(十)5. 盐块品
(10) 5. Loṇakapallavaggo
1. 《急迫经》的注释
1. Accāyikasuttavaṇṇanā
9393. 在第五经的第一部分中,“紧急的”是指应当迅速进行的事。在这里,“应作的”一词,其中的“avassaka”与“anīya”后缀结合应理解为“必要的事务”,所以注释说“必要的事务”。“已长出白色幼芽的”是指从种子里长出了白色的嫩芽。这里其余的内容都很清楚。
93. Pañcamassa paṭhame atipātikānīti sīghaṃ pavattetabbāni. Karaṇīyānīti ettha avassake anīyasaddo daṭṭhabboti āha ‘‘avassakiccānī’’ti. Nikkhantasetaṅkurānīti bījato nikkhantasetaṅkurāni. Sesamettha uttānameva.
《远离经》的注释
2. Pavivekasuttavaṇṇanā
94在第二部经中,由麻纤维制成的衣物就是麻衣。混合麻衣,是指粗糙、不柔软的麻衣。依拉草等,这里的“等”字涵盖了阿卡玛、卡支、迦达利韧皮等。因为用依拉草等做成的东西是低劣下等的布料,所以被称为卑贱之衣。米糠,是指比较细的米碎末。五种恶戒,就是杀生等五种。四漏,就是欲漏等四种漏。达戒极者,是指靠戒达到顶端,或者在戒方面达到了最高水平。
94. Dutiye sāṇehi vākehi nibbattitāni sāṇāni. Missasāṇāni masāṇāni na bhaṅgāni. Erakatiṇādīnīti ādi-saddena akkamakacikadalivākādīnaṃ saṅgaho. Erakādīhi katāni hi chavāni lāmakāni dussānīti ‘‘chavadussānī’’ti vattabbataṃ labhanti. Kuṇḍakanti tanutaraṃ taṇḍulappakaraṇaṃ. Pañca dussīlyānīti pāṇātipātādīni pañca. Cattāro āsavāti kāmāsavādayo cattāro āsavā. Sīlaggappattoti sīlena, sīlassa vā aggappatto.
3. 《秋日经》的注释
3. Saradasuttavaṇṇanā
95在第三经中,“已远离的”指变得遥远。而虚空的遥远,是因为雨云散去才形成的,所以说“因雨云散去而变得遥远”。正因如此,经文才说“已远离、无云的”。“升向天空的”意思是越过虚空。这显示了太阳初升的状态。因为当太阳还没有升得很高时,就称为“初升的太阳”。“两种结都不存在”是说:对于证得初禅的圣弟子来说,下分结和上分结这两种结都不存在。那为什么又说他的上分结也不存在呢?这里其实只是说明断除了下分结,所以接着用“另一种……”等话来说,意思是:另一种上分结,由于它已经没有能力再以结生的方式把他牵引回这个世间,所以说它不存在。因为所有获得禅那的圣者,都投生到梵天界,不会再投生到下层;即使一再向上投生,到了韦哈巴喇天、阿迦腻咤天和有顶天之后,也不会再在其他地方投生,就在那里证得阿罗汉果而入般涅槃。因此说,在这部经中,讲的是所谓的“禅那不还者”。因为依靠禅那的力量而不再回到下界,所以叫“禅那不还者”。
95. Tatiye viddheti dūrībhūte. Dūrabhāvo ca ākāsassa valāhakavigamena hotīti āha ‘‘valāhakavigamena dūrībhūte’’ti. Teneva hi ‘‘viddhe vigatavalāhake’’ti vuttaṃ. Nabhaṃ abbhussakkamānoti ākāsaṃ abhilaṅghanto. Iminā taruṇasūriyabhāvo dassito. Nātidūrodite hi ādicce taruṇasūriyasamaññā. Duvidhamevassa saṃyojanaṃ natthīti orambhāgiyauddhambhāgiyavasena duvidhampi saṃyojanaṃ assa paṭhamajjhānalābhino ariyasāvakassa natthi. Kasmā panassa uddhambhāgiyasaṃyojanampi natthīti vuttaṃ. Orambhāgiyasaṃyojanānameva hettha pahānaṃ vuttanti āha ‘‘itarampī’’tiādi, itaraṃ uddhambhāgiyasaṃyojanaṃ puna imaṃ lokaṃ paṭisandhivasena ānetuṃ asamatthatāya natthīti vuttanti attho. Jhānalābhino hi sabbepi ariyā brahmalokūpapannā heṭṭhā na uppajjanti, uddhaṃ uddhaṃ uppajjantāpi vehapphalaṃ akaniṭṭhaṃ bhavaggañca patvā na punaññattha jāyanti, tattha tattheva arahattaṃ patvā parinibbāyanti. Tenevāha ‘‘imasmiṃ sutte jhānānāgāmī nāma kathito’’ti. Jhānavasena hi heṭṭhā na āgacchatīti jhānānāgāmī.
