律庄严复注·27. 戒师等义务抉择论解释
67 段
关于依止师等义务的判定论
27. Upajjhāyādivattavinicchayakathā
依止师义务的解说
Upajjhāyavattakathāvaṇanā
183183. 这样讲完雨安居入住的判定之后,现在为了讲依止师义务等义务,说了“义务在此”等话。其中,应当行、应当转起的,就是义务,也就是共住弟子等人对依止师等人应当行的增上行仪戒。问“这有几种”,回答说“这并非单一义务……中略……多种”。“厕所义务”里,这里的“iti”一词是“等”的意思。由此包含了共住弟子义务、近住弟子义务、随喜义务。因为各处注释书里已经说过“十四犍度义务”。在义务犍度中,圣典本身也已提到,不过在那里是从客比丘义务开始讲的,这里则是从依止师义务开始。除此之外,七十五应学法义务和八十二大义务也是义务。但在这些当中,应学法义务见于大分别,大义务见于羯磨犍度、别住犍度等,所以这里只显示了十四犍度义务。在这些当中,首先显示依止师义务,因此说了“其中,依止师义务首先应这样理解”等话。
183. Evaṃ vassūpanāyikavinicchayaṃ kathetvā idāni upajjhāyavattādivattakathaṃ kathetuṃ ‘‘vattanti etthā’’tiādimāha. Tattha vattetabbaṃ pavattetabbanti vattaṃ, saddhivihārikādīhi upajjhāyādīsu pavattetabbaṃ ābhisamācārikasīlaṃ. Taṃ katividhanti āha ‘‘vattaṃ nāmetaṃ…pe… bahuvidha’’nti. Vaccakuṭivattanti ettha iti-saddo ādyattho. Tena saddhivihārikavattaantevāsikavattaanumodanavattāni saṅgayhanti. Vuttañhi tattha tattha aṭṭhakathāsu ‘‘cuddasa khandhakavattānī’’ti. Vattakkhandhake (cūḷava. 356) ca pāḷiyaṃ āgatameva, tattha pana āgantukavattato paṭṭhāya āgataṃ, idha upajjhāyavattato. Ito aññānipi pañcasattati sekhiyavattāni dveasīti mahāvattāni ca vattameva. Tesu pana sekhiyavattāni mahāvibhaṅge āgatāni, mahāvattāni kammakkhandhakapārivāsikakkhandhakesu (cūḷava. 75 ādayo), tasmā idha cuddasa khandhakavattāniyeva dassitāni. Tesu upajjhāyavattaṃ paṭhamaṃ dassento ‘‘tattha upajjhāyavattaṃ tāva evaṃ veditabba’’ntyādimāha.
这里要问:谁是依止师?依止师是什么意思?依止师是怎样被接受的?应当由谁来履行依止师的义务?那义务又是什么?
这里,“谁是依止师?”依据“诸比丘,我允许由聪明能干、具备资格的比丘,满十夏或超过十夏者,授予具足戒”等语,从受具足戒开始算起,满十夏或超过十夏、具备聪明才干的比丘,就是依止师。
“依止师是什么意思?”就是观察、思量什么是过失、什么不是过失,所以叫依止师;意思是,对共住弟子的细小过失或重大过失,都要深入思量。
“依止师是怎样被接受的?”共住弟子把上衣偏袒一肩,蹲跪下来,合掌,说三遍“尊者,请您做我的依止师”。如果依止师用“善哉”“可以”“适宜”“合适”“以令人欢喜的方式成就吧”这五种说法中的任何一种,通过身体、语言或身语两者,让对方知道“你已经接受了依止师”,那么依止师就算被接受了。
其中,“善哉”就是好。“可以”就是不沉重、容易护持的意思。“适宜”就是与办法相应,意思是这样做就是完成、度过的办法。“合适”就是这是合乎仪轨的做法。“以令人欢喜的方式”就是用能引发净信的身语行为来成就。
Tattha ko upajjhāyo, kenaṭṭhena upajjhāyo, kathaṃ gahito upajjhāyo, kena vattitabbaṃ upajjhāyavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko upajjhāyoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetu’’ntiādivacanato (mahāva. 76) byattibalasampanno upasampadato paṭṭhāya dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu upajjhāyo. Kenaṭṭhena upajjhāyoti vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāyo, saddhivihārikānaṃ khuddakaṃ vajjaṃ vā mahantaṃ vajjaṃ vā bhuso cintetīti attho. Kathaṃ gahito hoti upajjhāyoti saddhivihārikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti tikkhattuṃ vutte sace upajjhāyo ‘‘sāhū’’ti vā ‘‘lahū’’ti vā ‘‘opāyika’’nti vā ‘‘patirūpa’’nti vā ‘‘pāsādikena sampādehī’’ti vā imesu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vasena kāyena vā vācāya vā kāyavācāhi vā ‘‘gahito tayā upajjhāyo’’ti upajjhāyaggahaṇaṃ viññāpeti, gahito hoti upajjhāyo. Tattha sāhūti sādhu. Lahūti agaru, subharatāti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇupāyoti attho. Patirūpanti sāmīcikammamidanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena sampādehīti attho.
应该由谁来履行依止师的义务呢?应该由已经接受了依止师的共住弟子来履行。那义务是什么呢?这在经文里已经有记载了。其中,“及时起身,脱掉鞋子”:如果他在黎明前,为了经行或者为了洗完脚后穿着而把鞋子穿在脚上,那就应该及时起身之后把它们脱掉。“应该给予同样的洗脸水”:即使季节和身体状况都一样的时候,也应该给予同样的水。
Kena vattitabbaṃ upajjhāyavattanti gahitaupajjhāyena saddhivihārikena vattitabbaṃ. Katamaṃ taṃ vattanti idaṃ āgatameva, tattha kālasseva uṭṭhāya upāhanā omuñcitvāti sacassa paccūsakāle caṅkamanatthāya vā dhotapādapariharaṇatthāya vā paṭimukkā upāhanā pādagatā honti, tā kālasseva uṭṭhāya apanetvā. Tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbanti utumpi sarīrasabhāve ca ekākāre tādisameva dātabbaṃ.
把上衣和僧伽梨这两件衣合在一起,就是“合为一束”。这两件都要作为僧伽梨交给他。因为一切衣都由于“叠合”这一性质而被称为僧伽梨,所以说“应给僧伽梨”。“以步距”在这里是指:脚步跨过的地方,就是步距,也就是跨步的位置。不迟缓地以一致的步幅行走时,两步之间相距约一拳加一颗宝珠的量。或者,步距是指脚步的跨越,即把脚朝前迈出再放下,这里应当这样理解其含义。“不应在依止师说话时中途插话”:当他在村内或其他地方说话时,话还没说完,不应另起别的话头。“从此起”:是从“不应在依止师说话时”这个“不”字开始。这是说明:在“不太远”等由“不”字所禁止的事项上,并不构成罪。“一切处都是恶作罪”:除了灾难、疯狂、心乱、受痛恼等情况之外,即使是不知制戒而说的人,以及病人,也都只是恶作罪。因为在灾难中,中途插话是可以的;其他由“不”字所禁止的类似情况也是如此。但在其余情况下,即使是病人也不能免除。“一切处应知为恶作罪”:这是为了说明“在如是等情况下,病人也不能免除”而说的。又如前所说的依止师义务,若非病人因不恭敬而不实行,在义务的各个部分,一切处都只是恶作罪。因此下文将说:“非病人的共住弟子即使已满六十夏,也应实行一切依止师义务;若因不恭敬而不实行,在义务的各个部分得恶作罪。然而在与‘不’字相关的条目中,病人若做被禁止的行为,也仍然只是恶作罪。”“说接近罪的话”:是指按巴帝摩卡(波罗提木叉)学处、僧残等类别,说与罪相近的话。所谓“与罪相近的话”,说的是能产生罪的那类言语。因为以某种言语而犯罪,那种言语就被称为“与罪相近”。
Saguṇaṃkatvāti uttarāsaṅgaṃ saṅghāṭiñcāti dve cīvarāni ekato katvā tā dvepi saṅghāṭiyo dātabbā. Sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitattā saṅghāṭīti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘saṅghāṭiyo dātabbā’’ti. Padavītihārehīti ettha padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro, padavītihāraṭṭhānaṃ. Dutavilambitaṃ akatvā samagamanena dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ. Padānaṃ vā vītiharaṇaṃ abhimukhaṃ haritvā nikkhepo padavītihāroti evamettha attho daṭṭhabbo. Na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbāti antaraghare vā aññatra vā bhaṇamānassa aniṭṭhite tassa vacane aññā kathā na samuṭṭhāpetabbā. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha na-kārato paṭṭhāya. Tena nātidūretiādīsu na-kārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Sabbattha dukkaṭāpattīti āpadāummattakhittacittavedanāṭṭatādīhi vinā paṇṇattiṃ ajānitvāpi vadantassa gilānassa ca dukkaṭameva. Āpadāsu hi antarantarā kathā vattuṃ vaṭṭati, evamaññesu na-kārapaṭisiddhesu īdisesu, itaresu pana gilānopi na muccati. Sabbattha dukkaṭāpatti veditabbāti ‘‘īdisesu gilānopi na muccatī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Aññampi hi yathāvuttaṃ upajjhāyavattaṃ anādariyena akarontassa agilānassa vattabhede sabbattha dukkaṭameva, teneva vakkhati ‘‘agilānena hi saddhivihārikena saṭṭhivassenapi sabbaṃ upajjhāyavattaṃ kātabbaṃ, anādariyena akarontassa vattabhede dukkaṭaṃ. Na-kārapaṭisaṃyuttesu pana padesu gilānassapi paṭikkhittakiriyaṃ karontassa dukkaṭamevā’’ti. Āpattisāmantā bhaṇamānoti padasodhamma(pāci. 44 ādayo)-duṭṭhullādivasena (pārā. 283) āpattiyā āsannavācaṃ bhaṇamāno. Āpattiyā āsannavācanti ca āpattijanakameva vacanaṃ sandhāya vadati. Yāya hi vācāya āpattiṃ āpajjati, sā vācā āpattiyā āsannāti vuccati.
