(六)1. 盖品
(6) 1. Nīvaraṇavaggo
1-2. 《盖经》等的注释
1-2. Āvaraṇasuttādivaṇṇanā
51-5251-52. 在第二经的第一部分中,“障碍”是指它们障碍善法;“盖”是指它们遮止善法。这里,“障碍”是说它们从一开始就围住善法的生起;“遮止”的意思是完全阻挡。因此,“从障碍的角度”是指从一开始就阻挡善法生起的角度;“从盖的角度”是指完全阻挡的角度——这里的含义应当这样理解。因为五盖生起时,不让尚未生起的世间和出世间智慧生起;已经生起的八等至或五神通,它们也会切断并令其退堕,因此被称为“令智慧羸弱”。这里的中断和退堕,就是不让那些尚未生起的智慧生起。这样,对于广大智慧和出世间智慧,以及一部分有限智慧,盖法成为它们不生的原因;对于其他智慧,盖法则摧毁其能力,所以说它们“令智慧羸弱”。不靠修行作意,普通人依本性就能生起的法,就是“人法”;或者说,能带来人类存在的法就是“人法”,即不殊胜的、有限的善法。这种法即使在没有佛出世时也存在,经中也针对它说“以低劣的梵行,投生到刹帝利家”(Jā. 1.8.75)。“足以成为圣者的圣者状态”,就是“足以成为圣者”,意思是说有能力达到圣者状态。智与见本身就是智与见的殊胜,而它既是足以成为圣者的,又是智与见的殊胜,所以叫“足以成为圣者的智与见殊胜”。
51-52. Dutiyassa paṭhame āvarantīti āvaraṇā, nīvārayantīti nīvaraṇā. Ettha ca āvarantīti kusaladhammuppattiṃ ādito parivārenti. Nīvārayantīti niravasesato vārayantīti attho, tasmā āvaraṇavasenāti ādito kusaluppattivāraṇavasena. Nīvaraṇavasenāti niravasesato vāraṇavasenāti evamettha attho daṭṭhabbo. Yasmā pañca nīvaraṇā uppajjamānā anuppannāya lokiyalokuttarāya paññāya uppajjituṃ na denti, uppannāpi aṭṭha samāpattiyo pañca vā abhiññā upacchinditvā pātenti, tasmā ‘‘paññāya dubbalīkaraṇā’’ti vuccanti. Upacchindanaṃ pātanañcettha tāsaṃ paññānaṃ anuppannānaṃ uppajjituṃ appadānameva. Iti mahaggatānuttarapaññānaṃ ekaccāya ca parittapaññāya anuppattihetubhūtā nīvaraṇadhammā itarāsaṃ samatthataṃ vihanantiyevāti paññāya dubbalīkaraṇā vuttā. Bhāvanāmanasikārena vinā pakatiyā manussehi nibbattetabbo dhammoti manussadhammo, manussattabhāvāvaho vā dhammo manussadhammo, anuḷāraṃ parittakusalaṃ. Yaṃ asatipi buddhuppāde vattati, yañca sandhāyāha ‘‘hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjatī’’ti (jā. 1.8.75). Alaṃ ariyāya ariyabhāvāyāti alamariyo, ariyabhāvāya samatthoti vuttaṃ hoti. Ñāṇadassanameva ñāṇadassanaviseso, alamariyo ca so ñāṇadassanaviseso cāti alamariyañāṇadassanaviseso.