《集会经》的注疏
4. Parisāsuttavaṇṇanā
9696. 在第四经中,“资具奢侈者”是指那些致力于衣服等资具之奢侈的人。因为未能远离渴爱,他们不断获取、积攒种种物品,所以称为“多”,这些人就是“奢侈者”,其构词方式类似“venayiko”(律行者)一词。他们与资具的奢侈相应、投入其中,因此被称为“致力于衣服等资具之奢侈的人”。由于对学处缺乏恭敬,他们松散地、不牢固地受持,所以称为“散漫者”。这里的“松弛”是对中性名词的解释。应当知道,“散漫者”这个词是通过与“松弛”同义的“散漫”一词而成立的。“向下堕落”是指向下沉沦,也就是属于下分的意思。“放弃责任者”是指放下重担、舍弃精进的人。依止远离就是涅槃。两种精进是指身精进和心精进。
96. Catutthe paccayabāhullikāti cīvarādibāhullāya paṭipannā. Avītataṇhatāya hi taṃ taṃ parikkhārajātaṃ bahuṃ lanti ādiyantīti bahulā, te eva bāhulikā yathā ‘‘venayiko’’ti (ma. ni. 1.246; a. ni. 8.11; pārā. 8). Te paccayabāhullāya yuttappayuttā hontīti cīvarādibāhullāya paṭipannā nāma honti. Sikkhāya agāravabhāvato sithilaṃ agāḷhaṃ gaṇhantīti sāthalikā. Sithilanti ca bhāvanapuṃsakaniddeso. Sithilasaddena samānatthassa sathalasaddassa vasena sāthalikāti padasiddhi veditabbā. Avagamanaṭṭhenāti adhogamanaṭṭhena, orambhāgiyabhāvenāti attho. Nikkhittadhurāti oropitadhurā ujjitussāhā. Upadhiviveko nibbānaṃ. Duvidhampi vīriyanti kāyikaṃ cetasikañca vīriyaṃ.
这些人发生了争吵,所以叫“有争吵的”。这是按照修饰词放在后面的构词方式来说的。不过,注释书里为了显示修饰词放在前面的意思,就说成“已生争吵的”。这些人发生了诤论,所以叫“有诤论的”,这里也是同样的道理。诤论的前阶段,是指作为诤论原因的对抗行为,以及和它类似的、令人不快的举动。所谓“以抓手等方式”,就是指生气之后互相抓住对方的手,吵闹、抢夺等等。“这是法,这不是法”之类的话,就是互相冲突的言论,陷入这种争论的人就叫“陷入争论者”。因此说“陷入相反言论”。在这里,因为语言依靠嘴巴,所以用“口”来指代语言,所以说“粗恶语就是口剑”。
Bhaṇḍanaṃ jātaṃ etesanti bhaṇḍanajātā. Visesanassa paranipātavasena cetaṃ vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana visesanassa pubbanipātavaseneva atthaṃ dassento ‘‘jātabhaṇḍanā’’ti āha. Kalaho jāto etesanti kalahajātāti etthāpi eseva nayo. Kalahassa pubbabhāgoti kalahassa hetubhūtā paṭibhāgā taṃsadisī ca aniṭṭhakiriyā. Hatthaparāmāsādivasenāti kujjhitvā aññamaññassa hatthe gahetvā palapanaacchindanādivasena. ‘‘Ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo’’tiādinā viruddhavādabhūtaṃ vivādaṃ āpannāti vivādapannā. Tenāha ‘‘viruddhavādaṃ āpannā’’ti. Mukhasannissitatāya vācā idha ‘‘mukha’’nti adhippetāti āha ‘‘pharusā vācā mukhasattiyo’’ti.
虽然这两种聚合体在究竟意义上确实有差别,但对普通人来说,要分辨它们之间的不同非常困难,它们就像牛奶和水混在一起那样,完全融合、住于一体,所以经文说“有如牛奶与水一般”。意思是:就像牛奶和水互相交融,分不出彼此,好像变成了一体;同样,他们因为团结一致,心念也趋向一体。以现前的慈心去观察,这样的眼就如同慈眼,所以说“以极为寂静的慈眼”。能显示可爱状态的眼,就是慈眼。喜悦的人会生起喜,这里说的是以喜悦为缘而生起的强烈喜。喜有五种生起,就是按小喜等分成五种。喜心者,就是他的心被那种喜所滋润,意思是,被那种能带来轻安的广大喜的冲动浸润了心。离热恼,就是因为烦恼的灼热已经远离,热恼止息了。
Satipi ubhayesaṃ kalāpānaṃ paramatthato bhede pacurajanehi pana duviññeyyanānattaṃ khīrodakasammoditaṃ accantametaṃ saṃsaṭṭhaṃ viya hutvā tiṭṭhatīti āha ‘‘khīrodakaṃ viya bhūtā’’ti. Yathā khīrañca udakañca aññamaññaṃ saṃsandati, visuṃ na hoti, ekattaṃ viya upeti, evaṃ sāmaggivasena ekattūpagatacittuppādāti attho. Mettacittaṃ paccupaṭṭhāpetvā olokanaṃ cakkhūni viya cakkhūni nāmāti āha ‘‘upasantehi mettacakkhūhī’’ti. Piyabhāvadīpakāni hi cakkhūni piyacakkhūni. Pamuditassa pīti jāyatīti pamodapaccayabalavapītimāha. Pañcavaṇṇā pīti uppajjatīti khuddikādibhedena pañcappakārā pīti uppajjati. Pītimanassāti tāya pītiyā pīṇitamanassa, passaddhiāvahehi uḷārehi pītivegehi tintacittassāti attho. Vigatadarathoti kilesapariḷāhānaṃ dūrībhāvena vūpasantadaratho.
