第3品 补特伽罗品
3. Puggalavaggo
1. 《三弥提经》的注释
1. Samiddhasuttavaṇṇanā
2121. 在第三经的第一个问题里,“喜欢”是指:在身证者等这些人当中,有一种因为极其美好、极其殊胜,所以能让心产生喜爱,因此问的是哪一种能让人喜欢。因为信根是主导,是以信为主导而建立道,所以接着问其余诸根怎么样,于是说“其余的”等等。“所通达之道”:三位长老各自说的都只是自己通达的阿罗汉果之道,因此不容易一概断定,于是回答说“这位……更殊胜……”等等。这只是就不同阶位来说的:“这三种人当中,处在最高道位的那一种更殊胜。”
21. Tatiyassa paṭhame ruccatīti kāyasakkhiādīsu puggalesu ativiya sundaratarapaṇītatarabhāvena te cittassa abhiruciuppādako katamoti pucchati. Saddhindriyaṃ dhuraṃ ahosi saddhādhuraṃ maggavuṭṭhānanti katvā, sesindriyāni pana kathanti āha ‘‘sesānī’’tiādi. Paṭividdhamaggovāti tīhipi therehi attano attano paṭividdhaarahattamaggo eva kathito, tasmā na sukaraṃ ekaṃsena byākātuṃ ‘‘ayaṃ…pe… paṇītataro cā’’ti. Bhummantareneva kathesi ‘‘tīsupi puggalesu aggamaggaṭṭhova paṇītataro’’ti.
《病人经》的注释
2. Gilānasuttavaṇṇanā
22第二经中,“有益的”指有能力堪任的。“能使之增长的”指能增长健康等的。“适合的”指与看护病人的行为相合。“由于风病和癫痫病”指由于风病和癫痫病,或由于以风为因的癫痫病。“已断定到了终期的病人”指已经断定“得了这个病不久就会死”的病人。“名为吐弃的”指呕吐病。“疥癣”指严重的疥癣病。“草花热”指由非时之风接触所生的病。“对于那些”指对于那些疾病。“以照料”指仅仅以治疗。“轻快”指因疾病平息而身体轻安。由于了知病因和根源,所以是“智者”;由于能恰当地进行治疗,所以是“善巧”;由于具足发起精进,所以是“不懒惰”。
22. Dutiye hitānīti bhabyāni. Vuddhikarānīti ārogyādivuddhikarāni. Anucchavikanti upaṭṭhānakiriyāya anurūpaṃ. Vātāpamārarogenāti vātarogena ca apamārarogena ca, vātanidānena vā apamārarogena. Niṭṭhappattagilānoti ‘‘iminā rogena na cirasseva marissatī’’ti niṭṭhaṃ patto gilāno. Khipitakaṃ nāma vamathurogo. Kacchūti thullakacchuābādho. Tiṇapupphakajaro visamavātasamphassajarogo. Yesanti yesaṃ rogānaṃ. Paṭijagganenāti paṭikāramattena. Phāsukanti byādhivūpasamanena sarīrassa phāsubhāvo. Byādhinidānasamuṭṭhānajānanena paṇḍito, paṭikārakiriyāya yuttakāritāya dakkho, uṭṭhānavīriyasampattiyā analaso.
只依句子而行的补特伽罗,被称为不适合证入正性决定的人,因为他不能通过听闻如来所宣说的法与律而进入正性决定,不能在诸善法中进入正性,也不能证得辟支菩提。“yanti”的意思是“由于”。“得到教诫”是指仅仅得到关于行持仪轨方面的教诫。即使只有这么一点点,也能给他带来利益。“依止于彼”是指依止于能详细解说的人。应当反复为他开示,因为他适合证入正性决定。
Padaparamopuggalo kathito sammattaniyāmokkamanassa ayoggabhāvato. Alabhantova tathāgatappaveditaṃ dhammavinayaṃ savanāya okkamati niyāmaṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ paccekabodhiṃ. Yanti, yato. Ovādaṃ labhitvāti ābhisamācārikavattaṃ ovādamattaṃ. Ettakopi hi tassa hitāvahoti. Tannissitovāti vipañcitaññunissitova hoti. Punappunaṃ desetabbova sammattaniyāmokkamanassa yoggabhāvato.
