nisinnānaṃ bhikkhūnaṃ pādesu rogavūpasamanādiatthāya udakaṃ siñcitvā parittaṃ kātuṃ suttañca ṭhapetvā ‘‘parittaṃ bhaṇathā’’ti vatvā gacchanti. Evañhi kariyamāne yadi pāde apanenti, manussā taṃ ‘‘avamaṅgala’’nti maññanti ‘‘rogo na vūpasamessatī’’ti. Tenāha ‘‘na pādā apanetabbā’’ti.
就像看见死尸一样,仅仅看到坟场,也会让已投生的众生生起“这是衰老和死亡发生的地方”的想法,于是死想就会生起。所以经文说“看见坟场……中间省略……我们将获得死随念”而前往,是应该的。不是为了装样子,而是以生起的清净心,即使有人说“为了随从人员来吧”而前往,也是应该的,这在《除疑复注》中说过。由此说明:如果只是嘴上说“看见不净”来装样子,心里盘算“死者的亲属会生起信心、会布施,我们会得到利养、会得到侍者”,以这样不清净的心前往,那就不应该。然而,以“我们将获得死随念”等业处为首,以清净心,不管有没有被邀请,前往都是应该的,这是在阐明这一点。贝叶是书写护卫经的地方,护卫线是生起护卫想的地方,非人看见这些就以护卫想而离开,所以说“可以将贝叶或护卫经系在手上或脚上”。巴利
Matasarīradassane viya kevale susānadassanepi idaṃ jātānaṃ sattānaṃ vayagamanaṭṭhānanti maraṇasaññā uppajjatīti āha ‘‘sīvathikadassane…pe… maraṇassatiṃ paṭilabhissāmāti gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Lesakappaṃ akatvā samuppannasuddhacittena ‘‘parivāratthāya āgacchantū’’ti vuttepi gantuṃ vaṭṭatīti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) vuttaṃ. Etena asubhadassananti vacanamattena lesakappaṃ katvā evaṃ gate matassa ñātakā pasīdissanti, dānaṃ dassanti, mayaṃ lābhaṃ labhissāma, upaṭṭhākaṃ labhissāmāti asuddhacittena gantuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Kammaṭṭhānasīsena pana ‘‘maraṇassatiṃ labhissāmā’’tiādinā suddhacittena pakkositepi apakkositepi gantuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Tālapaṇṇassa parittalekhanaṭṭhānattā parittasuttassa parittakaraṇasaññāṇattā tāni disvā amanussā parittasaññāya apakkamantīti āha ‘‘tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabba’’nti.
这里,从开头一直到“或者应该诵《阿吒那胝护咒》”为止,只是从律注中取出的、脱离经文来制作护咒的判定,再往后就没有说了。所以,“但在这里”等一类论述方式,在《善见律》里没有,在三部复注里也没有对它的解释。尽管如此,这个意思在经注里已经出现,为了说明它,就说“但在这里,应当知道《阿吒那胝经》的准备”等等。其中,“这里”是指“或者应该诵《阿吒那胝护咒》”这句话。“但”是表示区别意义的虚词。应当知道,《长部·波梨品》中出现的《阿吒那胝护咒》的准备,就是这样的,这是句子的连接方式。如果一开始就不该诵它,那又该做什么呢?所以说“《慈经》”等等。这样修习之后,就会变得极其有力。巴利
Ettha ca ādito paṭṭhāya yāva ‘‘āṭānāṭiyaparittaṃ (dī. ni. 3.275 ādayo) vā bhaṇitabba’’nti ettakoyeva vinayaṭṭhakathābhato pāḷimuttaparittakaraṇavinicchayo, na pana tato paraṃ vutto, tasmā ‘‘idha panā’’tiādiko kathāmaggo samantapāsādikāyaṃ natthi, tīsu ṭīkāsupi taṃsaṃvaṇṇanānayo natthi, tathāpi so suttaṭṭhakathāyaṃ āgatovāti taṃ dassetuṃ ‘‘idha pana āṭānāṭiyasuttassa parikammaṃ veditabba’’ntiādimāha. Tattha idhāti ‘‘āṭānāṭiyaparittaṃ vā bhaṇitabba’’nti vacane. Panāti visesatthe nipāto. Dīghanikāye pāthikavagge āgatassa āṭānāṭiyaparittassa parikammaṃ evaṃ veditabbanti yojanā. Yadi paṭhamameva na vattabbaṃ, atha kiṃ kātabbanti āha ‘‘mettasutta’’ntiādi. Evañhi laddhāsevanaṃ hutvā atiojavantaṃ hoti.
