(15)第五品:等至品的解说巴利
(15) 5. Samāpattivaggavaṇṇanā
164 第五品的第一条:能这样连同遍作一起了知安止界限的智慧——“在此之前是遍作,在此之后是有分,中间是等至”——这就是等至善巧。出定方面的善巧状态,就是出定善巧。对于出定界限的智慧,也同样(应如此理解),应当这样理解此处的含义。巴利
164. Pañcamassa paṭhame ‘‘ito pubbe parikammaṃ pavattaṃ, ito paraṃ bhavaṅgaṃ majjhe samāpattī’’ti evaṃ saha parikammena appanāparicchedappajānanā paññā samāpattikusalatā. Vuṭṭhāne kusalabhāvo vuṭṭhānakusalatā. Pageva vuṭṭhānaparicchedakañāṇanti evamettha attho daṭṭhabbo.
165 165. 第二项中,正直的状态就是正直性,意思是:不歪、不弯、不扭曲。《阿毗达摩》里也说:“其中,什么是正直性?那种不歪、不弯、不扭曲的状态,就称为正直性。”不正直性则要从正直性的反面来理解。不正直有三种:牛尿弯、月牙弯、犁头弯。有些比丘在青年时期、中年时期和晚年时期,都从事二十一种不正当的谋生方式,并涉足六种不适当的行境——因为他的修行从头到尾都是弯曲的,这叫作“牛尿弯”。有些比丘在青年时期和晚年时期都能圆满受持四遍清净戒,有惭耻心、有悔意、乐于学戒,但在中年时期却像前面说的那样——因为他的修行在中间阶段出现了弯曲,这叫作“月牙弯”。有些比丘在青年时期和中年时期都能圆满受持四遍清净戒,有惭耻心、有悔意、乐于学戒,但在晚年时期却像前面说的那样——因为他的修行在最后阶段出现了弯曲,这叫作“犁头弯”。还有些比丘完全舍弃了所有这些弯曲,在人生的三个阶段都品行端正、有惭耻心、有悔意、乐于学戒。他那种正直的状态,就叫作正直性,因为他在一切方面都成就了正直。巴利
165. Dutiye ujuno bhāvo ajjavaṃ, ajimhatā akuṭilatā avaṅkatāti attho. Abhidhammepi (dha. sa. 1346) vuttaṃ – ‘‘tattha katamo ajjavo? Yā ajjavatā ajimhatā akuṭilatā avaṅkatā, ayaṃ vuccati ajjavo’’ti. Anajjavañca ajjavappaṭikkhepena veditabbaṃ. Gomuttavaṅkatā, candalekhāvaṅkatā, naṅgalakoṭivaṅkatāti hi tayo anajjavā. Ekacco hi bhikkhu paṭhamavaye majjhima-pacchimavaye ca ekavīsatiyā anesanāsu chasu ca agocaresu carati, ayaṃ gomuttavaṅkatā nāma, ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā paṭipattiyā vaṅkabhāvato. Eko paṭhamavaye pacchimavaye ca catupārisuddhisīlaṃ pūreti, lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, majjhimavaye purimasadiso, ayaṃ candalekhāvaṅkatā nāma, paṭipattiyā majjhaṭṭhāne vaṅkabhāvāpattito. Eko paṭhamavayepi majjhimavayepi catupārisuddhisīlaṃ pūreti, lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, pacchimavaye purimasadiso, ayaṃ naṅgalakoṭivaṅkatā nāma, pariyosāne vaṅkabhāvāpattito. Eko sabbampetaṃ vaṅkataṃ pahāya tīsu vayesu pesalo lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, tassa yo so ujubhāvo, idaṃ ajjavaṃ nāma, sabbattha ujubhāvasiddhito.