3. 《行经》的注释
3. Saṅkhārasuttavaṇṇanā
23在第三经中,因为是以种种方式造成逼恼,所以“有逼恼”就是指身苦和心苦。与逼恼一起运作,就叫“有逼恼”。因此说“有苦”。“思积集”是指前思等一类思的积集。让思一次又一次地生起,就说它“作积集、作聚合”。“有苦”是指不间断的苦。因此说“有损害、没有滋味”。“有”:因为不能说“没有直接的苦受”,所以这样说。由于它的本质是不可意的,所缘也是不可意的,所以应当把它看作属于苦这一边。因为在不善异熟里根本没有可意的,而善异熟中的舍受在那里作用也很微弱。不过注书里说:由于地狱的苦占多数,而且苦在那里力量很强,所以它处在不显著的位置。为了说明一般情况而举出譬喻来指出差别,就像“如同铁球一样的色”等。“对等譬喻”就是影像譬喻。
23. Tatiye vividhehi ākārehi ābādhanato byābādhova byābajjhaṃ, kāyikaṃ cetasikañca dukkhaṃ. Saha byābajjhena vattatīti sabyābajjhaṃ. Tenāha ‘‘sadukkha’’nti. Cetanārāsinti pubbacetanādirāsiṃ. Cetanaṃ punappunaṃ pavattento ‘‘rāsiṃ karoti piṇḍaṃ karotī’’ti ca vutto. Sadukkhanti nirantaradukkhaṃ. Tenāha ‘‘sābādhaṃ nirassāda’’nti. Atthīti ujukaṃ dukkhavedanā natthīti avattabbattā vuttaṃ. Aniṭṭhasabhāvattā aniṭṭhārammaṇattā ca dukkhapakkhikāva sā daṭṭhabbā. Na hi akusalavipākā iṭṭhā nāma atthī, kusalavipākā pana upekkhāvedanā tattha appāvasarā. Aṭṭhakathāyaṃ pana nirayassa dukkhabahulattā dukkhassa ca tattha balavatāya sā abbohārikaṭṭhāne ṭhitāti vuttaṃ. Upamaṃ katvā āhaṭo viseso viya sāmaññassa yathā ayopiṇḍirohino viya rūpānanti. Paṭibhāgaupamāti paṭibimbaupamā.
不执取那些,就是说不执取较低的梵天界。夹杂乐与苦,因为是与喜悦混杂的乐与苦。业,就是恶业。这是以业为首来说果报。在这里,虽然提到了往生无苦的世间,但通过无苦恼的触所触这一说法,出世间的触也被包含在内,所以说三种善行是世间与出世间混杂而说的。
Te aggahetvāti heṭṭhimabrahmaloke aggahetvā. Vomissakasukhadukkhanti vimissakasukhadukkhaṃ pītimissakabhāvato. Kammanti pāpakammaṃ. Kammasīsena phalaṃ vadati. Kāmañcettha ‘‘abyābajjhaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti āgataṃ, ‘‘abyābajjhā phassā phusantī’’ti pana vacanena lokuttaraphassāpi saṅgayhantīti ‘‘tīṇi sucaritāni lokiyalokuttaramissakāni kathitānī’’ti vuttaṃ.
