(11) 1. 云品
(11) 1. Valāhakavaggo
《雨云经》双经的注释
1-2. Valāhakasuttadvayavaṇṇanā
101-2在第三篇五十经的第一部经里,“雷鸣”就是“已响”。在这里,只打雷不下雨的情况很糟糕。因为人们一听到打雷,就会想“这下该下好雨了”,于是把种子拿出来播种。可要是后来只打雷不下雨,田里的种子就烂在田里,家里的种子也烂在家里,于是闹饥荒。不打雷却下雨的情况也很糟糕。因为这时候人们会想“这下要干旱了”,就只在低洼的地方耕种。结果天一下大雨,把所有种子都冲进大海,照样闹饥荒。打雷又下雨的情况才是好的,那时候粮食丰收。不打雷也不下雨的情况则纯粹是糟糕的。“说了却不做”是指有人嘴上总说“我现在要完成经教修学的担子,我要完成禅修实践的担子”,可只是说说而已,既不按说的去诵习,也不实际修习业处。
101-2. Tatiyapaṇṇāsakassa paṭhame gajjitāti thanitā. Tattha gajjitvā novassanabhāvo nāma pāpako. Manussā hi yadā devo gajjati, tadā ‘‘suvuṭṭhitā bhavissatī’’ti bījāni nīharitvā vapanti. Atha deve avassante khette bījāni khetteyeva nassanti, gehe bījāni geheyeva nassantīti dubbhikkhaṃ hoti. Nogajjitvā vassanabhāvopi pāpako. Manussā hi imasmiṃ kāle ‘‘dubbuṭṭhikā bhavissatī’’ti ninnaṭṭhānesuyeva vappaṃ karonti. Atha devo vassitvā sabbabījāni mahāsamuddaṃ pāpeti, dubbhikkhameva hoti. Gajjitvā vassanabhāvo pana bhaddako. Tadā hi subhikkhaṃ hoti. Nogajjitvā novassanabhāvo ekantapāpakova. Bhāsitā hoti no kattāti ‘‘idāni ganthadhuraṃ pūressāmi, vāsadhuraṃ pūressāmī’’ti kathetiyeva, na uddesaṃ gaṇhāti, na kammaṭṭhānaṃ bhāveti.
“做了却不说”是指:不说“我要完成经教修学的担子”或者“我要完成禅修实践的担子”,到了该做的时候,还是能把它圆满完成。按照这个方式,其他的情况也应该这样理解。或者也可以说,这一切其实都是针对施主来说的。有一种人,他会邀请僧团说“我将在某一天做布施”,可到了那一天却不做。这种人福德会减损,比丘僧团也会在利养上受损失。另一种人,没有先邀请僧团,自己准备好了供养,然后说“我要去把比丘们请来”,结果没请到,因为所有比丘都已经被人邀请到别处去了。这种人也福德减损,僧团也在利养上受损失。还有一种人,先邀请僧团,之后备好供养并布施,这种人才算是把事情办成了的人。再有一种人,既不邀请僧团,也不做布施,应当知道这就是恶人。第二部经的意思很清楚。
Kattā hoti no bhāsitāti ‘‘ganthadhuraṃ pūressāmi, vāsadhuraṃ vā’’ti na bhāsati, sampatte pana kāle samattaṃ sampādeti. Iminā nayena itarepi veditabbā. Atha vā sabbaṃ panetaṃ paccayadāyakeheva kathitaṃ. Eko hi ‘‘asukadivase nāma dānaṃ dassāmī’’ti saṅghaṃ nimanteti, sampatte kāle no karoti. Ayaṃ puggalo puññena parihāyati, bhikkhusaṅgho pana lābhena parihāyati. Aparo saṅghaṃ animantetvā sakkāraṃ katvā ‘‘bhikkhū ānessāmī’’ti na labhi, sabbe aññattha nimantitā honti. Ayampi puññena parihāyati, saṅghopi lābhena parihāyati. Aparo paṭhamaṃ saṅghaṃ nimantetvā pacchā sakkāraṃ katvā dānaṃ deti, ayaṃ kiccakārī hoti. Aparo neva saṅghaṃ nimanteti, na dānaṃ deti, ayaṃ pāpapuggaloti veditabbo. Dutiyaṃ uttānameva.
《瓶经》注释
3. Kumbhasuttavaṇṇanā
103在第三部经里,“空”是指里面空空的。“封口”是指盖住口放着。“开口”是指敞开口放着。不过,在用来打比方的人身上,应当知道:内在没有真实功德、空虚无实,只靠外表好看而封盖起来的,就是“封口的人”。其余几项也照这样理解。
103. Tatiye rittakoti anto ritto. Pihitamukhoti pidahitvā ṭhapito. Apārutamukhoti vivaritvā ṭhapito, upamitapuggalesu panettha antoguṇasāravirahito ca tuccho, bāhirasobhanatāya pihito puggaloti veditabbo. Sesesupi eseva nayo.