“智见”这个词,可以指天眼通,也可以指观智、道智、果智、省察智,乃至一切知智。比如“不放逸者成就智见”这句里,智见指的是天眼通。“他将心导向、投向智见”这句里,指的是观智。“他们不可能对智、对见、对无上正觉有所证得”这句里,指的是道智。“我证得了这超越常人的圣者智见殊胜,这是一种安乐的住处”这句里,指的是果智。“我心中生起了智与见:我的解脱不可动摇,这是最后一生,从此不再有后有”这句里,指的是省察智。“我心中生起了智与见:阿罗罗·迦蓝七天前去世……”这句里,指的是一切知智。但在这里,指的是出世间法。在这里,天眼通能了知色处,就像眼识能看见一样,所以称为智见。观智能以同样方式了知、看见遍作相和诸法的三种特相,所以称为智见。道智能以不迷惑的方式通达、了知涅槃或四圣谛,所以称为智见。果智则应依涅槃来理解。省察智是以完全照亮道所证得之义的方式,称为智见。一切知智是以无障碍、以遍眼的方式,称为智见。“被毁坏的时机”就是已被耗尽、已被占据的时机。第二段很浅显。
Ñāṇadassananti ca dibbacakkhupi vipassanāpi maggopi phalampi paccavekkhaṇañāṇampi sabbaññutaññāṇampi vuccati. ‘‘Appamatto samāno ñāṇadassanaṃ ārādhetī’’ti (ma. ni. 1.311) hi ettha dibbacakkhu ñāṇadassanaṃ nāma. ‘‘Ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmetī’’ti (dī. ni. 1.234) ettha vipassanāñāṇaṃ. ‘‘Abhabbā te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāyā’’ti (a. ni. 4.196) ettha maggo. ‘‘Ayamañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti (ma. ni. 1.328) ettha phalaṃ. ‘‘Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi, akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’ti (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 16; paṭi. ma. 2.30) ettha paccavekkhaṇañāṇaṃ. ‘‘Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi ‘sattāhakālakato āḷāro kālāmo’’’ti (ma. ni. 1.284; 2.340) ettha sabbaññutaññāṇaṃ. Idha pana lokuttaradhammo adhippeto. Ettha ca rūpāyatanaṃ jānāti cakkhuviññāṇaṃ viya passati cāti ñāṇadassanaṃ, dibbacakkhu. Sammasanūpacāre ca dhammalakkhaṇattayañca tathā jānāti passati cāti ñāṇadassanaṃ, vipassanā. Nibbānaṃ cattāri vā saccāni asammohappaṭivedhato jānāti passati cāti ñāṇadassanaṃ, maggo. Phalaṃ pana nibbānavaseneva yojetabbaṃ. Paccavekkhaṇā maggādhigatassa atthassa sabbaso jotanaṭṭhena ñāṇadassanaṃ. Sabbaññutā anāvaraṇatāya samantacakkhutāya ca ñāṇadassanaṃ. Byādiṇṇakāloti pariyādinnakālo. Dutiyaṃ uttānameva.
3-4. 勤支经等的注释
3-4. Padhāniyaṅgasuttādivaṇṇanā
53-5453-54. 在第三经中,“勤修”就是精勤修行,指专注于修习的瑜伽行者;他所处的这种修习状态,就是勤修,也就是精勤的状态。具有精勤这一特质的人,叫“勤者”,但这里把ka音转成了ya音,所以说成“勤支者”。由于经中说“从发起愿心以来就已具备”,所以不只是菩萨,独觉菩萨和声闻菩萨也同样有从发愿以来就有的信,也就是“辗转传来的信”这一说法。不过,这里是以最殊胜的方式来解说的,所以才说“一切知菩萨”。另外,还有一种由证得而来的信,与最上道果相应,也叫“证得的信”,这就是被说成入流者构成要素的那种信。所谓“不动性”,是指不被对立面所压倒,因而具有坚定不移的性质。“净信”,是指全心投入、信解,在值得净信的对象上生起欢喜和信赖。“善通达”,就是彻底通达。就像以那种通达,一切知智已经到手一样,是那样地通达。对于以佛陀的善觉性而信不动摇、不颤动的人,若说以法的善法性、僧伽的善行道性,通过那种证得,他的信反而不如此,这是不可能的、没有道理的。因此世尊说:“诸比丘,于佛净信者,于法净信者,于僧净信者”等等。精勤之力得以成就,是因为他想到“确实依这条行道,我将从老死中解脱”,于是恭敬地精勤修行。
53-54. Tatiye padahatīti padahano, bhāvanamanuyutto yogī, tassa bhāvo bhāvanānuyogo padahanabhāvo. Padhānamassa atthīti padhāniko, ka-kārassa ya-kāraṃ katvā ‘‘padhāniyo’’ti vuttaṃ. ‘‘Abhinīhārato paṭṭhāya āgatattā’’ti vuttattā paccekabodhisattasāvakabodhisattānampi paṇidhānato pabhuti āgatasaddhā āgamanasaddā eva, ukkaṭṭhaniddesena pana ‘‘sabbaññubodhisattāna’’nti vuttaṃ. Adhigamato samudāgatattā aggamaggaphalasampayuttā cāpi adhigamasaddhā nāma, yā sotāpannassa aṅgabhāvena vuttā. Acalabhāvenāti paṭipakkhena anadhibhavanīyattā niccalabhāvena. Okappananti okkanditvā adhimuccanaṃ, pasāduppattiyā pasādanīyavatthusmiṃ pasīdanameva. Suppaṭividdhanti suṭṭhu paṭividdhaṃ. Yathā tena paṭividdhena sabbaññutaññāṇaṃ hatthagataṃ ahosi, tathā paṭividdhaṃ. Yassa buddhasubuddhatāya saddhā acalā asampavedhi, tassa dhammasudhammatāya saṅghasuppaṭipannatāya tena paṭivedhena saddhā na tathāti aṭṭhānametaṃ anavakāso. Tenāha bhagavā – ‘‘yo, bhikkhave, buddhe pasanno dhamme pasanno saṅghe pasanno’’tiādi. Padhānavīriyaṃ ijjhati ‘‘addhā imāya paṭipadāya jarāmaraṇato muccissāmī’’ti sakkaccaṃ padahanato.