《多作经》的注释
4. Bahukārasuttavaṇṇanā
24第四经中,“已去依靠”是说:为了从轮回之苦中解脱,你是我的依靠,于是他按皈依的次第来到了我处。“有教法者”是指连同教法在内的法。“先前未曾执取皈依的人”,是指过去从未执取过皈依的人。“依未作胜解而说”:在那个生命体中还没有发起皈依的胜解,因此称为未作胜解者,这是就这种人而说的。当然,先前也把给予皈依的老师称为皈依的施与者,给予出家的人同样是皈依的施与者。不过,先前是着眼于令其成就近事男身份,所以特以皈依施与者为意趣。而这里说的是已经受取出家者的皈依。因为出家确实是一种特别殊胜的皈依,所以又说给予出家的人。这些是指给予出家等的人。以两种方式被限定:令成就世间法者和令成就出世间法者,这是按两种类型来限定;或者按已作胜解和未作胜解来限定。“上方”是指从初道再往上。“根本不能”是说做不到,因为老师所施的恩惠具有大威力,要对此作出回报,是根本做不到的。
24. Catutthe avassayaṃ gatoti vaṭṭadukkhaparimuttiyā avassayo mayhanti saraṇagamanakkamena upagato hoti. Satantikanti sapariyattidhammaṃ. Aggahitasaraṇapubbassāti aggahitapubbasaraṇassa. Akatābhinivesassa vasena vuttanti tasmiṃ attabhāve na kato saraṇagamanābhiniveso yenāti akatābhiniveso, tassa vasena vuttaṃ. Kāmaṃ pubbepi saraṇadāyako ācariyo vutto, pabbajjādāyakopi saraṇadāyakova. Pubbe pana upāsakabhāvāpādakavasena saraṇadāyako adhippeto. Idaṃ pana gahitapabbajjassa saraṇagamanaṃ. Pabbajā hi savisesaṃ saraṇagamananti pabbajjādāyako puna vutto. Eteti pabbajjādāyakādayo. Duvidhena paricchinnāti lokiyadhammasampāpako lokuttaradhammasampāpakoti dvippakārena paricchinnā, katābhinivesaakatābhinivesavasena vā. Uparīti paṭhamamaggato upari. Neva sakkotīti ācariyena katassa upakārassa mahānubhāvattā tassa patikāraṃ nāma kātuṃ na sakkoti.
5. 金刚喻经的注释
5. Vajirūpamasuttavaṇṇanā
2525. 在第五经中,aru 指的是旧有的恶疮。ka 这个音是连接词。心好比恶疮,是说这个人的心就像恶疮一样,因为他连一点点小苦都受不了。剩下两个词也是同样的道理。短暂光辉,是说因为没有智慧之光,那时间极其短暂。执著,是以忿怒的执缠方式而执著:此人在当面时发怒,在背后也以“你说什么”之类的方式怀着怨恨而执著,不是以渴爱的方式执著。忿怒,就是生气。恼害,就是心变得败坏。变得僵硬,是说连一点点柔软都没有了。恶疮,是因为肌肉和血液败坏,舍弃了正常状态而存在的恶性疮伤。也有人读作 duṭṭhārutā,那里的 tā 音同样是连接词。
25. Pañcame aruiti purāṇaṃ duṭṭhavaṇaṃ vuccati. Ka-kāro padasandhikaroti arukūpamaṃ cittaṃ etassāti arukūpamacitto appamattakassapi dukkhassa asahanato. Sesapadadvayepi eseva nayo. Ittarakālobhāsenāti parittameva kālo ñāṇobhāsavirahena. Lagatīti kodhāsaṅgavasena kuppanto puggalo sammukhā, ‘‘kiṃ vadasī’’tiādinā parammukhā ca upanayhanavasena lagati, na taṇhāsaṅgavasena. Kuppatīti kujjhati. Byāpajjatīti vipannacitto hoti. Thaddhabhāvaṃ āpajjati īsakampi muduttābhāvato. Duṭṭhārukoti maṃsalohitānaṃ duṭṭhabhāvena pakatibhāvaṃ jahitvā ṭhito duṭṭhavaṇo. ‘‘Duṭṭhārutā’’tipi paṭhanti, tatthāpi tākāro padasandhikaro.
这里说的是那个长恶疮的人。流,是指流出不净之物。就像膨胀的人一样:因为愤怒和忧恼一直不肯放下,就像被愤怒弄得不断向上膨胀的人。愤慨的人,就是发怒的人。在这里,虽然那些能被下位道断除的烦恼,由于被下位道使其达到不再生起的法性,已被断除,但在那个相续中,因为最上道还没有生起,那些还没有被断除的烦恼其实仍然存在。因此,说这些人的智慧像闪电,并不是说那些已被道断除的烦恼还存在,这一点应当这样理解。
Tassāti duṭṭhārukassa. Savananti asucivisandanaṃ. Uddhumātassa viyāti kodhena uddhaṃ uddhaṃ dhumātakassa viya kodhūpāyāsassa avissajjanato. Caṇḍikatassāti kupitassa. Ettha ca kiñcāpi heṭṭhimamaggavajjhāpi kilesā tehi anuppattidhammataṃ āpāditattā samucchinnā, tathāpi tasmiṃ santāne aggamaggassa anuppannattā tattha appahīnāpi kilesā atthevāti katvā tesaṃ ñāṇānaṃ vijjūpamatā vuttā, na tehi maggehi pahīnānaṃ kilesānaṃ atthibhāvatoti daṭṭhabbaṃ.
