审问者行持的解释
Anuvijjakassa paṭipattivaṇṇanā
365在这里,所谓“在彼中”就是在那个集会里。所谓“自己的敌人”,就是想要损害那个有惭有愧、柔和、举罪、呵责恶行之人,对他不怀好意、与他为敌的人。所谓“教法的敌人”,就是那些随顺自己的恶行而宣说佛语的人,也就是随渴爱而行的人和随邪见而行的人。所谓“深入”,就是以压倒无耻之人的方式进入僧团中间。所谓“他是战场行者”,就是说那个举罪者名叫战场行者。所谓“所见、所闻、所觉知的王事等”,应当这样连接理解:不以见闻的方式谈论国王、盗贼等事,也不以觉知的方式谈论饮食等事,也就是不说这些事。所谓“依止净与不净等”,其中通过色与无色的分别词,显示整个阿毗达摩藏。所谓“与止行等相应”,显示整个经藏。其中,止行就是修止的次第,观行也是这样。所谓“依止站、坐、行等”,就是在僧团中间等处现起恭敬作意之后,依止站立等行为,也依止十四大行等行仪;用“等”字,意思是也依止少欲等。所谓“于所生问”,就是当任何人提出问题、被询问时。这里只是标示而已,意思是:应当宣说任何现起的法。
365.Tatrahīti tasmiṃ sannipāte. Attapaccatthikāti lajjipesalassa codakapāpagarahīpuggalassa anatthakāmā verīpuggalā. Sāsanapaccatthikāti attano anācārānuguṇaṃ buddhavacanaṃ pakāsento taṇhāgatikā, diṭṭhigatikā ca. Ajjhogāhetvāti alajjiabhibhavanavasena saṅghamajjhaṃ pavisitvā. So saṅgāmāvacaroti so codako saṅgāmāvacaro nāma. Diṭṭhasutamutampi rājakathādikanti diṭṭhasutavaseneva rājacorādikathaṃ, mutavasenapi annādikathañca akathentenāti yojetabbaṃ. Kappiyākappiyanissitā vātiādīsu rūpārūpapaṭicchedapadena sakalaabhidhammatthapiṭakattaṃ dasseti. Samathācārādīhi paṭisaṃyuttanti sakalasuttantapiṭakattaṃ. Tattha samathācāro nāma samathabhāvanākkamo. Tathā vipassanācāro. Ṭhānanisajjavattādinissitāti saṅghamajjhādīsu garucittīkāraṃ paccupaṭṭhapetvā ṭhānādikkamanissitā ceva cuddasamahāvattādivattanissitā ca, ādi-saddena appicchatādinissitā cāti attho. Pañhe uppanneti kenaci uppanne pañhe pucchite. Idañca upalakkhaṇamattaṃ, yaṃ kiñci upaṭṭhitaṃ dhammaṃ bhāsassūti adhippāyo.
族地是指刹帝利等种姓中,像迦尸王族这样的家族差别。这里说的就是“族地应当以刹帝利族等的方式来理解”。在集会圆中,为了让大家知道自己所遵循的方式并告知僧团,不应站起来在僧团集会中间从这边看到那边、东张西望地看别人的脸。意思是:应当就坐在原来的座位上,按照法与律作出相应的裁决,并且要让所有人都能听到,这样来说。
Kulapadeso nāma khattiyādijātiyampi kāsikarājakulādikulaviseso. Etamevāha ‘‘kulapadeso khattiyakulādivaseneva veditabbo’’ti. Sannipātamaṇḍaleti attano anuvijjamānappakāraṃ saṅghassa ñāpanatthaṃ uṭṭhāya saṅghasannipātamajjhe ito cito ca paresaṃ mukhaṃ olokentena na caritabbaṃ. Yathānisinneneva dhammavinayānuguṇaṃ vinicchayaṃ yathā sabbe suṇanti, tathā vattabbanti attho.
在巴利文中,“不暴恶者”是指没有暴恶的状态,意思是不粗鲁。“以利益与悲悯者”,以此说明慈的先行阶段。“应具悲悯”,以此说明达到安止的悲。“以利益遍求者”,以此说明悲的先行阶段。因此说:“悲与悲的先行阶段应令现起,这就是这两个词的含义。”“有惭者”,即具有惭耻的人。
Pāḷiyaṃ acaṇḍikatenāti akatacaṇḍabhāvena, apharusenāti attho. ‘‘Hitānukampinā’’ti etena mettāpubbabhāgo vutto. ‘‘Kāruṇikena bhavitabba’’nti iminā appanāppattakaruṇā vuttā. ‘‘Hitaparisakkinā’’ti iminā karuṇāpubbabhāgo. Tenāha ‘‘karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca upaṭṭhāpetabboti ayaṃ padadvayepi adhippāyo’’ti. Lajjiyāti lajjinī.
令他说了随问行之后,就是依照“适时我将说”等语所说的行。按照随问的方式去做,就叫随问行;让他说完之后,再按同样的次第让他随问,这就是它的意思。在“以正直柔软”这里,显示出应当补入的词是“应当亲近”。“于法和于人”这一句,应当和“应以中舍”这句本文连起来理解,所以说“于法和于人……应知为中舍”。凡是无论在哪里应当做的事,如果越过了那个界限,就不叫中舍。对于法,应当恭敬。对于人,如果以慈心而偏袒恭敬,就超越了规则。因此应当知道:不违反这个规则,对他们就是住于中舍。
Anuyogavattaṃkathāpetvāti ‘‘kālena vakkhāmī’’tiādinā (pari. 362) vuttavattaṃ. Anuyuñjanācārakkameneva anuyuñjanaṃ anuyogavattaṃ nāma, taṃ kathāpetvā teneva kamena anuyuñjāpetvāti attho. Ujumaddavenāti ettha ajjhāharitabbapadaṃ dasseti ‘‘upacaritabbo’’ti. ‘‘Dhammesu ca puggalesu cā’’ti idaṃ ‘‘majjhattena bhavitabba’’nti pakatena sambandhitabbanti āha ‘‘dhammesu ca puggalesu ca…pe… majjhattoti veditabbo’’ti. Yañhi yattha katthaci kattabbaṃ, taṃ tattha atikkamanto majjhatto nāma na hoti, dhammesu ca gāravo kattabbo. Puggalesu pana mettābhāvena pakkhapātagāravo. Tasmā imaṃ vidhiṃ anatikkantova tesu majjhattoti veditabbo.