这里“柔软”也有人读作“惭性”。不过这里的含义是这样的:其中,什么是惭性?对应当感到羞耻的事感到羞耻,对恶的、不善的法的证入感到羞耻,这称为惭性。这样所说的惭的状态,就叫惭性。这里作词源解释:因为惭,所以叫惭者,也就是有惭的人;他的状态就是惭性,意思是惭。就像“持花鬘者”“有幻术者”那样,他有惭,所以叫有惭者;他的状态就是有惭的状态,也就是惭本身。巴利
Maddavanti ettha ‘‘lajjava’’ntipi paṭhanti. Evaṃ panettha attho – ‘‘tattha katamo lajjavo? Yo hirīyati hirīyitabbena hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā, ayaṃ vuccati lajjavo’’ti evaṃ vutto lajjibhāvo lajjavaṃ nāma. Idaṃ panettha nibbacanaṃ – lajjatīti lajjo, hirimā, tassa bhāvo lajjavaṃ, hirīti attho. Lajjā etassa atthīti lajjī yathā ‘‘mālī māyī’’ti, tassa bhāvo lajjibhāvo, sā eva lajjā.
166 在第三项中,“安忍的忍耐”这里,“安忍”指的是堪忍。因为对别人的恶行和粗语不加以对抗,而是把它放到自己身上承受下来,所以称为“安忍”。以安忍为特征的忍耐,就是“安忍的忍耐”。清净的戒行就是“柔和”,因为它是乐于善行的状态。或者说,能很好地从恶行中远离,由于远离,所以称为“善的状态”。正因如此,在《阿毗达摩》中也说:巴利
166. Tatiye adhivāsanakhantīti ettha adhivāsanaṃ vuccati khamanaṃ. Tañhi paresaṃ dukkaṭaṃ duruttañca paṭivirodhākaraṇena attano upari āropetvā vāsanato ‘‘adhivāsana’’nti vuccati. Adhivāsanalakkhaṇā khanti adhivāsanakhanti. Sucisīlatā soraccaṃ. Sā hi sobhanakammaratatā. Suṭṭhu vā pāpato oratabhāvo viratatāti āha ‘‘suratabhāvo’’ti. Teneva abhidhammepi (dha. sa. 1349) –
在这里,什么是柔和?就是身体不违犯、语言不违犯、身体和语言都不违犯,这称为柔和;一切戒的防护也是柔和。这是经典中记载的。巴利
‘‘Tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo kāyikavācasiko avītikkamo, idaṃ vuccati soraccaṃ, sabbopi sīlasaṃvaro soracca’’nti – āgato.
167 在第四项中,温和被称为说话温和,这种状态就是柔和性,也就是言语柔和的特质。因此论中说:“以言语柔和而欢喜融洽的状态。”因为,一个人以柔和的言语而欢喜融洽,他内在的这种状态就叫做言语柔和的特质。正因如此,在《阿毗达摩》中说:巴利
167. Catutthe sakhilo vuccati saṇhavāco, tassa bhāvo sākhalyaṃ, saṇhavācatā. Tenāha ‘‘saṇhavācāvasena sammodamānabhāvo’’ti. Saṇhavācāvasena hi sammodamānassa puggalassa bhāvo nāma saṇhavācatā. Teneva abhidhamme (dha. sa. 1350) –
在这里,什么是柔和?有一种言语,像朽木屑一样粗劣,粗暴,刺伤别人,冒犯别人,接近愤怒,不能导向定;舍弃了这样的言语之后,他说这样的言语:柔和,悦耳,令人喜爱,能入人心,优雅,众人喜爱,众人可意。其中,言语柔和、言语温和、言语不粗鲁,这就称为柔和。这是所说的。巴利
‘‘Tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā aṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā, tathārūpiṃ vācaṃ pahāya yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti, yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā, idaṃ vuccati sākhalya’’nti vuttaṃ.