水把山体冲开的地方,因此说“名为峡谷”等等。因为水顺着低处流而形成河流,所以也叫“河曲”。有漩涡的河流是“裂口”。八个月,是按冬季和热季算的八个月。细小的水流像树枝一样,所以叫“枝流”。小水池叫“小池沼”,这是把字母o转成u来说的。水从高处流下来,在那里停住又流动,那些就是小池沼,也就是小坑洞。小河,指从山脚等处流出来的小河流。
Kena udakena dārito pabbatappadesoti katvā āha ‘‘kandaro nāmā’’tiādi. Udakassa yathāninnaṃ pavattiyā nadinibbattanabhāvena ‘‘nadikuñjo’’tipi vuccati. Sāvaṭṭā nadiyo padarā. Aṭṭha māseti hemantagimhautuvasena aṭṭha māse. Khuddakā udakavāhiniyo sākhā viyāti sākhā. Khuddakasobbhā kusubbhā okārassa ukāraṃ katvā. Yattha upari unnatappadesato udakaṃ āgantvā tiṭṭhati ceva sandati ca, te kusubbhā khuddakaāvāṭā. Khuddakanadiyoti pabbatapādādito nikkhantā khuddakā nadiyo.
5-7. 第一良马经等的注释
5-7. Paṭhamaājānīyasuttādivaṇṇanā
97-99第五种中,“适合的”是指适合国王享用的。由于手脚等肢体各部分匀称,或者因为是国王或军队的一部分,所以称为“国王的肢体”。“取来后应当供奉的”就是供施,与“供养”意思相同,因此说“称为供施的托钵食”。这是指从远方取来后应当布施给持戒者的东西的名称。这里的“托钵食”只是举例说明,因为对衣服等四种资具来说,同样是取来后应当供奉的,这个词就是“供施”。能接受这供施的人,就是“应受供施者”。堪能接受它,就是“适合的”——因为他能使其产生大果报,所以值得接受。
97-99. Pañcame anucchavikoti rañño paribhuñjanayoggo. Hatthapādādiaṅgasamatāyāti hatthapādādiavayavasamatāya, rañño vā senāya aṅgabhūtattā rañño aṅganti vuccati. Ānetvā hunitabbanti āhunaṃ, āhutīti atthato ekanti āha ‘‘āhutisaṅkhātaṃ piṇḍapāta’’nti. Dūratopi ānetvā sīlavantesu dātabbassetaṃ adhivacanaṃ. Piṇḍapātanti ca nidassanamattaṃ. Ānetvā hunitabbānañhi cīvarādīnaṃ catunnaṃ paccayānametaṃ adhivacanaṃ āhunanti. Taṃ arahatīti āhuneyyo. Paṭiggahetuṃ yuttoti tassa mahapphalabhāvakaraṇato paṭiggaṇhituṃ anucchaviko.
所谓“客供食”,是指为了从四面八方来的、可爱可亲的亲戚朋友,而恭敬备办好的招待客人的食物。除开那些那样的客人,把它布施给僧团才合适,只有僧团才适合接受它。因为没有什么客人能比得上僧团。确实,他要经过一个佛出世期那么久才出现,有时甚至要经过无数劫才出现。而且他始终具备可爱、悦意等法。因此,对他布施客供食是合适的,接受客供食也是合适的,所以称为“应受客供者”。这里的意思是:“亲戚朋友离别之后不久就会再见面,他们之间的可爱悦意并不稳定;而圣僧团不是这样,所以只有僧团才是应受客供者。”
Pāhunakabhattassāti disavidisato āgatānaṃ piyamanāpānaṃ ñātimittānaṃ atthāya sakkāre paṭiyattassa āgantukabhattassa. Tañhi ṭhapetvā te tathārūpe pāhunake saṅghasseva dātuṃ yuttaṃ, saṅghova taṃ paṭiggahetuṃ yutto. Saṅghasadiso hi pāhunako natthi. Tathā hesa ekasmiṃ buddhantare vītivatte dissati, kadāci asaṅkhyeyyepi kappe vītivatte. Abbokiṇṇañca piyamanāpatādikarehi dhammehi samannāgato. Evaṃ pāhunamassa dātuṃ yuttaṃ, pāhunañca paṭiggahetuṃ yuttoti pāhuneyyo. Ayañhettha adhippāyo ‘‘ñātimittā vippavuṭṭhā na cirasseva samāgacchanti, anavaṭṭhitā ca tesu piyamanāpatā, na evamariyasaṅgho, tasmā saṅghova pāhuneyyo’’ti.
众生因为这份布施,能随着自己所愿的种种成就而增长,所以叫“布施”,也就是相信有他世而作的施舍。他值得领受这样的布施;又因为能利益布施、使布施产生大果报而得以清净,所以是“应受布施者”。
Dakkhanti etāya sattā yathādhippetāhi sampattīhi vaḍḍhantīti dakkhiṇā, paralokaṃ saddahitvā dānaṃ. Taṃ dakkhiṇaṃ arahati, dakkhiṇāya vā hito yasmā mahapphalakaraṇatāya visodhetīti dakkhiṇeyyo.