“面粉或肉”里的“或”字没有限定意思,因此也包括鱼块、糕饼、嚼食之类。“得到机会”是指因为得到了自己所喜爱的硬食、软食、衣服、住处,所以得到进入的机会。“涂了青的”是指涂了湿牛粪。这确实是古代清洁地面的做法。“清净……中略……应当坐”,这句话表明:作护咒的比丘也应当以慈和悲的力量希求心清净。这样才和下面将要说的从两方面安排守护相符。不过复注里说“也显示应当希求身体清净”,这一点需要考察。因为并没有说“仅仅身体清净就能让非人喜爱”,而是只就慈的力量来说的。世尊确实这样说过:“比丘们,以慈心解脱……中略……可以期待十一种功德。哪十一种?睡得安乐,醒来安乐,不见恶梦,为人所爱,为非人所爱”等等。巴利
Piṭṭhaṃ vā maṃsaṃ vāti vā-saddo aniyamattho, tena macchakhaṇḍapūvakhajjakādayo saṅgaṇhāti. Otāraṃ labhantīti attanā piyāyitakhādanīyanibaddhavasanaṭṭhānalābhatāya avatāraṇaṃ labhanti. Haritūpalittanti allagomayalittaṃ. Idañhi porāṇakacārittaṃ bhūmivisuddhakaraṇaṃ. Parisuddhaṃ…pe… nisīditabbanti iminā parittakārakassa bhikkhuno mettākaruṇāvasena cittavisuddhipi icchitabbāti dasseti. Evañhi sati upari vakkhamānaubhayato rakkhāsaṃvidhānena sameti. Ṭīkāyaṃ (dī. ni. ṭī. 3.282) pana ‘‘sarīrasuddhipi icchitabbāti dassetī’’ti vuttaṃ. Tadetaṃ vicāretabbaṃ. Na hi ‘‘kāyasuddhimattena amanussānaṃ piyo hotī’’ti vuttaṃ, mettāvaseneva pana vuttaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘mettāya, bhikkhave, cetovimuttiyā…pe… ekādasānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame ekādasa? Sukhaṃ supati, sukhaṃ paṭibujjhati, na pāpakaṃ supinaṃ passati, manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hotī’’tiādi (a. ni. 11.15; pari. 331; mi. pa. 4.4.6).
作护咒者……中略……被围绕:这是作护咒者从外部安排守护;应当说慈……中略……这是从内部安排守护。这样,就从两方面都有了守护的安排。如此,非人便不敢对作护咒者制造障碍。应当说吉祥论:为了让非人欢喜,先献上供养,然后说大吉祥论。这与下面将要说的“为了你的供养,说了大吉祥论”这句话相符。不过复注里说:“应当依照前行的仪轨来说。”一切集会:在那个精舍、那个村落范围内,应当向大家宣告所有比丘集会:“所有人都应在塔院集会。”非人不得以未受邀请而进入:非人由于对佛的敬畏、对王的敬畏,不得以未受邀请而进入,因为这是四大天王的命令所在之处。以被附体者之语,非人本身即被询问:“被非人附体者应当被问‘你是谁,叫什么名字’。”花与香等:在花、香等供养中。在座具供养中:在塔处对佛的座具供养中。在钵食中:在向比丘僧团布施钵食中。这样,以事物指示的方式说了思,因此回向得以成立。巴利
Parittakārako…pe… samparivāritenāti idaṃ parittakaraṇo bāhirato ārakkhāsaṃvidhānaṃ, ‘‘metta…pe… vattabba’’nti abbhantarato ārakkhāsaṃvidhānaṃ, evaṃ ubhayato rakkhāsaṃvidhānaṃ hoti. Evañhi amanussā parittakārakassa antarāyaṃ kātuṃ na visahanti. Maṅgalakathā vattabbāti amanussānaṃ tosanatthāya paṇṇākāraṃ katvā mahāmaṅgalakathā kathetabbā. Evaṃ upari vakkhamānena ‘‘tuyhaṃ paṇṇākāratthāya mahāmaṅgalakathā vuttā’’ti vacanena sameti. