第4 不动品
(9) 4. Macalavaggo
第1至6经 杀生经等的注释
1-6. Pāṇātipātasuttādivaṇṇanā
81-8681-86. 第四品的第一经等,文义都很浅白。第五经中,以“生于卑贱之家”等说法,由于光明极少的状态而蒙昧,所以叫“暗”;与那种暗相应,就说这个人是“暗人”。确实,因为与之相连,就用那个名称来指代这个人,就像“因为与悭吝相连,所以叫悭吝者”一样。因此,“暗”是指:由于光明极少,他本身就成了暗,如同黑暗现前一样;或者说,他已经达到了全然黑暗的状态。这就是它的含义。按照上面所说的特征,那个暗本身辗转相续就是他所趣向之处、是他最终到达的终点,所以叫“从暗趣向暗者”。以上这两种对“暗”的说明,都是就五蕴自身的暗而说的,不是指外在环境的黑暗。而所谓“五蕴暗”,应当理解为缺乏成就的五蕴流转本身。其次,以“生于高贵之家”等说法,由于具有光明的性质而照耀,所以叫“明”;与那种明相应等等,这一切都按照前面说“暗”的方式来理解。其余两种人,就是从明趣向暗者和从明趣向明者,这是另外两种人。
81-86. Catutthassa paṭhamādīni uttānatthāneva. Pañcame (saṃ. ni. ṭī. 1.1.132) ‘‘nīce kule paccājāto’’tiādikena appakāsabhāvena tamatīti tamo, tena tamena yuttoti tamo puggalo vuccati. Tathā hi taṃyogato puggalassa tabbohāro yathā ‘‘maccherayogato maccharo’’ti, tasmā tamoti appakāsabhāvena tamo tamabhūto andhakāraṃ viya jāto, andhakārattaṃ vā pattoti attho. Vuttalakkhaṇaṃ tamameva paramparato ayanaṃ gati niṭṭhā etassāti tamaparāyaṇo. Ubhayenapi tamaggahaṇena khandhatamo kathito, na andhakāratamo. Khandhatamoti ca sampattirahitā khandhapavattiyeva daṭṭhabbā. ‘‘Ucce kule paccājāto’’tiādikena pakāsabhāvena jotetīti joti, tena jotināyuttotiādi sabbaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Itare dveti jotitamaparāyaṇo, jotijotiparāyaṇoti itare dve puggale.
用竹篾、藤条等削成的细条来制作簸箕、容器等器具的人,就是藤编匠。因为靠猎杀鹿、鱼等动物为生,所以叫猎人,包括捕鹿的、捕鱼的等等。因为在车上用皮革包裹、缝合,所以叫车匠,也就是皮匠。Puti 是粪便的名字,他们把它清走、除掉,所以叫除粪者,也就是丢弃花朵的人。所谓“相貌丑陋”,就是长得难看。“身形矮小”,是因为身高不够,显得低矮,意思就是身体短小。因此说“矮子”。像木楔、像小瓶一样,在那里突出来,所以叫矮子,也就是矮小的人。Kaṇati 就是闭眼,所以叫独眼。然而他这种闭眼,是用一只眼睛还是两只眼睛呢?所以说“一只眼瞎的或两只眼瞎的”。Kuṇanaṃ 就是 kuṇo,即手有残缺,他有这个,所以叫残手者。Khañjo 叫做脚有残缺的人。下半身这部分身体,也就是身体的一侧部位被打坏了,所以叫半身不遂。因此说“坐椅子的人”。在灯上、在照明上应当拿来用的,所以叫灯具资具,即油罐等器具。已说,即在义注中已说。
Veṇuvettādivilīvehi peḷabhājanādikārakā vilīvakārakā. Migamacchādīnaṃ nisādanato nesādā, māgavikamacchabandhādayo. Rathesu cammena nahaṇakaraṇato rathakārā, cammakārā. Puiti karīsassa nāmaṃ, taṃ kusenti apanentīti pukkusā, pupphachaḍḍakā. Dubbaṇṇoti virūpo. Okoṭimakoti ārohābhāvena heṭṭhimako, rassakāyoti attho. Tenāha ‘‘lakuṇḍako’’ti. Laku viya ghaṭikā viya ḍeti pavattatīti lakuṇḍako, rasso. Kaṇati nimīlatīti kāṇo. Taṃ panassa nimīlanaṃ ekena akkhinā dvīhipi vāti āha ‘‘ekacchikāṇo vā ubhayacchikāṇo vā’’ti. Kuṇanaṃ kuṇo, hatthavekallaṃ, so etassa atthīti kuṇī. Khañjo vuccati pādavikalo. Heṭṭhimakāyasaṅkhāto sarīrassa pakkho padeso hato assāti pakkhahato. Tenāha ‘‘pīṭhasappī’’ti. Padīpe padīpane etabbaṃ netabbanti padīpeyyaṃ, telakapālādiupakaraṇaṃ. Vuttanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