用衣布把钵包起来,这里《甘提巴达》中说成“用上衣的一个角包起来”。或者触摸下面放钵的台座,这是为了避免碰到先前放在那里的钵等东西才这么说的。即使只是用眼睛看了一下,或者已经知道旁边没有别人,也还是可以把它放好。把衣角提起四指宽,就是把衣角弄出超过四指的长度,然后这样把衣布折叠起来。在折叠处要系腰带,就是把腰带折叠后放进衣布的折叠处放好。如果有团食,这里说的是:如果有人是在村里、或在人家里、或在返回处吃了之后才来,或者得不到团食,那么他就没有团食;但如果在村里没有吃,而得到了施食,那就有团食,所以说“如果有团食”等。其中,“在村里”指在村庄所辖的这样的某个地方。“在人家里”指在屋内。“在返回处”指在坐堂里。如果他没有团食,又想吃,就应给了水之后,把自己得到的团食也献上。应三次以水询问,这是关联;开头、中间、末尾——这样应问三次,这是意思。“近”指接近。“以水冲洗过的沙地”指在水流过的地方,无尘的清净沙地。
Cīvarena pattaṃ veṭhetvāti ettha ‘‘uttarāsaṅgassa ekena kaṇṇena veṭhetvā’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvāti idaṃ pubbe tattha ṭhapitapattādinā asaṅghaṭṭanatthāya vuttaṃ. Cakkhunā oloketvāpi aññesaṃ abhāvaṃ ñatvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭati eva. Caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvāti kaṇṇaṃ caturaṅgulappamāṇaṃ atirekaṃ katvā evaṃ cīvaraṃ saṅgharitabbaṃ. Obhoge kāyabandhanaṃ kātabbanti kāyabandhanaṃ saṅgharitvā cīvarabhoge pakkhipitvā ṭhapetabbaṃ. Sace piṇḍapāto hotīti ettha yo gāmeyeva vā antaraghare vā paṭikkamane vā bhuñjitvā āgacchati, piṇḍaṃ vā na labhati, tassa piṇḍapāto na hoti, gāme abhuttassa pana laddhabhikkhassa vā hoti, tasmā ‘‘sace piṇḍapāto hotī’’tiādi vuttaṃ. Tattha gāmeti gāmapariyāpanne tādise kismiñci padese. Antaraghareti antogehe. Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ. Sacepi tassa na hoti, bhuñjitukāmo ca hoti, udakaṃ datvā attanā laddhatopi piṇḍapāto upanetabbo. Tikkhattuṃ pānīyena pucchitabboti sambandho, ādimhi majjhe anteti evaṃ tikkhattuṃ pucchitabboti attho. Upakaṭṭhoti āsanno. Dhotavālikāyāti udakena gataṭṭhāne nirajāya parisuddhavālikāya.
“无烟”是指暖房里没有燃烧的火烟。所谓暖房,就是在常降大雪的地方,为了防止因寒冷引起的疾病等,用来让身体出汗取暖的场所。据说在那里,因为黑暗遮蔽,很多人一起进去,放下衣服,为了避免被火烤灼,用泥涂脸,让身体充分出汗后,再用粉等擦身沐浴。因此,圣典中说“应准备好粉”等。“若能”就是如果能够。这是在说明前面已说的意思:“不被任何疾病所压倒。”“不摩擦”是指不摩擦地面。“门槛”是指不触碰门槛和门框背板。“虫窠等”是指任何虫窠、蜘蛛网等。“从天窗首先应取下”是指从天窗开始,首先取下天窗处的;“天窗”是指向上观察之处,即上部;“窗边角部”是指窗边与角落,以及内外风窗、门扇和内房的四角,都应打扫。
Niddhūmeti jantāghare jalamānaaggidhūmarahite. Jantāgharañhi nāma himapātabahukesu desesu tappaccayarogapīḷādinivāraṇatthaṃ sarīrasedatāpanaṭṭhānaṃ. Tattha kira andhakārapaṭicchannatāya bahūpi ekato pavisitvā cīvaraṃ nikkhipitvā aggitāpaparihārāya mattikāya mukhaṃ limpitvā sarīraṃ yāvadatthaṃ sedetvā cuṇṇādīhi ubbaṭṭetvā nahāyanti. Teneva pāḷiyaṃ (mahāva. 66) ‘‘cuṇṇaṃ sannetabba’’ntiādi vuttaṃ. Sace ussahatīti sace pahoti. Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘kenaci gelaññena anabhibhūto hotī’’ti. Apaṭighaṃsantenāti bhūmiyaṃ apaṭighaṃsantena. Kavāṭapīṭhanti kavāṭapīṭhañca piṭṭhasaṅghātañca acchupantena. Santānakanti yaṃ kiñci kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi. Ullokā paṭhamaṃ ohāretabbanti ullokato paṭhamaṃ ullokaṃ ādiṃ katvā avaharitabbanti attho. Ullokanti ca uddhaṃ olokanaṭṭhānaṃ, uparibhāganti attho. Ālokasandhikaṇṇabhāgāti ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā ca, abbhantarabāhiravātapānakavāṭakāni ca gabbhassa ca cattāro koṇā sammajjitabbāti attho.
应当把他转到别处:如果他在某个住处对教法生起了不喜乐,就该把他转到别处——善友等条件具足的地方。染料还没干时不应离开:从染衣开始,只要还有一点点染料在滴,就不该离开。不应不禀告戒师就把钵送给某人等,这些都是针对与戒师不同类的人说的。这里说的“不同类的人”,是指有惭或无惭的人当中,不希望戒师进步的人。但如果戒师是无惭者,连教诫也不接受,而弟子是有惭者,和戒师不同类,在这种情况下就该离开戒师,只和有惭者一起受用资具等。在这里应当知道,戒师等身份并不是判断的标准。前往住处,就是前往戒师的住处。墓地只是举例。想走到近行界以外的人,不禀告就不该去。应等他痊愈,就是应当等他从病中痊愈。
Aññattha netabboti yattha vihārato sāsane anabhirati uppannā, tato aññattha kalyāṇamittādisampattiyuttaṭṭhāne netabbo. Na ca acchinne theve pakkamitabbanti rajitacīvarato yāva appamattakampi rajanaṃ gaḷati, na tāva pakkamitabbaṃ. Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabbotiādi sabbaṃ upajjhāyassa visabhāgapuggalānaṃ vasena kathitaṃ. Ettha ca visabhāgapuggalānanti lajjino vā alajjino vā upajjhāyassa avaḍḍhikāme sandhāya vuttaṃ. Sace pana upajjhāyo alajjī ovādampi na gaṇhāti, lajjino ca etassa visabhāgā honti, tattha upajjhāyaṃ vihāya lajjīheva saddhiṃ āmisādiparibhogo kātabbo. Upajjhāyādibhāvo hettha nappamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā. Susānanti idaṃ upalakkhaṇaṃ. Upacārasīmato bahi gantukāmena anāpucchā gantuṃ na vaṭṭati. Vuṭṭhānamassa āgametabbanti gelaññato vuṭṭhānaṃ assa āgametabbaṃ.
