第3品 愚者品注释
3. Bālavaggavaṇṇanā
22-24第三品里的第一、第二、第三首,意思都很浅显。
22-24. Tatiyassa paṭhamadutiyatatiyāni uttānatthāneva.
25第四项中,“应被引导”是指从别处引过来之后,应当使他觉悟,也就是让他知道的意思。
25. Catutthe netabboti aññato āharitvā bodhetabbo, ñāpetabboti attho.
27第六偈中,“即使不隐藏而作”:是说造作杀生等业时,即使不加隐藏而做。因为这类业本身具有应受智者呵责、值得隐藏的性质,所以就说它“只是被隐藏的”。阿鼻地狱等特定处所,以及投生在那里的众生,都已经被“地狱”一词涵盖,因此说“地狱,就是与器世间共存的诸蕴”。畜生道并没有另一个独立的空间,所以说“在畜生道中,只能得到诸蕴”。
27. Chaṭṭhe no cepi paṭicchādetvā karontīti pāṇātipātādīni karonto sacepi appaṭicchādetvā karonti. Paṭicchannamevāti viññūhi garahitabbabhāvato paṭicchādanārahattā paṭicchannamevāti vuccati. Avīciādayo padesavisesā tatthūpapannā sattā ca nirayaggahaṇena gahitāti āha ‘‘nirayoti sahokāsakā khandhā’’ti. Tiracchānayoni nāma visuṃ padesaviseso natthīti āha ‘‘tiracchānayoniyaṃ khandhāva labbhantī’’ti.
31第三十一偈的义理是:果报由于依它而存在,所以它是果报的支配力,因此叫“义利”;“义利”就是原因,所以论师说“义利即诸原因”。“阿兰若林野”是指具备阿兰若特征的林野。因为“林野”这个词也可以指树丛聚集的地方,所以特别提出“阿兰若”。称为“林”,是因为追求远离的人向往它、亲近它,或者它像在向人乞求一般,希望人们为了自身的成就而住在那里;“处”是指追求远离的人依止于此,通过证得所期望的殊胜境界而安住;位于林中、作为丛林的坐卧处,就是“林野坐卧处”。“kiñcāpī”这个词有允许、认可的意思。允许什么?从严格意义上说,村外就是阿兰若,所以说“从严格意义上说”等等。认可什么?认可它能成就阿兰若支。因为凡是能成就阿兰若支的,特别应当称为阿兰若,所以说“那五百弓之地”等等。“越过界石而出”是指越过界石出去,也就是从界石以外算起。或者说“界石以外”,是指有两三块界石的地方,从最外面的界石开始算起;没有界石的地方,则据说从相应之处开始算起。“近村处”是指村落附近。“非日常往来之处”是指不因日常事务而需要来往的地方。所以说“在那里既不耕种,也不播种”。
31. Dasame attho phalaṃ tadadhīnavuttitāya vaso etassāti atthavaso, hetūti āha ‘‘atthavaseti kāraṇānī’’ti. Araññavanapatthānīti araññalakkhaṇappattāni vanapatthāni. Vanapattha-saddo hi saṇḍabhūte rukkhasamūhepi vattatīti araññaggahaṇaṃ. Vanīyati vivekakāmehi bhajīyati, vanute vā te attasampattiyā vasanatthāya yācanto viya hotīti vanaṃ, patiṭṭhahanti ettha vivekakāmā yathādhippetavisesādhigamenāti patthaṃ, vanesu patthaṃ gahanaṭṭhāne senāsanaṃ vanapatthaṃ. Kiñcāpīti anujānanasambhāvanatthe nipāto. Kiṃ anujānāti? Nippariyāyato araññabhāvaṃ gāmato bahi araññanti. Tenāha ‘‘nippariyāyenā’’tiādi. Kiṃ sambhāveti? Āraññakaṅganipphādakattaṃ. Yañhi āraññakaṅganipphādakaṃ, taṃ visesato araññanti vattabbanti. Tenāha ‘‘yaṃ taṃ pañcadhanusatika’’ntiādi. Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvā, tato bahi paṭṭhāyāti attho. Bahi indakhīlāti vā yattha dve tīṇi indakhīlāni, tattha bahiddhā indakhīlato paṭṭhāya. Yattha taṃ natthi, tadarahaṭṭhānato paṭṭhāyāti vadanti. Gāmantanti gāmasamīpaṃ. Anupacāraṭṭhānanti niccakiccavasena na upacaritabbaṭṭhānaṃ. Tenāha ‘‘yattha na kasīyati na vapīyatī’’ti.