想求功德的人应当在这里合掌,所以叫“应合掌处”。或者说,一切世间把双手举到头顶所做的合掌礼,这里值得承受,所以叫“应受合掌者”。因此说“适合合掌的”。
Puññatthikehi añjali karaṇīyo etthāti añjalikaraṇīyo. Ubho hettha sirasi patiṭṭhāpetvā sabbalokena kayiramānaṃ añjalikammaṃ arahatīti vā añjalikaraṇīyo. Tenāha ‘‘añjalipaggahaṇassa anucchaviko’’ti.
即使经文中说的是“无上”,意思就是没有比这更高、更殊胜的,所以叫“无上”;为了说明连跟它相等的都没有,注释里就说“无与伦比”。所撒下、所说的种子,因为能带来大果报而守护、保护它;或者种子撒在这里,所以叫“田”,像稻田之类。就像田一样,这里是功德的田,所以叫“福田”。正如国王或大臣的稻谷、大麦生长的地方,被称为“国王的稻田”“大麦田”等,同样,僧伽是一切世间功德生长的地方。因为依靠僧伽,世间才能生长出种种能带来利益和快乐的功德,所以僧伽是世间无上的福田。其余内容很容易理解,第六经和第七经的义理也都很浅显明白。
Yadipi pāḷiyaṃ ‘‘anuttara’’nti vuttaṃ, natthi ito uttaraṃ visiṭṭhanti hi anuttaraṃ, samampissa pana natthīti dassento ‘‘asadisa’’nti āha. Khittaṃ vuttaṃ bījaṃ mahapphalabhāvakaraṇena tāyati rakkhati, khipanti vapanti ettha bījānīti vā khettaṃ, kedārādi, khettaṃ viya khettaṃ, puññānaṃ khettaṃ puññakkhettaṃ. Yathā hi rañño vā amaccassa vā sālīnaṃ vā yavānaṃ vā viruhanaṭṭhānaṃ ‘‘rañño sālikkhetaṃ yavakkheta’’nti vuccati, evaṃ saṅgho sabbalokassa puññānaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Saṅghaṃ nissāya hi lokassa nānappakārahitasukhasaṃvattanikāni puññāni viruhanti, tasmā saṅgho anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Sesaṃ suviññeyyameva. Chaṭṭhasattamāni uttānatthāneva.
8. 《布片经》的注释
8. Potthakasuttavaṇṇanā
100第八经里说的“新的”,是指新织成的。所以注释里说“这是就制作来说的”。“麻布衣”就是用麻等织成的布衣。“色恶”就是颜色难看。“触苦”就是摸起来粗糙。“价值少”就是不值钱,极贵的时候也只值一个迦哈巴那。就受用时间来说,它属于“中等”。因为这种布过了崭新阶段、还没到老旧损坏的时候,正处在受用的中期,这时候也是色恶、触苦、不值钱的。极贵的时候值半个迦哈巴那,到老旧的时候则值半个摩沙迦或一个迦迦尼迦。“黑臼擦布”就是擦拭黑臼的布。“新的”也是指从受具足戒起五年之内,即使生年已六十岁,也仍然是新的。“由于色恶”是指由于身体颜色和功德颜色都丑陋。因为破戒者在众人中毫无威光,身体颜色也不圆满,功德颜色就更不必说了。不过义注中说,身体颜色的丑陋以及功德颜色的不存在,都称为“由于色恶”。
100. Aṭṭhame navoti navavāyimo. Tenāha ‘‘karaṇaṃ upādāya vuccatī’’ti. Vākamayavatthanti sāṇādivākasāṭakaṃ. Dubbaṇṇoti vivaṇṇo. Dukkhasamphassoti kharasamphasso. Appaṃ agghatīti appaggho. Atibahuṃ agghanto kahāpaṇagghanako hoti. Paribhogamajjhimoti paribhogakālavasena majjhimo. So hi navabhāvaṃ atikkamitvā jiṇṇabhāvaṃ appatto majjhe paribhogakālepi dubbaṇṇo ca dukkhasamphasso ca appagghoyeva hoti. Atibahuṃ agghanto aḍḍhaṃ agghati, jiṇṇakāle pana aḍḍhamāsakaṃ vā kākaṇikaṃ vā agghati. Ukkhaliparipuñchananti kāḷukkhaliparipuñchanaṃ. Navotipi upasampadāya pañcavassakālato heṭṭhā jātiyā saṭṭhivassopi navoyeva. Dubbaṇṇatāyāti sarīravaṇṇenapi guṇavaṇṇenapi dubbaṇṇatāya. Dussīlassa hi parisamajjhe nittejatāya sarīravaṇṇopi na sampajjati, guṇavaṇṇena vattabbameva natthi. Aṭṭhakathāyaṃ pana sarīravaṇṇena dubbaṇṇatāpi guṇavaṇṇassa abhāvena dubbaṇṇatāyāti vuttaṃ.