《应亲近经》的注释
6. Sevitabbasuttavaṇṇanā
26第六项,“应当亲近”是指应当适时地去亲近。“应当依附”是指应当像影子一样,不离开修习而紧紧依止。“应当一再地亲近”是指应当反复地坐在近旁侍奉。“怜悯”是慈心的前行阶段。“亲近是合适的”意思是:怀着“通过他能让他的戒增长”这种想利益他的心,去亲近、侍奉等,是合适的。
26. Chaṭṭhe upasaṅkamitabboti kālena kālaṃ upasaṅkamitabbo. Allīyitabboti chāyāya viya vinā bhāvanāya nillīyitabbo. Punappunaṃ upāsitabboti abhiṇhaso upanisīditabbo. Anuddayāti mettāpubbabhāgo. Upasaṅkamituṃ vaṭṭatīti ‘‘etassa sīlena abhivuddhi bhavissatī’’ti upakāratthaṃ upasevanādi vaṭṭati.
不会遭到抗拒,意思是:因为喜爱戒,所以不会出现“走开,要这个人有什么用”这样的拒绝,因此不会遭到抗拒。会感到愉悦自在,意思是:两位持戒者当中,一位在赞叹戒的功德时,另一位会随喜。因此他们的交谈既愉悦,也能持续进行下去。可是如果有一个无戒者在场,对无戒者谈戒就成了糟糕的谈论,那根本不是戒论,既不愉悦,也无法持续。对无戒者来说,谈戒会变得令人不快。戒论中所说的这个道理,也同样适用于定论和慧论,即“定论和慧论也是同样的道理”。因为两位得定者谈论定,或者有智慧的人谈论慧时,甚至专注得连夜晚或白天过去了都不知道。
Na paṭihaññissatīti ‘‘apehi, kiṃ etenā’’ti paṭikkhepābhāvato piyasīlattā na paṭihaññissati. Phāsu bhavissatīti dvīsu hi sīlavantesu ekena sīlassa vaṇṇe kathite itaro anumodati. Tena tesaṃ kathā phāsu ceva hoti pavattinī ca. Ekasmiṃ pana dussīle sati dussīlassa sīlakathā dukkathā, neva sīlakathā hoti, na phāsu hoti, na pavattinī. Dussīlassa hi sīlakathā aphāsu bhavissati. Sīlakathāya vuttamatthaṃ samādhipaññākathāsupi atidisati ‘‘samādhipaññākathāsupi eseva nayo’’ti. Dve hi samādhilābhino samādhikathaṃ sappaññā ca paññākathaṃ kathentā rattiṃ vā divasaṃ vā atikkamantampi na jānanti.
在那里,对于每一处应当被智慧摄受、应当被净化和增长的地方,依靠增上戒而生起的智慧去摄受,这就是“以智慧去摄受”的意思。而这种摄受,是通过避开对戒不适宜、没有帮助的法,转而修习与它们相反的法来实现的,所以说“对戒不适宜的”等等。所谓对戒不适宜、没有帮助的法,指的是不正行、不适当的行境等;从它们的反面来理解,就是有帮助的法。“在那些地方”,指的是每一个学处的每一个字句所在之处。“摄受”,是指不破坏、不染污地去护持。就像染布工人用来过滤碱水等杂质的滤布一样。“退减”,是指从戒等功德上退失。“最殊胜的人”,是指在戒等功德上最为殊胜、超越、最上等的人。
Tattha tattha paññāya anuggahessāmīti tasmiṃ tasmiṃ anuggahetabbe paññāya sodhetabbe vaḍḍhetabbe ca adhikasīlaṃ nissāya uppannapaññāya anuggahessāmīti attho. Tañca anuggaṇhanaṃ sīlassa asappāyānupakāradhamme vajjetvā tappaṭipakkhasevanena hotīti āha ‘‘sīlassa asappāye’’tiādi. Sīlassa asappāyānupakāradhammā nāma anācārāgocarādayo, tappaṭipakkhato upakāradhammā veditabbā. Tasmiṃ tasmiṃṭhāneti taṃtaṃsikkhākoṭṭhāsapadaṭṭhāne. Anuggaṇhāti nāmāti abhinnaṃ asaṃkiliṭṭhaṃ katvā anuggaṇhāti nāma. Khāraparissāvaneti rajakānaṃ ūsakhārādikhāraparissāvanapaṭe. Hāyatīti sīlādinā parihāyati. Seṭṭhaṃ puggalanti sīlādiguṇehi seṭṭhaṃ uttaritaraṃ uttamaṃ puggalaṃ.
