(13)3. 怖畏品巴利
(13) 3. Bhayavaggo
1. 《自责经》的注释巴利
1. Attānuvādasuttavaṇṇanā
121 121. 在第三品的第一经中,“自责者生起的恐惧”,是指做了恶行的人自我谴责时生起的恐惧。“由三十二种刑罚引发的恐惧”,是就在家众而说的;但对出家众来说,由戒律惩罚所生起的恐惧也被算作惩罚恐惧。其余内容很容易理解。巴利
121. Tatiyassa paṭhame attānaṃ anuvadantassa uppajjanakabhayanti attānaṃ anuvadantassa pāpakammino uppajjanakabhayaṃ. Dvattiṃsakammakāraṇe paṭicca uppajjanakabhayanti agārikānaṃ vasena vuttaṃ , anagārikānaṃ pana vinayadaṇḍaṃ paṭicca uppajjanakabhayampi daṇḍabhayanteva saṅkhaṃ gacchati. Sesaṃ suviññeyyameva.
2. 《波浪怖畏经》的注释巴利
2. Ūmibhayasuttavaṇṇanā
122 122. 在第二部经中,这是忿与忧恼的同义语。这里,以恼怒为特征的是忿;而那个忿,由于对心和身体造成强烈压迫、折磨,产生极度苦恼,所以叫忧恼。应当看到它就像波浪一样:它反复生起,覆盖住与之相伴的众生,不让他抬起头来。就像有人进入外面的水中,沉没在波浪里淹死;同样,在这教法中,沉没在忿与忧恼里就会还俗。因此,忿与忧恼被称为“波浪之怖”。这是贪食者的同义语。就像有人进入外面的水中被鳄鱼咬死;同样,在这教法中,由于贪食者的习性——也就是贪食的状态,因为贪求利养而以邪命维持生活,戒等功德被毁坏,法身被吞食,就会还俗。因此,贪食者的习性被称为“鳄鱼之怖”。巴利
122. Dutiye kodhūpāyāsassetaṃ adhivacananti ettha kujjhanaṭṭhena kodho, sveva cittassa kāyassa ca atippamaddanamathanuppādanehi daḷhaāyāsaṭṭhena upāyāso. Anekavāraṃ pavattitvā attanā samavetaṃ sattaṃ ajjhottharitvā sīsaṃ ukkhipituṃ adatvā ūmisadisatā daṭṭhabbā. Yathā hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo ūmīsu osīditvā marati, evaṃ imasmiṃ sāsane kodhūpāyāse osīditvā vibbhamati, tasmā kodhūpāyāso ‘‘ūmibhaya’’nti vutto. Odarikattassetaṃ adhivacananti yathā hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo kumbhīlena khādito marati, evaṃ imasmiṃ sāsane odarikattena odarikabhāvena āmisagedhena micchājīvena jīvikakappanena nāsitasīlādiguṇatāya khāditadhammasarīro vibbhamati, tasmā odarikattaṃ ‘‘kumbhīlabhaya’’nti vuttaṃ.
“念未现前”是指没有把身至念提起来。“不防护”是指没有关闭。“这是五欲的同义语”:就像有人跳进外面的水里,被漩涡卷进去淹死;同样,在这教法里出家之后,若沉入五欲的漩涡,就会还俗。被欲贪战胜的众生,从这边到那边、从那边到这边,就这样在悦意色等所缘所形成的漩涡里把自己转来转去,以至于对那超出这些之外的出离,连心都生不起来。五欲就是这样把人卷入灾祸,所以应当看出五欲与漩涡是相似的。巴利
Anupaṭṭhitāya satiyāti kāyagataṃ satiṃ anuṭṭhāpetvā. Asaṃvutehīti apihitehi. Pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacananti yathā hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo āvaṭṭe nimujjitvā marati, evaṃ imasmiṃ sāsane pabbajito pañcakāmaguṇāvaṭṭe nimujjitvā vibbhamati. Kāmarāgābhibhūto hi satto ito ca etto, etto ca itoti evaṃ manāpiyarūpādivisayasaṅkhāte āvaṭṭe attānaṃ saṃsāretvā yathā tato bahibhūte nekkhamme cittampi na uppādeti, evaṃ āvaṭṭetvā byasanāpādanena kāmaguṇānaṃ āvaṭṭasadisatā daṭṭhabbā.