“appa”这个词表示“不存在”,就像在“声音少……中略……然而……”这类说法里那样,所以注释者说“无病”。“能平等消化”是指对所吃食物以均衡的方式消化的习性。因为消化力强地去消化,就会因消化力过盛、胆汁失调等而引起疾病;消化力弱地去消化,就会因功能低下、风失调等而引起疾病,因此说“不太冷、不太热”。由于众生消化力的强弱不同,所以依次有耐寒耐热的能力,因此说“极能承受寒冷”等。如实地发露过失,就叫显露自己,所以说“如实地揭示自己的缺点”。“导向生灭”是指能通达诸行的生与灭,这就是这里的含义,所以说“生与灭”等。“清净”是指没有杂染。“能够穿透”是指能依彼分断的方式殊胜地断除。“导向那苦的灭尽”是就那种苦而说:在这智未证得时,那苦还可能生起;已证得时,那苦便不再生起。正因如此,这位瑜伽行者被称为“小入流者”。第四经的含义已经清楚。
Appa-saddo abhāvattho ‘‘appasaddassa…pe… kho panā’’tiādīsu viyāti āha ‘‘arogo’’ti. Samavepākiniyāti yathābhuttamāhāraṃ samākāreneva pacanasīlāya. Daḷhaṃ katvā pacantī hi gahaṇī ghorabhāvena pittavikārādivasena rogaṃ janeti, sithilaṃ katvā pacantī mandabhāvena vātavikārādivasena tenāha ‘‘nātisītāya nāccuṇhāyā’’ti. Gahaṇitejassa mandapaṭutāvasena sattānaṃ yathākkamaṃ sītuṇhasahatāti āha ‘‘atisītalaggahaṇiko’’tiādi. Yāthāvato accayadesanā attano āvikaraṇaṃ nāmāti āha ‘‘yathābhūtaṃ attano aguṇaṃ pakāsetā’’ti. Udayatthagāminiyāti saṅkhārānaṃ udayañca vayañca paṭivijjhantiyāti ayamettha atthoti āha ‘‘udayañcā’’tiādi. Parisuddhāyāti nirupakkilesāya. Nibbijjhituṃ samatthāyāti tadaṅgavasena savisesaṃ pajahituṃ samatthāya. Tassa dukkhassa khayagāminiyāti yaṃ dukkhaṃ imasmiṃ ñāṇe anadhigate pavattirahaṃ, adhigate na pavatti, taṃ sandhāya vadati. Tathāhesa yogāvacaro ‘‘cūḷasotāpanno’’ti vuccati. Catutthaṃ uttānameva.
《母子经》的注释
5. Mātāputtasuttavaṇṇanā
55第五项中,“信任”是指没有猜疑、心相续的状态。“进入”是指心在那里投入。“取得”是指取得自己的立足处。“耗尽”是指把善法的机会耗尽。
55. Pañcame vissāsoti visacchāyasantāno bhāvo. Otāroti tattha cittassa anuppaveso. Gahetvāti attano eva okāsaṃ gahetvā. Khepetvāti kusalavāraṃ khepetvā.