“凡是他的”是指:那些侍奉他、或是他的亲戚朋友等亲近这个人的人。“对于他们”是指:对那些人来说,亲近这个人,就像亲近六师外道那些邪见者一样,也像拘迦利等人亲近提婆达多一样,这种亲近会在很长时间里带来不利和痛苦。“中等”是指从五戒腊到九戒腊之间,称为中等。“长老”是指从十戒腊开始,称为长老。“他们这样说”就是他们这样讲。“你这个愚人所说,有什么意义?”意思是说,你这些愚痴的话有什么意义?“那种”是指那样的种类、那样的性质,成为举罪羯磨的原因。
Ye kho panassāti ye kho pana tassa upaṭṭhākā vā ñātimittādayo vā etaṃ puggalaṃ sevanti. Tesanti tesaṃ puggalānaṃ cha satthāre sevantānaṃ micchādiṭṭhikānaṃ viya. Devadatte sevantānaṃ kokālikādīnaṃ viya ca taṃ sevanaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya hoti. Majjhimoti pañcavassakālato paṭṭhāya yāva navavassakālā majjhimo nāma. Theroti dasavassato paṭṭhāya thero nāma. Evamāhaṃsūti evaṃ vadanti. Kiṃ nu kho tuyhanti tuyhaṃ bālassa bhaṇitena ko atthoti vuttaṃ hoti. Tathārūpanti tathājātikaṃ tathāsabhāvaṃ ukkhepanīyakammassa kāraṇabhūtaṃ.
用三根棉线纺成纱,再用这纱织成的布,就是取三根棉线,用纺出的纱织成的细布。这种布刚织出来时是无价之宝,使用到中期大约值两千或三千,破旧时也值八千或一万。
Tīhi kappāsaaṃsūhi suttaṃ kantitvā katavatthanti tayo kappāsaaṃsū gahetvā kantitasuttena vāyitaṃ sukhumavatthaṃ, taṃ navavāyimaṃ anagghaṃ hoti, paribhogamajjhimaṃ vīsampi tiṃsampi sahassāni agghati, jiṇṇakāle, aṭṭhapi dasapi sahassāni agghati.
“对他们来说,那会成为”:对他们来说,这种亲近就像亲近正自觉者等人一样,会长期带来利益和安乐。因为只依靠一位正自觉者,直到最后时刻,因此获得解脱的有情数量就无法计算;同样,依靠舍利弗长老、大目犍连长老以及其余八十位大弟子而投生天界的有情数量也无法计算;至于直到最后时刻跟随他们、依教奉行的有情,数量同样无法计算。“应当被安放”:那位大长老以此为根据的言教,就像香匣中的迦尸衣应当被珍藏安放一样,应当被安放在最尊贵的头顶和心中。
Tesaṃtaṃ hotīti tesaṃ sammāsambuddhādayo sevantā viya taṃ sevanaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya hoti. Sammāsambuddhañhi ekaṃ nissāya yāvajjakālā muccanakasattānaṃ pamāṇaṃ natthi, tathā sāriputtattheramahāmoggallānatthere avasese ca asīti mahāsāvake nissāya saggagatasattānaṃ pamāṇaṃ natthi, yāvajjakālā tesaṃ diṭṭhānugatiṃ paṭipannasattānampi pamāṇaṃ natthiyeva. Ādheyyaṃ gacchatīti tassa mahātherassa taṃ atthanissitaṃ vacanaṃ yathā gandhakaraṇḍake kāsikavatthaṃ ādhātabbataṃ ṭhapetabbataṃ gacchati, evaṃ uttamaṅge sirasmiṃ hadaye ca ādhātabbataṃ ṭhapetabbataṃ gacchati.
第九 盐块经注释
9. Loṇakapallasuttavaṇṇanā
101第九经中,“以何种方式造业”是指:用某种方式造作杀生等恶业。“必定会感受异熟果”这句话用强调语气说明:业一旦成立,它的果报就不可能不出现。所以他说“因为不可能”等等。“如此存在”这里,他说成“如此存在时”,是把业格当作处格来用。“以行识灭尽”的意思是:通过让业识在未来不再生起。
101. Navame yathā yathā kammaṃ karotīti yena yena pakārena pāṇaghātādipāpakammaṃ karoti. Vipākaṃ paṭisaṃvediyatevāti avadhāraṇena kammasiddhiyaṃ tabbipākassa appavatti nāma natthīti dīpeti. Tenevāha ‘‘na hi sakkā’’tiādi. Evaṃ santanti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘evaṃ sante’’ti. Abhisaṅkhāraviññāṇanirodhenāti kammaviññāṇassa āyatiṃ anuppattidhammatāpajjanena.
“这个身体也是这样的性质,会变成那样,逃不过那样的结局”等等,通过这种方式观察身体的不净、无常等行相,就是“身修习”。所以他说“以那被称为‘身随观’的修习”。“贪等”——要知道“等”这个字包含了嗔和痴。因为经中说:“贤友,贪是能作衡量的,嗔是能作衡量的,痴是能作衡量的;这些在漏尽比丘身上已被断除,根已断,像截断的棕榈树顶一样,已不存在,未来不会再产生。”
‘‘Ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’tiādinā kāyassa asubhāniccādiākāraanupassanā kāyabhāvanāti āha ‘‘kāyānupassanāsaṅkhātāya tāya bhāvanāyā’’ti. Rāgādīnanti ādi-saddena dosamohānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. ‘‘Rāgo kho, āvuso, pamāṇakaraṇo, doso pamāṇakaraṇo, moho pamāṇakaraṇo, te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā’’ti (ma. ni. 1.459) hi vuttaṃ.