阿阇梨行法的解释
Ācariyavattakathāvaṇṇanā
184184. 在解释阿阇梨义务的部分中:谁是阿阇梨?以什么含义称为阿阇梨?阿阇梨有几种?怎样才算接受了阿阇梨?阿阇梨义务应当由谁履行?那义务是什么?
其中,“谁是阿阇梨”:依据“诸比丘,我允许满十腊的比丘依止而住,满十腊的比丘可以给予依止”等语,具备智慧与能力、满十腊或超过十腊的比丘就是阿阇梨。
“以什么含义称为阿阇梨”:弟子应当亲近、随侍他,所以称为阿阇梨,意思就是应当侍奉。
“阿阇梨有几种”:依止阿阇梨、出家阿阇梨、具足戒阿阇梨、法阿阇梨,共四种。其中,接受依止后依他而住的是依止阿阇梨;出家时教授应当学的内容的是出家阿阇梨;受具足戒时诵羯磨文的是具足戒阿阇梨;教导佛陀言教的是法阿阇梨。
“怎样才算接受了阿阇梨”:弟子把上衣偏袒一肩,蹲跪而坐,合掌,三次说:“尊者,请您做我的阿阇梨,我将依止具寿而住。”阿阇梨用“好”或“可以”或“适当”或“合适”或“以庄严的方式完成吧”来回应,或者以身示意、以语示意、以身语示意,这样就算接受了阿阇梨。
184. Ācariyavattakathāyaṃ ko ācariyo, kenaṭṭhena ācariyo, katividho ācariyo, kathaṃ gahito ācariyo, kena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko ācariyoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dasavassaṃ nissāya vatthuṃ dasavassena nissayaṃ dātu’’ntiādivacanato (mahāva. 77) byattibalasampanno dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu ācariyo. Kenaṭṭhena ācariyoti antevāsikena ābhuso caritabboti ācariyo, upaṭṭhātabboti attho. Katividho ācariyoti nissayācariyapabbajjācariyaupasampadācariyadhammācariyavasena catubbidho. Tattha nissayaṃ gahetvā taṃ nissāya vatthabbo nissayācariyo. Pabbajitakāle sikkhitabbasikkhāpako pabbajjācariyo. Upasampadakāle kammavācānussāvako upasampadācariyo. Buddhavacanasikkhāpako dhammācariyo nāma. Kathaṃ gahito hoti ācariyoti antevāsikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me, bhante, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti tikkhattuṃ vutte ācariyo ‘‘sāhū’’ti vā ‘‘lahū’’ti vā ‘‘opāyika’’nti vā ‘‘patirūpa’’nti vā ‘‘pāsādikena sampādehī’’ti vā kāyena viññāpeti , vācāya viññāpeti, kāyavācāhi viññāpeti, gahito hoti ācariyo.
“老师应尽的义务由谁来履行?”——老师应尽的义务要由弟子来履行。有能力的比丘应当依止五年而住,没有能力的则要依止一辈子。在这里,如果这位比丘找不到比他年长的老师,即使他受具足戒后已经有六十腊或七十腊,也要走到一位比他年轻但有能力的比丘面前,蹲跪下来,合掌,这样说三遍:“贤友,请你做我的老师,我要依止您而住。”这样来取得依止。想进村时向老师请示,也要蹲跪下来,合掌说:“老师,我向您请示进村。”一切请示都用这个方式。问“那义务是什么”,这里说的是:它和戒师的义务没有区别,所以说“就是这个……乃至……称为老师的义务”。戒师和老师难道不是词义不同吗?那为什么这里把它叫做“老师的义务”?所以说“因为是弟子对老师所应做的”。就像一位比丘,因为他是母亲的兄弟,被称为“舅父”;又因为他在法中教导人,被称为“老师”——同样地,同一种义务,因为是弟子对戒师所应做的,就叫“戒师的义务”;因为是弟子对老师所应做的,就叫“老师的义务”,这就是它的意思。即便如此,名称既然不同,意义也应该不同,所以说“在这里只是名称有差别”。就像“因陀罗、帝释”这些称呼,只是名称不同,意义并没有差别,在这里也应该这样理解。
Kena vattitabbaṃ ācariyavattanti antevāsikena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ. Byattena bhikkhunā pañca vassāni nissāya vatthabbaṃ, abyattena yāvajīvaṃ. Ettha sacāyaṃ bhikkhu vuḍḍhataraṃ ācariyaṃ na labhati, upasampadāya saṭṭhivasso vā sattativasso vā hoti, navakatarassapi byattassa santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me, āvuso, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti evaṃ tikkhattuṃ vatvā nissayo gahetabbo. Gāmappavesanaṃ āpucchantenapi ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘gāmappavesanaṃ āpucchāmi ācariyā’’ti vattabbaṃ. Esa nayo sabbaāpucchanesu. Katamaṃ taṃ vattanti ettha upajjhāyavattato aññaṃ natthīti āha ‘‘idameva ca…pe… ācariyavattanti vuccatī’’ti. Nanu upajjhācariyā bhinnapadatthā, atha kasmā idameva ‘‘ācariyavatta’’nti vuccatīti āha ‘‘ācariyassa kattabbattā’’ti. Yathā ekopi bhikkhu mātubhātābhūtattā ‘‘mātulo’’ti ca dhamme sikkhāpakattā ‘‘ācariyo’’ti ca vuccati, evaṃ ekameva vattaṃ upajjhāyassa kattabbattā ‘‘upajjhāyavatta’’nti ca ācariyassa kattabbattā ‘‘ācariyavatta’’nti ca vuccatīti adhippāyo. Evaṃ santepi nāme bhinne attho bhinno siyāti āha ‘‘nāmamattameva hettha nāna’’nti. Yathā ‘‘indo sakko’’tiādīsu nāmamattameva bhinnaṃ, na attho, evametthāpīti daṭṭhabboti.
现在,为了说明在那项义务中,依共住弟子和随侍弟子而有的某种差别,说了“其中,乃至染衣”等话。接着,为了说明依戒师和老师而有的差别,说了“对戒师”等话。在他们接受这项义务时,就有犯;不接受时,就无犯。在他们不知情时,即使只让其中一人承担,也无犯。这就是这里的要点。现在,为了说明依随侍弟子的差别而有的差别,说了“在此”等话。
Idāni tasmiṃ vatte saddhivihārikaantevāsikānaṃ vasena labbhamānaṃ kañci visesaṃ dassento ‘‘tattha yāva cīvararajana’’ntyādimāha. Tato upajjhāyācariyānaṃ vasena visesaṃ dassetuṃ ‘‘upajjhāye’’tyādimāha. Tesu vattaṃ sādiyantesu āpatti, asādiyantesu anāpatti, tesu ajānantesu , ekassa bhārakaraṇepi anāpattīti ayamettha piṇḍattho. Idāni antevāsikavisesavasena labbhamānavisesaṃ dassetumāha ‘‘ettha cā’’tiādi.
与同住弟子义务相关的详细解释
Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā
关于共住弟子的义务:谁是共住弟子?以什么含义称为共住弟子?应该由谁来履行共住弟子的义务?那义务是什么?其中,“谁是共住弟子”是指:不管是已受具足戒的比丘,还是沙弥,凡是认取戒师的人,就叫做共住弟子。“以什么含义称为共住弟子”是指:因为他与戒师共同居住,所以依这个含义称为共住弟子。“应该由谁来履行共住弟子的义务”是指:应该由戒师来履行。因此世尊在《义务篇》中说:“诸位比丘,既然如此,我将为戒师们制定对共住弟子的义务,即戒师们应当如何对共住弟子履行义务。”“那义务是什么”是指:现在这是本论所要讨论的内容。不过,在这部论中,喜欢简略的人因为老师、共住弟子和弟子三者的义务相同,就把它们合在一起说了。但因为它们在《义务篇》中是分别出现的,所以我们也分别来讲。
Saddhivihārikavatte ko saddhivihāriko, kenaṭṭhena saddhivihāriko, kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko saddhivihārikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā, yo upajjhaṃ gaṇhāti, so saddhivihāriko nāma. Kenaṭṭhena saddhivihārikoti upajjhāyena saddhiṃ vihāro etassa atthīti saddhivihārikoti atthena. Kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattanti upajjhāyena vattitabbaṃ. Tena vuttaṃ vattakkhandhake (mahāva. 378) ‘‘tena hi, bhikkhave, upajjhāyānaṃ saddhivihārikesu vattaṃ paññapessāmi, yathā upajjhāyehi saddhivihārikesu vattitabba’’nti. Katamaṃ taṃ vattanti idāni pakaraṇāgataṃ. Imasmiṃ pana pakaraṇe saṅkheparucittā, ācariyasaddhivihārikaantevāsikavattānañca samānattā dvepi ekato vuttā, tathāpi vattakkhandhake visuṃ visuṃ āgatattā visuṃ visuṃyeva kathayāma.