《水池经》注释
4. Udakarahadasuttavaṇṇanā
104104. 在第四项中:当池塘的水只有齐膝深时,因为水混杂了树叶汁的颜色,或者因为水浑浊,看不清水底,这叫作“浅而似深”。所以说“旧树叶汁……中略……名为浅而似深”。而当水有三或四人身长深时,因为水清澈,能看清池底,这叫作“深而似浅”。所以说“清澈明净如宝石色的水,名为深而似浅”。当两种原因同时具备时,另外两种也应了知。就人而言,因为烦恼增盛,又缺乏功德的深厚,却以与功德深厚者相似的行仪等而相应,这叫作“浅而似深”。按此方法,其余的也应了知。
104. Catutthe udakarahado jaṇṇukamattepi udake sati paṇṇarasasambhinnavaṇṇattā vā bahalattā vā udakassa apaññāyamānatalo uttāno gambhīrobhāso nāma hotīti āha ‘‘purāṇapaṇṇarasa…pe… gambhīrobhāso nāmā’’ti. Tiporisacatuporise pana udake sati acchattā udakassa paññāyamānatalo gambhīro uttānobhāso nāma hotīti āha ‘‘acchavippasannamaṇivaṇṇaudako uttānobhāso nāmā’’ti. Ubhayakāraṇasambhavato pana itare dve veditabbā. Puggalepi kilesussadabhāvato guṇagambhīratāya ca abhāvato guṇagambhīrānaṃ sadisehi abhikkamanādīhi yutto uttāno gambhīrobhāso nāma. Iminā nayena sesā veditabbā.
第五至第六经:芒果经等的注释
5-6. Ambasuttādivaṇṇanā
105-6第五项中,“成为未熟”是指内在未熟。“具有成熟色相”是指内在已熟,外表却像未熟。在这里,就像芒果有未熟的状态,那就是未熟性;同样,对人来说,那就是凡夫性。又像芒果有与成熟相似的状态,那就是熟色;同样,对人来说,与圣者们前行等相似的状态,就是熟色。应当按这个方式了知其余的情形。第六项则浅显易懂。
105-6. Pañcame āmakaṃ hutvāti anto āmaṃ hutvā. Pakkaṃ āmavaṇṇīti anto pakkaṃ bahi āmasadisaṃ. Tattha yathā ambe apakkabhāvo āmatā hoti, evaṃ puggalepi puthujjanatā. Yathā ca tattha pakkasadisatā pakkavaṇṇitā, evaṃ puggalepi ariyānaṃ abhikkamanādisadisatā pakkavaṇṇitāti iminā nayena sesā veditabbā. Chaṭṭhaṃ uttānameva.
7. 《鼠经》的注释
7. Mūsikasuttavaṇṇanā
107第七种比喻:挖坑,是指挖掘自己的住处,也就是洞穴。不在那里住,是指不在那里住,而住在别的某个地方,这样就落到猫等敌人的控制中。住却不造一个稳固的住处,是指自己不挖,而是住在别人挖好的洞里,这样就能保住性命。第三种是两样都做,也能保住性命。第四种是两样都不做,就落到敌人手里。用这个比喻来对应各种人:第一种人,就像那只老鼠挖出一个稳固的住处,他学习九分教的佛陀教法;但就像那只老鼠不在那里住,而住在别的某个地方,落到敌人手里,同样,这个人虽然依着教理把智慧运用出去,却不证悟四谛法,游走在世间染着的地方,就落到死魔、烦恼魔、天子魔的控制中。第二种人,就像老鼠不挖稳固的住处,他不学习九分教的佛陀教法;但就像老鼠住在别人挖好的洞里而保住性命,这个人听了别人的说法,证悟四谛法,超越三种魔的控制。按照这个方式,第三种和第四种情况的比喻对应也应当了知。
107. Sattame āvāṭaṃ khanatīti attano āsayaṃ bilakūpaṃ khanati. Na ca tattha vasatīti tattha avasitvā kismiñcideva ṭhāne vasati, evaṃ biḷārādiamittavasaṃ gacchati. Vasitā no gādhaṃ kattāti sayaṃ na khanati, parena kate bile vasati, evaṃ jīvitaṃ rakkhati. Tatiyā dvepi karontī jīvitaṃ rakkhati. Catutthī dvepi akarontī amittavasaṃ gacchati. Imāya pana upamāya upamitesu puggalesu paṭhamo yathā sā mūsikā gādhaṃ khanati, evaṃ navaṅgaṃ satthusāsanaṃ uggaṇhāti. Yathā pana sā tattha na vasati, kismiñcideva ṭhāne vasantī amittavasaṃ gacchati, tathā ayampi pariyattivasena ñāṇaṃ pesetvā catusaccadhammaṃ na paṭivijjhati, lokāmisaṭṭhānesu vicaranto maccumārakilesamāradevaputtamārasaṅkhātānaṃ vasaṃ gacchati. Dutiyo yathā mūsikā gādhaṃ na khanati, evaṃ navaṅgaṃ satthusāsanaṃ na uggaṇhāti. Yathā pana parena khanite bile vasantī jīvitaṃ rakkhati, evaṃ parassa kathaṃ sutvā catusaccadhammaṃ paṭivijjhitvā tiṇṇaṃ mārānaṃ vasaṃ atikkamati. Iminā nayena tatiyacatutthesupi opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ.
