(24)第四 业品
(24) 4. Kammavaggo
《简略经》的注释
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
232232. 在第四品的第一部经里,“黑”是指污秽,意思是让心变得不光明洁净。不过这里特指已经达到业道程度的业,所以经文说“十不善业道”。或者,因为以黑生类为因,所以叫黑,因此说“黑果”。投生到恶趣,以及在人间遭遇灾厄,就是黑果,也就是所说的那种黑暗状态。“产生”是指令其生起。“白”是指洁白,意思是让心变得光洁。或者,因为以白生类为因,所以叫白,因此说“白果”。投生到天界,以及在人间获得祥瑞,就是白果,也就是所说的那种光明状态。不过,经中用最殊胜的说明方式,说“投生于天界”,意思就是令其产生。“杂业”是指有时黑、有时白,以这种混合方式所造的业。说完“有苦乐果”之后,为了说明其中苦乐生起的方式,便说了“杂业确实……”等话。业的黑白名称,是因为以黑白生类为因。而能摧毁黑白两者、导向灭尽的业尽之业,在这里也被当作“白”的同义词,所以说“两者……等,这就是此处的含义”。其中,“两者之果”是指所证得的黑白两种果报。因为含摄在成就中的果报,在这里被称为白和白果,而不是指彻底清净的圣果之果。
232. Catutthassa paṭhame kāḷakanti malīnaṃ, cittassa appabhassarabhāvakaranti attho. Taṃ panettha kammapathappattameva adhippetanti āha ‘‘dasaakusalakammapatha’’nti. Kaṇhābhijātihetuto vā kaṇhaṃ. Tenāha ‘‘kaṇhavipāka’’nti. Apāyūpapatti manussesu ca dobhaggiyaṃ kaṇhavipāko, yaṃ tassa tamabhāvo vutto. Nibbattanatoti nibbattāpanato. Paṇḍarakanti odātaṃ, cittassa pabhassarabhāvakaranti attho. Sukkābhijātihetuto vā sukkaṃ. Tenāha ‘‘sukkavipāka’’nti. Saggūpapatti manussasobhaggiyañca sukkavipāko, yaṃ tassa jotibhāvo vutto. Ukkaṭṭhaniddesena pana ‘‘sagge nibbattanato’’ti vuttaṃ, nibbattāpanatoti attho. Missakakammanti kālena kaṇhaṃ kālena sukkanti evaṃ missakavasena katakammaṃ. Sukhadukkhavipākanti vatvā tattha sukhadukkhānaṃ pavattiākāraṃ dassetuṃ ‘‘missakakammaṃ hī’’tiādi vuttaṃ. Kammassa kaṇhasukkasamaññā kaṇhasukkābhijātihetutāyāti apacayagāmitāya tadubhayaviddhaṃsakassa kammakkhayakarakammassa idha sukkapariyāyopi icchitoti āha ‘‘ubhaya…pe… ayamettha attho’’ti. Tattha ubhayavipākassāti yathādhigatassa ubhayavipākassa. Sampattibhavapariyāpanno hi vipāko idha sukkaṃ sukkavipākoti adhippeto, na accantaparisuddho ariyaphalavipāko.