“损害”的意思是使人疲惫、心神散乱。“被贪欲所损害”就是被贪欲所损害。这是对女人的一种代称。就像有人进入外面的水域,碰上凶猛的鱼,被咬伤后死去;同样,在这个教法里,因为女人而生起的欲贪会让人还俗。所以,女人被称为“鲨鱼之怖”。女人凭借自己身为女性的姿态、欢笑和妩媚,征服并掌控那些缺乏如理作意、意志薄弱的男人;即使对方天性沉稳,她也能通过贪恋她的容貌等,让他无法完整地修成戒律等对自己有利益的法,最终把他引向不幸和灾祸。巴利
Anuddhaṃsetīti kilameti vilolati. Rāgānuddhaṃsitenāti rāgena anuddhaṃsitena. Mātugāmassetaṃ adhivacananti. Yathā hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo caṇḍamacchaṃ āgamma laddhappahāro marati, evaṃ imasmiṃ sāsane mātugāmaṃ ārabbha uppannakāmarāgo vibbhamati, tasmā mātugāmo ‘‘susukābhaya’’nti vutto. Mātugāmo hi yonisomanasikārarahitaṃ adhīrapurisaṃ itthikuttabhūtehi attano hāsabhāvavilāsehi abhibhuyya gahetvā dhīrajātikampi attano rūpādīhi sampalobhanavasena anavasesaṃ attano upakāradhamme sīlādike sampādetuṃ asamatthaṃ karonto anayabyasanaṃ pāpeti.
如果不害怕这四种恐惧而进入水中,就能获得前面说的那些好处;同样,不害怕这四种恐惧而在教法中出家,也能获得前面说的那些好处。可是,如果因为害怕这四种恐惧而不敢下水,那么依靠水来解渴、清洁身体、消除燥热、让身体轻快等好处就不会有;同样,如果因为害怕这四种恐惧而不在教法中出家,那么依靠这个教法所能得到的好处也不会有——简要地说,就是止息轮回之苦;详细地说,就是持戒等所带来的种种利益。不过,大法护长老这样说:害怕四种恐惧而不敢下水的人,无法截断水流到达对岸;不害怕而下水的人,则能够做到。同样,因为害怕而不敢在教法中出家的人,无法截断渴爱之流、见到涅槃的彼岸;不害怕而出家修行的人,则能够做到。巴利
Imāni pana cattāri bhayāni bhāyitvā yathā udakaṃ anorohantassa udakaṃ nissāya udakapipāsāvinayanaṃ sarīrasuddhipariḷāhūpasamo kāyautuggāhāpananti, evamādi ānisaṃso natthi, evamevaṃ imāni cattāri bhayāni bhāyitvā sāsane apabbajantassapi imaṃ sāsanaṃ nissāya saṅkhepato vaṭṭadukkhūpasamo, vitthārato pana sīlānisaṃsādivasena anekavidho ānisaṃso natthi. Yathā pana imāni cattāri bhayāni abhāyitvā udakaṃ orohantassa vuttappakāro ānisaṃso hoti, evaṃ imāni abhāyitvā sāsane pabbajantassapi vuttappakāro ānisaṃso hoti. Mahādhammarakkhitatthero panāha ‘‘cattāri bhayāni bhāyitvā udakaṃ anotaranto sotaṃ chinditvā paratīraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti, abhāyitvā otaranto sakkoti, evamevaṃ bhāyitvā sāsane apabbajantopi taṇhāsotaṃ chinditvā nibbānapāraṃ daṭṭhuṃ na sakkoti, abhāyitvā pabbajanto sakkotī’’ti.