就像山脚下有一滩腐烂树叶上的水,看起来黑漆漆的,在观看的人眼里,好像有上百臂那么深;可是拿棍子或绳子去量一量,连脚背那么浅都不到。同样,对某些人来说,只要贪等烦恼还没生起,就没法认出这个人到底是什么样,他看起来像是入流者、一来者或不还者。但一旦他的贪等烦恼生起,就会被看出是有贪、有嗔、有痴的人。所以,这些贪等烦恼生起时,正好显示出这个人的“分量”,因此被称为“显示尺度者”。
Yathā hi pabbatapāde pūtipaṇṇassa udakaṃ nāma hoti, kāḷavaṇṇaṃ olokentānaṃ byāmasataṃ gambhīraṃ viya khāyati, yaṭṭhiṃ vā rajjuṃ vā gahetvā minantassa piṭṭhipādoddharaṇamattampi na hoti, evameva ekaccassa yāva rāgādayo nuppajjanti, tāva taṃ puggalaṃ sañjānituṃ na sakkā hoti, sotāpanno viya sakadāgāmī viya anāgāmī viya ca khāyati. Yadā panassa rāgādayo uppajjanti, tadā ratto duṭṭho mūḷhoti paññāyati. Iti te rāgādayo ‘‘ettako aya’’nti puggalassa pamāṇaṃ dassentāva uppajjantīti pamāṇakaraṇā nāma vuttā.
“令其输尽”意思是把财产变成所赢之财。“他”指国王或大臣。“对他”指对那个合掌乞求的人。这里其余的内容都很容易理解。
Jāpetunti jinadhanaṃ kātuṃ. Soti rājā, mahāmatto vā. Assāti añjaliṃ paggahetvā yācantassa. Sesamettha uttānameva.
第10经 尘垢清洗者经的注释
10. Paṃsudhovakasuttavaṇṇanā
102第十部经中,未擦去垢秽:指还没有去掉粗大的黑点。未去除残渣:指还没有去掉细微的黑点。仅被打过:指仅仅被取出来而已。
102. Dasame anīhatadosanti anapanītathūlakāḷakaṃ. Anapanītakasāvanti anapagatasukhumakāḷakaṃ. Pahaṭamattanti āhaṭamattaṃ.
依十善业道生起的心,就只是普通的心;而以观法为近因的八等至心以及观心,则比那样的心更殊胜,所以称为增上心。因此他说:“增上心就是止与观的心。”致力于:为了让未生起的善法生起、让已生起的善法增长,持续不断地投入其中,意思就是全身心投入、精勤努力。在这里,比丘午前托钵乞食,午后从乞食处回来,拿好坐具,心想:“我要到某棵树下、树林里或山洞中去修沙门法。”即使他这样出门时,就已经是在致力于增上心了;到了那里,用手或脚把坐处上的草叶清理掉时,也还是在致力于增上心;坐下之后,洗净手脚,取来根本业处开始修习,即使修习还没有达到安止定,他仍然是在致力于增上心,因为他的目的就在于此,所以用“增上心”这个说法来称呼它。心具足者:因为具备了法心,所以叫心具足者。贤善种姓者:指具有贤善本性的人。
Dasakusalakammapathavasena uppannaṃ cittaṃ cittameva, vipassanāpādakaaṭṭhasamāpatticittaṃ vipassanācittañca tato cittato adhikaṃ cittanti adhicittanti āha ‘‘adhicittanti samathavipassanācitta’’nti. Anuyuttassāti anuppannassa uppādanavasena uppannassa paṭibrūhanavasena anu anu yuttassa, tattha yuttappayuttassāti attho. Ettha ca purebhattaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdanaṃ ādāya ‘‘asukasmiṃ rukkhamūle vā vanasaṇḍe vā pabbhāre vā samaṇadhammaṃ karissāmī’’ti nikkhamantopi tattha gantvā hatthehi vā pādehi vā nisajjaṭṭhānato tiṇapaṇṇāni apanentopi adhicittaṃ anuyuttoyeva. Nisīditvā pana hatthapāde dhovitvā mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvā bhāvanaṃ anuyuñjanto bhāvanāya appanaṃ appattāyapi adhicittamanuyuttoyeva tadatthenapi taṃsaddavohārato. Cittasampannoti dhammacittassa samannāgatattā sampannacitto. Paṇḍitajātikoti paṇḍitasabhāvo.