“来处的缺失”,是指从投生之处来说的缺陷,也就是“来处在这里”这样理解。“最初生起因缘的缺失”,是指从最初生起的因缘来说的败坏。因为他的父母本性属于旃陀罗等低贱阶层,这就是他最初生起的因缘。“现前生活条件的缺失”,是指在生命过程中快乐因缘的缺失。即使出生在这样低劣的家庭里,偶尔也有人是富有的,但这个人却贫穷又丑陋。“谋生手段的缺失”,是指从谋生手段来说的缺陷。能让人安乐地维持生计的那些办法,比如象医等技艺,他一样都没有,只能靠清除垃圾、捣米磨谷之类的活来维持生活。因此经中说他是“生活艰困的人”。“自身状态的缺失”,就是身体本身的缺陷。“与苦因相结合”,是指让身苦和心苦生起的各种条件汇聚在一起。“乐因的缺失”,就是快乐条件的丧失。“受用的缺失”,是指享受的快乐被破坏、得不到。而那种以光明为依归、以光明为究竟的状态,则属于幸运的白分。第六经的含义本身就很浅显。
Āgamanavipattīti āgamanaṭṭhānavasena vipatti ‘‘āgamo etthā’’ti katvā. Pubbuppannapaccayavipattīti paṭhamuppannapaccayavasena viparāvatti. Caṇḍālādisabhāvā hissa mātāpitaro paṭhamuppannapaccayo. Pavattapaccayavipattīti pavatte sukhapaccayavipatti. Tādise nihīnakule uppannopi koci vibhavasampanno siyā, ayaṃ pana duggato durūpo. Ājīvupāyavipattīti ājīvanupāyavasena vipatti. Sukhena hi jīvikaṃ pavattetuṃ upāyabhūtā hatthisippādayo imassa natthi, pupphachaḍḍanasilākoṭṭanādikammaṃ pana katvā jīvikaṃ pavatteti. Tenāha ‘‘kasiravuttike’’ti. Attabhāvavipattīti upadhivipatti. Dukkhakāraṇasamāyogoti kāyikacetasikadukkhuppattiyā paccayasamodhānaṃ. Sukhakāraṇavipattīti sukhapaccayaparihāni. Upabhogavipattīti upabhogasukhassa vināso anupaladdhi. Joti ceva jotiparāyaṇabhāvo ca sukkapakkho. Chaṭṭhaṃ uttānameva.
第7篇 儿子经的注释
7. Puttasuttavaṇṇanā
87第七项里,“ma”这个字母是用来连接音节的,就像在“aññamañña”(相互)这类词里一样。“不动摇的沙门”就是指坚定稳固的沙门。“应被灌顶者”这里的“灌顶”一词,是就动作的结果来说的。所以注疏里说“适合为他举行灌顶”。
87. Sattame ma-kāro padasandhikaro ‘‘aññamañña’’ntiādīsu viya. Niccalasamaṇoti thirasamaṇo. Abhisiñcitabboti abhisekoti kammasādhano abhisekasaddo. Tenāha ‘‘abhisekaṃ kātuṃ yutto’’ti.
就像薄拘罗长老那样。这位长老确实大有名声,他的儿女和孙辈曾孙们用细软的布料做成袈裟,染好色后装进箱子里,派人送去给他。长老洗澡的时候,他们就把这些袈裟放在浴室里。长老就拿它们当下衣和上衣穿。正是为了这件事,才说了这个比喻。
Bākulatthero viyāti thero hi mahāyasassī, tassa puttadhītaro nattupanattakā sukhumasāṭakehi cīvarāni kāretvā rajāpetvā samugge pakkhipitvā pahiṇanti. Therassa nahānakāle nahānakoṭṭhake ṭhapenti. Thero tāni nivāseti ceva pārupati ca. Tenevetaṃ vuttaṃ.
就像在坚木林道上的希瓦利长老那样。据说,当导师走上那条路时,天神们心想:“我们要供养我们的尊主希瓦利长老。”于是他们在每一由旬处建一座精舍,不让长老走过一由旬以上,每天一早起来,拿着天界的粥等食物,到处问:“我们的尊主希瓦利长老坐在哪里?”长老则把别人供养给他的这些食物,转献给以佛陀为首的比丘僧团。就这样,导师带着随行大众,一路享受着希瓦利长老的福德果报,走完了那三十由旬的荒野沙漠。正是针对这件事,才说了这个比喻。
Khadiravanamagge sīvalitthero viyāti satthari kira taṃ maggaṃ paṭipanne devatā ‘‘amhākaṃ ayyassa sīvalittherassa sakkāraṃ karissāmā’’ti cintetvā ekekayojane vihāraṃ kāretvā ekayojanato uddhaṃ gantuṃ adatvā pātova uṭṭhāya dibbāni yāguādīni gahetvā ‘‘amhākaṃ ayyo sīvalitthero kahaṃ nisinno’’ti vicaranti. Thero attano abhihaṭaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dāpesi. Evaṃ satthā saparivāro tiṃsayojanikaṃ kantāraṃ sīvalittherassa puññaphalaṃ anubhavamānova agamāsi. Tenevetaṃ vuttaṃ.