第三 第一差别经的注释巴利
3. Paṭhamanānākaraṇasuttavaṇṇanā
123 在第三经的注释里,“梵身天诸天”这句话中,梵天们聚集在一起的整体就叫“梵身”,因为投生到那个群体里、属于那个群体,所以叫“梵身天”。这个名称本来应该是对所有梵身天通用的。但是,后面讲到“光音天诸天”等等时,已经把第二禅地及以上的天界都包括进去了,就像用“牛群中剩下的那些牛”来指代其余部分一样,这个名称就转而专指剩下的那部分——也就是初禅地的天众。所以要知道,这里说的“梵身天诸天”,只是指初禅地的诸天。“同去随行”的意思是结伴而行,也就是共同生活在一起。这种状态就叫“同伴性”,即共同存在、一起活动,所以说“达到共住状态”。关于“劫为寿量”:在这里,虽然梵众天等天众的寿命实际上有长有短,但这里是按最高限度来说的。为了说明这一点,才接着讲“初禅有劣……”等等。巴利
123. Tatiye brahmakāyikānaṃ devānanti ettha brahmānaṃ kāyo samūhoti brahmakāyo, tappariyāpannatāya tattha gatāti brahmakāyikā. Etāya ca sabbassapi brahmakāyassa samaññāya bhavitabbaṃ. Ābhassarānaṃ devānantiādinā pana dutiyajjhānabhūmikādīnaṃ upari gahitattā gobalībaddaññāyena tadavasiṭṭhānaṃ ayaṃ samaññā, tasmā ‘‘brahmakāyikānaṃ devāna’’nti paṭhamajjhānabhūmikānaṃyeva gahaṇaṃ veditabbaṃ. Saha byayati gacchatīti sahabyo, sahavattanako. Tassa bhāvo sahabyatā, sahapavattīti āha ‘‘sahabhāvaṃ upagacchatī’’ti. Kappo āyuppamāṇanti ettha yadipi brahmapārisajjādīnaṃ āyuno antaraṃ atthi, ukkaṭṭhaparicchedena panetaṃ vuttanti dassento ‘‘paṭhamajjhānaṃ atthi hīna’’ntiādimāha.
在“二劫为寿量”这一句里,为了说明这个限定是依据由低劣禅那投生的情况而作的,就开始说“第二禅同样按前面所说的方法,有三种”等等。在“四劫”这一句里,为了说明如果按最高限度来限定,就应该说成六十四劫,所以他说:“前面所说的‘一劫、二劫’,也要把倍数拿来理解它的含义。”那么,这里怎么得出这个意思呢?他说:“‘劫’也是表示‘倍数’的名称。”其中,最先说的劫是基数,然后乘上一倍,也就是第一轮计算。所谓“二劫”,意思是按第一轮计算,劫数变成两倍,也就是两个大劫。所谓“第二”,是指第二轮计算。所谓“四劫”,意思是按第二轮计算,把两个劫再翻一倍,就成了四个大劫。接着,前面说的那“四劫”,按照所说的方式,再进行两轮倍数计算:也就是把已经显示的四个劫,再乘四倍。意思是,把经过两轮计算得出的四个劫,再连续翻四倍。这话是说:把经过两轮计算得出的四个劫,再乘四次,就凑成六十四劫。确实是这样:四个劫在第一轮里翻倍成为八个,这八个在第二轮里翻倍成为十六个,这十六个在第三轮里翻倍成为三十二个,这三十二个在第四轮里翻倍成为六十四个。因此他说:“以这四种倍数相乘,以第一种倍数就成为八个”等等。在这里,下文在布萨经中——巴利
Dve kappā āyuppamāṇanti ettha pana hīnajjhānena nibbattānaṃ vasena ayaṃ paricchedo katoti dassetuṃ ‘‘dutiyajjhānaṃ vuttanayeneva tividhaṃ hotī’’tiādi āraddhaṃ. Cattāro kappāti ettha pana ukkaṭṭhaparicchedena catusaṭṭhi kappā vattabbāti dassento ‘‘yaṃ heṭṭhā vuttaṃ ‘kappo dve kappā’ti , kampi