应当摄受、应当随摄受,意思是:应当通过诵习等方式来摄受和随摄受他们。其中,“诵习”指巴利圣典的文句。“问”指对巴利圣典义理的解释。“教诫”指在事情还没发生时说的“应当做这个,不应当做那个”。“教授”指在事情已经发生之后说的。另外,无论事情已发生还是未发生,第一次说的叫教诫,反复说的应当看作教授。如果戒师有钵,意思是如果有多余的钵。这个规则在所有地方都一样。“资具”指其他沙门资具。这里的“努力”,是指以符合法的方式生起、寻求办法。从此之后,从给齿木开始,到为漱口瓶注水结束,这些义务只应当为生病的共住弟子做。而为了消除不乐等,即使没有生病也应当为他做。“染衣者”,是指从戒师那里听到“应当这样染”的办法之后再去染衣的人。其余内容按已经说过的方式理解即可。在“应当摄受、应当随摄受”等句中,老师和戒师因为不恭敬,不用法和资具来摄受他们,就犯了恶作,因为这是破坏义务。因此,《附随》中也说“不给予者犯”。其余内容很容易理解。
Saṅgahetabbo anuggahetabboti uddesādīhissa saṅgaho ca anuggaho ca kātabbo. Tattha uddesoti pāḷivacanaṃ. Paripucchāti pāḷiyā atthavaṇṇanā. Ovādoti anotiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā karitthā’’ti vacanaṃ. Anusāsanīti otiṇṇe vatthusmiṃ. Apica otiṇṇe vā anotiṇṇe vā paṭhamaṃ vacanaṃ ovādo, punappunaṃ vacanaṃ anusāsanīti daṭṭhabbaṃ. Sace upajjhāyassa patto hotīti sace atirekapatto hoti. Esa nayo sabbattha. Parikkhāroti aññopi samaṇaparikkhāro. Idha ussukkaṃ nāma dhammiyena nayena uppajjamānaupāyapariyesanaṃ. Ito paraṃ dantakaṭṭhadānaṃ ādiṃ katvā ācamanakumbhiyā udakasiñcanapariyosānaṃ vattaṃ gilānasseva saddhivihārikassa kātabbaṃ. Anabhirativūpakāsanādi pana agilānassapi kattabbameva. Cīvaraṃ rajantenāti ‘‘evaṃ rajeyyāsī’’ti upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantena. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Saṅgahetabbo anuggahetabbotiādīsu anādariyaṃ paṭicca dhammāmisehi asaṅgaṇhantānaṃ ācariyupajjhāyānaṃ dukkaṭaṃ vattabhedattā. Teneva parivārepi (pari. 322) ‘‘na dento āpajjatī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
依止弟子义务的解说
Antevāsikavattakathāvaṇṇanā
在弟子义务这部分里,谁是弟子?以什么含义称为弟子?弟子有几种?应当由谁来履行弟子义务?那义务又是什么?其中,“谁是弟子”:不论已经受具足戒,还是沙弥,只要在老师身边受依止,或者听了老师的教诫后出家,或者经老师宣告后受具足戒,或者在他身边学习法,这一切都应知道是弟子。其中,第一种叫依止弟子,第二种叫出家弟子,第三种叫具足戒弟子,第四种叫法弟子。不过在别处也提到过技艺弟子,但这里不指那种。以什么含义称为弟子?因为住在近处,所以叫弟子,这是按不省略的复合词方式来理解。弟子有几种?按上面所说的方式,弟子有四种。
Antevāsikavatte ko antevāsiko, kenaṭṭhena antevāsiko, katividhā antevāsikā, kena vattitabbaṃ antevāsikavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko antevāsikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā, yo ācariyassa santike nissayaṃ gaṇhāti, yo vā ācariyassa ovādaṃ gahetvā pabbajati, yo vā tenānussāvito hutvā upasampajjati, yo vā tassa santike dhammaṃ pariyāpuṇāti, so sabbo antevāsikoti veditabbo. Tattha paṭhamo nissayantevāsiko nāma, dutiyo pabbajjantevāsiko nāma, tatiyo upasampadantevāsiko nāma, catuttho dhammantevāsiko nāma. Aññattha pana sippantevāsikopi āgato, so idha nādhippeto . Kenaṭṭhena antevāsikoti ante vasatīti antevāsiko aluttasamāsavasena. Katividhā antevāsikāti yathāvuttanayena catubbidhā antevāsikā.
“应该由谁来履行弟子义务?”意思是,四种老师都应当对弟子们履行义务。正如《义务篇》中所说:“诸位比丘,那么我就为老师们制定对弟子应尽的义务,也就是老师们应当如何对弟子履行义务。”所谓“那是什么义务?”就是世尊在《义务篇》中所说的,以及在这里以简略方式所示的,那就是那项义务。不过,这里的含义应当依照共住弟子义务中所说的方式来理解。但有一点不同:在这些弟子当中,出家弟子和受具足戒弟子是老师一辈子的责任,而依止弟子和法弟子则只在住在老师附近期间才是责任,因此老师们也应当对他们好好履行义务。因为在师徒关系中,无论谁不好好履行义务,就应当知道他有相应的罪。
Kena vattitabbaṃ antevāsikavattanti catubbidhehi ācariyehi antevāsikesu vattitabbaṃ. Yathāha vattakkhandhake (cūḷava. 382) ‘‘tena hi, bhikkhave, ācariyānaṃ antevāsikesu vattaṃ paññapessāmi, yathā ācariyehi antevāsikesu vattitabba’’nti. Katamaṃ taṃ vattanti yaṃ bhagavatā vattakkhandhake vuttaṃ, idha ca saṅkhepena dassitaṃ, taṃ vattanti. Idha pana attho saddhivihārikavatte vuttanayeneva veditabbo. Ayaṃ pana viseso – etesu pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro, nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasanti, tāvadeva, tasmā ācariyehipi tesu sammā vattitabbaṃ. Ācariyantevāsikesu hi yo yo na sammā vattati, tassa tassa āpatti veditabbā.
客比丘义务的解说
Āgantukavattakathāvaṇṇanā
185185. 在客比丘义务中,“来的人”就叫客比丘,他应当履行的事,就是客比丘义务。“现在我要进寺院了”——用这句话表明已经接近近行界的范围,所以到了近行界附近之后,脱鞋等一切都应当做。拿:就是用鞋杖拿取。问过擦鞋布之后应当擦鞋:就是问住寺的比丘们“擦鞋布在哪里?”然后擦鞋。应当铺开:为了让它干燥,应当在阳光下铺开。如果是新学比丘,应当让他礼敬:问了他的戒腊之后,如果他是年少者,他自己就会来礼敬,这时就算是借这种方式让他礼敬了。应当观察:就是应当察看。站在外面的人:对于要出去的人,应当由站在蛇或非人经过的路上的人站着察看。其余部分应当按前面所说的方式理解。
185. Āgantukavatte āgacchatīti āgantuko, tena vattitabbanti āgantukavattaṃ. ‘‘Idāni ārāmaṃ pavisissāmī’’ti iminā upacārasīmāsamīpaṃ dasseti, tasmā upacārasīmāsamīpaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabbaṃ. Gahetvāti upāhanadaṇḍakena gahetvā. Upāhanapuñchanacoḷakaṃ pucchitvā upāhanā puñchitabbāti ‘‘katarasmiṃ ṭhāne upāhanapuñchanacoḷaka’’nti āvāsike bhikkhū pucchitvā. Pattharitabbanti sukkhāpanatthāya ātape pattharitabbaṃ. Sace navako hoti, abhivādāpetabboti tassa vasse pucchite yadi daharo hoti, sayameva vandissati, tadā iminā vandāpito hoti. Nilloketabboti oloketabbo. Bahi ṭhitenāti bahi nikkhamantassa ahino vā amanussassa vā maggaṃ ṭhatvā ṭhitena nilloketabbo. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ.