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘pubbupacāravasena vattabbā’’ti vuttaṃ. Sabbasannipātoti tasmiṃ vihāre tasmiṃ gāmakkhette sabbesaṃ bhikkhūnaṃ sannipāto ghosetabbo ‘‘cetiyaṅgaṇe sabbehi sannipatitabba’’nti. Anāgantuṃnāmana labhatīti amanusso buddhāṇābhayena rājāṇābhayena anāgantuṃ na labhati catunnaṃ mahārājūnaṃ āṇāṭṭhāniyattā. Gahitakāpadesena amanussova pucchito hotīti ‘‘amanussagahitako ‘tvaṃ ko nāmo’ti pucchitabbo’’ti vuttaṃ. Mālāgandhādīsūti mālāgandhādipūjāsu. Āsanapūjāyāti cetiye buddhāsanapūjāya. Piṇḍapāteti bhikkhusaṅghassa piṇḍapātadāne. Evaṃ vatthuppadesena cetanā vuttā, tasmā pattidānaṃ sambhavati.
所谓“诸天”,就是夜叉统帅们。因为在《阿咤那胝经》里说过“应当让这些夜叉、大夜叉、统帅、大统帅感到不满”等等。“阿咤”是一种尖嘴鸟。它们在那里“阿咤阿咤”地叫,所以叫“阿咤那达”,也就是天城;在阿咤那达那里所作的,就是“阿咤那地亚”,也就是这部经。复注里说:“‘应当诵护卫咒’,在这里也同样‘要以慈心作为前导’,‘应当说吉祥论’,‘在寺院的园林里’等等,这一切都是为居士诵护卫咒时所说的准备工作,必须去做。”如果这样,那么注疏里先说了“这是居士的准备工作”,接着又说“然而如果是比丘们”等等,用表示区别意义的“然而”一词一起说出的“这是比丘们的准备工作”这句话,就好像变得没有意义了。因为没有差别的话,就不应该作区分。而且对比丘们来说,如上所说的外部护卫很难做到,所以即使在为居士诵护卫咒时所说的准备工作没有完成,也应当按照注疏所说的方法去做,这是我的看法。巴利
Devatānanti yakkhasenāpatīnaṃ. Vuttañhi āṭānāṭiyasutte (dī. ni. 3.283, 293) ‘‘imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabba’’ntiādi. Āṭāti dabbimukhasakuṇā. Te āṭā nadanti etthāti āṭānādaṃ, devanagaraṃ, āṭānāde kataṃ āṭānādiyaṃ, suttaṃ. Ṭīkāyaṃ (dī. ni. ṭī. 3.282) ‘‘parittaṃ bhaṇitabbanti etthāpi ‘mettacittaṃ purecārikaṃ katvā’ti ca ‘maṅgalakathā vattabbā’ti ca ‘vihārassa upavane’ti ca evamādi sabbaṃ gihīnaṃ parittakaraṇe vuttaṃ parikammaṃ kātabbamevā’’ti vuttaṃ, evaṃ sati aṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.282) ‘‘etaṃ tāva gihīnaṃ parikamma’’nti vatvā ‘‘sace pana bhikkhū’’tiādinā visesatthajotakena pana-saddena saha vuccamānaṃ ‘‘idaṃ bhikkhūnaṃ parikamma’’nti vacanaṃ niratthakaṃ viya hoti. Avisese hi sati bhedo kātabbo na siyā. Bhikkhūnañca yathāvuttāva bāhirārakkhā dukkarā hoti, tasmā gihīnaṃ parittakaraṇe vuttaparikamme asampajjamānepi aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva kātuṃ vaṭṭatīti no mati.