在这里,“有疙瘩”是指:有人说,是长在有病的桑树上的树脂团,或者是像蛇头菌之类冒出来的疙瘩;而软木树腐朽之后,像卵一样冒出来的粉团或结节,也叫“有疙瘩”。但在这里,因为这种言语具有伤害、粗涩等性质,又和荆棘相似,所以称为“有疙瘩”。应当理解为:像莲茎摩擦耳朵、刺入耳中那样粗涩。“由忿怒所生”是指由忿怒产生、属于忿怒的随从。“优雅”是指在城中养育的女子。像她那样柔软、温和的言语,就叫优雅。“柔和语的状态”等,是在说明这种言语正在进行。巴利
Tattha aṇḍakāti sadose savaṇe rukkhe niyyāsapiṇḍo, ahicchattādīni vā uṭṭhitāni aṇḍakānīti vadanti, pheggurukkhassa pana kuthitassa aṇḍāni viya uṭṭhitā cuṇṇapiṇḍiyo vā gaṇṭhiyo vā aṇḍakā. Idha pana byāpajjanakakkasādisabhāvato kaṇṭakappaṭibhāgena vācā aṇḍakāti vuttā. Padumanāḷaṃ viya sotaṃ ghaṃsayamānā pavisantī kakkasā daṭṭhabbā. Kodhena nibbattā tassa parivārabhūtā kodhasāmantā. Pure saṃvaddhanārī porī. Sā viya sukumārā mudukā vācā porī viyāti porī. Saṇhavācatātiādinā taṃ vācaṃ pavattamānaṃ dasseti.
168 在第五项里,这里只说到“无害是悲的前分”这么多。可是《长部注·集诵经注》里说:“无害既是悲,也是悲的前分。”《阿毗达摩》里也说:“其中,什么是不害?对众生的悲、悲悯、悲悯的状态、悲心解脱,这称为不害。”这里也是同样,任何一种悲都叫作“悲”,而悲心解脱则是已经达到安止定的。巴利
168. Pañcame ‘‘avihiṃsāti karuṇāpubbabhāgo’’ti ettakameva idha vuttaṃ, dīghanikāyaṭṭhakathāya saṅgītisuttavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.304) pana ‘‘avihiṃsāti karuṇāpi karuṇāpubbabhāgopī’’ti vuttaṃ. Abhidhammepi (vibha. 182) ‘‘tattha katamā avihiṃsā? Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti, ayaṃ vuccati avihiṃsā’’ti āgataṃ. Etthāpi hi yā kāci karuṇā ‘‘karuṇā’’ti vuttā, karuṇācetovimutti pana appanāppattāva.
从“suci”这个词,在形成“bhāva”(状态)时,把 i 换成 ya,再把 i 换成 u,这样作出解说,所以说“socabyaṃ 就是清净的状态”。这里说的“socabyaṃ”,是依戒而说的清净状态。不过《长部注释·集诵经注释》里说:“soceyyaṃ 是依慈以及慈的前行而说的清净状态。”正因为这样,《阿毗达摩》里也作出这样的解说:“其中,什么是 socabyaṃ?就是对有情的慈、慈爱、慈的状态、慈心解脱——这称为 socabyaṃ。”因为这里用“慈”等词说的是任何一种慈,而慈心解脱则是已经达到安止定的。巴利
Sucisaddato bhāve yakāraṃ ikārassa ca ukārādesaṃ katvā ayaṃ niddesoti āha ‘‘socabyaṃ sucibhāvo’’ti. Ettha ca socabyanti sīlavasena sucibhāvoti vuttaṃ. Dīghanikāyaṭṭhakathāya saṅgītisuttavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.304) pana ‘‘soceyyanti mettāya ca mettāpubbabhāgassa ca vasena sucibhāvo’’ti vuttaṃ. Teneva abhidhammepi ‘‘tattha katamaṃ socabyaṃ? Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti, idaṃ vuccati socabya’’nti niddeso kato. Etthāpi hi ‘‘mettī’’tiādinā yā kāci mettā vuttā, mettācetovimutti pana appanāppattāva.
169-171 第六、第七、第八项,和下面说过的完全一样。巴利
169-171. Chaṭṭhasattamaaṭṭhamāni heṭṭhā vuttanayāneva.