āharitvā attho veditabbo’’ti āha. Kathaṃ panettha ayamattho labbhatīti āha ‘‘kappoti ca guṇassapi nāma’’nti. Tattha paṭhamaṃ vutto kappo, tato ekena guṇena, ekasmiṃ vāre gaṇanāyāti attho. Dve kappā hontīti ekavāragaṇanāya kappassa dviguṇitattā dve mahākappā hontīti attho. Dutiyenāti dutiyavāragaṇanāya. Cattāroti dutiyavāragaṇanāya dvīsu kappesu dviguṇitesu cattāro mahākappā hontīti attho. Puna te cattāro kappāti vuttanayena dve vāre guṇetvā ye cattāro kappā dassitā, puna te cattāro kappā catugguṇā hontīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – dve vāre guṇetvā ye cattāro kappā dassitā, tesu catukkhattuṃ guṇitesu catusaṭṭhi kappā sampajjantīti. Tathā hi cattāro ekasmiṃ vāre guṇitā aṭṭha honti, puna te aṭṭha dutiyavāre guṇitā soḷasa honti, puna te soḷasa tatiyavāre guṇitā dvattiṃsa honti, puna te dvattiṃsa catutthavāre guṇitā catusaṭṭhi honti. Tenevāha ‘‘imehi catūhi guṇehi guṇitā ekena guṇena aṭṭha hontī’’tiādi. Ettha ca heṭṭhā uposathasutte (a. ni. 3.71) –
人间五十年,只是四天王天诸天的一日一夜。巴利
‘‘Yāni mānusakāni paññāsa vassāni, cātumahārājikānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo’’ti –
用“等等”的方式,仅显示了欲界天人的寿量。而在下面——巴利
Ādinā kāmāvacaradevānameva āyuppamāṇaṃ dassitaṃ. Heṭṭhāyeva –
比丘们,世间存在三种真实存在的人。是哪三种呢?比丘们,在这里,有一类人完全超越了色想……往生到空无边处天众当中。比丘们,空无边处天众的寿命量是两万劫。巴利
‘‘Tayome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Ākāsānañcāyatanūpagānaṃ, bhikkhave, devānaṃ vīsati kappasahassāni āyuppamāṇa’’nti (a. ni. 3.117) –
前面只用“等等”的方式,说了无色界天众的寿命长短。这里则只显示了色界天众的寿命长短。而在《分别论》(Vibhaṅga 1022)里,则用“人的寿命有多长?一百岁,或者更少,或者更多”这样的说法,显示了天、人以及色界、无色界众生的寿命长短。巴利
Ādinā arūpāvacarānaṃyeva āyuppamāṇaṃ vuttaṃ. Idha pana rūpāvacarānameva āyuppamāṇaṃ dassitaṃ. Vibhaṅgapāḷiyaṃ (vibha. 1022) pana ‘‘manussānaṃ kittakaṃ āyuppamāṇaṃ, vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’tiādinā devamanussānañceva rūpārūpāvacarasattānañca āyuppamāṇaṃ dassitaṃ.