《应厌离经》的注释
7. Jigucchitabbasuttavaṇṇanā
27在第七经的注释中,“abbhuggacchati”这个词,因为要照应前缀abhi,所以把“naṃ”当作属格意义的宾格,说成“assā”(它的),就像“taṃ kho pana bhavantaṃ”等用法一样。“pāpako kittisaddo”是指因为卑劣而被人议论的坏名声。“gūthakūpo viya dussīlyaṃ”这个比喻仅显示无戒者与粪的相似性。“vacanaṃ”指不好听的话。“依前面所说之理”,就是按照“如粪坑般的无戒”等前面已经讲过的方式。“sucimitto”是指因戒行清净而成为清净之友。“saha ayanti pavattantīti sahāyā”,所以注释说“sahagāmino”(同行者)。
27. Sattame abbhuggacchatīti ettha abhi-saddāpekkhāya ‘‘na’’nti sāmiatthe upayogavacananti āha ‘‘assā’’ti ‘‘taṃ kho pana bhavanta’’ntiādīsu viya. Pāpako kittisaddoti lāmakabhāvena kathetabbasaddo. Gūthakūpo viya dussīlyanti etena dussīlassa gūthasadisattameva dasseti. Vacananti aniṭṭhavacanaṃ. Purimanayenevāti ‘‘gūthakūpo viya dussīlya’’ntiādinā pubbe vuttanayena. Sucimittoti sīlācārasuddhiyā sucimitto. Saha ayanti pavattantīti sahāyāti āha ‘‘sahagāmino’’ti.
《粪语者经》的注释
8. Gūthabhāṇīsuttavaṇṇanā
2828. 第八经中,“粪语者”是指因为说的话像粪便一样,所以叫粪语者。就像粪便对大众来说是不可意的,同样,这个人的话对天和人来说也是不可意的。“恶臭语”是指因为被烦恼的不净所染污,说的话就像粪便一样散发着恶臭。“花语者”是指因为说的话像盛开的花一样,所以叫花语者。就像盛开的素馨花或茉莉花对大众来说是可爱可意的,同样,这个人的话对天和人来说也是可爱可意的。“犹如花”是指像瞻波花、须曼那花等有芬芳香味的花。“香语”是指因为远离烦恼的臭气,说的话散发着清净的香气。“蜜语者”在这里也有人读作“柔语者”。两种读法的意思都是说话甘美。就像“四蜜”是甘美殊胜的,同样,这个人的话对天和人来说是甘美的。“甘美语”是指因为悦耳、可爱,无论从声音还是从意义来说都是甘美本性的语。“为了自己之故”是指为了自己手脚等被割截、被夺走的缘故。“为了他人之故”在这里也是同样的道理。因此说“为了自己之故”等。
28. Aṭṭhame gūthabhāṇīti gūthasadisavacanattā gūthabhāṇī. Yathā hi gūthaṃ nāma mahājanassa aniṭṭhaṃ hoti, evameva imassa puggalassa vacanaṃ devamanussānaṃ aniṭṭhaṃ hoti. Duggandhakathanti kilesāsucisaṃkiliṭṭhatāya gūthaṃ viya duggandhavāyanakathaṃ. Pupphabhāṇīti supupphasadisavacanattā pupphabhāṇī . Yathā hi phullāni vassikāni vā adhimuttikāni vā mahājanassa iṭṭhāni kantāni honti, evameva imassa puggalassa vacanaṃ devamanussānaṃ iṭṭhaṃ hoti kantaṃ. Pupphāni viyāti campakasumanādisugandhapupphāni viya. Sugandhakathanti sucigandhavāyanakathaṃ kilesaduggandhābhāvato. Madhubhāṇīti ettha ‘‘mudubhāṇī’’tipi paṭhanti. Ubhayatthāpi hi madhuravacanoti attho. Yathā hi catumadhuraṃ nāma madhuraṃ paṇītaṃ, evameva imassa puggalassa vacanaṃ devamanussānaṃ madhuraṃ hoti. Madhurakathanti kaṇṇasukhatāya pemanīyatāya ca saddato atthato ca madhurasabhāvakathaṃ. Attahetu vāti attano vā hatthapādādicchedanaharaṇahetu. Parahetu vāti etthāpi eseva nayo. Tenāha ‘‘attano vā’’tiādi.