172 第九项中,在相应法里,坚固的状态固然也还是属于“力”的范畴;不过,面对敌对法而完全不被撼动,这才是更殊胜的“力”义,所以说“以失念时不被撼动……”等等。巴利
172. Navame kāmaṃ sampayuttadhammesu thirabhāvopi balaṭṭho eva, paṭipakkhehi pana akampanīyataṃ sātisayaṃ balaṭṭhoti vuttaṃ ‘‘muṭṭhassacce akampanenā’’tiādi.
173 第十项中,因为止息了敌对之法,所以叫“止”,也就是“定”,因此说“止就是心一境性”。因为以无常等种种方式观察、照见,所以叫“观”,也就是“慧”,因此说“那是把握诸行的智”。巴利
173. Dasame paccanīkadhammasamanato samatho, samādhīti āha ‘‘samathoti cittekaggatā’’ti. Aniccādinā vividhenākārena dassanato passanato vipassanā, paññāti āha ‘‘saṅkhārapariggāhakañāṇa’’nti.
174 第十一项里,恶戒是指破坏已受持的戒的违犯行为。见坏是指破坏“有布施”等正见的邪见,所以说“见坏就是邪见”。巴利
174. Ekādasame dussīlyanti samādinnassa sīlassa bhedakaro vītikkamo. Diṭṭhivipattīti ‘‘atthi dinna’’ntiādinayappavattāya sammādiṭṭhiyā dūsikā micchādiṭṭhīti āha ‘‘diṭṭhivipattīti micchādiṭṭhī’’ti.
175 第十二项中,戒成就指戒从各个方面都没有欠缺、达到圆满的状态。这里“成就”一词是圆满的意思,所以说“戒圆满”。见成就指以“有布施”等正见的圆满为基础而生起的智慧。这种智慧按“业自作”正见等分为五种,所以说“因此,业自作……”。巴利
175. Dvādasame sīlasampadāti sabbabhāgato tassa anūnatāpatti paripuṇṇabhāvo sīlasampadā. Paripūraṇattho hettha sampadāsaddo. Tenevāha ‘‘paripuṇṇasīlatā’’ti. Diṭṭhisampadāti atthikadiṭṭhiādisammādiṭṭhipāripūribhāvena pavattaṃ ñāṇaṃ. Tañca kammassakatāsammādiṭṭhiādivasena pañcavidhaṃ hotīti āha ‘‘tena kammassakatā’’ti.
176 第十三项是“戒清净”。所谓戒清净,就是能够使人达到清净的戒,也就是能够成为心清净等更高层清净之条件的、已经清净的戒。因为只有极其清净的戒,才是它的近因。因此说“戒清净即能使人达到清净的戒”。在这里,“能使人达到清净”应当理解为能使人达到心清净等更高层的清净。而在《阿毗达摩》(Dh.Sa.1372)中,它被这样区分:“其中,什么是戒清净?身体行为不违犯,语言行为不违犯,身体行为和语言行为都不违犯——这就称为戒清净。”巴利
176. Terasame sīlavisuddhīti visuddhiṃ pāpetuṃ samatthaṃ sīlaṃ, cittavisuddhiādiuparivisuddhiyā paccayo bhavituṃ samatthaṃ visuddhasīlanti vuttaṃ hoti. Suvisuddhameva hi sīlaṃ tassā padaṭṭhānaṃ hoti. Tenāha ‘‘sīlavisuddhīhi visuddhisampāpakaṃ sīla’’nti. Etthāpi visuddhisampāpakanti cittavisuddhiādiuparivisuddhiyā sampāpakanti attho daṭṭhabbo. Abhidhamme (dha. sa. 1372) panāyaṃ ‘‘tattha katamā sīlavisuddhi? Kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo kāyikavācasiko avītikkamo, ayaṃ vuccati sīlavisuddhī’’ti evaṃ vibhattā.