在这里,正等正觉者限定人和天人的寿命时,并没有限定四恶趣和地居天的寿命。为什么?因为在地狱里,业本身就是标准。只要业还没有耗尽,就一直在那里受苦。其余恶趣也是这样。地居天也是以业为标准。投生到那里的众生,有的只停留七天,有的停留半个月,也有停留整整一劫的。在人间,身处在家状态的入流者也有,证得一来果、不来果乃至阿罗汉果的也有。其中的入流者等人,会一直活到寿命结束;而诸漏尽者则要么般涅槃,要么出家。为什么?因为阿罗汉果是最殊胜的功德,而在家的身份是低劣的,以那低劣的身份无法承载最殊胜的功德,所以他们要么想般涅槃,要么想出家。但地居天即使证得阿罗汉果,也会一直活到寿命结束。在六欲天中,入流者和一来者会一直活到寿命结束;不来者则必须前往色界,漏尽者则般涅槃。为什么?因为没有可以隐藏安住的地方。在色界和无色界,所有圣者都一直活到寿命结束。其中,投生在色界的入流者和一来者不再回到这里,就在那里般涅槃。这些人就叫做“禅那不来者”。巴利
Tattha sammāsambuddhena manussānaṃ devānañca āyuṃ paricchindamānena catūsu apāyesu bhummadevesu ca āyu na paricchinnaṃ. Taṃ kasmāti? Niraye tāva kammameva pamāṇaṃ. Yāva kammaṃ na khīyati, tāva paccanti. Tathā sesaapāyesu. Bhummadevānampi kammameva pamāṇaṃ. Tattha nibbattā hi keci sattāhamattaṃ tiṭṭhanti, keci aḍḍhamāsaṃ, kappaṃ tiṭṭhamānāpi atthiyeva. Tattha manussesu gihibhāve ṭhitāyeva sotāpannāpi honti, sakadāgāmiphalaṃ anāgāmiphalaṃ arahattampi pāpuṇanti, tesu sotāpannādayo yāvajīvaṃ tiṭṭhanti, khīṇāsavā pana parinibbāyanti vā pabbajanti vā. Kasmā? Arahattaṃ nāma seṭṭhaguṇaṃ, gihiliṅgaṃ hīnaṃ, taṃ hīnatāya uttamaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkoti, tasmā te parinibbātukāmā vā honti pabbajitukāmā vā. Bhummadevā pana arahattaṃ pattāpi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti, chasu kāmāvacaresu devesu sotāpannasakadāgāmino yāvajīvaṃ tiṭṭhanti, anāgāminā rūpabhavaṃ gantuṃ vaṭṭati khīṇāsavena parinibbātuṃ. Kasmā? Nilīyanokāsassa abhāvā. Rūpāvacarārūpāvacaresu sabbepi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti, tattha rūpāvacare nibbattā sotāpannasakadāgāmino na puna idhāgacchanti, tattheva parinibbāyanti. Ete hi jhānaanāgāmino nāma.
成就八等至的人,又根据什么来决定投生呢?根据他熟练的禅那。他对哪一种禅那熟练,就以那一种禅那投生。如果对所有的禅那都同样熟练,又根据什么来决定呢?根据非想非非想处等至。因为他必定只会投生到非想非非想处。投生在九个梵天界的圣弟子,可以在那里投生,也可以在上层投生,但不会在下层投生。凡夫则可以在那里投生,也可以在上层或下层投生。在五净居天和四无色界,圣弟子可以在那里投生,也可以在上层投生。投生在初禅地的不来者,遍历九个梵天界后,站在最高处般涅槃。广果天、色究竟天、非想非非想处天,这三个天界叫做“最胜有”。在这三处投生的不来者,不再往上走,也不往下走,就在那里般涅槃——这是应当了解的杂论。巴利
Aṭṭhasamāpattilābhīnaṃ pana kiṃ niyameti? Paguṇajjhānaṃ. Yadevassa paguṇaṃ hoti, tena upapajjati. Sabbesu paguṇesu kiṃ niyameti? Nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti. Ekaṃseneva hi so nevasaññānāsaññāyatane upapajjati. Navasu brahmalokesu nibbattaariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi uparūpapattipi, na heṭṭhūpapatti. Puthujjanānaṃ pana tatrūpapattipi hoti, uparūpapattipi, heṭṭhūpapattipi. Pañcasu suddhāvāsesu catūsu ca arūpesu ariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi. Paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbatto anāgāmī nava brahmaloke sodhetvā matthake ṭhito parinibbāti. Vehapphalaṃ, akaniṭṭhaṃ, nevasaññānāsaññāyatananti ime tayo devalokā seṭṭhabhavā nāma. Imesu tīsu ṭhānesu nibbattaanāgāmino neva uddhaṃ gacchanti, na adho, tattha tattheva parinibbāyantīti idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ.