“Ghaṭṭeyyā”的意思是:用踩踏等方式去逼迫、伤害。“以三遍知”:就是以知遍知、度遍知、断遍知这三种遍知。因为对它们来说,从任何地方都没有怖畏,所以叫“无有恐怖”,意思就是无所畏惧。已经到达四种瀑流的彼岸,或者说到达轮回大瀑流的尽头。因此说“彼岸,称为涅槃”等等。
Ghaṭṭeyyāti akkamanādivasena bādheyya. Tīhi pariññāhīti ñātatīraṇappahānasaṅkhātāhi tīhi pariññāhi. Natthi etesaṃ kutoci bhayanti akutobhayā, nibbhayāti attho. Catunnaṃ oghānaṃ, saṃsāramahoghasseva vā pāraṃ pariyantaṃ gatā. Tenāha ‘‘pāraṃ vuccati nibbāna’’ntiādi.
第6篇 亲教师经的注释
6. Upajjhāyasuttavaṇṇanā
56第六经中,所谓“身体沉重”,指的是身体僵硬,而这种僵硬是以沉重为前提的,所以说“已生沉重性”。“不显现”就是不显示出来,因为各种原因而不出现在眼前。因此他说:“四方和四隅都不出现在我面前。”这里其余的内容都很明显。
56. Chaṭṭhe madhurakabhāvo nāma sarīrassa thambhitattaṃ, taṃ pana garubhāvapubbakanti āha ‘‘sañjātagarubhāvo’’ti . Na pakkhāyantīti nappakāsenti, nānākāraṇato na upaṭṭhahanti. Tenāha ‘‘catasso disā ca anudisā ca mayhaṃ na upaṭṭhahantī’’ti. Sesamettha uttānameva.
《应常省察处经》注释
7. Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭṭhānasuttavaṇṇanā
57在第七经的注释里,“老法”中的“法”字,就像在“无忘失法涅槃”等说法中那样,是“本性、本质”的同义词。所以,“老法”的意思就是:以老为本性,具有衰老的性质。因此注释里说“老的自性”等等。其余几个词也是同样的理解方式。“业的继承者”:业应当给出的,他领受,所以叫业的继承者,意思是自己承受所积之业的果报。不过,那“遗产”是从原因的角度借用来说的,即“业是我的遗产,是我的所有物”,就像“诸比丘,由于采纳善法,这功德就这样增长”那样。生处和果实在自性上虽然不同,却像没有分别一样混融在一起。因此说“业是我的生处、我的因”。因为执著“我的”而被绑在一起,所以叫“亲属”,包括亲戚和同血统的人;而业是绝对相关联的,所以说“业是我的亲属”。“依止”就是依靠。因为对众生来说,没有像业那样可靠的依靠。
57. Sattame jarādhammoti dhamma-saddo ‘‘asammosadhammo nibbāna’’ntiādīsu (su. ni. 763) viya pakatipariyāyo, tasmā jarāpakatiko jiṇṇasabhāvoti attho. Tenāha ‘‘jarāsabhāvo’’tiādi. Sesapadesupi eseva nayo. Kammunā dātabbaṃ ādiyatīti kammadāyādo, attanā yathūpacitakammaphalabhāgīti attho. Taṃ pana dāyajjaṃ kāraṇūpacārena vadanto ‘‘kammaṃ mayhaṃ dāyajjaṃ santakanti attho’’ti āha yathā ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu, evamidaṃ puññaṃ vaḍḍhatī’’ti (dī. ni. 3.80). Yonīhi phalaṃ sabhāvato bhinnampi abhinnaṃ viya missitaṃ hoti. Tenāha ‘‘kammaṃ mayhaṃ yoni kāraṇa’’nti. Mamattavasena bajjhantīti bandhū, ñāti sālohito ca, kammaṃ pana ekantasambandhavāti āha ‘‘kammaṃ mayhaṃ bandhū’’ti. Patiṭṭhāti avassayo. Kammasadiso hi sattānaṃ avassayo natthi.