就像《八城经》里的阿难长老那样:据说,有一位八城的居士听了长老说法,生起净信,就建了一座价值五百钱的精舍,供养给长老。这段话就是针对这件事说的。
Aṭṭhakanāgarasutte ānandatthero viyāti aṭṭhakanāgarako kira gahapati therassa dhammadesanāya pasīditvā pañcasatagghanakaṃ vihāraṃ kāretvā adāsi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
就像毕陵伽·婆蹉长老那样:据说,人们因为对这位长老的神通威力生起了净信,便送来了酥油等许多药物。而且,具寿毕陵伽·婆蹉平时就是五种药的获得者,每得到什么,就分发给僧众。因此才说“病缘药,如同毕陵伽·婆蹉长老那样”。
Pilindavacchatthero viyāti therassa kira iddhānubhāvena pasannā manussā sappiādīni bahūni bhesajjāni abhihariṃsu. Pakatiyāpi ca āyasmā pilindavaccho lābhī hoti pañcannaṃ bhesajjānaṃ, laddhaṃ laddhaṃ parisāya vissajjeti. Tenetaṃ vuttaṃ ‘‘gilānapaccayaṃ pilindavacchatthero viyā’’ti.
由三种(体液)集合所生,是指由胆汁等三种不调和的体液聚集而生起。由于时节以过冷、过热等方式发生了变化,所以说“由过冷、过热等时节所生”。与先前时节不同的时节,就是时节变化;由它而生起的,便是“时节变化所生”,意思是由反常的时节所生。长住丛林的人迁到湿地居住,或者长住湿地的人迁到丛林,都会出现反常的时节;同样,住在摩腊耶、海边等地,也会出现时节的变异。由这种变异所生的病,就叫做“时节变化所生”。
Tiṇṇampi sannipātena nibbattānīti pittādīnaṃ tiṇṇampi visamānaṃ sannipātena jātāni. Atisītādibhāvena utūnaṃ pariṇāmoti āha ‘‘atisītaatiuṇhaututo jātānī’’ti. Purimaututo visadiso utu utupariṇāmo, tato jātāni utupariṇāmajāni, visabhāgaututo jātānīti attho. Jaṅgaladesavāsīnañhi anūpadese vasantānaṃ visabhāgova utu uppajjati, anūpadesavāsīnañca jaṅgaladeseti. Evaṃ malayasamuddatīrādivasenapi utuvisabhāgatā uppajjatiyeva. Tato jātāni utupariṇāmajāni nāma.
自己日常行为不平和,因为以损害身体的方式行事,由此产生的病就是“不平等护持所生病”。这些病可以通过过量坐、过量站等来认识,所以说“过量坐、过量站等”。“等”字涵盖了搬运重物、捣石灰、在不合适的地方和时间行走等。由他人的加行所产生的,叫“加行所生”,意思是:被人当作盗贼或奸夫抓住,以膝压、杖打等加行为缘而生的病。所以说“由杀、缚等加行所生”。“唯”是指不依赖外在的缘,单单由此,意思是没有那些外缘。所以说“纯粹是由于过去所造业的果报而生”。
Attano pakaticariyānaṃ visamaṃ kāyassa pariharaṇavasena visamaparihārajāni. Tāni pana accāsanaatiṭṭhānādinā veditabbānīti āha ‘‘accāsanaatiṭṭhānādikā’’ti. Ādi-saddena mahābhāravahaṇasudhākoṭṭanaadesakālacaraṇādīni saṅgaṇhāti. Parassa upakkamato nibbattāni opakkamikāni, ayaṃ coroti vā pāradārikoti vā gahetvā jaṇṇukakapparamuggarādīhi nippothanaupakkamaṃ paccayaṃ katvā uppannānīti attho. Tenāha ‘‘vadhabandhanādiupakkamena nibbattānī’’ti. Kevalanti bāhiraṃ paccayaṃ anapekkhitvā kevalaṃ, tena vināti attho. Tenāha ‘‘pubbekatakammavipākavaseneva jātānī’’ti.
第8至10经的《结经》等注疏
8-10. Saṃyojanasuttādivaṇṇanā
88-9088-90. 在第八经中,入流者就像门柱不为四种风所动摇一样,不为外道的论说所动摇,因为他具足了不可动摇的信心,在教法中获得了稳固的立足处,所以被称为“不动沙门”。因此说“由于在教法中获得了立足处”等等。由于令心僵硬的烦恼已被彻底断除,也就是令心僵硬的上分结烦恼完全不存在了,所以达到了柔软的状态,被称为“柔软沙门”。第九和第十则只是容易理解而已。
88-90. Aṭṭhame sotāpanno catūhi vātehi indakhīlo viya parappavādehi akampiyo acalasaddhāya samannāgatattā sāsane laddhappatiṭṭho samaṇamacalo nāmāti āha ‘‘sāsane laddhappatiṭṭhattā’’tiādi. Thaddhabhāvakarānaṃ kilesānaṃ sabbaso samucchinnattāti cittassa thaddhabhāvakarānaṃ uddhambhāgiyakilesānaṃ sabbaso abhāvā samaṇasukhumālo nāma sukhumālabhāvappattito. Navamadasamāni suviññeyyāneva.