(七)2. 乐品解说
(7) 2. Sukhavaggavaṇṇanā
6565. 第二品第一偈中,以一切欲乐成就为根本的乐,是指以毫无剩余地享用和受用各种事物所带来的成就为因的欲乐。以出家为根本的乐,是指以出家为因的远离之乐。
65. Dutiyassa paṭhame sabbakāmanipphattimūlakaṃ sukhanti anavasesaupabhogaparibhogavatthunipphattihetukaṃ kāmasukhaṃ. Pabbajjāmūlakaṃ sukhanti pabbajjāhetukaṃ pavivekasukhaṃ.
66第二偈中,“欲”指五种欲乐功德,也指一切三界之法。因为经中已经说过:“一切三界之法,从令人贪求的意义上说就是‘欲’。”(《大义释》1)“出离”指出家,因为已经脱离了家庭的束缚;或者就是指涅槃——
66. Dutiye kāmeti pañca kāmaguṇe, sabbepi vā tebhūmake dhamme. Vuttañhetaṃ ‘‘sabbepi tebhūmakā dhammā kamanīyaṭṭhena kāmā’’ti (mahāni. 1). Nekkhammaṃ vuccati pabbajjā gharabandhanato nikkhantattā. Nibbānameva vā –
出家、初禅、涅槃和观。
一切善法,都可以称为出离。
‘‘Pabbajjā paṭhamaṃ jhānaṃ, nibbānañca vipassanā; Sabbepi kusalā dhammā, nekkhammanti pavuccare’’ti. (itivu. aṭṭha. 109) –
67在第三首偈颂中,“所依”指的是五取蕴。依靠它而生的乐,就是“有所依乐”。与它相反的,是不依靠它的乐,也就是“无所依乐”——出世间乐。
67. Tatiye upadhī vuccanti pañcupādānakkhandhā, tannissitaṃ sukhaṃ upadhisukhaṃ. Tappaṭipakkhato nirupadhisukhaṃ lokuttarasukhaṃ.
68在第四首偈颂中,属于轮回的乐,就是轮回乐。以涅槃为所缘的乐,就是离轮回乐。
68. Catutthe vaṭṭapariyāpannaṃ sukhaṃ vaṭṭasukhaṃ. Nibbānārammaṇaṃ sukhaṃ vivaṭṭasukhaṃ.
69第五首偈颂里说的“杂染”,就是被染污的意思。所以经文才说“导向轮回的乐”。“离转乐”则是指与道和果同时生起的乐。
69. Pañcame saṃkilesanti saṃkiliṭṭhaṃ. Tenāha ‘‘vaṭṭagāmisukha’’nti. Vivaṭṭasukhanti maggaphalasahagataṃ sukhaṃ.
70第六个偈颂里说:只有圣者的乐才是圣乐;因为它既是圣的又是乐,所以也叫圣乐。只有非圣者的乐才是非圣乐;因为它既非圣又是乐,所以也叫非圣乐。
70. Chaṭṭhe ariyānameva sukhaṃ ariyasukhaṃ, ariyañca taṃ sukhañcātipi ariyasukhaṃ. Anariyānameva sukhaṃ anariyasukhaṃ. Anariyañca taṃ sukhañcātipi anariyasukhaṃ.
71在第七首偈颂中,“彼”(taṃ)指的是心所乐。
71. Sattame tanti cetasikasukhaṃ.
72第八首偈颂里说“与喜一起存在”,所以是“有喜的”,也就是和喜相伴的乐。从自性和离染这两方面看,它里面没有喜,所以是“无喜的乐”。不过,义注在这里只举出了禅那乐,并且说“在世间有喜的乐当中,世间无喜的乐是最上”。因为世间无喜的乐确实可以得到最上,所以应当知道,这是打破了地界的区分之后而成为最上的。
72. Aṭṭhame saha pītiyā vattatīti sappītikaṃ, pītisahagataṃ sukhaṃ. Sabhāvato virāgato ca natthi etassa pītīti nippītikaṃ sukhaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ panettha jhānasukhameva uddhaṭaṃ, tathā ca ‘‘lokiyasappītikasukhato lokiyanippītikasukhaṃ agga’’nti vuttaṃ. Lokiyanippītikampi hi aggaṃ labbhatevāti bhūmantaraṃ bhinditvā aggabhāvo veditabbo.
73第九项中,自性就是乐的那种乐,叫“乐受乐”,它不像舍受乐那样以非乐为自性。虽然在这里,与身识相应的也是乐受乐,但义注里只说是“三禅中的乐”。
73. Navame sātasabhāvameva sukhaṃ sātasukhaṃ, na upekkhāsukhaṃ viya asātasabhāvaṃ. Kāmañcettha kāyaviññāṇasahagatampi sātasukhameva, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘tīsu jhānesu sukha’’nteva vuttaṃ.
74第十项中,与定相应的乐就是定乐;不与定相应的乐就是非定乐。
74. Dasame samādhisampayuttaṃ sukhaṃ samādhisukhaṃ. Na samādhisampayuttaṃ sukhaṃ asamādhisukhaṃ.
75在第十一首中,这是经中的说法,所以说为“有喜的二禅”。
75. Ekādasame suttantakathā esāti ‘‘sappītikaṃ jhānadvaya’’nti vuttaṃ.
7777. 在第十三首偈颂里,“色界禅那”中的“色”是省略了后面的词;它以它为所缘,所以叫“以色为所缘”。至于举出第四禅,则是为了说明它有对立面,但具有同等的相应能力,不见得有对立面。所谓“任何色”,就是任何以变坏为特征的色。通过否定它,就应当知道什么是无色。
77. Terasame rūpajjhānaṃ rūpaṃ uttarapadalopena, taṃ ārammaṇaṃ etassāti rūpārammaṇaṃ. Catutthajjhānaggahaṇaṃ pana yadassa paṭiyogī, tena samānayogakkhamadassanaparaṃ. Yaṃ kiñci rūpanti yaṃ kiñci ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ. Tappaṭikkhepena arūpaṃ veditabbaṃ.