第二 详细经的注释
2. Vitthārasuttavaṇṇanā
233在第二经中,“有恼害”是指与苦俱行;意思是,由自己生起的苦而成为有苦,这里说的是能导致苦。“身行”等当中,通过身门执取等作用而达到动摇的十二种不善思,名为有恼害身行。通过语门,以唇舌动作发出言语而现起的同样十二种不善思,名为语行。还没有达到身语两门的动摇,只是在暗中独自思惟的人,在意门生起的不善思,名为心行。因此应当知道,在三门中,以身恶行等区分的不善思本身就是行。“积集”是指努力造作;那种努力造作,由于众缘和合而成,就像把东西收拢揉成一团。“有苦世间”说的是恶趣世间。“果报之触”,是以触为首,说明在那里生起的果报。“随欲自在鬼”,这是就多数情况而说;其他堕入恶趣的众生,也是有时乐、有时苦。“为了断除它”,是为了使前面所说的业达到不再生起的法性。“那思”,是指趋向损减的思。因此说:“应当知道,这是趋向还灭、出世间的道思。”
233. Dutiye sabyābajjhanti vā sadukkhaṃ, attanā uppādetabbena dukkhena sadukkhanti attho, dukkhasaṃvattanikanti vuttaṃ hoti. Kāyasaṅkhārādīsu kāyadvāre gahaṇādivasena copanappattā dvādasa akusalacetanā abyābajjhakāyasaṅkhāro nāma. Vacīdvāre hanusaṃcopanavasena vacībhedappavattikā tāyeva dvādasa vacīsaṅkhāro nāma. Ubhayacopanaṃ appatvā raho cintentassa manodvāre pavattā manosaṅkhāro nāma. Iti tīsupi dvāresu kāyaduccaritādibhedā akusalā cetanāva saṅkhārāti veditabbā. Abhisaṅkharotīti āyūhati, taṃ pana āyūhanaṃ paccayasamavāyasiddhito saṅkaḍḍhitvā piṇḍanaṃ viya hoti. Sadukkhaṃ lokanti apāyalokamāha. Vipākaphassāti phassasīsena tattha vipākappavattamāha. Vemānikapetāti idaṃ bāhullato vuttaṃ, itaresampi vinipātikānaṃ kālena sukhaṃ, kālena dukkhaṃ hoti. Tassa pahānāyāti tassa yathāvuttassa kammassa anuppattidhammatāpādanāya. Yā cetanāti yā apacayagāminicetanā. Tenevāha ‘‘vivaṭṭagāminī maggacetanā veditabbā’’ti.
3-9. 首那卡亚那等经的注释
3-9. Soṇakāyanasuttādivaṇṇanā
234-240在第三经中,“尊者,前些日子,更前些日子”这句话里,昨天这一天叫“前”,从昨天再往前叫“更前”,所以注释说“从紧挨着过去的那一天算起”等等。这样,通过这两个词的实际用法,依次说明了“前”和“更前”的关系。即便如此,这里所说的“更前”,从那时往后看,较近的就叫“前”,较远的就叫“更前”。就像“此岸”和“彼岸”一样,“更前”也是依靠相对关系才成立的。其余的解释和前面说的一样。第四经等以下,文义很清楚。
234-240. Tatiye purimāni, bhante, divasāni purimatarānīti ettha hiyyo divasaṃ purimaṃ nāma, tato paraṃ purimataranti āha ‘‘atītānantaradivasato paṭṭhāyā’’tiādi. Iti imesu dvīsu pavattito yathākkamaṃ purimapurimatarabhāvo dassito. Evaṃ santepi yadettha ‘‘purimatara’’nti vuttaṃ, tato pabhuti yaṃ yaṃ oraṃ, taṃ taṃ purimaṃ. Yaṃ yaṃ paraṃ, taṃ taṃ purimataraṃ orapārabhāvassa viya purimatarabhāvassa ca apekkhāsiddhattā. Sesaṃ vuttanayameva. Catutthādīni uttānatthāneva.
《沙门经》等的注释
10-11. Samaṇasuttādivaṇṇanā
241-2第十经里说的“其余诸句”,就是指“这里还有第二位沙门”等等那些剩下的句子。就像“远离诸欲”这句话里定下的规则,在“远离不善法”那里也同样成立,因为两边都想表达限定的意思,这里也一样。所以注释里说“第二等也同样”等等。因为只有证得沙门果,才算真正意义上的沙门,所以这里就依四种果位来讲四种沙门。在这个地方,说的正是四种住果的沙门,因为这里取的是“已止息罪恶的沙门”这个意思。那为什么这里不像《大般涅槃经》那样,把住道的人以及为证道而修行的人也收进来呢?这是随顺所化众生的根器和意乐。在那部经里,世尊为了说明“即使为了证道而修观,在外道教法中也找不到,更何况证道与证果”,所以说了“于正法律中但具一分行持者,外道中也没有沙门”。而在这里,只取已经达到究竟的各自沙门性,所以只取了住果的沙门,因为住果者比住道者更殊胜、更值得供养。这个道理,从这两部经开示的差别就能看出来。“空虚”就是空寂。“空洞”就是没有实质,因为对还在修行路上的人来说,还没有实质可言。
241-2. Dasame sesapadesupīti ‘‘idha dutiyo samaṇo’’tiādīsu sesapadesupi. Yathā hi ‘‘vivicceva kāmehī’’ti (dī. ni. 1.226; ma. ni. 1.271, 287, 297; saṃ. ni. 2.152; a. ni. 4.123) ettha kato niyamo ‘‘vivicca akusalehī’’ti etthāpi katoyeva hoti sāvadhāraṇaatthassa icchitabbattā, evamidhāpīti. Tenāha ‘‘dutiyādayopi hī’’tiādi. Sāmaññaphalādhigamavasena nippariyāyato samaṇabhāvoti tesaṃ vasenettha cattāro samaṇā desitā. Imasmiñhi ṭhāne cattāro phalaṭṭhakasamaṇāva adhippetā samitapāpasamaṇaggahaṇato. Kasmā panettha mahāparinibbāne viya maggaṭṭhā tadatthāya paṭipannāpi na gahitāti? Veneyyajjhāsayato. Tattha hi maggādhigamatthāya vipassanāpi ito bahiddhā natthi, kuto maggaphalānīti dassentena bhagavatā ‘‘ñāyassa dhammassa padesavattī, ito bahiddhā samaṇopi natthī’’ti (dī. ni. 2.214) vuttaṃ. Idha pana niṭṭhānappattameva taṃtaṃsamaṇabhāvaṃ gaṇhantena phalaṭṭhakasamaṇāva gahitā, maggaṭṭhato phalaṭṭho savisesaṃ dakkhiṇeyyoti. Svāyamattho dvīsu suttesu desanābhedeneva viññāyatīti. Rittāti vivittā. Tucchāti nissārā paṭipannakasārābhāvato.
