第四品 法品注释
(9) 4. Dhammavaggavaṇṇanā
88第四品第一经里的“果定”,指的是在四种圣果当中的定。果慧也应当同样理解。
88. Catutthassa paṭhame phalasamādhīti catūsupi ariyaphalesu samādhi. Tathā phalapaññā veditabbā.
89在第二经中,执取相应法就是策励。不散乱就是不散乱。
89. Dutiye sampayuttadhamme pariggaṇhātīti paggāho. Na vikkhipatīti avikkhepo.
90在第三项中,以“倾向”的意思称为“名”,以“变坏”的意思称为“色”。因为观行者的意趣正在于此,所以只说“四种无色蕴”。因此他说:“已宣说了法处差别智。”
90. Tatiye namanaṭṭhena nāmaṃ. Ruppanaṭṭhena rūpaṃ. Sammasanacārassa adhippetattā ‘‘cattāro arūpakkhandhā’’tveva vuttaṃ. Tenāha ‘‘dhamma-koṭṭhāsaparicchedañāṇaṃ nāma kathita’’nti.
91在第四项里,以“了知”的意思称为“明”;以“解脱”的意思称为“解脱”。
91. Catutthe vijānanaṭṭhena vijjā. Vimuccanaṭṭhena vimutti.
92在第五经里,所谓“有”,就是“常”,因为一直存在的缘故;依常见而生起的见解,就是有见。所谓“非有”,就是断灭,因为是毁灭的意思;依非有见而生起的见解,就是非有见。这里的意思本来就很浅显,因为下面已经说过同样的道理。
92. Pañcame bhavo nāma sassataṃ sadā bhāvato, sassatavasena uppajjanadiṭṭhi bhavadiṭṭhi. Vibhavo nāma ucchedo vināsanaṭṭhena, vibhavavasena uppajjanadiṭṭhi vibhavadiṭṭhi. Uttānatthāneva heṭṭhā vuttanayattā.
95在第八经中,言语对于那个执取对立、违逆、毫不尊重的人来说是苦切的,就叫“难语者”;他的业就是难语性,也就是那个难语者以不尊重的心态所生起的思。这个状态就是难语性。所谓“这个状态”,是指上面所说的难语性确实存在,从意义上看就是难语性本身。详细来说,这在阿毗达摩中是这样说的:“其中,什么是难语性?当同梵行者教诫时,表现出难语……”从意义上看,它属于行蕴。或者说,以这种方式生起的四蕴,就是它的异名。
95. Aṭṭhame dukkhaṃ vaco etasmiṃ vippaṭikūlagāhimhi vipaccanīkasāte anādare puggaleti dubbaco, tassa kammaṃ dovacassaṃ, tassa dubbacassa puggalassa anādariyavasena pavattā cetanā. Tassa bhāvo dovacassatā. Tassa bhāvoti ca tassa yathāvuttassa dovacassassa atthibhāvo, atthato dovacassameva. Vitthārato panesā ‘‘tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāya’’nti abhidhamme āgatā. Sā atthato saṅkhārakkhandho hoti. Catunnaṃ vā khandhānaṃ etenākārena pavattānaṃ etaṃ adhivacananti vadanti.
因为与恶相应,那些无信等恶人就是他的朋友,所以叫“恶友”;这种状态就是“恶友性”。详细来说,《法集论》里这样说明:“其中,什么是恶友性?就是对于那些无信、戒行败坏、寡闻、悭吝、无慧的人,对他们的亲近、亲近、密切亲近、交往、密切交往、爱戴、密切爱戴、倾向于他们。”这恶友性也应该像难语性那样来理解。因为以某种思,一个人被称为与恶同流者,那个思,或者当时以那种方式生起的四个无色蕴,就是恶友性。
Pāpayogato pāpā assaddhādayo puggalā etassa mittāti pāpamitto, tassa bhāvo pāpamittatā. Vitthārato panesā ‘‘tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā. Yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā’’ti (dha. sa. 1333) evaṃ āgatā. Sāpi atthato dovacassatā viya daṭṭhabbā. Yāya hi cetanāya puggalo pāpasampavaṅko nāma hoti, sā cetanā cattāropi vā arūpino khandhā tadākārappavattā pāpamittatā.