“见清净”是指能使人达到清净的见智,也就是见清净;它的意思是:能引导人达到究竟清净和涅槃的业自作智等正见。因此说“能使人达到清净的……乃至……五种正见”。这里“能使人达到清净”也应理解为:能使人达到知见清净,以及名为见涅槃的究竟清净。而在《阿毗达摩》(Dh.Sa.1373)中,则这样说:“其中,什么是见清净?就是业自作智、随顺谛之智、道之智、有道者之智、有果者之智。”巴利
Diṭṭhivisuddhīti visuddhiṃ pāpetuṃ samatthaṃ dassanañāṇaṃ dassanavisuddhi, paramatthavisuddhiṃ nibbānañca pāpetuṃ upanetuṃ samatthaṃ kammassakatañāṇādi sammādassananti attho. Tenāha ‘‘visuddhisampāpikā…pe… pañcavidhāpi vā sammādiṭṭhī’’ti. Etthāpi visuddhisampāpikāti ñāṇadassanavisuddhiyā dassananibbānasaṅkhātāya paramatthavisuddhiyā ca sampāpikāti evamattho daṭṭhabbo. Abhidhamme (dha. sa. 1373) panāyaṃ ‘‘tattha katamā diṭṭhivisuddhi? Kammassakatañāṇaṃ, saccānulomikaṃ ñāṇaṃ, maggassa maggasamaṅgissa ñāṇaṃ, phalasamaṅgissa ñāṇa’’nti evaṃ vuttaṃ.
在这里,不善业并不是自己的业,而善业才是自己的业——像这样从反面和正面两方面了知“业是自己所有的”,这种智就是业自作智。因为三种恶行,不管是自己做的还是别人做的,都叫作“不是自己的业”,因为它们毁坏利益;善行则叫作“自己的业”,因为它产生利益。至于观智,它随顺世俗真理,又不违背究竟真理,所以称为随顺谛之智。观智在为了通达诸法特相而开始运作时,随顺以“无常、苦、无我”这样的言词所表达的世俗真理;同样,由于它通达了真理,所以绝不违背、绝不错失名为涅槃的究竟真理,而必定能使人证得涅槃。巴利
Ettha ca idaṃ akusalakammaṃ no sakaṃ, idaṃ pana kammaṃ sakanti evaṃ byatirekato anvayato ca kammassakatajānanañāṇaṃ kammassakatañāṇaṃ. Tividhaduccaritañhi attanā katampi parena katampi no sakakammaṃ nāma hoti atthabhañjanato, sucaritaṃ sakakammaṃ nāma atthajananato. Vipassanāñāṇaṃ pana vacīsaccañca anulometi, paramatthasaccañca na vilometīti saccānulomikañāṇanti vuttaṃ. Vipassanāñāṇañhi lakkhaṇāni paṭivijjhanatthaṃ ārambhakāle ‘‘aniccaṃ dukkhaṃ anattā’’ti pavattaṃ vacīsaccañca anulometi, tatheva paṭivijjhanato paramatthasaccaṃ nibbānañca na vilometi na virādheti ekanteneva sampāpanato.
177 在第十四项中,“见清净”说的是第一道的正见。“如所见者的精勤”则是指与它相应的精进。因此,《长部注疏》(Dī. Ni. Aṭṭha. 3.304)中说:“见清净说的是知见;如所见者的精勤是指与它相应的精进。”这里,“知见”就是智之见,用这个词说的是见之道。“与它相应的精进”说的是与第一道相应的精进。另外,“见清净”也可以指一切道的正见;“如所见者的精勤”则是指与它相应的精进。所以《长部注疏》中又说:“再者,前一句指四道智,后一句指与它相应的精进。”巴利
177. Cuddasame diṭṭhivisuddhīti paṭhamamaggasammādiṭṭhi vuttā. Yathādiṭṭhissa ca padhānanti taṃsampayuttameva vīriyaṃ. Teneva dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.304) ‘‘diṭṭhivisuddhīti ñāṇadassanaṃ kathitaṃ. Yathādiṭṭhissa ca padhānanti taṃsampayuttameva vīriya’’nti vuttaṃ. Ettha hi ñāṇadassananti ñāṇabhūtaṃ dassanaṃ. Tena dassanamaggaṃ vadati. Taṃsampayuttameva vīriyanti paṭhamamaggasampayuttavīriyamāha. Apica diṭṭhivisuddhīti sabbāpi maggasammādiṭṭhi. Yathādiṭṭhissa ca padhānanti taṃsampayuttameva vīriyaṃ. Teneva dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ‘‘apica purimapadena catumaggañāṇaṃ, pacchimapadena taṃsampayuttaṃ vīriya’’nti vuttaṃ.
