礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
《增支部》· 《五集注》· 第一五十经巴利
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Aṅguttaranikāye · Pañcakanipāta-ṭīkā · 1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ
1. 有学力品复注
26 段
《简略经》的注释巴利
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
1 在《五集》的第一经里,即使就相应诸法本身而言,坚固性也还是属于“力”的范畴;不过,面对种种对立法而不可动摇,这种殊胜的不可动摇性,才被说为“力”的意义——也就是所说的“于无信上不动摇”。巴利
1. Pañcakanipātassa paṭhame kāmaṃ sampayuttadhammesu thirabhāvopi balaṭṭho eva, paṭipakkhehi pana akampanīyattaṃ sātisayaṃ balaṭṭhoti vuttaṃ – ‘‘assaddhiye na kampatī’’ti.
《广说经》等的注释巴利
2-6. Vitthatasuttādivaṇṇanā
2-6 第二处中,“感到惭”就是羞耻、厌离。因为“惭”的特相是厌恶恶行,所以解释说“厌离,就是这里的意思”。“感到愧”就是畏惧。因为“愧”的特相是畏惧恶行。巴利
2-6. Dutiye hirīyatīti lajjati virajjati. Yasmā hirī pāpajigucchanalakkhaṇā, tasmā ‘‘jigucchatīti attho’’ti vuttaṃ. Ottappatīti utrasati. Pāputrāsalakkhaṇañhi ottappaṃ.
已策励精进,是指精进没有退缩、没有萎顿。因此说“心不退缩”。“为了断”是为了彻底断除。诸善法的“具足”,其实就是证得,因此说“为了获得”。巴利
Paggahitavīriyoti saṅkocaṃ anāpannavīriyo. Tenāha ‘‘anosakkitamānaso’’ti. Pahānatthāyāti samucchinnatthāya. Kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadā nāma samadhigamo evāti āha ‘‘paṭilābhatthāyā’’ti.
界词本来有“去处”的意思,在这里则成了“觉悟”的意思,所以注释者说“为了能够通达生起和灭去”。这个开示是依混合的方式来说的,所以说“依镇伏和依断除”。因此又说“也就是依观慧和依道慧”。观慧的作用是镇伏烦恼,而这种观慧还是局部的;为了显示它无余的一面,就说“由道慧带来获得”。在导向苦灭这一点上,也是同样的道理。sammā 是“如实”的意思。因为道慧具有不动摇的性质——已经断除的就是彻底断除,不再有需要断除的作用——所以道慧是依因、依理而生起的,因此说“依因依理”。至于第三项等,这里没有什么需要再说的了。巴利
Gatiatthā dhātusaddā buddhiatthā hontīti āha ‘‘udayañca vayañca paṭivijjhituṃ samatthāyā’’ti. Missakanayenāyaṃ desanā gatāti āha ‘‘vikkhambhanavasena ca samucchedavasena cā’’ti. Tenāha ‘‘vipassanāpaññāya ceva maggapaññāya cā’’ti. Vipassanāpaññāya vikkhambhanakiriyato sā ca kho padesikāti nippadesikaṃ katvā dassetuṃ ‘‘maggapaññāya paṭilābhasaṃvattanato’’ti vuttaṃ. Dukkhakkhayagāminibhāvepi eseva nayo. Sammāti yāthāvato. Akuppadhammatāya hi maggapaññāya khepitaṃ khepitameva, nāssa puna khepanakiccaṃ atthīti upāyena ñāyena sā pavattatīti āha ‘‘hetunā nayenā’’ti. Tatiyādīsu natthi vattabbaṃ.
第七 欲经注释巴利
7. Kāmasuttavaṇṇanā
7 第七经的注释:因为用这个东西割下未熟的谷穗,所以叫“asita”,也就是镰刀。因为用各种方式弯折以承挑负重、把负担挂起来,所以叫“byābhaṅgī”,也就是扁担。“善男子”在这里有两种:生族善男子和行族善男子。其中,像“那时,有一位名叫赖吒和罗的善男子,他正是那土喇果帝咖地方最上族姓人家的儿子”这样说的,是指出生在高贵家族的人,叫“生族善男子”。而像“那些凭着信心从在家出家成为出家众的善男子们”这样说的,则是不管出生在什么家族,只要具足正行,就叫“行族善男子”。这里指的是行族善男子,所以说“善男子就是行族善男子”。句中的yuttanti,意思是相称、适当,也就是这样说才恰当。这里其余的内容都很容易明白。巴利
7. Sattame asanti lūnanti tenāti asitaṃ, dāttaṃ. Vividhā ābhañjanti bhāraṃ olambenti tenāti byābhaṅgī, vidhaṃ. Kulaputtoti ettha duvidho kulaputto jātikulaputto, ācārakulaputto ca. Tattha ‘‘tena kho pana samayena raṭṭhapālo nāma kulaputto tasmiṃyeva thullakoṭṭhike aggakulikassa putto’’ti (ma. ni. 2.294) evaṃ āgato uccakulappasuto jātikulaputto nāma. ‘‘Ye te kulaputtā saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti (ma. ni. 1.34) evaṃ āgatā pana yattha katthaci kule pasutāpi ācārasampannā ācārakulaputto nāma. Idha pana ācārakulaputto adhippeto. Tenāha ‘‘kulaputtoti ācārakulaputto’’ti. Yuttanti anucchavikaṃ, evaṃ vattabbataṃ arahatīti attho. Sesamettha uttānameva.