96第九经中,对于那位执取随顺、迎合、恭敬态度的人来说,言语对他是容易的,因此称为“易语”等;而那些具有信等善法的人是此人的朋友,因此称为“善友”等——应当知道,这些含义是依照与前文所说的相反方式来理解的。
96. Navame sukhaṃ vaco etasmiṃ padakkhiṇagāhimhi anulomasāte sādare puggaleti subbacotiādinā, kalyāṇā saddhādayo puggalā etassa mittāti kalyāṇamittotiādinā vuttavipariyāyena attho veditabbo.
97第十经中,地界等以及乐界、欲界等,其实都已经包含在这些界里面。开示了对这些界的善巧,也就等于开示了对乐界、欲界等的善巧,所以世尊说“十八界”。所谓“以界为知”,这里说的是能辨别十八界各自本性的闻慧、持慧、遍察慧和通达慧。其中,对诸界的闻慧和持慧属于闻所成慧,其余的属于修所成慧。在这当中,遍察慧是世间慧,因为它属于观;其余的慧则是出世间慧。以相等方式、以无常等方式作意,就是作意;对此达到熟练善巧,就是作意善巧。仅仅对十八界进行遍察、通达、省察的智慧,就是作意善巧,它按初、中、后分为三种:遍察慧是它的初,通达慧是它的中,省察慧是它的后。
97. Dasame pathavīdhātuādayo sukhadhātukāmadhātuādayo ca etāsveva antogadhāti etāsu kosalle dassite tāsupi kosallaṃ dassitameva hotīti ‘‘aṭṭhārasa dhātuyo’’ti vuttaṃ. Dhātūti jānananti iminā aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ sabhāvaparicchedikā savanadhāraṇasammasanappaṭivedhapaññā vuttā. Tattha dhātūnaṃ savanadhāraṇapaññā sutamayā, itarā bhāvanāmayā. Tatthāpi sammasanapaññā lokiyā . Vipassanā hi sā, itarā lokuttarā. Lakkhaṇādivasena aniccādivasena ca manasikaraṇaṃ manasikāro, tattha kosallaṃ manasikārakusalatā. Aṭṭhārasannaṃyeva dhātūnaṃ sammasanappaṭivedhapaccavekkhaṇapaññā manasikārakusalatā, sā ādimajjhapariyosānavasena tidhā bhinnā. Tathā hi sammasanapaññā tassā ādi, paṭivedhapaññā majjhe, paccavekkhaṇapaññā pariyosānaṃ.
98在第十一经里,犯戒本身就是罪聚。不过,如果不把中间的犯戒单独算进去,就是五种;如果把它们也算进去,就是七种,所以经文说“五与七种罪聚”。所谓“知”,就是知道“这些是犯戒,犯戒有这么多,犯戒是这样发生的”。以这三种方式了知的智慧,就叫犯戒善巧。为了从犯戒中出罪而运用的羯磨语,就是羯磨语;同样性质的告白语,就是告白语。能这样了知——“依此羯磨语,就能从这种犯戒中出罪,而且这种出罪是在第一遍或第三遍告白念到‘yya’字结尾时,或在‘我将防护’这类语句结束时才成立”——对每一种犯戒的出罪界限都能辨别的智慧,就是出罪善巧。所谓出罪,就是按照所犯的戒,以适当方式使它不再成为障碍。这样,仅凭“出罪”一词,就已经把发露包含在内了。
98. Ekādasame āpattiyova āpattikkhandhā. Tā pana antarāpattīnaṃ aggahaṇena pañca, tāsaṃ gahaṇena satta hontīti āha ‘‘pañcannañca sattannañca āpattikkhandhāna’’nti. Jānananti ‘‘imā āpattiyo, ettakā āpattiyo, evañca tāsaṃ āpajjanaṃ hotī’’ti jānanaṃ. Evaṃ tippakārena jānanapaññā hi āpattikusalatā nāma. Āpattito vuṭṭhāpanappayogatāya kammabhūtā vācā kammavācā, tathābhūtā anussāvanavācā. ‘‘Imāya kammavācāya ito āpattito vuṭṭhānaṃ hoti, hontañca paṭhame, tatiye vā anussāvane yya-kāraṃ patte, ‘saṃvarissāmī’ti vā pade pariyosite hotī’’ti evaṃ taṃ taṃ āpattīhi vuṭṭhānaparicchedajānanapaññā āpattivuṭṭhānakusalatā. Vuṭṭhānanti ca yathāpannāya āpattiyā yathā tathā anantarāyatāpādanaṃ. Evaṃ vuṭṭhānaggahaṇeneva desanāyapi saṅgaho siddho hoti.