住寺比丘义务的解说
Āvāsikavattakathāvaṇṇanā
186186. 在住寺比丘的义务中,“居住”就是住寺,所以他应当履行,这就是住寺比丘的义务。其中,住寺比丘见到比自己年长的客比丘后,应当铺设座位等,这在经典中已经提到,注释书中也已经提到,因此应当采纳;因为已经说过,所以显而易见。不过,擦鞋则可以根据自己的意愿来做。正因如此,这里说“如果愿意”,所以即使不擦鞋也没有犯戒。应当铺设住处:这里的意思是,当被问“我的住处在哪儿”时,应当铺设住处,并这样告诉他:“这个住处是给你的。”不过,拍打后铺开是可以的。由此说明:把床、椅等拍打后铺开,在上面铺上敷具再给出去,这也就是铺设住处。即使在大寺院里,对来到自己身边的客比丘,也不能不履行义务。其余与前面相同。
186. Āvāsikavatte āvasatīti āvāsiko, tena vattitabbanti āvāsikavattaṃ. Tattha āvāsikena bhikkhunā āgantukaṃ bhikkhuṃ vuḍḍhataraṃ disvā āsanaṃ paññapetabbantiādi pāḷiyaṃ (cūḷava. 359) āgatañca aṭṭhakathāyaṃ āgatañca (cūḷava. aṭṭha. 359) gahetabbaṃ, gahetvā vuttattā pākaṭameva, upāhanapuñchanaṃ pana attano rucivasena kātabbaṃ. Teneva hettha ‘‘sace ussahatī’’ti vuttaṃ, tasmā upāhanā apuñchantassapi anāpatti. Senāsanaṃ paññapetabbanti ettha ‘‘kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ, ‘‘etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho. Papphoṭetvā pattharituṃ pana vaṭṭatiyeva. Etena mañcapīṭhādiṃ papphoṭetvā pattharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā dānampi senāsanapaññāpanamevāti dasseti. Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati. Sesaṃ purimasadisameva.
村民义务说注释
Gamikavattakathāvaṇṇanā
187187. 能去远行的人,就叫远行者;他应当履行的那套义务,就是远行义务。这里对其中不明显的词句作解释:所谓木器,就是《住处篇》里说的床、椅等物。陶器也包括染色用的器皿等一切,全都属于那里所说的那些种类。要把这一切都收进火堂或其他安全的地方,然后才能离开;放在不漏雨的石窟里也可以。要告知住处之后再离去:这里说的是,如果住处是建在石板或石柱上的,白蚁爬不上去,那么即使不告知就离开,也无犯。所谓在四块石头上等,是为了说明在白蚁会出现的地方,像叶屋之类的住处应当怎么做。所谓或许连部件也会留下,这是把东西放在露地上的好处。可是在漏雨的屋子里,当草和土块从上面掉下来时,床椅的部件也会损坏。
187. Gamikavatte gantuṃ bhabboti gamiko, tena vattitabbanti gamikavattaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – dārubhaṇḍanti senāsanakkhandhake (cūḷava. 322) vuttaṃ mañcapīṭhādi. Mattikābhaṇḍampi rajanabhājanādi sabbaṃ tattha vuttappabhedameva. Taṃ sabbaṃ aggisālāyaṃ vā aññatarasmiṃ vā guttaṭṭhāne paṭisāmetvā gantabbaṃ, anovassake pabbhārepi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Senāsanaṃ āpucchitvā pakkamitabbanti ettha yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ, yattha upacikā nārohanti, taṃ anāpucchantassapi anāpatti. Catūsu pāsāṇesūtiādi upacikānaṃ uppattiṭṭhāne paṇṇasālādisenāsane kattabbākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Appeva nāma aṅgānipi seseyyunti ayaṃ ajjhokāse ṭhapitamhi ānisaṃso. Ovassakagehe pana tiṇesu ca mattikāpiṇḍesu ca upari patantesu mañcapīṭhānaṃ aṅgānipi vinassanti.
食堂义务的注释
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā
188在《义务篇》的这个地方,先出现了随喜义务,然后是食堂义务。《萨罗他迪波尼》里说:“在这《义务篇》中出现的客比丘义务、住寺比丘义务、远行比丘义务、随喜义务、食堂义务、乞食义务、林野义务、住处义务、浴室义务、厕所义务、亲教师义务、老师义务、共住弟子义务、弟子义务,这十四种叫作大义务。”这是按次第说的。不过在这部《律摄论》里,是从远行比丘义务之后接着讲食堂义务,而随喜义务没有单独拿出来说,而是把它归进食堂义务里面,放在后面讲。因为去了食堂、吃完饭之后才作随喜,而且经文里也不像其他义务那样,单独以“诸比丘,我现在要为比丘们制定随喜义务”的方式把它列为一项独立义务,所以它应该是包含在食堂义务里的——这应该是论师的意思。而这部《律庄严复注》既然是那部论的注释,我就按照应当注释的次第来讲解。
188. Vattakkhandhake imasmiṃ ṭhāne anumodanavattaṃ āgataṃ, tato bhattaggavattaṃ. Sāratthadīpaniyañca (sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.373-374) ‘‘imasmiṃ vattakkhandhake (cūḷava. 356) āgatāni āgantukāvāsikagamiyānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññikasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni cuddasa mahāvattāni nāmā’’ti anukkamo vutto, idha pana vinayasaṅgahappakaraṇe gamikavattato bhattaggavattaṃ āgataṃ, anumodanavattaṃ pana visuṃ avatvā bhattaggavatteyeva antogadhaṃ katvā pacchā vuttaṃ bhattaggaṃ gantvā bhatte bhutteyeva anumodanākaraṇato, pāḷiyañca aññesu vattesu viya ‘‘tena hi, bhikkhave, bhikkhunā anumodanavattaṃ paññāpessāmī’’ti visuṃ vattabhāvena anāgatattā bhattaggavatteyeva antogadhanti ācariyassa adhippāyo siyā. Imassa ca vinayālaṅkārapakaraṇassa tassā vaṇṇanābhūtattā saṃvaṇṇetabbakkameneva saṃvaṇṇanaṃ kathayissāma.
“应当吃”就是指食物。“走到这里、行进到这里、在此进行”,所以叫“首”。虽然在《词汇明灯》里说到“在起始、部分、顶点三义中,以及在前、首、殊胜三义中”,但因为这个词也通用于“王首”即“国王应享用的”、“筹首”即“取筹之处”等其他含义,所以食物的首要之处就是“食首”,即分配食物的地方。在食首应当做的行为,叫“食首行”,这是复合词的拆解解释。其中,在精舍里已经报时,就是已经通知说:“尊者,时间到了,饭食已经准备好了。”“覆盖三圆”是指覆盖两个膝盖圆和肚脐圆。“周圆地穿下衣”是指四周都圆满地穿好下衣。上面覆盖肚脐圆,下面覆盖膝盖圆,从膝盖圆以下的胫骨处开始,应垂下大约八指宽的下衣来穿;如果再往下垂超过这个量,就说是犯恶作。《大注》里说:像坐着时那样,从膝盖圆以下覆盖大约四指宽。“系好腰带”是指在穿好的下衣上面系好腰带,因为律中说“诸比丘,不系腰带不得入村,若入者,犯恶作”。“做成钩状”这一点在亲教师义务部分已经说过。“穿过结扣”是指把纽结穿进环扣里。无论是在村内还是在精舍,前往人们布施食物的地方时,披好上衣、系好腰带再走,这才是合宜的做法,诸大注疏中这样说。这里说的“人们布施食物的地方”,是指即使在精舍内,也有人带着妻儿住在那里,把比丘请去供养的地方。
Bhuñjitabbanti bhattaṃ. Ajati gacchati pavattati etthāti aggaṃ. ‘‘Ādikoṭṭhāsakoṭīsu, puratoggaṃ vare tīsū’’ti abhidhānappadīpikāyaṃ āgatepi ‘‘rājagganti rājārahaṃ, salākagganti salākaggahaṇaṭṭhāna’’ntiādīsu aññatthesupi pavattanato bhattassa aggaṃ bhattaggaṃ, bhattaparivisanaṭṭhānaṃ, bhattagge vattitabbaṃ vattaṃ bhattaggavattanti viggaho. Tattha ārāme kālo ārocito hotīti ‘‘kālo bhante, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti ārocito hoti. Timaṇḍalaṃ paṭicchādentenāti dve jāṇumaṇḍalāni nābhimaṇḍalañca paṭicchādentena. Parimaṇḍalaṃ nivāsetvāti samantato maṇḍalaṃ nivāsetvā. Uddhaṃ nābhimaṇḍalaṃ, adho jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādentena jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhito paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsetabbaṃ, tato paraṃ otārentassa dukkaṭanti vuttaṃ, yathānisinnassa jāṇumaṇḍalato heṭṭhā caturaṅgulamattaṃ paṭicchannaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Kāyabandhanaṃ bandhitvāti tassa nivāsanassa upari kāyabandhanaṃ bandhitvā ‘‘na, bhikkhave, akāyabandhanena gāmo pavisitabbo, yo paviseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 278) vuttattā. Saguṇaṃ katvāti idaṃ upajjhāyavatte vuttameva. ‘‘Gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti pāsake gaṇṭhikaṃ pavesetvā antogāmo vā hotu vihāro vā, manussānaṃ parivisanaṭṭhānaṃ gacchantena cīvaraṃ pārupitvā kāyabandhanaṃ bandhitvā gamanameva vaṭṭatī’’ti mahāaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Ettha ca manussānaṃ parivisanaṭṭhānanti yattha antovihārepi manussā saputtadārā āvasitvā bhikkhū netvā bhojenti.