第4至6经:第二差别经等注释巴利
4-6. Dutiyanānākaraṇasuttādivaṇṇanā
124-6 在第四经中,“那些法”指的是以“属于色”等方式所说的色等诸法。用“无常”这个词,是通过否定常来表明它们是无常的;也正是因为它们是生灭的、变易的、暂时存在的,所以显明它们是无常的。因为凡是已生的,都被生灭所限定;由于老和死,那同一个事物就发生变异,而且只是刹那存在。用“苦”这个词,是通过否定乐来表明它们是苦的;也正是因为它们不断逼迫、是苦的所依处,所以显明它们是苦的。因为具有生灭,它们就不断逼迫,是无间断的苦,而且正是苦的立足处。由于要靠诸缘维持,又是疾病的根源,所以是“病”。由于与苦性之箭结合,烦恼和不净从中流出,又因生、老、坏灭而肿胀、成熟、破裂,所以是“疮”。由于产生逼迫、向内刺入、难以拔出,所以是“箭”。由于带来不幸,是不善之事的所依,所以是“恶”。由于导致不自在,是疾病的立足处,所以是“疾”。由于不随自己掌控、无法支配,所以是“他”。由于会被病、老、死破坏,所以是“毁”。由于没有拥有者、居住者、造作者、感受者、安住者,所以是“空”。以否定我的含义,所以是“无我”。因为色等诸法在这里没有我,所以是无我。这样,它们自己也不是我,所以是无我。由此说明:没有造作、没有推动、是空虚的,所以是无我。为了让人容易理解,把这三相用十一个词分别展开来说明,所以说“其中”等语。第五和第六项本身意思浅显。巴利
124-6. Catutthe te dhammeti te ‘‘rūpagata’’ntiādinā nayena vutte rūpādayo dhamme. Aniccatoti iminā niccappaṭikkhepato tesaṃ aniccatamāha, tato eva ca udayavayavantato vipariṇāmato tāvakālikato ca te aniccāti jotitaṃ hoti. Yañhi nibbattaṃ hoti, taṃ udayavayaparicchinnaṃ . Jarāya maraṇena ca tadeva viparītaṃ, ittarakkhaṇameva ca hotīti. Dukkhatoti iminā sukhappaṭikkhepato tesaṃ dukkhatamāha. Tato eva ca abhiṇhappaṭipīḷanato dukkhavatthuto ca te dukkhāti jotitaṃ hoti. Udayavayavantatāya hi te abhiṇhappaṭipīḷanato nirantaradukkhatāya dukkhasseva ca adhiṭṭhānabhūtā. Paccayayāpanīyatāya rogamūlatāya ca rogato. Dukkhatāsūlayogato kilesāsucipaggharaṇato uppādajarābhaṅgehi uddhumātaparipakkapabhinnato ca gaṇḍato. Pīḷājananato, antotudanato, dunnīharaṇato ca sallato. Avaḍḍhiāvahanato aghavatthuto ca aghato. Aseribhāvajananato ābādhapadaṭṭhānatāya ca ābādhato. Avasavattanato avidheyyatāya ca parato. Byādhijarāmaraṇehi palujjanīyatāya palokato. Sāminivāsikārakavedakaadhiṭṭhāyakavirahato suññato. Attappaṭikkhepaṭṭhena anattato. Rūpādidhammā hi na ettha attā atthīti anattā. Evaṃ sayampi attā na hontīti anattā. Tena abyāpārato nirīhato tucchato anattāti dīpitaṃ hoti. Lakkhaṇattayameva sukhāvabodhanatthaṃ ekādasahi padehi vibhajitvā gahitanti dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādi vuttaṃ. Pañcamachaṭṭhāni uttānatthāneva.