366“为了比对”:意思是,当对犯戒或无犯产生疑惑时,先进行比对,然后作出判定。“为了见义”:是为了依据举罪者和被举罪者各自的主张,清楚地显示应当成立的犯戒等所比喻的意义。“为了令知义”:如此显示出来的意义,是为了让举罪者、被举罪者和僧团知道、了解、接受,这就是它的目的。“为了安立人”:是依据举罪者和被举罪者各自的主张,把他们安立在犯戒或无犯上。“为了忆念”:是为了让忘记的人重新想起。“为了作应语”:即使忆念了过失,如果领受后不作对治,即为此作应语。“不应呵责他们”是显示所欲之义。其中,当知唯有立于不虚妄处者不应呵责,非其余者。
366.Saṃsandanatthanti āpatti vā anāpatti vāti saṃsaye jāte saṃsanditvā nicchayakaraṇatthaṃ vuttanti adhippāyo. Atthadassanāyāti sādhetabbassa āpattādiupameyyatthassa codakacuditake attano paṭiññāya eva sarūpavibhāvanatthaṃ. Attho jānāpanatthāyāti evaṃ vibhāvito attho codakacuditakasaṅghānaṃ ñāpanatthāya nijjhāpanatthāya, sampaṭicchāpanatthāyāti attho. Puggalassa ṭhapanatthāyāti codakacuditake attano paṭiññāya eva āpattiyaṃ, anāpattiyaṃ vā patiṭṭhāpanatthāya. Sāraṇatthāyāti pamuṭṭhasarāpanatthāya. Savacanīyakaraṇatthāyāti dose sāritepi sampaṭicchitvā paṭikammaṃ akarontassa savacanīyakaraṇatthāya. ‘‘Na te apasādetabbā’’ti idaṃ adhippetatthadassanaṃ. Tattha avisaṃvādakaṭṭhāne ṭhitā eva na apasādetabbā, na itareti daṭṭhabbaṃ.
为了以无缘般涅槃为目的,也就是为了未来结生不再有因缘而般涅槃。所谓般涅槃,就是漏尽者最后死心与业生色所构成的蕴;由于他们从一切方面断除了随眠,所以不再成为再有的无间缘等诸缘,又因为远离了渴爱等诸缘。因此称为“无缘般涅槃”。那是指解脱智见。所以经文说“于彼”。律思惟,就是依律作裁决。耳倾注,就是把耳朵侧过去听,意思是听闻。因此经文说“所生之智”。按照上面所说的律仪等因由次第,因为解脱最为首要,而那解脱又是心的解脱,所以经文说“称为阿罗汉果的解脱”。或者也可以这样理解:不执取任何法,以般涅槃的方式,心与心相续、以及与心相连的业生色相续得到解脱、以不再生起的方式而离去;就是为了这个目的,为了这个离去,以总结的方式,此处应当这样理解其含义。
Appaccayaparinibbānatthāyāti āyatiṃ paṭisandhiyā akāraṇabhūtaparinibbānatthāya. Parinibbānañhi nāma khīṇāsavānaṃ sabbapacchimā cuticittakammajarūpasaṅkhātā khandhā, te ca sabbākārato samucchinnānusayatāya punabbhavāya anantarādipaccayā na honti aññehi ca taṇhādipaccayehi virahitattā. Tasmā ‘‘appaccayaparinibbāna’’nti vuccati. Tanti vimuttiñāṇadassanaṃ. Tenevāha ‘‘tasmi’’nti. Vinayamantanāti vinayavinicchayo. Sotāvadhānanti sotassa odahanaṃ, savananti attho. Tenāha ‘‘yaṃ uppajjati ñāṇa’’nti. Yathāvuttāya vinayasaṃvarādikāraṇaparamparāya vimuttiyā eva padhānattā sā puna cittassa vimokkhoti uddhaṭoti āha ‘‘arahattaphalasaṅkhāto vimokkho’’ti. Atha vā yo yaṃ kiñci dhammaṃ anupādiyitvā parinibbānavasena cittassa cittasantatiyā, tappaṭibaddhakammajarūpasantatiyā ca vimokkho vimuccanaṃ apunappavattivasena vigamo, etadatthāya etassa vigamassatthāya evāti evaṃ nigamanavasenapettha attho veditabbo.
367在《随问行偈颂》中,“善巧而具慧者”,指的是正自觉者。“所作”,意思是已生起、已宣说。“由彼……”等句中,“由彼”的意思是:因为不了知已作与未作,就是不了知前后次第;对其他比丘的已作未作,也同样不知道——这就是其含义。“与自己相似者”,意思是:因为具有前面所说的那些过失,所以与自己相似。
367. Anuyogavattagāthāsu kusalena buddhimatāti sammāsambuddhena. Katanti nibbattitaṃ, pakāsitanti attho. Tenevātiādīsu teneva katākatassa ajānaneva pubbāparaṃ ajānanassa, aññassapi bhikkhuno yaṃ katākataṃ hoti, tampi na jānātīti attho. Attano sadisāyāti yathāvuttehi dosehi yuttatāya attanā sadisāya.