“及自己的现法乐住”这一句,是导师在说明自己乐于安住于远离。这里,“现法”指的是这个可以当下亲证的自身生命,“乐住”指的是行、住、坐、卧四种威仪都感到舒适安稳。因为对独居林中的人来说,就连大小便这样的事在内,一切威仪都是舒适安稳的,所以这里的含义应当理解为:在现法中的安乐而住,即“现法乐住”。
Attano ca diṭṭhadhammasukhavihāranti etena satthā attano vivekābhiratiṃ pakāseti. Tattha diṭṭhadhammo nāma ayaṃ paccakkho attabhāvo, sukhavihāro nāma catunnaṃ iriyāpathavihārānaṃ phāsutā. Ekakassa hi araññe antamaso uccāravassāvakiccaṃ upādāya sabbe iriyāpathā phāsukā honti, tasmā diṭṭhadhamme sukhavihāraṃ diṭṭhadhammasukhavihāranti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo.
“怜悯后世众生”:为什么住在森林里就能怜悯后世众生呢?因为那些因为信心而出家的善男子,看到世尊住在森林里,就会想:“世尊——那位已经没有任何需要遍知、需要断除、需要修习、需要证悟的法的人——都还不舍弃森林里的坐卧处,何况我们呢?”这样想过之后,他们就会认为自己也应该住在那里,于是很快就能终结痛苦。这样,后世众生就得到了怜悯。为了说明这个道理,颂中说:“怜悯我未来的弟子们。”
Pacchimañca janataṃ anukampamānoti kathaṃ araññavāsena pacchimā janatā anukampitā hoti? Saddhāpabbajitā hi kulaputtā bhagavato araññavāsaṃ disvā ‘‘bhagavāpi nāma araññasenāsanāni na muñcati, yassa nevatthi pariññātabbaṃ na pahātabbaṃ na bhāvetabbaṃ na sacchikātabbaṃ, kimaṅgaṃ pana maya’’nti cintetvā tattha vasitabbameva maññissanti, evaṃ khippameva dukkhassantakarā bhavissanti. Evaṃ pacchimā janatā anukampitā hoti. Etamatthaṃ dassento āha ‘‘pacchime mama sāvake anukampanto’’ti.
3232. 在第十一偈中,“亲近明”就是指属于明分的人,因为他们处在明的一部分、明的类别当中,所以也叫明分。“截断其立足处”的意思是:切断道心的依止处,不让道心建立起来。“连根拔除”是指以正断的方式,连同根一起拔掉。“在八种处”是指在佛陀等八种处。“以贪的灭尽之离染”是指以被称为“贪的灭尽”的离染,也就是使贪达到不再生起的法性,这样说。
32. Ekādasame vijjaṃ bhajantīti vijjābhāgiyā, vijjābhāge vijjākoṭṭhāse vattantītipi vijjābhāgiyā. Padaṃ pacchindatīti maggacittassa patiṭṭhaṃ upacchindati, maggacittaṃ patiṭṭhāpetuṃ na detīti attho. Ubbaṭṭetvāti samucchedavasena samūlaṃ uddharitvā. Aṭṭhasu ṭhānesūti buddhādīsu aṭṭhasu ṭhānesu. Rāgassa khayavirāgenāti rāgassa khayasaṅkhātena virāgena, rāgassa anuppattidhammatāpādanenāti vuttaṃ hoti.