不过,这里所提到的《阿吒那胝经》的准备仪式,古人们听了之后,心里想:“这部经让非人不高兴,如果有人念诵它、用它做护卫,非人可能会来制造障碍。”于是他们舍弃了由四大天王禀告、由全知佛陀宣说、作为根本经典、收录在《长部》里的《阿吒那胝经》(Dī. Ni. 3.275 等),只从根本经里取出六首偈颂,把其余全部经文都搁在一边,又插进别的偈颂,把它安立为“阿吒那胝护卫”。而这个护卫既然不是从根本经来的,就没法用统一的方式受持——有人简略地受持,有人详细地受持,有人插进某些偈颂,有人删掉某些偈颂,有些比丘在作吉祥仪式等场合不敢诵说这种混杂的护卫,就把它放下,只诵别的经。这一切看起来都不太合理。为什么呢?因为四大天王安排这个阿吒那胝守护,是为了让非人对佛陀的教法生起信心,是为了让四众弟子不受伤害,才这样安排的,并不是为了别的什么原因。那里确实说过:“那里有些住在高处的夜叉,他们对世尊的教法没有信心,为了让他们生起信心,尊者世尊!请您受持阿吒那胝守护,为了比丘、比丘尼、近事男、近事女的守护、保护、不伤害、安乐而住。”(Dī. Ni. 3.276)巴利
Idaṃ pana idha āgataṃ āṭānāṭiyasuttaparikammaṃ sutvā ‘‘idaṃ suttaṃ amanussānaṃ amanāpaṃ, sajjhāyantassa parittaṃ karontassa amanussā antarāyaṃ kareyyu’’nti maññamānā porāṇā catūhi mahārājehi ārocitaṃ sabbaññubuddhena desitaṃ mūlabhūtaṃ dīghanikāye āgataṃ āṭānāṭiyasuttaṃ (dī. ni. 3.275 ādayo) pahāya mūlasuttato gāthāchakkameva gahetvā avasesaṃ sabbaṃ suttaṃ ṭhapetvā aññagāthāyo pakkhipitvā ‘‘āṭānāṭiyaparitta’’nti ṭhapesuṃ, tampi parittaṃ amūlabhūtattā ekenākārena dhāretuṃ asakkontā keci saṃkhittena dhārenti, keci vitthārena, keci ekaccā gāthāyo pakkhipanti, keci nikkhipanti, keci bhikkhū taṃmissakaparittampi maṅgalakaraṇakālādīsu vattumavisahantā taṃ ṭhapetvā aññasuttāniyeva bhaṇanti, sabbametaṃ ayuttaṃ viya dissati. Kasmā? Cattāropi mahārājāno imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ saṃvidahamānā buddhasāsane amanussānaṃ pasādāya, catassannaṃ parisānaṃ aviheṭhanāya eva saṃvidahiṃsu , na aññena kāraṇena. Vuttañhi tattha ‘‘tattha santi uḷārā yakkhānivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṃ pasādāya uggaṇhātu bhante bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti (dī. ni. 3.276).
正自觉者在这部经的结尾也这样劝勉并说明了利益:“比丘们,你们要学习阿咤那胝守护,比丘们,你们要通晓阿咤那胝守护,比丘们,你们要受持阿咤那胝守护。比丘们,阿咤那胝守护能带来利益,是为了比丘、比丘尼、近事男、近事女的守护、保护、不受伤害和安乐而住。”这是劝比丘们受持,并说明了它的利益。注疏师们还说:“在佛所说的内容里,不存在应该去掉哪怕一个字或一个词的情况。”所以,由四大天王共同安排、由正自觉者亲口所说、被收入三次结集的原本《阿咤那胝经》,才适合受持和诵习;而不是佛没有说过、没有被收入三次结集的混杂经。不过,《长部注疏》里提到的这个《阿咤那胝护卫》的准备仪式,注疏师们并不是针对平常的诵习、读诵等而说的,而是针对在家人或出家人被非人附体时,为了让他解脱,像世人念咒那样诵念而说的。那里确实说过:“应该问被非人附体的人:‘你叫什么名字?’”等等。巴利
Sammāsambuddhenapi imassa suttassa nigamane ‘‘uggaṇhātha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, pariyāpuṇātha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, dhāretha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, atthasaṃhitā bhikkhave āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti (dī. ni. 3.295) bhikkhūnaṃ dhāraṇaṃ uyyojitaṃ ānisaṃsañca pakāsitaṃ. Aṭṭhakathācariyehi ca ‘‘buddhabhāsite ekakkharampi ekapadampi apanetabbaṃ nāma natthī’’ti vuttaṃ , tasmā catūhi mahārājehi saṃvidahitaṃ sammāsambuddhena āhaccabhāsitaṃ tisso saṅgītiyo āruḷhaṃ pakatiāṭānāṭiyasuttameva dhāretuṃ sajjhāyituñca yuttaṃ, na bhagavatā abhāsitaṃ tisso saṅgītiyo anāruḷhaṃ missakasuttanti. Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.282) āgataṃ idaṃ āṭānāṭiyaparittaparikammaṃ pana pakatisajjhāyanavācanādiṃ sandhāya aṭṭhakathācariyehi na vuttaṃ, atha kho gahaṭṭhaṃ vā pabbajitaṃ vā amanussehi gahitakāle mocāpanatthāya lokiyehi mantaṃ viya bhaṇanaṃ sandhāya vuttaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘amanussagahitako tvaṃ ko nāmosīti pucchitabbo’’tiādi (dī. ni. aṭṭha. 3.282).