由这些而宣说,所以叫“议论”。这些议论是诸见行者宣说种种见解的机缘,因此注释说“四种常住论”等等。其中,四种常住论:依所得而有三种,依推论而有一种,这样共为四种常住论。证得宿命智的外道,钝根者只能忆念百千生,中根者能忆念十成坏劫,利根者能忆念四十成坏劫,无法超过这个数目。他这样忆念之后,就宣称“我与世界是常住的”。而推论者则以推论所击发、随顺观察、由自己辩才而宣称“我与世界是常住的”。因此说“依所得有三种,依推论有一种,这样共为四种常住论”。
Pavadanti etehīti pavādā. Diṭṭhigatikānaṃ nānādiṭṭhidīpakasamayāti āha ‘‘cattāro sassatavādā’’tiādi. Tattha cattāro sassatavādāti lābhivasena tayo, takkivasena ekoti evaṃ cattāro sassatavādā. Pubbenivāsañāṇalābhī titthiyo mandapañño anekajātisatasahassamattaṃ anussarati, majjhapañño dasa saṃvaṭṭavivaṭṭakappāni, tikkhapañño cattālīsa saṃvaṭṭavivaṭṭakappāni, na tato paraṃ. So evaṃ anussaranto ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti abhivadati, takkī pana takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti abhivadati. Tena vuttaṃ ‘‘lābhivasena tayo, takkivasena ekoti evaṃ cattāro sassatavādā’’ti.
主张“众生和诸行中有一部分是常住的”,这种论说就叫一分常住论。它又是依据四种情况生起的:从梵身天、戏笑放逸天、意愤害天的生命结束后投生到这里的,以及靠推论的人,按这四种情况生起,所以说“四种一分常住论”。
Sattesu saṅkhāresu ca ekaccaṃ sassatanti pavatto vādo ekaccasassatavādo. So pana brahmakāyikakhiḍḍāpadosikamanopadosikattabhāvato cavitvā idhāgatānaṃ takkino ca uppajjanavasena catubbidhoti āha ‘‘cattāro ekaccasassatavādā’’ti.