“善覆”不是指连头一起蒙住,而是把衣结系好,顺着风,遮住脖子,让两耳齐平,收拢整理好,一直遮到手腕处。“善摄”是指不摇晃手脚,意思是好好调伏。“垂目”是指眼睛向下看。如果因为不恭敬而东张西望,到处看楼阁、殿堂和街道地走,就犯恶作。不过,站在一个地方观察有没有象、马等危险,是可以的。“少声”在这里,什么程度算少声呢?在一间十二肘长的屋子里,僧团长老坐在前端,第二长老坐在中间,第三长老坐在末端,这样坐着。这时,僧团长老和第二长老商议,第二长老既能听见他们的声音,也能分辨他们说的话;第三长老却只能听见声音,分辨不出话的内容。到这个程度,就是少声。如果第三长老也能分辨话的内容,那就叫大声。
Suppaṭicchannenāti na sasīsaṃ pārutena, atha kho gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṃharitvā yāva maṇibandhā paṭicchādentena. Susaṃvutenāti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpentena, suvinītenāti attho. Okkhittacakkhunāti heṭṭhākhittacakkhunā. Yo anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ olokento bhiyyo taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati, āpatti dukkaṭassa. Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati. Appasaddenāti ettha kittāvatā appasaddo hoti? Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero majjhe dutiyatthero ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu saṅghatthero dutiyena saddhiṃ manteti, dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti, kathañca vavatthapeti, tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti, ettāvatā appasaddo hoti. Sace pana tatiyatthero kathaṃ vavatthapeti, mahāsaddo nāma hoti.
不举身而行:不是指把身体抬起来,这里“举”是用工具格表示状态,意思是把衣提到一边或两边而行。从门槛内侧开始,就不应该这样走。不过坐着的时候,即使要取出滤水器,也应该不把衣提起来就取出。不大笑:不是放声大笑地笑,这里工具格的用法也和前面说的一样。不摇身:不摇动身体,把身体挺直,保持不动,以端正、平稳的姿势行走。不摇臂:不摇动手臂,把手臂稳住,保持不动。不摇头:不摇动头,把头稳住,保持端正不动。不叉腰:叉腰就是把一只手放在腰上,像撑起一根柱子那样。不蹲行:这里所谓蹲行,是指抬起脚跟用前脚掌走,或者抬起前脚掌只用脚跟触地走。这里工具格的用法,也和前面所说的特征一样。不覆头:不用衣把头连头一起盖住。不仰卧:不是用衣布作仰卧。这里所谓瑜伽仰卧,也就是衣布仰卧。不逼近长老比丘:不应该过分靠近长老比丘而坐。不铺僧伽梨:不应该铺开僧伽梨而坐。
Naukkhittakāyāti na ukkhepena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ, ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho. Antoindakhīlato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ. Nisinnakāle pana dhamakaraṇaṃ nīharantenapi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbaṃ. Na ujjagghikāyāti na mahāhasitaṃ hasanto, vuttanayenevettha karaṇavacanaṃ. Na kāyappacālakanti kāyaṃ acāletvā kāyaṃ paggahetvā niccalaṃ katvā ujukena kāyena samena iriyāpathena. Na bāhuppacālakanti bāhuṃ acāletvā bāhuṃ paggahetvā niccalaṃ katvā. Na sīsappacālakanti sīsaṃ acāletvā sīsaṃ paggahetvā niccalaṃ ujuṃ ṭhapetvā. Na khambhakatoti khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho. Na ukkuṭikāyāti ettha ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhehiyeva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ. Karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva. Na oguṇṭhitenāti sasīsaṃ pārutena. Na pallatthikāyāti na dussapallatthikāya. Ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikā eva. Na there bhikkhū anupakhajjāti there bhikkhū atiallīyitvā na nisīditabbaṃ. Na saṅghāṭiṃ ottharitvāti na saṅghāṭiṃ attharitvā nisīditabbaṃ.
恭敬地:提起正念。作钵想:在钵上作想。所谓等羹,是指羹的量达到饭食的四分之一。等满:平平地装满、平平地盛满。受取堆成塔状的钵食,犯恶作罪——这里所谓堆成塔状,是指堆过了钵内口的边线,也就是投进钵里、装满、充满的意思。不应受取这样堆成的,应当受取与钵内口边线齐平的量。凡是粥、饭、果实或非果实之类的食物,都应当受取等满的,而且要用已作决意受持的钵;用别的钵的话,堆成塔状也可以。时分药、七日药、尽形寿药,在已作决意受持的钵里,堆成塔状也可以。如果把食物分装在两个钵里,装满其中一个钵送到精舍去,那是可以的——这是《大筏疏》中说的。凡是投进钵里时,饼、甘蔗段、果实或非果实等沉到下面的,那不叫堆成塔状。放着饼花环而布施钵食,那就成了堆成塔状。但放着花环、酸角、苦果等花环而布施的,不算堆成塔状。在食物上面放小盘或钵,装满后受取,不叫堆成塔状。《库伦达》中也说:投进盘或钵里,再把它放在那个钵的顶上布施,用另外的容器是可以的。这里在无犯的情形中,病者没有出现,所以对病者也不可以堆成塔状;不过在任何情况下,只是不可以受取,已经受取了的则可以吃。
Sakkaccanti satiṃ upaṭṭhāpetvā. Pattasaññīti patte saññaṃ katvā. Samasūpako nāma yattha bhattassa catutthabhāgappamāṇo sūpo hoti. Samatitthikanti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ. Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti ettha thūpīkato nāma pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā kato, patte pakkhitto bharito pūritoti attho. Evaṃ kataṃ aggahetvā antomukhavaṭṭilekhāsamappamāṇo gahetabbo. ‘‘Yaṃ kañci yāguṃ vā bhattaṃ vā phalāphalaṃ vā āmisajātikaṃ samatitthikameva gahetabbaṃ, tañca kho adhiṭṭhānupagena pattena, itarena pana thūpīkatampi vaṭṭati. Yāmakālikasattāhakālikayāvajīvikāni pana adhiṭṭhānupagapatte thūpīkatānipi vaṭṭanti. Yaṃ pana dvīsu pattesu bhattaṃ gahetvā ekasmiṃ pūretvā vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Yaṃ patte pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, taṃ thūpīkataṃ nāma na hoti. Pūvavaṭaṃsakaṃ ṭhapetvā piṇḍapātaṃ denti, thūpīkatameva hoti. Pupphavaṭaṃsakatakkolakaṭukaphalādivaṭaṃsake pana ṭhapetvā dinnaṃ thūpīkataṃ na hoti. Bhattassa upari thālakaṃ vā pattaṃ vā ṭhapetvā pūretvā gaṇhāti, thūpīkataṃ nāma na hoti. Kurundiyampi vuttaṃ ‘‘thālake vā patte vā pakkhipitvā taṃ pattamatthake ṭhapetvā denti, pāṭekkabhājanaṃ vaṭṭati. Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato, tasmā gilānassapi thūpīkataṃ na vaṭṭati, sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati, paṭiggahitaṃ pana bhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti.
“恭敬”和“钵想”这两者,都和前面说的一样。“次第”是指不在各处划出界限,而是按顺序进行。关于“等羹”应当说明的内容,前面已经说过了。“堆作塔状”是指从顶端算起,也就是中间的意思。“不以羹或菜等”这一段,意思很明白。关于乞求,没有需要特别说明的。在“嫌厌想”学处中,病者也不获免除。“不过大团”是指:孔雀蛋太大,鸡蛋太小,取两者之间的量。“圆团”是指不太长的团块。“未至”是指还没送来,也就是还没送到口门的意思。“全手”在这里,“手”这个词应当理解为指它的部分——手指,就像“手印”等说法那样,因为整体惯用语被转用到部分上。即使只是一根手指,也不可以放进嘴里。“不以团”在这里是指:说法时,如果把诃梨勒或甘草放进嘴里说话,只要嘴里的东西不影响把话说完,就可以说。
‘‘Sakkacca’’nti ca ‘‘pattasaññī’’ti ca ubhayaṃ vuttanayameva. Sapadānanti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā. Samasūpake vattabbaṃ vuttameva. Thūpakatoti matthakato, vemajjhatoti attho. Na sūpaṃ vā byañjanaṃ vātiādi pākaṭameva. Viññattiyaṃ vattabbaṃ natthi. Ujjhānasaññīsikkhāpadepi gilāno na muñcati. Nātimahanto kabaḷoti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇo. Parimaṇḍalaṃ ālopoti nātidīgho ālopo. Anāhaṭeti anāharite, mukhadvāraṃ asampāpiteti attho. Sabbo hatthoti ettha hatthasaddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘hatthamuddo’’tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayave pavattanato. Ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati. Na sakabaḷenāti ettha dhammaṃ kathento harītakaṃ vā laṭṭhimadhukaṃ vā mukhe pakkhipitvā katheti, yattakena vacanaṃ paripuṇṇaṃ hoti, tattake mukhamhi sante kathetuṃ vaṭṭati.