所谓“阿咤那胝守护”,并不是指整部经,而是以“礼敬毗婆尸”这句为开头,围绕四大天王出现了四次,又以“我们礼敬胜者乔达摩”这句作结尾,只是那部经中的一部分而已。怎么知道呢?因为从“那时,多闻天王大王知道世尊默许后,就诵出了这个阿咤那胝守护”开始,到前面所说的那部分经文结尾处,以“诸位,这就是阿咤那胝守护”作交代。所以,就像老虎等猛兽在有人抢夺它们的食物时会生起强烈凶恶的心,同样,非人在有人让被它们附身的人脱离控制时,也会生起凶恶的心。因此,在开始做这种解救的时候,为了消除比丘们的危险,注疏师们才说出了这个《阿咤那胝护卫》的预备行仪,应当这样理解。这就是护卫作法决择论的庄严。巴利
Āṭānāṭiyā rakkhā ca nāma na sakalasuttaṃ, atha kho ‘‘vipassissa ca namatthū’’ti padaṃ ādiṃ katvā catunnaṃ mahārājūnaṃ vasena catukkhattuṃ āgataṃ ‘‘jinaṃ vandāma gotama’’nti padaṃ pariyosānaṃ katvā vuttasuttekadesoyeva. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsī’’ti ārabhitvā yathāvuttasuttekadesassa avasāne ‘‘ayaṃ kho mārisā āṭānāṭiyā rakkhā’’ti niyyātitattā. Tasmā yathā nāma byagghādayo attano bhakkhaṃ vilumpantānaṃ balavaduṭṭhacittā bhavanti, evaṃ attanā gahitamanussaṃ mocāpentānaṃ amanussā paduṭṭhacittā honti. Iti tathā mocāpetuṃ āraddhakāle bhikkhūnaṃ parissayavinodanatthaṃ imaṃ āṭānāṭiyaparittaparikammaṃ aṭṭhakathācariyehi vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ayaṃ parittakaraṇavinicchayakathālaṅkāro.