四种有边无边论者:这里,“边”的意思是到达尽头、走到终点,也就是界限。否定它,就是“无边”。“边”和“无边”合起来叫“有边无边”,这是用总称来指代,或者像“缘名色而有六处”这类说法一样,是省略式的表达。与有边无边相伴的论说,就叫有边无边论,比如“矛在走”这种说法;或者以有边无边为依托,比如“床在响”这种说法。持有这种论说的人,就是有边无边论者。他们提出这样的主张:“我及世界是有边的,我及世界是无边的,我及世界既有边又无边,我及世界既非有边也非无边。”这样生起的论说有四种。第一种,是依据尚未扩展的遍处,把那个遍处执取为我和世界;第二种,是依据已扩展的遍处而说;第三种,是横向扩展了遍处,但上下尚未扩展;第四种,则是依据推测而说。在这里,前三种论说因为是针对有边、无边、既有边又无边而生起的,所以算作有边无边论者,这还说得通;但最后一种论说是否定这两者的,怎么能算有边无边论者呢?正因为它是否定这两者的。其实,否定有边无边的论说,也仍然属于有边无边的范围,因为它就是针对这个而生起的。
Cattāro antānantikāti ettha amati gacchati ettha vosānanti anto, mariyādā. Tappaṭisedhena ananto. Anto ca ananto ca antānanto sāmaññaniddesena, ekasesena vā ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatana’’ntiādīsu (ma. ni. 3.126; udā. 1) viya. Antānantasahacarito vādo antānanto yathā ‘‘kuntā carantī’’ti. Antānantasannissayo vā yathā ‘‘mañcā ghosantī’’ti. So etesaṃ atthīti antānantikā. ‘‘Antavā attā ca loko ca, anantavā attā ca loko ca, antavā ca anantavā ca attā ca loko ca, nevantavā nānantavā’’ti evaṃ pavattavādā cattāro. Avaḍḍhitakasiṇassa taṃ kasiṇaṃ attāti ca lokoti ca gaṇhantassa vasena paṭhamo vutto, dutiyo vaḍḍhitakasiṇassa vasena vutto, tatiyo tiriyaṃ vaḍḍhetvā uddhamadho avaḍḍhitakasiṇassa, catuttho takkivasena vutto. Ettha ca yuttaṃ tāva purimānaṃ tiṇṇaṃ vādānaṃ antañca anantañca antānantañca ārabbha pavattavādattā antānantikattaṃ, pacchimassa pana tadubhayanisedhanavasena pavattavādattā kathamantānantikattanti? Tadubhayappaṭisedhanavasena pavattavādattā eva. Antānantikappaṭisedhavādopi hi antānantavisayo eva taṃ ārabbha pavattattā.
“不死”就是不会死。那是什么?就是按照“对我来说也不是这样”这类方式,属于执持见解的人那种没有边际的见解和言论。种种摇摆不定,就叫作“散乱”。依于“不死”的见解或言论而摇摆不定,就是“不死矫乱”。持有这种论调的人,就是“不死矫乱论者”。另一种说法:有一种鱼叫“不死”,它在水里浮上沉下、游来游去,就是抓不住;同样,这种论调也东飘西荡、游移不定,让人抓不住,所以叫“不死矫乱”。持有这种论调的人,就是不死矫乱论者。这种论调因为害怕说妄语、因为贪欲、因为恐惧、因为愚痴这四种原因而展开,所以说“四种不死矫乱论者”。
Na maratīti amarā. Kā sā? ‘‘Evantipi me no’’tiādinā (dī. ni. 1.62) nayena pariyantarahitā diṭṭhigatikassa diṭṭhi ceva vācā ca. Vividho khepoti vikkhepo, amarāya diṭṭhiyā, vācāya vā vikkhepoti amarāvikkhepo, so etassa atthīti amarāvikkhepiko. Atha vā amarā nāma macchajāti, sā ummujjanādivasena udake sandhāvamānā gāhaṃ na gacchati, evamevaṃ ayampi vādo ito cito ca sandhāvati, gāhaṃ na upagacchatīti amarāvikkhepoti vuccati, so etesaṃ atthīti amarāvikkhepikā. Svāyaṃ vādo musāvādānuyogachandarāgabhayamohabhāvahetukatāya catudhā pavattoti āha ‘‘cattāro amarāvikkhepikā’’ti.
无因生论是指:认为诸蕴的生起不需要任何先前的智慧,只是偶然、随意,无论什么原因,就被执为“我”和“世界”。这种见解以无因生起的行相为所缘,因为依止并伴随着那种行相而转起,所以称为“无因生”——就像说“床发出声音”“矛在行走”一样。持有这种见解的人,就是无因生论者。按所得和推论来分,所以说有“两种无因生论者”。
Adhicca yathicchakaṃ yaṃ kiñci kāraṇaṃ kassaci buddhipubbaṃ vā vinā samuppannoti attalokasaññitānaṃ khandhānaṃ adhicca pavattiākārārammaṇaṃ dassanaṃ tadākārasannissayena pavattito tadākārasahacaritatāya ca ‘‘adhiccasamuppanna’’nti vuccati yathā ‘‘mañcā ghosanti’’, ‘‘kuntā carantī’’ti ca. Taṃ etesaṃ atthīti adhiccasamuppannikā. Lābhivasena takkivasena ca ‘‘dve adhiccasamuppannikā’’ti vuttaṃ.