第8篇《死没经》的注释巴利
8. Cavanasuttavaṇṇanā
8 第八经中,“信”指的是证得信。信有四种:至信、证得信、净信、入信。其中,至信生起于一切知菩萨心中。这种信是依“将至之道”而来的,大菩萨的这种信特别殊胜,因为他们不需要别人的教导,就能正确无误地把握所应信之事并加以信解。证得信是通过亲证真理而生的信,就像善觉者等人那样。净信是依“正自觉者、世尊……”等而对佛陀等生起的净信,就像摩诃劫宾那王等人那样。入信是经过热切投入、深入之后,以“正是这样”的方式确定下来的信,这就是入信。其中,净信是容易被他人引导的状态,因为仅仅听闻就能生起净信;入信则是深入所信之事、进入其中后,像是以“正是这样”的方式现前运作。巴利
8. Aṭṭhame saddhāyāti iminā adhigamasaddhā dassitā. Catubbidhā hi saddhā – āgamanīyasaddhā, adhigamasaddhā, pasādasaddhā, okappanasaddhāti. Tattha āgamanīyasaddhā sabbaññubodhisattānaṃ pavattā hoti. Āgamanīyappaṭipadāya āgatā hi saddhā sātisayā mahābodhisattānaṃ paropadesena vinā saddheyyavatthuṃ aviparītato gahetvā adhimuccanato. Saccappaṭivedhato āgatasaddhā adhigamasaddhā suppabuddhādīnaṃ viya. ‘‘Sammāsambuddho bhagavā’’tiādinā buddhādīsu uppajjanakappasādo pasādasaddhā mahākappinarājādīnaṃ viya. ‘‘Evameta’’nti okkanditvā pakkhanditvā saddahanavasena kappanaṃ okappanaṃ, tadeva saddhāti okappanasaddhā. Tattha pasādasaddhā paraneyyarūpā hoti, savanamattenapi pasīdanato. Okappanasaddhā saddheyyaṃ vatthuṃ ogāhitvā anupavisitvā ‘‘evameta’’nti paccakkhaṃ karontī viya pavattati.
9.《第一不恭敬经》注释巴利
9. Paṭhamaagāravasuttavaṇṇanā
9 第九点,appatissayo 是把 appatissava 这个词里的 va 变成 ya 之后形成的说法。所谓 patissava,是指被师长嘱咐某件事时,因为怀着恭敬而听从、应承,也就是顺从的表现,凡是这类恭敬都算。完全没有这种顺从,就是 appatissavo,也就是没有恭敬心。因此说非上首、品行不端。巴利
9. Navame appatissayoti appatissavo va-kārassa ya-kāraṃ katvā niddeso. Garunā kismiñci vutto gāravavasena patissavanaṃ, patissavo, patissavabhūtaṃ, taṃsabhāvañca yaṃ kiñci gāravaṃ. Natthi etasmiṃ patissavoti appatissavo, gāravavirahito. Tenāha ‘‘ajeṭṭhako anīcavuttī’’ti.
第十 第二不恭敬经注释巴利
10. Dutiyaagāravasuttavaṇṇanā
10 第十则中,“增长”等词的意思是:以戒而增长,以道而增广,以涅槃而圆满。或者说:以戒与定而增长,以观与道而增广,以果与涅槃而圆满。在这里,如果有人持守四种戒,由于戒行无缺等状态而极为清净,又因为能引生殊胜的道果,毫不费力就能证得道与果——就像僧护长老那样——他就是以这样的戒,在这法与律中将会获得增长。因此说“以戒而增长”。如果有人已经生起了圣道,他就像一棵根已生长的树,因稳固安立,便被称为在教法中达到了增广。因此说“以道而增广”。如果有人已经证得一切烦恼的寂灭,他就是阿罗汉,因为戒等诸法蕴都已圆满,所以达到了圆满。因此说“以涅槃而圆满”。第二种解释的道理,应按照上述方式理解。巴利
10. Dasame vuddhintiādīsu sīlena vuddhiṃ, maggena viruḷhiṃ, nibbānena vepullaṃ. Sīlasamādhīhi vā vuddhiṃ, vipassanāmaggehi viruḷhiṃ, phalanibbānehi vepullaṃ. Ettha ca yassa catubbidhaṃ sīlaṃ akhaṇḍādibhāvappavattiyā suparisuddhaṃ visesabhāgiyattā appakasireneva maggaphalāvahaṃ saṅgharakkhitattherassa viya, so tādisena sīlena imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ āpajjissati. Tena vuttaṃ – ‘‘sīlena vuddhi’’nti. Yassa pana ariyamaggo uppanno, so virūḷhamūlo viya pādapo suppatiṭṭhitattā sāsane virūḷhiṃ āpanno nāma hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘maggena virūḷhi’’nti. Yo sabbakilesanibbānappatto, so arahā sīlādidhammakkhandhapāripūriyā sati vepullappatto hoti. Tena vuttaṃ ‘‘nibbānena vepulla’’nti. Dutiyavikappe attho vuttanayānusārena veditabbo.