20 20.“未碰过的钵食”:在这里,“碰过”就是接触过,“未碰过”就是没接触过。一团一团地落下来,所以叫“钵食”。它既没被碰过,又是钵食,所以这样称呼;意思是没被拿取过、没被吃用过的钵食。“即使价值一个迦哈巴那”这句话,是用来说明施主们用很多配菜准备好之后,恭恭敬敬地布施出去的情形。因此说“不存在信施的浪费”;这样,即使是带着信心恭敬布施的贵重食物,送给父母,也不叫信施的浪费,更何况是便宜的食物呢——这是这里的意趣。因为只说了母亲等五种人,而没有像做药时那样说明其余十种人也可以布施,所以可以确定:不能送给其他亲属。不过,由于下文将会说“然而,对于来到寺院的任何客人”等等,所以对于来到寺院的亲属,也可以以来客的共同身份来布施。“在盘里”:指在僧团的铜等制成的盘里。钵也包括在这里面。“不适宜”:以此显示恶作。“对叛逆的盗贼”:指对想要夺取王位的公开盗贼。连接起来就是:即使不给,他们也会生气地说“不给”。巴利
20.Anāmaṭṭhapiṇḍapātoti (vi. vi. ṭī. 1.185) ettha amasiyitthāti āmaṭṭho, na āmaṭṭho anāmaṭṭho. Piṇḍaṃ piṇḍaṃ hutvā patatīti piṇḍapāto. Anāmaṭṭho ca so piṇḍapāto cāti tathā, aggahitaaggo, aparibhutto piṇḍapātoti attho. Sacepi kahāpaṇagghanako hotīti iminā dāyakehi bahubyañjanena sampādetvā sakkaccaṃ dinnabhāvaṃ dīpeti. Tena vuttaṃ ‘‘saddhādeyyavinipātanaṃ natthī’’ti, evaṃ sakkaccaṃ saddhāya dinnaṃ mahagghabhojanampi mātāpitūnaṃ datvā saddhādeyyavinipātanaṃ nāma na hoti, pageva appagghabhojaneti adhippāyo. Mātādipañcakaṃyeva vatvā bhesajjakaraṇe viya aparesampi dasannaṃ dātuṃ vaṭṭatīti avuttattā aññesaṃ ñātakānampi pesetvā dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ, ‘‘vihāraṃ sampattassa pana yassa kassaci āgantukassa vā’’iccādivakkhamānattā vihāraṃ sampattānaṃ ñātakānampi āgantukasāmaññena dātuṃ vaṭṭatīti ca. Thālaketi saṅghike kaṃsādimaye thālake. Pattopi ettha saṅgayhati. Na vaṭṭatīti iminā dukkaṭanti dasseti. Dāmarikacorassāti rajjaṃ patthentassa pākaṭacorassa. Adīyamānepi ‘‘na dentī’’ti kujjhantīti sambandho.
所谓“补偿”,是指自己与他人之间因为没得到物资和法而出现的裂痕、缺口,把它填补、遮盖起来,这就叫补偿。不过这种补偿按物资和法分成两种。其中,针对物资补偿,才说“该对谁做,不该对谁做”。为了让“对来客……应当做”这个说法的意思清楚明白,就说了“首先对来客”等话。“资具已尽”这句,是用来说明对方无依无靠、值得怜悯的状况。由此也确定:即使是来客,如果他富裕,也不该给。“不期望者”说完之后,为了说明期望的方式,就说了“人们”等话。然而,对未获许可的人,即使不期望,也不该给,因为这会糟蹋信施;如果有所期望,那还会破坏家族。“驱逐后”,就是把周围三由旬内抢掠他人的那些人赶跑之后。“上等布料与彩绘床单”,就是画有女人、男人等各种上等形象的多彩床单。以上就是补偿决断说的庄严部分。巴利
Āmisassa dhammassa ca alābhena attano parassa ca antare sambhavantassa chiddassa vivarassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ paṭisanthāro. So pana dhammāmisavasena duvidho. Tattha āmisapaṭisanthāraṃ sandhāya ‘‘kassa kātabbo, kassa na kātabbo’’ti vuttaṃ. Āgantukassa vā…pe… kātabboyevāti vuttamatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘āgantukaṃ tāvā’’tiādimāha. Khīṇaparibbayanti iminā agatibhāvaṃ karuṇāṭṭhānatañca dasseti. Tena ca tabbidhurānaṃ samiddhānaṃ āgantukattepi dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ hoti. ‘‘Apaccāsīsantenā’’ti vatvā paccāsīsanappakāraṃ dassetuṃ ‘‘manussā nāmā’’tiādi vuttaṃ. Ananuññātānaṃ pana apaccāsīsantenapi dātuṃ na vaṭṭati saddhādeyyavinipātattā, paccāsāya pana sati kuladūsanampi hoti. Ubbāsetvāti samantato tiyojanaṃ vilumpante manusse palāpetvā. Varapotthakacittattharaṇanti anekappakāraṃ itthipurisādiuttamarūpavicittaṃ attharaṇaṃ. Ayaṃ paṭisanthāravinicchayakathālaṅkāro.