第七 第一如来稀有经的注释巴利
7. Paṭhamatathāgataacchariyasuttavaṇṇanā
127 第七种情况里,因为事情正在发生、近在眼前,就该像说“正在发生”那样来表述,所以经文说“入”,意思是“已经进入”。它的光明铺展开来,遍满一万个轮围世界,光辉炽盛,所以叫“广大”。“神力”是指诸天的光辉威力。这光明胜过了诸天的光,而不是胜过了诸天本身,因此经文说“诸天”等等。它不被树木、草丛等任何东西遮挡,所以叫“无碍”,没有障蔽,因此说“常空旷”。“无覆盖”是说下方和上方都没有任何东西遮着。所以说“下亦无依托”。这里的“亦”字表明:正如下方没有能托住、承载水的大地,世界间隙是无覆盖的;同样,上方在诸轮围世界中,因为没有天宫存在,也是无覆盖、无依托的。这些地方有黑暗,所以叫“黑暗”。在这里眼识生不起来,是因为没有光明,而不是因为没有眼根。正如经文所说:“以此光明彼此相知”。当赡部洲正值正午时,东毗提诃的住民那边是日落,能看见半个日轮;对阿巴拉勾亚那的住民来说则是日出。其余各洲也是这样,所以说“于三洲中一时显现”。若不是这样,就只在两洲中显现。每一个方向各有九百九十九万由旬的黑暗被破除,这也应依同样的方式理解。“光明不能及”是说他们靠自己的光无法照亮那里。因为他们在与持双山山顶等高的虚空中行走,所以说“行于轮围山之间”。巴利
127. Sattame vattamānasamīpe vattamāne viya voharitabbanti ‘‘okkamatī’’ti āha ‘‘okkanto hotīti attho’’ti. Dasasahassacakkavāḷapattharaṇo samujjalabhāvena uḷāro. Devānubhāvanti devānaṃ pabhānubhāvaṃ. Devānañhi pabhaṃ so obhāso adhibhavati, na deve. Tenāha ‘‘devāna’’ntiādi. Rukkhagacchādinā kenaci na haññatīti aghā, asambādhā. Tenāha ‘‘niccavivarā’’ti. Asaṃvutāti heṭṭhā upari kenaci apihitā. Tenāha ‘‘heṭṭhāpi appatiṭṭhā’’ti. Tattha pi-saddena yathā heṭṭhā udakassa pidhāyikā sandhārikā pathavī natthi asaṃvutā lokantarikā, evaṃ uparipi cakkavāḷesu devavimānānaṃ abhāvato asaṃvutā appatiṭṭhāti dasseti. Andhakāro ettha atthīti andhakārā. Cakkhuviññāṇaṃ na jāyati ālokassa abhāvato, na cakkhuno. Tathā hi ‘‘tenobhāsenaaññamaññaṃ sañjānantī’’ti vuttaṃ. Jambudīpe ṭhitamajjhanhikavelāya pubbavidehavāsīnaṃ atthaṅgamavasena upaḍḍhaṃ sūriyamaṇḍalaṃ paññāyati, aparagoyānavāsīnaṃ uggamanavasena. Evaṃ sesadīpesupīti āha ‘‘ekappahāreneva tīsu dīpesu paññāyantī’’ti. Ito aññathā dvīsu eva dīpesu paññāyanti. Ekekāya disāya navanavayojanasatasahassāni andhakāravidhamanampi imināva nayena daṭṭhabbaṃ. Pabhāya nappahontīti attano pabhāya obhāsituṃ nābhisambhuṇanti. Yugandharapabbatamatthakasamappamāṇe ākāse vicaraṇato ‘‘cakkavāḷapabbatassa vemajjhena carantī’’ti vuttaṃ.