“对诸欲”是指以感官欲望的对象为所缘。或者,与被称为欲贪的欲相应而生起的寻,就是欲寻。心因此受到伤害,所以叫嗔恚,也就是嗔。以此伤害众生,或者对众生加以伤害,所以叫害;这是以恼害他人的方式运作、与悲心相对立的恶法的名称。对亲戚生起的寻,是指以在家的亲爱之情为依托,对亲戚生起的寻。对地方生起的寻,这里也同样理解。以“啊,但愿我……”这样的方式生起的寻,是指心中生起这样的念头:“啊,但愿别人不轻视我,不把我贬低,不瞧不起我,而像对待石伞盖那样尊重我。”十种观随烦恼寻,是指对光明等十种观随烦恼所生起的寻。
Kāme ārabbhāti vatthukāme ārabbha. Kāmarāgasaṅkhātena vā kāmena paṭisaṃyutto vitakko kāmavitakko. Byāpajjati cittaṃ etenāti byāpādo, doso. Vihiṃsanti etāya satte, vihiṃsanaṃ vā tesaṃ etanti vihiṃsā, paresaṃ viheṭhanākārena pavattassa karuṇāpaṭipakkhassa pāpadhammassetaṃ adhivacanaṃ. Ñātake ārabbha uppanno vitakkoti ñātake ārabbha gehassitapemavasena uppanno vitakko. Janapadamārabbha uppanno vitakkoti etthāpi eseva nayo. Aho vata maṃ…pe… uppanno vitakkoti ‘‘aho vata maṃ pare na avajāneyyuṃ, na heṭṭhā katvā maññeyyuṃ, pāsāṇacchattaṃ viya garuṃ kareyyu’’nti evaṃ uppannavitakko. Dasavipassanupakkilesavitakkāti obhāsādidasavipassanupakkilese ārabbha uppannavitakkā.
还有剩余的法寻思,所以叫“有余法寻思者”,也就是观定。尚未达到专一的状态,就是还没有达到专一。因为它是作为单一而现起的,所以叫“一境”。意思是:由于不被各种对立面所压倒,它作为最上、最殊胜的状态而现起。确实,世间最殊胜的东西也被称为“一”,这是指心在一个所缘上安住运作的状态。一境的状态就是“一境性”,这是心一境性的同义词。
Avasiṭṭhā dhammavitakkā etassāti avasiṭṭhadhammavitakko, vipassanāsamādhi. Na ekaggabhāvappatto na ekaggataṃ patto. Ekaṃ udetīti hi ekodi, paṭipakkhehi anabhibhūtattā aggaṃ seṭṭhaṃ hutvā udetīti attho. Seṭṭhopi hi loke ekoti vuccati, ekasmiṃ ārammaṇe samādhānavasena pavattacittassetaṃ adhivacanaṃ. Ekodissa bhāvo ekodibhāvo, ekaggatāyetaṃ adhivacanaṃ.
“自身内在”是自身相续的同义词。“所缘内在”在这里指的是涅槃。因此说“只安住于一种涅槃所缘之中”。“善加安坐”:让与定对立的烦恼沉伏下来,就是善加安坐。“成为一境”:因为达到了不散乱的状态,所以成为一境。“正确地专注”:就像在所缘上善加安放那样,正确地、完全正确地专注。
Niyakajjhattanti attasantānassetaṃ adhivacanaṃ. Gocarajjhattanti idha nibbānaṃ adhippetaṃ. Tenāha ‘‘ekasmiṃ nibbānagocareyeva tiṭṭhatī’’ti. Suṭṭhu nisīdatīti samādhipaṭipakkhe kilese sannisīdento suṭṭhu nisīdati. Ekaggaṃ hotīti abyaggabhāvappattiyā ekaggaṃ hoti. Sammā ādhiyatīti yathā ārammaṇe suṭṭhu appitaṃ hoti, evaṃ sammā sammadeva ādhiyati.
对于“应依神通作证者”这句:本来应该说成“依神通而应作证者”,但这里省略了ya音,又再次用来指称先行动作,所以说“证知之后应当亲自证得的”。或者,这里也可以这样理解:以神通——也就是神变智等智慧——来作证,即体验神变等,所以叫“应依神通作证者”。至于“达到能作证性”这里:凡是能亲自现前证见的人,就是“见证者”;见证者所具有的能力状态,就是“能作证性”,也就是能够作证的意思。既是见证者又有能力,就是“能见证者”。这个人对神变等有能力,又能在其中亲自见证,所以是“能见证者”;这种状态就是“能作证性”,达到这种状态就是这里的意思。
Abhiññāsacchikaraṇīyassāti ettha ‘‘abhiññāya sacchikaraṇīyassā’’ti vattabbe ‘‘abhiññā’’ti ya-kāralopena pana puna kālakiriyāniddeso katoti āha ‘‘abhijānitvā paccakkhaṃ kātabbassā’’ti. Abhiññāya iddhividhādiñāṇena sacchikiriyaṃ iddhividhapaccanubhavanādikaṃ abhiññāsacchikaraṇīyanti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Sakkhibhabbataṃ pāpuṇātīti ettha pana yassa paccakkhaṃ atthi, so sakkhī, sakkhino bhabbatā sakkhibhabbatā, sakkhibhavananti vuttaṃ hoti. Sakkhī ca so bhabbo cāti sakkhibhabbo. Ayañhi iddhividhādīnaṃ bhabbo tattha ca sakkhīti sakkhibhabbo, tassa bhāvo sakkhibhabbatā, taṃ pāpuṇātīti attho.