说“有想”的这种主张,就叫有想论;此论于彼等存在,故称有想论者。按色四重和一向乐四重这四个四重来算,共有十六种有想论。应当知道,在这其中,按前面两组四重来算,有八种有想论,另外八种则是非想非非想论。因为仅在那里是执取“我是有想”者的那些见解,而在这里则是“无想”与“非想非非想”。
Saññīti pavatto vādo saññivādo, so etesaṃ atthīti saññivādā. Rūpicatukkaṃ ekantasukhacatukkanti imesaṃ catunnaṃ catukkānaṃ vasena soḷasa saññivādā. Imesuyeva purimānaṃ dvinnaṃ catukkānaṃ vasena aṭṭha saññivādā, aṭṭha nevasaññināsaññivādā veditabbā. Kevalañhi tattha ‘‘saññī attā’’ti gaṇhantānaṃ tā diṭṭhiyo, idha asaññīti ca nevasaññīnāsaññīti ca.
七种断灭论:就是依止在人的存在状态、欲界天的存在状态、色界天的存在状态,以及四种无色界的存在状态这七种有身之上,以施设有情断灭的方式,而说七种断灭论。
Satta ucchedavādāti manussattabhāve kāmāvacaradevattabhāve rūpāvacarattabhāve catubbidhārūpattabhāve ca ṭhatvā sattassa ucchedapaññāpanavasena satta ucchedavādā.
五种现法涅槃论:是指通过享受五种欲乐,以及享受四种色界禅那之乐,而宣称在现前的生活中就能得到涅槃的论说。所谓“现法”,就是指眼前当下、可以直接体验的事物,这是对在各自处境中所获得的生命状态的称呼。在现前的生活中达到涅槃,就叫“现法涅槃”,意思是就在这个生命体当中,苦得到止息。主张这种说法的人,就是“现法涅槃论者”。
Pañca diṭṭhadhammanibbānavādāti pañcakāmaguṇaupabhogavasena catubbidharūpajjhānasukhaparibhogavasena ca diṭṭhadhamme nibbūtipaññāpanavādā. Diṭṭhadhammoti paccakkhadhammo vuccati, tattha tattha paṭiladdhattabhāvassetaṃ adhivacanaṃ. Diṭṭhadhamme nibbānaṃ diṭṭhadhammanibbānaṃ, imasmiṃyeva attabhāve dukkhavūpasamanti attho. Taṃ vadantīti diṭṭhadhammanibbānavādā.
“理趣”的意思是了知、趣向、通达;这个理趣本身就是法,因为它是导向涅槃的因,所以世尊说“理趣之法”。为什么在这些之外的地方没有沙门呢?因为那些地方不是福田。就像芥子不能在针尖上停留,火不能在水面上燃烧,种子不能在光滑的岩石上生长,同样,在外道的各种处所中,这些沙门不会出现,只有在这个教法里才会出现。为什么?因为这里是良田。应当知道,外道处所不是福田、这个教法是良田,是因为圣道的无与有。因此世尊说:
Ñāyati kamati paṭivijjhatīti ñāyo, so eva nibbānasampāpakahetutāya dhammoti āha ‘‘ñāyassa dhammassā’’ti. Ito bahiddhā samaṇopi natthītiādīsu kasmā panete aññattha natthīti? Akkhettatāya. Yathā hi na āragge sāsapo tiṭṭhati, na udakapiṭṭhe aggi jalati, na piṭṭhipāsāṇe bījāni viruhanti, evamevaṃ bāhiresu titthāyatanesu na ime samaṇā uppajjanti, imasmiṃyeva sāsane uppajjanti. Kasmā? Sukkhettatāya. Sā pana nesaṃ akkhettatā sukkhettatā ca ariyamaggassa abhāvato bhāvato ca veditabbā. Tenāha bhagavā –
须跋陀罗,在任何一个教法和戒律体系里,如果找不到圣八支道,那里就找不到沙门,找不到第二位沙门,找不到第三位沙门,也找不到第四位沙门。须跋陀罗,在任何一个教法和戒律体系里,如果能找到圣八支道,那里就能找到沙门,能找到第二位沙门,能找到第三位沙门,也能找到第四位沙门。须跋陀罗,在这个教法和戒律体系里,就能找到圣八支道。须跋陀罗,只有在这里才有沙门,这里有第二位沙门,这里有第三位沙门,这里有第四位沙门;其他教派的主张都是空的,没有真正的沙门。
‘‘Yasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati, samaṇopi tattha na upalabbhati, dutiyopi tattha samaṇo na upalabbhati, tatiyopi tattha samaṇo na upalabbhati, catutthopi tattha samaṇo na upalabbhati. Yasmiñca kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, samaṇopi tattha upalabbhati, dutiyopi tattha… tatiyopi tattha… catutthopi tattha samaṇo upalabbhati. Imasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati. Idheva, subhadda, samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo, suññā parappavādā samaṇebhi aññehī’’ti (dī. ni. 2.214).