他们正忙着动手去抓来吃。“翻转过来”就是翻了个身。“折断”是从昏迷倒下的地方挣脱出来,或者因为四肢关节断开而折断。关于“极度咸涩”:这也许是因为没有日光与温热,就极度寒冷而言,才说成极度咸涩。要知道,成劫时期由成就之云降下的大雨之水,是能支撑大地的,不可能像坏劫时毁灭一切的水那样咸涩。如果真那么咸,大地也会被融化掉。又或者,由于这些饿鬼自身恶业的果报,就像平常的水在他们看来会变成脓与痰一样,这种水在他们的感知中也变得咸苦难忍,因此经文说“在极度咸涩的水中”。巴利
Byāvaṭāti khādanatthaṃ gaṇhituṃ upakkamantā. Viparivattitvāti vivaṭṭitvā. Chijjitvāti mucchāpavattiyā ṭhitaṭṭhānato muccitvā, aṅgapaccaṅgachedanavasena vā chijjitvā. Accantakhāreti ātapasantapābhāvena atisītabhāvaṃ sandhāya accantakhāratā vuttā siyā. Na hi taṃ kappasaṇṭhānaudakaṃ sampattikaramahāmeghavuṭṭhaṃ pathavisandhārakaṃ kappavināsakaudakaṃ viya khāraṃ bhavitumarahati, tathā sati pathavīpi vilīyeyya, tesaṃ vā pāpakammaphalena petānaṃ pakatiudakassa pubbakheḷabhāvāpatti viya tassa udakassa khārabhāvāpatti hotīti vuttaṃ ‘‘accantakhāre udake’’ti.
第八 第二如来稀有经注释巴利
8. Dutiyatathāgataacchariyasuttavaṇṇanā
128 128. 在第八经中,“所依”(ālaya)是指应当被享受、被亲近的东西,也就是五种欲乐。“享受”是指获得快乐、嬉戏、欢闹。或者说,“所依”是指以执著的方式亲近、以欢喜的方式享受,也就是渴爱所游走的各种境界。因为乐于这些所依,所以叫“乐于所依”。就像国王进入一座布置精美、满是花果树木的园林,因为那里的美景而感到快乐,满心欢喜、喜悦、兴奋,不会厌倦,到了傍晚也不想离开;同样,众生因为欲乐所依和渴爱所依而快乐,在轮回流转中满心欢喜、毫不厌倦地住着。因此,世尊把这两种所依比作园林,说“乐于所依”等话。这里其余的内容都很清楚。巴利
128. Aṭṭhame ālīyanti āramitabbaṭṭhena sevīyantīti ālayā, pañca kāmaguṇā. Āramantīti ratiṃ vindanti kīḷanti laḷanti. Ālīyanti vā allīyantā abhiramaṇavasena sevantīti ālayā, taṇhāvicaritāni. Tehi ālayehi ramantīti ālayārāmā. Yatheva hi susajjitaṃ pupphaphalabharitarukkhādisampannauyyānaṃ paviṭṭho rājā tāya sampattiyā ramati, sammudito āmoditappamodito hoti, na ukkaṇṭheti, sāyampi nikkhamituṃ na icchati, evamimehi kāmālayataṇhālayehi sattā ramanti, saṃsāravaṭṭe pamuditā anukkaṇṭhitā vasanti. Tena tesaṃ bhagavā duvidhampi ālayaṃ uyyānabhūmiṃ viya dassento ‘‘ālayārāmā’’tiādimāha. Sesamettha uttānameva.
第9到第10经,《阿难稀有经》等的注释。巴利
9-10. Ānandaacchariyasuttādivaṇṇanā
129-130 第九经里说的“款待法”,是就平常的行为习惯来说的。不过,对前来拜访的比丘和比丘尼,他则通过问答,并随顺各人的心意,适时地为他们说法;对近事男和近事女,则是以坐在一起交谈的方式来说法。第十经内容浅显明了。巴利
129-130. Navame paṭisanthāradhammanti pakaticārittavasena vuttaṃ, upagatānaṃ pana bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca pucchāvissajjanavasena ceva cittarucivasena ca yathākālaṃ dhammaṃ desetiyeva, upāsakaupāsikānaṃ pana upanisinnakakathāvasena. Dasamaṃ uttānameva.