在“神通基础禅那等的区分”这一说法里,“神通基础”和“神通基础禅那”指的就是作为神通基础的诸禅那。应当知道,“等”这个字还包含了阿罗汉果以及导向阿罗汉果的观。正因如此,《中部注》(2.198)中说:
Abhiññāpādakajjhānādibhedeti ettha abhiññāpādā ca abhiññāpādakajjhānañca abhiññāpādakajjhānāni. Ādi-saddena arahattañca arahattassa vipassanā ca saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Teneva majjhimanikāyaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.198) –
念是念的依处,说的是念即是因。这里的因是什么呢?是神通,或者是作为神通基础的禅那;而到最后,则是阿罗汉果,或者是导向阿罗汉果的观。应当这样理解。
‘‘Sati satiāyataneti sati satikāraṇe. Kiñcettha kāraṇaṃ? Abhiññā vā abhiññāpādakajjhānaṃ vā, avasāne pana arahattaṃ vā kāraṇaṃ arahattassa vipassanā vāti veditabba’’nti vuttaṃ.
所谓“能作证性”的神变体验等,无论出现在哪里,都以神通为因。如果神变体验等本身就是神通,那么在这种情况下,神通的基础禅那就是因。到最后,就第六神通来说,则以阿罗汉果为因,或者以阿罗汉果的观为因。因为当一个人生起这样的渴望——“我什么时候才能像圣者们现在所成就并安住的那样,也成就并安住于那个境界呢?”——并在无上的解脱中建立起这种向往,从而生起神通时,阿罗汉果就是他的因。但这不是普遍共通的情况;从普遍共通的角度来说,阿罗汉果的观才是因。因为在这部经中,第六神通是就阿罗汉果来说的。因此他说:“此处的‘诸漏灭尽’等,应当了知是从果等至的角度来说的。”
Yañhi taṃ tatra tatra sakkhibhabbatāsaṅkhātaṃ iddhividhapaccanubhavanādi, tassa abhiññā kāraṇaṃ . Atha iddhividhapaccanubhavanādi abhiññā, evaṃ sati abhiññāpādakajjhānaṃ kāraṇaṃ. Avasāne chaṭṭhābhiññāya pana arahattaṃ, arahattassa vipassanā vā kāraṇaṃ. Arahattañhi ‘‘kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi, yadariyā etarahi upasampajja viharantī’’ti (ma. ni. 1.465; 3.307) anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhapetvā abhiññā nibbattentassa kāraṇaṃ. Idañca sādhāraṇaṃ na hoti, sādhāraṇavasena pana arahattassa vipassanā kāraṇaṃ. Imasmiñhi sutte arahattaphalavasena chaṭṭhābhiññā vuttā. Tenevāha ‘‘āsavānaṃ khayātiādi cettha phalasamāpattivasena vuttanti veditabba’’nti.
第11章《相经》的注疏
11. Nimittasuttavaṇṇanā
103在第十一品中,那些能令果生起的,就像被投进生长之处一样,这些就是相。因此他说“三种因”。关于“时时”:这里的“时”是具格形式用在处格意义上,“时”是业格,所以说“时时”。应作意:就是在心中作意,意思是应当令它生起。以所观察到的等持之相来说,这里的一境性就是定相,因此他说“在这里,一境性确实被称为定相”。关于“此心有理由导致懈怠”:这里的“理由”省略了“有”字。意思是:那修习的心会导向懈怠,存在如此导向的原因。或者说,那种作意的心会导向懈怠,这是有原因的。因此他说“原因存在”等。智速:是指在诸行中以无常等观而运转的慧速。
103. Ekādasame yehi phalaṃ nimīyati, uppajjanaṭṭhāne pakkhipamānaṃ viya hoti, tāni nimittāni. Tenāha ‘‘tīṇi kāraṇānī’’ti. Kālena kālanti ettha kālenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ. Kālanti ca upayogavacananti āha ‘‘kāle kāle’’ti. Manasi kātabbāti citte kātabbā, uppādetabbāti attho. Upalakkhitasamādhānākāro samādhiyeva idha samādhinimittanti āha ‘‘ekaggatā hi idha samādhinimittanti vuttā’’ti. Ṭhānaṃ taṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyyāti ettha ṭhānaṃ atthīti vacanaseso. Taṃ bhāvanācittaṃ kosajjāya saṃvatteyya, tassa saṃvattanassa kāraṇaṃ atthīti attho. Taṃ vā manasikaraṇaṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyya, etassa ṭhānaṃ kāraṇaṃ atthīti attho. Tenāha ‘‘kāraṇaṃ vijjatī’’tiādi. Ñāṇajavanti saṅkhāresu aniccādivasena pavattamānaṃ paññājavaṃ.
凡是适合用来加热金子的炭火容器,在这里就叫作“火把”,所以他说“炭盘”。应准备好:意思是就像把金子放进去会被加热那样,应当这样准备好。应点燃:意思是应取来,也就是让它烧起来。因此他说“在那里把炭……点燃”。或者放进坩埚:就是放进小陶器里。思考:就是观察。
Yaṃ kiñci suvaṇṇatāpanayoggaaṅgārabhājanaṃ idha ‘‘ukkā’’ti adhippetanti āha ‘‘aṅgārakapalla’’nti. Sajjeyyāti yathā tattha pakkhittaṃ suvaṇṇaṃ tappati, evaṃ paṭiyādiyeyya. Ālimpeyyāti ādiyeyya, jaleyyāti attho. Tenāha ‘‘tattha aṅgāre…pe… gāhāpeyyā’’ti. Mūsāya vā pakkhipeyyāti tattake vā pakkhipeyya. Upadhāretīti sallakkheti.
第三五十集
3. Tatiyapaṇṇāsakaṃ