尊者,经文(相应部4.347)里说“Nelaṅgo(无过失者)确实是戒的同义语”,因为这段话出自经典,所以注释里说“就像这里所说的戒一样”。“pūreti”的意思是使种种功德圆满。“sukumārā”是因为不粗硬,所以柔软、细嫩。“purassā”里的“pura”一词,要像“gāmo āgato(村里的人来了)”这类说法那样,理解为指住在那里的人。因此注释说“nagaravāsīnaṃ(城里居民的)”。“manāpā”来自“manaṃ appāyati vaḍḍheti(使心增长)”,所以注释说“cittavuddhikarā(能使心增长的)”。
‘‘Nelaṅgoti kho, bhante, sīlānametaṃ adhivacana’’nti sutte (saṃ. ni. 4.347) āgatattā vuttaṃ ‘‘ettha vuttasīlaṃ viyā’’ti. Pūreti guṇānaṃ pāripūriyaṃ. Sukumārāti apharusatāya mudukā komalā. Purassāti ettha pura-saddo tannivāsivācako daṭṭhabbo ‘‘gāmo āgato’’tiādīsu viya. Tenāha ‘‘nagaravāsīna’’nti. Manaṃ appāyati vaḍḍhetīti manāpā. Tenāha ‘‘cittavuddhikarā’’ti.
第9篇《盲者经》的注释
9. Andhasuttavaṇṇanā
2929. 在第九经中,关于“盲者”等巴利文句:第一种人因为没有能积攒现世利益的慧眼,也没有能成就来世利益的慧眼,所以被称为“盲者”;第二种人也是这样;第三种人则因为两者都具备,所以被称为“二眼者”。“慧眼”是指作为谋生本事的慧眼。因此他说“可作增长”。“adhamuttame”是指低劣的和殊胜的。“由对立面故”是指依据对立面的存在。“与白法相应”应当理解为与能断除的白法相应;“与黑法相应”应当理解为与应当断除的黑法相应。
29. Navame andhotiādīsu pāḷipadesu paṭhamo diṭṭhadhammikabhogasaṃharaṇapaññācakkhuno ca samparāyikatthasādhanapaññācakkhuno ca abhāvā ‘‘andho’’ti vuccati dutiyopi, tatiyo pana dvinnampi bhāvā ‘‘dvicakkhū’’ti vuccati. Paññācakkhūti āyakosallabhūtā paññācakkhu. Tenāha ‘‘phātiṃ kareyyā’’ti. Adhamuttameti adhame ceva uttame ca. Paṭipakkhavasenāti paṭipakkhassa atthitāvasena. Sukkasappaṭibhāgāti sukkadhammehi pahāyakehi sappaṭibhāgāti jāneyya. Kaṇhasappaṭibhāgāti kaṇhadhammehi pahātabbehi sappaṭibhāgāti jāneyya.
像那样的人,以那样的儿子、妻子、眷属、亲戚、朋友、亲族群让自己享乐、满足,那样的财富他也没有。他也不修福德,意思是不以令沙门、婆罗门、穷人、乞丐满足来修福德。两处,是指在两个世间,或者指两种利益;为了说明这个道理,就说了于此世间等话。为了把已经说过的意思连接起来说明,就说了如何等话。于某处,就是指在那个地方。不忧愁,是因为在那里没有忧愁的原因,所以不忧愁。
Tathājātikāti yādisehi saputtadāraparijanasañātimittabandhavaggaṃ attānaṃ sukheti pīṇeti, tādisā bhogāpi na santi. Puññāni ca na karotīti samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikayācakānaṃ santappanavasena puññāni na karoti. Ubhayatthāti ubhayasmiṃ loke, ubhayasmiṃ vā attheti viggahoti dassento ‘‘idhaloke’’tiādimāha. Ubhayenāti vuttamatthaṃ yojetvā dassetuṃ ‘‘katha’’ntiādi vuttaṃ. Yasmiṃ ṭhāneti yasmiṃyeva ṭhāne. Na socatīti sokahetūnaṃ tattha abhāvato na socati.