圣道的有无,应当从极清净的戒和极清净的止观修习的有无来了解。而这两者的有无,又以法是恶说还是善说为根本原因;法是恶说还是善说,则取决于它是不是由正等正觉者所宣说。因为外道的教派不是福田,佛教才是福田。就像一只手足红润、鬃毛光亮的狮子——兽王,不会住在坟场或垃圾堆里,而是深入广达三千由旬的雪山,只住在宝珠窟中;又像六牙象王,不会投生在牧象场等九种低劣的象族里;又像云马王,不会投生在驴族或劣马族中,只会投生在信度河畔的信度马族里;又像能满足一切欲望、令人喜爱的摩尼宝珠,不会出现在垃圾堆或土石堆里,只会出现在大山深处;又像吞舟鱼王,不会出现在小池塘里,只会出现在深达八万四千由旬的大海中;又像身长一百五十由旬的金翅鸟王,不会住在村口的蓖麻林等处,而是飞入大海,只住在森跋利湖中;又像持国天王的天鹅,不会住在村口的水坑等处,而是带领九万只天鹅,只住在心峰山;又像统御四洲的转轮王,不会投生在低贱家族中,只会投生在血统纯正的刹帝利家族里。同样地,在此等沙门中,哪怕一位沙门也不会出现在外道的教派里,只会出现在以圣道庄严的佛教中。因此世尊说:“诸比丘,只有在这里才有沙门……其他外道的沙门都是空无的。”第十一品没有需要再说的了。
Ariyamaggassa ca abhāvo bhāvo ca suparisuddhassa sīlassa suparisuddhāya samathavipassanābhāvanāya abhāvato bhāvato ca veditabbo. Tadubhayañca durakkhātasvākkhātabhāvahetukaṃ . So ca asammāsambuddhappaveditattā. Yasmā titthāyatanaṃ akkhettaṃ, sāsanaṃ khettaṃ, tasmā yathā surattahatthapādo bhāsurakesarabhāro sīho migarājā na susāne vā saṅkārakūṭe vā paṭivasati, tiyojanasahassavitthataṃ pana himavantaṃ ajjhogāhetvā maṇiguhāyameva vasati, yathā ca chaddanto nāgarājā na gocariyahatthikulādīsu navasu kulesu uppajjati, yathā ca valāhako assarājā na gadrabhakule vā ghoṭakakule vā uppajjati, sindhutīre pana sindhavakuleyeva uppajjati, yathā ca sabbakāmadadaṃ manoharaṃ maṇiratanaṃ na saṅkārakūṭe vā paṃsupabbatādīsu vā uppajjati, vipulapabbatabbhantareyeva uppajjati, yathā ca timirapiṅgalo maccharājā na khuddakapokkharaṇīsu uppajjati, caturāsītiyojanasahassagambhīre mahāsamuddeyeva uppajjati, yathā ca diyaḍḍhayojanasatiko supaṇṇarājā na gāmadvāre eraṇḍavanādīsu paṭivasati, mahāsamuddaṃ pana ajjhogāhetvā simbalidahavaneyeva paṭivasati, yathā ca dhataraṭṭho suvaṇṇahaṃso na gāmadvāre āvāṭakādīsu paṭivasati, navutihaṃsasahassaparivāro pana hutvā cittakūṭeyeva paṭivasati, yathā ca catuddīpissaro cakkavattirājā na nīcakule uppajjati, asambhinnajātiyakhattiyakuleyeva pana uppajjati, evamevaṃ imesu samaṇesu ekasamaṇopi na aññattha titthāyatane uppajjati, ariyamaggaparikkhate pana buddhasāsaneyeva uppajjati. Tenāha bhagavā – ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo…pe… suññā parappavādā samaṇebhi aññehī’’ti (ma. ni. 1.139-140; a. ni. 4.241). Ekādasame natthi vattabbaṃ.