第8篇《牛经》的注释
8. Balībaddasuttavaṇṇanā
108108. 第八经里,先说牛:如果一头公牛冲撞、惊吓自己的牛群,对别人的牛却温顺柔和、性情良善,这就叫“对自己牛群凶暴,对别人牛群不凶暴”。同样,一个人如果冲撞、伤害、粗暴对待自己的徒众,对别人的徒众却表现出忍让和谦卑,就叫“对自己徒众凶暴”。按照这个方式,其余的几种也应当这样理解。
108. Aṭṭhame balībaddo tāva yo attano gogaṇaṃ ghaṭṭeti ubbejeti, paragoṇe pana sūrato sukhasīlo hoti, ayaṃ sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo nāma. Puggalopi attano parisaṃ ghaṭṭento vijjhanto pharuse samudācaranto, paraparisāya pana soraccaṃ nivātavuttitaṃ āpajjanto sagavacaṇḍo nāmāti iminā nayena sesāpi veditabbā.
第九《树经》的注释
9. Rukkhasuttavaṇṇanā
109第九经。先说树:所谓“边材以心材为眷属”,意思是那片林子里最老的那棵树自己是边材,而围绕在它周围的那些树反而是心材。按照这个方式,其余的也应该这样理解。至于人,因为缺少戒行这一实质,所以是边材;因为具足戒行与威仪,所以是心材,应当这样来理解。
109.Navame rukkho tāva pheggu sāraparivāroti vanajeṭṭhakarukkho sayaṃ pheggu hoti, parivārarukkhā panassa sārā honti. Iminā nayena sesā veditabbā. Puggalesu pana sīlasāravirahitato pheggutā, sīlācārasamannāgamena ca sāratā veditabbā.
10. 《蝮蛇经》的注释
10. Āsīvisasuttavaṇṇanā
110第十种情况:有一种毒,就像燃烧的草把之火那样迅速窜升,抓住眼睛、抓住肩、抓住头之后就停在那里,这应当说如同宝蛇等的毒。但如果念了咒语,再对着耳朵吹气,只要用木棍一碰,它就退下去,只停在被咬的地方,这种叫“来毒”,不叫“猛毒”。另一种毒,缓慢地上升,升到哪里,哪里就像被泼了水一样,如同水蛇等的毒,即使过了十二年,在耳孔、肩、背等处还能看得出来;念咒语等法事做起来时,它也不迅速退去,这种叫“猛毒”,不叫“来毒”。还有一种毒,上升得快,退得却不快,如同无瑕蛇等的毒,这种既是“来毒”又是“猛毒”。所谓“无瑕蛇”,就是大蝮蛇。另有一种毒,毒性弱,即使被排出来也很容易退去,如同青蛇、脉蛇等的毒,这种既不是“来毒”也不是“猛毒”。所谓“青蛇”,是指颜色像树枝的蛇,常在树梢等处游走的蛇。
110. Dasame yassa visaṃ pajjalitatiṇukkāya aggi viya sīghaṃ abhiruhitvā akkhīni gahetvā khandhaṃ gahetvā sīsaṃ gahetvā ṭhitanti vattabbataṃ āpajjati maṇisappādīnaṃ visaṃ viya, mantaṃ pana parivattetvā kaṇṇavātaṃ datvā daṇḍakena pahaṭamatte otaritvā daṭṭhaṭṭhāneyeva tiṭṭhati, ayaṃ āgataviso na ghoraviso nāma. Yassa pana visaṃ saṇikaṃ abhiruhati, āruḷhāruḷhaṭṭhāne pana āsittaudakaṃ viya hoti udakasappādīnaṃ viya, dvādasavassaccayenapi kaṇṇaviddhakhandhapiṭṭhikādīsu paññāyati, mantaparivattanādīsu ca kariyamānesu sīghaṃ na otarati, ayaṃ ghoraviso na āgataviso nāma. Yassa pana visaṃ sīghaṃ abhiruhati, na sīghaṃ otarati aneḷakasappādīnaṃ visaṃ viya, ayaṃ āgataviso ca ghoraviso ca. Aneḷakasappo nāma mahāāsīviso. Yassa visaṃ mandaṃ hoti, ohāriyamānampi sukheneva otarati nīlasappadhamanisappādīnaṃ visaṃ viya, ayaṃ neva āgataviso na ghoraviso. Nīlasappo nāma sākhavaṇṇo rukkhaggādīsu vicaraṇasappo.