第25章 堕罪怖畏品
(25) 5. Āpattibhayavaggo
《破僧者经》的注释
1. Saṅghabhedakasuttavaṇṇanā
243243. 第五品的第一经里,“关于争论诤事等”说的是四种诤事:争论诤事、指责诤事、犯戒诤事、义务诤事。其中,比丘们依据“是法”或“非法”等十八种事由而争论,这种争论就叫争论诤事。由于戒行败坏,或者行仪、见解、谋生方式败坏,而进行指责、批评和举罪,这种指责就叫指责诤事。论母中列出的五种,加上分别广解中的两种,一共七种犯戒蕴,这就叫犯戒诤事。执行僧伽的四种羯磨,比如告白等,这就叫义务诤事。这里剩下的部分意思都很明白。
243. Pañcamassa paṭhame vivādādhikaraṇādīsūti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti imesu catūsu. Tattha dhammoti vā adhammoti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo, idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma. Sīlavipattiyā vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ yo anuvādo upavadanā ceva codanā ca, idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma. Mātikāya āgatā pañca, vibhaṅge dveti sattapi āpattikkhandhā, idaṃ āpattādhikaraṇaṃ nāma. Saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ, idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma. Sesamettha uttānameva.
2-3. 犯戒怖畏经等的注释
2-3. Āpattibhayasuttādivaṇṇanā
244-5第二经中,“bhassati”的意思是被丢弃,因为毫无用处而被扔掉,所以叫“bhasma”,也就是“chārikā”(灰烬)。装灰的袋子叫“bhaṇḍikā”,即“bhasmapuṭa”(灰袋)。因此说:“bhasmapuṭa(灰袋)就是chārikābhaṇḍika(灰烬袋)”。第三经的意思很明白。
244-5. Dutiye bhassati niratthakabhāvena khipīyatīti bhasmaṃ, chārikā. Tassa puṭaṃ bhaṇḍikā bhasmapuṭaṃ. Tenāha ‘‘bhasmapuṭanti chārikābhaṇḍika’’nti. Tatiyaṃ uttānatthameva.
4-7. 卧姿等经的注释
4-7. Seyyāsuttādivaṇṇanā
246-9在第四经的注释中,“饿鬼”指的是去往后世的人。不过,因为这些人在这世间已经命终,寿命已经断绝,所以说“已死”,意思就是死亡。或者也可以说,是去往后世、以投生到饿鬼趣的方式受生,因此注释中说:“或者,投生在饿鬼界中的,就叫做饿鬼。”他们因为痛苦生起,没办法侧身躺着睡。
246-9. Catutthe petāti peccabhāvaṃ gatā. Te pana yasmā idha katakālakiriyā kālena katajīvitucchedā honti, tasmā vuttaṃ ‘‘kālakatā vuccantī’’ti, matāti attho. Atha vā peccabhavaṃ gatā, petūpapattivasena nibbattiṃ upagatāti attho. Tenāha ‘‘atha vā petavisaye nibbattā petā nāmā’’ti. Ekena passena sayituṃ na sakkonti dukkhuppattito.
以“威光炽盛”这句话,显示狮子无所畏惧的特质。其他胆小的野兽回到自己的住处后,先是满怀恐惧,然后才随便躺下;而狮子无所畏惧,本性具念,就像比丘一样,先安立正念才躺下。因此说“两只前爪”等。把左前爪放在右前爪上,也就是把两只前爪放在同一个位置。后爪也按同样的方式理解,应知也是放在同一个位置;这种安放位置的特征正是基于无所畏惧。至于“抬起头”等所说的狮子动作,应知就像毫无恐惧地醒来一样,纯粹是无所畏惧本性所成就的自然状态。狮子伸懒腰,是为了让长时间保持同一姿势的身体各部位在行走等动作中恢复灵活。发出三遍狮子吼,是为了让威势薄弱的其他兽王心生恐惧而逃离。
Tejussadattāti iminā sīhassa abhīrukabhāvaṃ dasseti. Bhīrukā sesamigā attano āsayaṃ pavisitvā santāsapubbakaṃ yathā tathā sayanti, sīho pana abhīruko sabhāvato satokārī bhikkhu viya satiṃ upaṭṭhapetvāva sayati. Tenāha ‘‘dve purimapāde’’tiādi. Dakkhiṇe purimapāde vāmassa purimapādassa ṭhapanavasena dve purimapāde ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā. Pacchimapāde vuttanayeneva idhāpi ekasmiṃ ṭhāne ṭhapanaṃ veditabbaṃ, ṭhitokāsasallakkhaṇaṃ abhīrukavaseneva. Sīsaṃ pana ukkhipitvātiādinā vuttasīhakiriyā anutrastappabujjhanā viya abhīrubhāvasiddhadhammatāvasenevāti veditabbā. Sīhavijambhanaṃ ativelaṃ ekākāre ṭhapitānaṃ sarīrāvayavānaṃ gamanādikiriyāsu yogyabhāvāpādanatthaṃ. Tikkhattuṃ sīhanādanadanaṃ appesakkhamigarājehi parittāsapariharaṇatthaṃ.