或者,“见清净”是指一切正见,包括业自作智等。而“如所见者的精勤”,是指那心所的精进发动……中略……正精进。这个说法正好与经典一致。因为在阿毗达摩中,这一对法是这样分析的:“所说的见清净,就是那慧、了知……中略……无痴、择法、正见。所说的如所见者的精勤,就是那心所的精进发动……中略……正精进。”正因如此,《阿毗达摩注疏》(Dha. Sa. Aṭṭha. 1374)中说:“用慧、了知等词,开示了前面所说的四种智,也就是业自作智等。用那心所的精进发动等词所指示的精进,应当理解为:在世间层面就是世间法,在出世间层面就是出世间法。”巴利
Atha vā diṭṭhīvisuddhīti kammassakatañāṇādisaṅkhātā sabbāpi sammādiṭṭhi vuttā. Yathādiṭṭhissa ca padhānanti yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmoti. Ayameva pāḷiyā sameti. Abhidhamme hi ‘‘diṭṭhivisuddhi kho panāti yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Yathādiṭṭhissa ca padhānanti yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo’’ti evamayaṃ duko vibhatto. Teneva abhidhammaṭṭhakathāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1374) ‘‘yā paññā pajānanātiādīhi heṭṭhā vuttāni kammassakatañāṇādīneva cattāri ñāṇāni vibhattāni. ‘Yo cetasiko vīriyārambho’tiādīhi padehi niddiṭṭhaṃ vīriyaṃ gahitaṃ paññāya lokiyaṭṭhāne lokiyaṃ, lokuttaraṭṭhāne lokuttara’’nti vuttaṃ.
在这里也一样,能导向清净的四道正见,或者五种正见,都被说成“见清净”。这是根据这样的意图来说的:“见清净就是能导向清净的正见本身。”至于“与下位道相应的精进”这一句,则是根据这样的意图来说的:“所谓‘如所见者的精勤’,说的是与第一道相应的精进。”在这里,由于各位诵者的见解不同,所以解释也有种种差别,因此不应该怀疑各种注疏的说法互相矛盾。那么,为什么说“如所见者的精勤”只指与下位道相应的精进呢?回答说:“因为这种精进与那种见相符合”等等。这里,“那种见”是指与下位道相应的见。“如所见者”是指具有相称之见的人、具有善见的人、具有已生起那种见的人,或者具有与应当生起的精勤相称之见的人,或者依见而行的人。他们就是这样解释这里的含义。巴利
Idhāpi visuddhisampāpikā catumaggasammādiṭṭhi, pañcavidhāpi vā sammādiṭṭhi diṭṭhivisuddhīti adhippāyena ‘‘diṭṭhivisuddhīti visuddhisampāpikā sammādiṭṭhiyevā’’ti vuttaṃ. Heṭṭhimamaggasampayuttaṃ vīriyanti idaṃ pana ‘‘yathādiṭṭhissa ca padhānanti paṭhamamaggasampayuttaṃ vīriyanti vutta’’nti adhippāyena vadati. Ettha ca taṃtaṃbhāṇakānaṃ matabhedenāyaṃ vaṇṇanābhedoti na aṭṭhakathāvacanānaṃ aññamaññavirodho saṅkitabbo. Atha yathādiṭṭhissa ca padhānanti heṭṭhimamaggasampayuttameva vīriyaṃ kasmā vuttanti āha ‘‘tañhi tassā diṭṭhiyā anurūpattā’’tiādi. Tattha tassā diṭṭhiyāti heṭṭhimamaggasampayuttāya diṭṭhiyā. Yathādiṭṭhissāti anurūpadiṭṭhissa kalyāṇadiṭṭhissa nibbattitappakāradiṭṭhissa vā nibbattetabbapadhānānurūpadiṭṭhissa yathādiṭṭhippavattakiriyassa vāti evampettha atthaṃ saṃvaṇṇayanti.