依仗年轻而生起的骄慢,就是想着“等老了再修功德吧,我们现在还年轻”,以年轻为依靠而产生的自负。健康骄慢则是这样想的:“我没病,已经过了六十岁或七十岁,连一片诃梨勒果都不用吃,别人却说自己哪里痛、要吃药,到处奔波,还有谁像我这样没病呢?”像这样产生的自负就是健康骄慢。一切众生的生命本来就是脆弱的,而且总是伴随着痛苦。如果不观察这两点,反而盯着生命能持续不断、生活所需容易得到,就这样想:“我过去长寿,我现在长寿,我将来也会长寿;我过去过得快乐,我现在过得快乐,我将来也会过得快乐。”像这样产生的自负,就是命骄慢。
Yobbanaṃ ārabbha uppannamadoti ‘‘mahallakakāle puññaṃ karissāma, daharamha tāvā’’ti yobbanaṃ apassāya mānakaraṇaṃ. ‘‘Ahaṃ nirogo saṭṭhi vā sattati vā vassāni atikkantāni, na me harītakakhaṇḍampi khāditabbaṃ, ime panaññe ‘asukaṃ no ṭhānaṃ rujjati, bhesajjaṃ khādāmā’ti vicaranti, ko añño mayā sadiso nirogo nāmā’’ti evaṃ mānakaraṇaṃ ārogyamado. Sabbesampi jīvitaṃ nāma pabhaṅguraṃ dukkhānubandhañca, tadubhayaṃ anoloketvā pabandhaṭṭhitiṃ paccayasulabhatañca nissāya ‘‘ciraṃ jīviṃ, ciraṃ jīvāmi, ciraṃ jīvissāmi, sukhaṃ jīviṃ, sukhaṃ jīvāmi, sukhaṃ jīvissāmī’’ti evaṃ mānakaraṇaṃ jīvitamado.
远离所依是指远离欲的所依。所依有四种:欲所依、蕴所依、烦恼所依、行所依。欲也被称为“所依”,因为它是“依于五种欲功德而生起的乐与喜悦,这就是诸欲的滋味”这段经文所说的乐的立足处,依据“乐在这里被依止”这个说法。蕴也是所依,因为是以蕴为根本的苦的立足处;烦恼也是所依,因为它们是恶趣苦的立足处;行也是所依,因为它们是存在苦的立足处。其余部分很容易理解。
Upadhirahitanti kāmūpadhirahitaṃ. Cattāro hi upadhī – kāmūpadhi, khandhūpadhi, kilesūpadhi, abhisaṅkhārūpadhīti. Kāmāpi ‘‘yaṃ pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ kāmānaṃ assādo’’ti (ma. ni. 1.166) evaṃ vuttassa sukhassa adhiṭṭhānabhāvato ‘‘upadhiyati ettha sukha’’nti iminā vacanatthena ‘‘upadhī’’ti vuccati, khandhāpi khandhamūlakassa dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato, kilesāpi apāyadukkhassa adhiṭṭhānabhāvato, abhisaṅkhārāpi bhavadukkhassa adhiṭṭhānabhāvato. Sesaṃ suviññeyyameva.
第八至第十篇《离车族童子经》等注释
8-10. Licchavikumārakasuttādivaṇṇanā
58-60在第八经中,“有财产者”这里,“财”指的是财富;拥有财的人就是财主,也就是财富的主人。因为它能带来利益,所以叫“财产”,意思是财物、财富。按照自己的意愿处理村里事务的人,叫“村主”,村主就是村长。
58-60. Aṭṭhame sāpateyyanti ettha saṃ vuccati dhanaṃ, tassa patīti sapati, dhanasāmiko. Tassa hitāvahattā sāpateyyaṃ, drabyaṃ, dhananti attho. Attano rucivasena gāmakiccaṃ netīti gāmaniyo, gāmaniyoyeva gāmaṇiko.
“依此而活命的人”:因为他们是靠着、依赖别人过活,所以经文说“那些依此而活命的人”。比如有一个大家族,靠它生活的家族能有五十个甚至六十个,这句话就是针对这些人说的。剩下的内容很容易理解。第九经等则意思浅显明白。
Anvāya upanissāya jīvanasīlā anujīvinoti āha ‘‘ye ca etaṃ upanissāya jīvantī’’ti. Ekaṃ mahākulaṃ nissāya paṇṇāsampi saṭṭhipi kulāni jīvanti, te manusse sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva. Navamādīni uttānatthāneva.