把饭团一再抛起来,叫抛团。把饭团一再掰断,叫截团。像猴子那样一再鼓起腮帮子,叫鼓颊。把手一再甩动,叫振手。把饭粒一再撒落,叫散饭粒。把舌头一再伸出来,叫伸舌。一再发出“啧啧”的声音,叫作啧啧声。一再发出“嗽嗽”的声音,叫作嗽嗽声。把手一再舔,叫舐手。吃饭的时候,哪怕只是一指头那么一点,也不可以舔手指;不过像浓粥、糖浆、乳粥这类东西,可以用手指取来,把手指送进嘴里吃。舐钵和舐唇也是同样的道理,所以不可以用手指舔钵,也不可以用舌头舔嘴唇,但用嘴唇取食物送进嘴里,是可以的。
Piṇḍukkhepakanti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā. Kabaḷāvacchedakanti kabaḷaṃ avachinditvā avachinditvā. Avagaṇḍakārakanti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā. Hatthaniddhunakanti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā. Sitthāvakārakanti sitthāni avakiritvā avakiritvā. Jivhānicchārakanti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā. Capucapukārakanti ‘‘capucapū’’ti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Surusurukārakanti ‘‘surusurū’’ti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Hatthanillehakanti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā. Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati, ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Pattanillehakaoṭṭhanillehakesupi eseva nayo, tasmā aṅguliyāpi patto na nillehitabbo, ekaoṭṭhopi jivhāya na nillehitabbo, oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati.
不能用沾了食物的手去拿饮水器,这条规定是出于厌恶不净才制定的。所以,不管是僧团共有的、个人私有的、在家人所有的,还是自己的,只要是螺杯或碗盘,沾了食物就不该拿;拿了就犯恶作。不过,如果手上有一部分没沾到食物,用那部分去拿就可以。不应在村落中间倒掉带饭粒的洗钵水,这里说的“提起”是指把饭粒捞起来,聚在一处堆成一堆,再把水倒掉;或者“弄碎”是指把水弄成细流再倒掉;或者用容器接住,倒进容器里;或者拿到外面去倒,这样倒就没有犯。并非指先于长老饮水,这是指洗手的水。但如果是中途口渴,或者喉咙里粘着食物,喝了水之后就不应该再洗。
Na sāmisena hatthena pānīyathālakoti etaṃ paṭikūlavasena paṭikkhittaṃ, tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhampi sarāvampi āmisamakkhitaṃ na gahetabbameva, gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭati. Na sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍetabbanti ettha uddharitvā vāti sitthāni ekato uddharitvā ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti. Bhinditvā vā udakagatikāni katvā chaḍḍeti, paṭiggahena sampaṭicchanto naṃ paṭiggahe chaḍḍeti, bahi nīharitvā vā chaḍḍeti, evaṃ chaḍḍentassa anāpatti. Na tāva therena udakanti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ. Antarā pipāsitena , pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitvā na dhovitabbāti.
随喜仪轨的解说
Anumodanavattakathāvaṇṇanā
随喜行仪:随喜就是一次又一次地欢喜、满心喜悦。那它是什么呢?就是说法。应当为随喜而行的仪则,叫做随喜行仪。坐在第五,指的是为了随喜而坐下。近坐之语,称为在许多人聚集时所说的开场话。其余内容很容易理解。
Anumodanavatte anu punappunaṃ modiyate pamodiyateti anumodanā. Kā sā? Dhammakathā. Anumodanāya kattabbaṃ vattaṃ anumodanavattaṃ. Pañcame nisinneti anumodanatthāya nisinne. Upanisinnakathā nāma bahūsu sannipatitesu parikathākathanaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
乞食行仪的解释
Piṇḍacārikavattakathāvaṇṇanā
189189. 在乞食者行仪中,“应被收集、应被聚集的东西”就是团食,也就是乞食。“以乞食为行,这是他的戒”,所以叫乞食者;同一个词,依自义加词缀,就成了“乞食者”。乞食者应当奉行的仪则,就是乞食者行仪。这里对其词句作浅显解释:“住处”是指妇女、少女等居住的地方。因为如果不先看清进出的门户就贸然进去,可能会看到不合适的对象,或者遇到危险,所以说“应观察住处……然后进入”。如果站得太远,可能看不见,或者会让人以为“他站在别人家里”。如果站得太近,可能会看到不该看的,或者听到不该听的,因此人们对他就没有恭敬,或者没有净信,所以说“不应站得太远,也不应站得太近”。如果站得太久,不想给的人会心生嗔怒,而且到别处乞食也会落空;如果回退得太快,想给的人会损失福德,比丘也不能顺利得到乞食,所以说“不应站得太久,不应回退得太快,站着时应观察”。接着以“如果放下工作”等语显示观察的方式。其中,“如果放下工作”是指放下棉花、簸箕、杵,以及他们拿着做工作所用的东西,无论是站着还是坐着,他都放下。“触摸”就是拿取。“或者放置”是指说“尊者,请站住”而放置。 “弃食钵”是指为了把多余的团食拿走放置而用的一个容器钵。这里,“弃食钵”是指像箱盒一样的钵。其余按已说方式可知。
189. Piṇḍacārikavatte piṇḍitabbo saṅgharitabboti piṇḍo, piṇḍapāto. Piṇḍāya caraṇaṃ sīlamassāti piṇḍacārī, so eva piṇḍacāriko sakatthe kapaccayavasena. Piṇḍacārikena vattitabbaṃ vattaṃ piṇḍacārikavattaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – nivesanaṃ nāma itthikumārikādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Yasmā pavisananikkhamanadvāraṃ asallakkhetvā sahasā pavisanto visabhāgārammaṇaṃ vā passeyya, parissayo vā bhaveyya, tasmā ‘‘nivesanaṃ…pe… pavisitabba’’nti vuttaṃ. Atidūre tiṭṭhanto apassanto vā bhaveyya, ‘‘aññassa gehe tiṭṭhatī’’ti vā maññeyya. Accāsanne tiṭṭhanto apassitabbaṃ vā passeyya, asuṇitabbaṃ vā suṇeyya, tena manussānaṃ agāravo vā appasādo vā bhaveyya, tasmā ‘‘nātidūre nāccāsanne ṭhātabba’’nti vuttaṃ. Aticiraṃ tiṭṭhanto adātukāmānaṃ manopadoso bhaveyya, aññattha bhikkhā ca parikkhayeyya, atilahukaṃ nivattanto dātukāmānaṃ puññahāni ca bhaveyya, bhikkhuno ca bhikkhāya asampajjanaṃ, tasmā ‘‘nāticiraṃ ṭhātabbaṃ, nātilahukaṃ nivattitabbaṃ, ṭhitena sallakkhetabba’’nti vuttaṃ. Sallakkhaṇākāraṃ dasseti ‘‘sace kammaṃ vā nikkhipatī’’tiādinā. Tattha kammaṃ vā nikkhipatīti kappāsaṃ vā suppaṃ vā musalaṃ vā yañca gahetvā kammaṃ karonti, ṭhitā vā nisinnā vā honti, taṃ nikkhipati. Parāmasatīti gaṇhāti. Ṭhapeti vāti ‘‘tiṭṭhatha bhante’’ti vadantī ṭhapeti nāma. Avakkārapātīti atirekapiṇḍapātaṃ apanetvā ṭhapanatthāya ekā samuggapāti. Ettha ca samuggapāti nāma samuggapuṭasadisā pāti. Sesaṃ vuttanayameva.