比丘们,这称为如来卧。这句话表明:第四禅那卧就叫作如来卧。在这里,以没有烦扰的状态而持续运作,所以叫“卧”;第四禅那本身就是卧,所以叫第四禅那卧。那么,那第四禅那是什么呢?是入出息念的第四禅那。因为世尊就安住在那里面,增长观智,次第证得最高的道,然后成为如来。这个(入出息念的第四禅那)叫作近因,而不是卧。不过,因为《大般涅槃经》里说“世尊从第四禅那出来后就直接般涅槃了”,所以有些人认为,世间的第四禅那等至就是如来卧。如果这样说的话,那如来卧就只在般涅槃的时候才出现,可是世尊并不是经常安住在世间第四禅那等至里。这里应该理解为:依最高的果而运作的第四禅那,才是如来卧。其中,就像众生的卧以睡眠为特征,是依有分心而发生的,而且随着他们最初的结生而大多数时候都那样运作;同样,世尊随着圣者的结生而大多数时候都那样运作、以最高果为体的第四禅那,应该理解为就是如来卧。第五经等的内容意思很明白。
Ayaṃvuccati, bhikkhave, tathāgataseyyāti iminā catutthajjhānaseyyā tathāgataseyyā nāmāti dasseti. Seti abyāvaṭabhāvena pavattati etthāti seyyā, catutthajjhānameva seyyā catutthajjhānaseyyā. Kiṃ pana taṃ catutthajjhānanti? Ānāpānacatutthajjhānaṃ. Tattha hi ṭhatvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā bhagavā anukkamena aggamaggaṃ adhigantvā tathāgato jātoti. Tayidaṃ padaṭṭhānaṃ nāma na seyyā, tathāpi yasmā ‘‘catutthajjhānasamanantarā bhagavā parinibbāyī’’ti mahāparinibbāne (dī. ni. 2.219) āgataṃ, tasmā lokiyacatutthajjhānasamāpatti eva tathāgataseyyāti keci. Evaṃ sati parinibbānakālikāva tathāgataseyyā āpajjati, na ca bhagavā lokiyacatutthajjhānasamāpajjanabahulo vihāsi. Aggaphalavasena pavattaṃ panettha catutthajjhānaṃ veditabbaṃ. Tattha yathā sattānaṃ niddūpagamalakkhaṇā seyyā bhavaṅgacittavasena hoti, sā pana nesaṃ paṭhamajātisamanvayā yebhuyyavuttikā, evaṃ bhagavato ariyajātisamanvayaṃ yebhuyyavuttikaṃ aggaphalabhūtaṃ catutthajjhānaṃ tathāgataseyyāti veditabbaṃ. Pañcamādīni uttānatthāni.
第八 第一言说经的注释
8. Paṭhamavohārasuttavaṇṇanā
250-253250-253. 第八经中,“非圣者”指不善、卑劣的人。“言说”指日常的言谈或表述,比如声称“我已见”这样的话。在这里,应当根据引发各种言说的思(意志)来理解其含义。第九经等诸经中,没有需要额外说明的。
250-253. Aṭṭhame anariyānanti asādhūnaṃ nihīnānaṃ. Vohārāti saṃvohārā abhilāpā vā, ‘‘diṭṭhaṃ mayā’’ti evaṃvāditā. Ettha ca taṃtaṃsamuṭṭhāpakacetanāvasena attho veditabbo. Navamādīsu natthi vattabbaṃ.