178 在第十五段里,完全地满足、满意、知足,就是知足;没有这种知足,就是不知足;不知足者的状态,就是不知足性。对于修习善法不知足、想要更多的这种心态,就是这个词所指的意思。具备这种心态的人,圆满戒之后生起禅那,得到禅那之后开始修观;已经开始修观的人,在没有证得阿拉汉道之前,不会中途停下来,也不会退缩,觉得“这样已经够了,该做的都已经做了”。因此说:“除了阿拉汉道之外,对于诸善法不知足的状态。”这里“除了阿拉汉道”的意思是,除了已经证得阿拉汉道的时候。至于“对精勤不退转”这一句,因为前面已经说过,意思很明显,所以没有再分别解说。巴利
178. Pannarasame samattaṃ tussanaṃ titti santuṭṭhi, natthi etassa santuṭṭhīti asantuṭṭhi, asantuṭṭhissa bhāvo asantuṭṭhitā. Yā kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, tassā etaṃ adhivacanaṃ. Tāya hi samaṅgibhūto puggalo sīlaṃ pūretvā jhānaṃ uppādeti, jhānaṃ labhitvā vipassanaṃ ārabhati, āraddhavipassako arahattaṃ aggahetvā antarā vosānaṃ nāpajjati, ‘‘alamettāvatā katamettāvatā’’ti saṅkocaṃ na pāpuṇāti. Tenāha ‘‘aññatra arahattamaggā kusalesu dhammesu asantuṭṭhibhāvo’’ti. Tatra aññatra arahattamaggāti arahattamaggasampattaṃ vināti attho. ‘‘Appaṭivānitā ca padhānasmi’’nti idaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti na vibhattaṃ.
179 在第十六段中,忘失念、念已丧失,称为“失念”;那种状态就是“失念性”,所以说“失念性就是失念的状态”。而“失念的状态”指的是与念直接对立的心所,并不只是念不存在而已。“不正知”,就是《法集论》里所说的:“其中,什么是不正知?就是无智、不见……无明之暗、愚痴、不善根。”可见这里说的就是无明本身。因为无明是明的对立面,明能断除它;同样地,不正知是正知的对立面。又因为正知的对立面存在时,由于它的作用,智就不存在了,所以说这是一种“无智的状态”。巴利
179. Soḷasame muṭṭhā naṭṭhā sati etassāti muṭṭhassati, tassa bhāvo muṭṭhassaccanti āha ‘‘muṭṭhassaccanti muṭṭhassatibhāvo’’ti. Muṭṭhassatibhāvoti ca satippaṭipakkho dhammo, na satiyā abhāvamattaṃ. Asampajaññanti ‘‘tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅghī moho akusalamūla’’nti (dha. sa. 1357) evaṃ vuttā avijjāyeva. Tathā hi vijjāpaṭipakkho avijjā vijjāya pahātabbato, evaṃ sampajaññappaṭipakkho asampajaññaṃ . Yasmā pana sampajaññappaṭipakkhe sati tassa vasena ñāṇassa abhāvo hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘aññāṇabhāvo’’ti.
180 第十七段:具备“不漂浮”这个特征的念——这里说的“漂浮”,就像水里的葫芦一样,心面对所缘时只是浮在上面待着,没有沉进去,这就是漂浮。“不漂浮”就是没有漂浮。这种不漂浮就是它的特征、它的本性,所以它“具备不漂浮的特征”。巴利
180. Sattarasame apilāpanalakkhaṇā satīti udake lābu viya yena cittaṃ ārammaṇe pilavitvā viya tiṭṭhati, na ogāhati, taṃ pilāpanaṃ. Na pilāpanaṃ apilāpanaṃ, taṃ lakkhaṇaṃ sabhāvo etissāti apilāpanalakkhaṇā.