第10项《覆钵经》注释
10. Avakujjasuttavaṇṇanā
30第十经中,“覆慧者”就是倒扣慧者。因此说“面朝下的慧者”。“前分筹备”是指最初的开始。“究竟决定”是指议论的终结。“安立”是指在开示中的确立。或者也可理解为“种种连结”。在“定”等当中,从究竟义来说,出世间法即是教法,而作为成就彼义之所缘的定被称为它的开始;观因为邻近它;道因为作为它的根本、是它的一部分。
30. Dasame avakujjapaññoti nikkujjapañño. Tenāha ‘‘adhomukhapañño’’ti. Pubbapaṭṭhapanāti paṭhamārambho. Sanniṭṭhānanti kathāpariyosānaṃ. Appanāti desanāya niṭṭhāpanaṃ. Aneke vā anusandhiyoti yojetabbaṃ. Samādhi vātiādīsu lokuttaradhammā paramatthato sāsananti tadatthopādakasamādhi tassa ādīti vutto, tadāsannattā vipassanā, tassa mūlabhāvena ekadesattā maggo.
教法的圆满与清净,确实是依照导师所宣说的轨则而成就的;但在这里,为了说明应当根据讲述者的方式来理解,所以说了“无缺而开示”“无结而开示”。其中,“无结”就是没有缠结、不混乱;“无结”就是除去结缚之处,使之容易理解。
Sāsanassa pāripūrisuddhiyo nāma satthārā desitaniyāmeneva siddhā, tā panettha kathentassa vasena gahetabbāti dassetuṃ ‘‘anūnaṃ katvā desentī’’ti, ‘‘niggaṇṭhiṃ katvā desentī’’ti ca vuttaṃ. Tattha nijjaṭanti niggumbaṃ anākulaṃ. Niggaṇṭhinti gaṇṭhiṭṭhānarahitaṃ suviññeyyaṃ katvā.
“散乱”的意思是散开、混杂之后放在那里,所以他说“投入”。应当把这种人看作像衣兜一样,也就是“衣兜慧者”,因为他的慧像衣兜。如此,不仅慧像衣兜,人也像衣兜,这是就诸法在他那里不能久住的意思而说的。正如慧像衣兜,也应当知道这慧像倒扣的瓶子。
Ākiṇṇānīti ākiritvā saṃkiritvā ṭhapitānīti attho. Tenāha ‘‘pakkhittānī’’ti. Ucchaṅgo viya ucchaṅgapañño puggalo daṭṭhabboti ucchaṅgasadisapaññatāya ucchaṅgapañño. Evaṃ paññā viya puggalopi ucchaṅgo viya hoti, tasmiṃ dhammānaṃ aciraṭṭhānatoti adhippāyena vuttaṃ. Yathā ca ucchaṅgasadisā paññā, evaṃ nikkujjakumbhasadisā paññā evāti daṭṭhabbā.
没有安排事务的智慧,是指缺少那种能审察并安排各种事务的智慧,也就是不能以“这样做的话,这件事就会成”的方式去安排各种该办的事。殊胜,就是最上等、值得称赞。前分行道,是指为了证得圣道而事先修行的阶段,比如心清净等。
Saṃvidahanapaññāyāti ‘‘evaṃ kate idaṃ nāma bhavissatī’’ti evaṃ taṃtaṃatthakiccaṃ saṃvidhātuṃ samatthatāya vicāraṇapaññāya rahito. Seyyoti seṭṭho pāsaṃso. Pubbabhāgapaṭipadanti cittavisuddhiādikaṃ ariyamaggassa adhigamāya pubbabhāgapaṭipattiṃ.