林住行仪解说
Āraññikavattakathāvaṇṇanā
190190. 在“林住者行仪”中,因为人们不乐于此处,所以称为林野。已经说过——
190. Āraññikavatte na ramanti janā etthāti araññaṃ. Vuttañhi –
森林野外确实让人喜欢,可一般人并不会在那里感到快乐;
离了贪的人会在那里感到喜悦,他们不是还在追求欲乐的人。
‘‘Ramaṇīyāni araññāni, yattha na ramatī jano; Vītarāgā ramissanti, na te kāmagavesino’’ti. (dha. pa. 99);
住在林野的人,就叫林野住者;他应当遵守的规矩,就是林野住者的行仪。这里有几个特别词句的意思需要说明。“应当早早起身”,这是因为林野住处离村落很远才这么说的。也正是出于同样的原因,才说“拿着钵、披着袈裟走路时,会很疲惫”。把钵放进钵袋,挂在肩上,再把袈裟搭在肩头;林野的道路不容易清理干净,所以为了避开荆棘、爬虫等危险,应当穿上凉鞋。所谓林野,是盗贼之类出没游荡的地方,因此说“要把木器、陶器收好,关上门窗,再从住处出发”。从这里往后的内容,和食堂行仪、乞食者行仪里所说的是一样的。离开村落之后,如果村外没有水,就在村里吃完饭;如果村外有水,就吃完饭、洗好钵、把水倒掉,放进钵袋,整理好袈裟搭在肩上,穿上凉鞋再走。
Araññe vasatīti āraññiko, tena vattitabbaṃ vattaṃ āraññikavattaṃ. Tatrāyaṃ visesapadānamattho – kālasseva uṭṭhāyāti araññasenāsanassa gāmato dūrattā vuttaṃ, teneva kāraṇena ‘‘pattaṃ gahetvā cīvaraṃ pārupitvā gacchanto parissamo hotī’’ti vuttaṃ. Pattaṃ thavikāya pakkhipitvā aṃse laggetvā cīvaraṃ khandhe karitvā araññamaggo na dussodhano hoti, tasmā kaṇṭakasarīsapādiparissayavimocanatthaṃ upāhanā ārohitvā. Araññaṃ nāma yasmā corādīnaṃ vicaraṭṭhānaṃ hoti, tasmā ‘‘dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā dvāravātapānaṃ thaketvā vasanaṭṭhānato nikkhamitabba’’nti vuttaṃ. Ito parāni bhattaggavattapiṇḍacārikavattesu vuttasadisāneva. Gāmato nikkhamitvā sace bahigāme udakaṃ natthi, antogāmeyeva bhattakiccaṃ katvā, atha bahigāme atthi, bhattakiccaṃ katvā pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya pakkhipitvā cīvaraṃ saṅgharitvā aṃse karitvā upāhanā ārohitvā gantabbaṃ.
“得不到容器”等话,是因为林野住处很难凑齐必需的东西才说的。“应当备火”等话,则是因为在遭遇野兽、爬虫等外在危险时,以及体内风大、胆汁等引发疾病时,都会需要用到。不过,在很多人共住的地方,这些东西很容易得到,所以说“群居的人即使没有这些也可以”。所谓砍刀棍杖,是用来驱除危险的,因此对住在林野的人来说是必不可少的,所以说“应当备好砍刀棍杖”。星宿,就是星辰的名称。盗贼之类的人来了,问“尊者,今晚月亮和哪个星宿相应?”如果回答“不知道”,他们就会生气,所以说“应当学习星宿的名称,或者全部学,或者学一部分”。同样,遇到迷路的人问“尊者,这是哪个方向?”也要能回答,所以说“应当善于辨别方向”。
Bhājanaṃ alabhantenātiādi araññasenāsanassa dullabhadabbasambhārattā vuttaṃ, aggi upaṭṭhāpetabbotiādi vāḷamigasarīsapādibāhiraparissayakāle ca vātapittādiajjhattapaassayakāle ca icchitabbattā. Bahūnaṃ pana vasanaṭṭhāne tādisāni sulabhāni hontīti āha ‘‘gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatī’’ti. Kattaradaṇḍo nāma parissayavinodano hoti, tasmā araññe viharantena avassaṃ icchitabboti vuttaṃ ‘‘kattaradaṇḍo upaṭṭhāpetabbo’’ti. Nakkhattāneva nakkhattapadāni. Corādīsu āgantvā ‘‘ajja, bhante, kena nakkhattena cando yutto’’ti pucchitesu ‘‘na jānāmā’’ti vutte kujjhanti, tasmā vuttaṃ ‘‘nakkhattapadāni uggahetabbāni sakalāni vā ekadesāni vā’’ti, tathā disāmūḷhesu ‘‘katamāyaṃ, bhante, disā’’ti pucchitesu, tasmā ‘‘disākusalena bhavitabba’’nti.
住处仪轨的注释
Senāsanavattakathāvaṇṇanā
191191. 在住处行仪中,“他们躺卧于此”就是床,意思是卧具。“他们居住于此”就是座位。床和座位合起来就是床座。在床座方面应当做的行仪,就是床座行仪。不过在这里应当说的内容,在依止师行仪的解说中已经说过了。那里的差别是:在那一处说的是依止师所住的住处,而在这里说的是自己住的住处,这就是唯一的差别。在“不可不禀告长老”这一句里,他们说应当就他的内室和附近一带请示许可。在食堂等处也应当同样行事,意思是:在食堂等处,也要先请示授受经文等事之后再去做。
191. Senāsanavatte sayanti etthāti senaṃ, sayananti attho. Āvasanti etthāti āsanaṃ. Senañca āsanañca senāsanaṃ. Senāsanesu kattabbaṃ vattaṃ senāsanavattaṃ. Idha pana yaṃ vattabbaṃ, taṃ upajjhāyavattakathāyaṃ (vi. saṅga. aṭṭha. 183 ) vuttameva. Tattha pana upajjhāyena vutthavihāro vutto, idha pana attanā vutthavihāroti ayameva viseso. Na vuḍḍhaṃ anāpucchāti ettha tassa ovarake tadupacāre ca āpucchitabbanti vadanti. Bhojanasālādīsupi evameva paṭipajjitabbanti bhojanasālādīsupi uddesadānādi āpucchitvāva kātabbanti attho.
浴室行仪解说
Jantāgharavattakathāvaṇṇanā
192192. “在浴室行仪中产生”中的“生”,那是什么?是身体。“保护、守护那个”的是“保护者”,那是什么?是治疗。“被执取”的是“房舍”,那是什么?是住所。为了治疗身体而建造的房舍,就是浴室;在浴室中应当做的行仪,就是浴室行仪。其中,“周围”指外面的空地。其余内容,因为在依止师行仪中已经说明过方式,所以很容易理解。
192. Jantāgharavatte jāyatīti jaṃ, kiṃ taṃ? Sarīraṃ. Jaṃ tāyati rakkhatīti jantā, kā sā? Tikicchā. Gayhateti gharaṃ, kiṃ taṃ? Nivesanaṃ, jantāya sarīratikicchāya kataṃ gharaṃ jantāgharaṃ, jantāghare kattabbaṃ vattaṃ jantāgharavattaṃ. Tattha paribhaṇḍanti bahijagati. Sesaṃ upajjhāyavatte vuttanayattā suviññeyyameva.
厕所行仪论的注释
Vaccakuṭivattakathāvaṇṇanā
193193. “厕所行仪”:排泄、排出的东西就是大便,也就是粪。阳光由此被切断、被遮蔽,故名小屋。为大便而建的小屋就是厕所,在厕所里应当做的行为就是厕所行仪。在这里,《行仪犍度》中先出现的是洗净行仪,之后才是厕所行仪。但本论的用意是先大便、后洗净,所以把厕所行仪放在最前面,因此我们就按这个顺序来讲。“嚼齿木时”:这是对厕所等一切地方都通用的禁止。“为了经常前往”:是为了自己经常前往。“或者个人的地方”:这是指自己的精舍。其余部分很容易理解。
193. Vaccakuṭivatte vaccayate ūhadayateti vaccaṃ, karīsaṃ. Kuṭīyati chindīyati ātapo etāyāti kuṭi, vaccatthāya katā kuṭi vaccakuṭi, vaccakuṭiyā vattitabbaṃ vattaṃ vaccakuṭivattaṃ, idha ca vattakkhandhake ācamanavattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ, pacchā vaccakuṭivattaṃ. Imasmiṃ pana pakaraṇe paṭhamaṃ vaccaṃ katvā pacchā ācamatīti adhippāyena vaccakuṭivattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ, tasmā tadanukkamena kathayissāma. Dantakaṭṭhaṃ khādantenāti ayaṃ vaccakuṭiyāpi sabbattheva paṭikkhepo. Nibaddhagamanatthāyāti attanā nibaddhagamanatthāya. Puggalikaṭṭhānaṃ vāti attano vihāraṃ sandhāya vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.