第11品之一:希求难断品的注释巴利
(11) 1. Āsāduppajahavaggavaṇṇanā
119 119. 在第三五十篇的第一经中,“应当以苦断除”意思是难以断除。“难舍”等说法也是同样的道理。怎么知道两种欲求的难舍性呢?首先以“对利养的欲求”等语来说明利养欲求的难舍性。“两边聚集”是指为了战斗而从两方会集到一起。“冲入”是指进入。接着以“因为生命欲求难断”等语来说明生命欲求的难舍性。巴利
119. Tatiyapaṇṇāsakassa paṭhame dukkhena pajahitabbāti duppajahā. Duccajātiādīsupi eseva nayo. Dvinnaṃ āsānaṃ duccajabhāvo kathaṃ jānitabboti paṭhamaṃ tāva lābhāsāya duccajabhāvaṃ vibhāveti ‘‘lābhāsāyā’’tiādinā. Ubhatobyūḷhanti yuddhatthāya ubhato sannipatitaṃ. Pakkhandantīti anuppavisanti. Jīvitāsāya duppajahattātiādinā jīvitāsāya duccajabhāvaṃ vibhāveti.
120 在第二经中,“难得”就是不容易得到。“我放贷”这样作想——这样作想的人,就好像是这种情况,这就是它的意思。这里只说了这么多:“先前施恩的人”是最先帮忙的人。“知恩、报恩的人”是知道对方所做的事之后,后来再回报的人。在他们当中,先前施恩的人作“我放贷”的想法,后来回报的人作“我让债务消掉”的想法,这里就只说到这些。不过在《人施设论》的注释(第83节)里则说:巴利
120. Dutiye dullabhāti na sulabhā. Iṇaṃ demīti saññaṃ karotīti evaṃ saññaṃ karonto viya hotīti attho. Ettha ca ‘‘pubbakārīti paṭhamaṃ upakārassa kārako. Kataññū katavedīti tena kataṃ ñatvā pacchā kārako. Tesu pubbakārī ‘iṇaṃ demī’ti saññaṃ karoti, pacchā kārako ‘iṇaṃ jīrāpemī’ti saññaṃ karotī’’ti ettakameva idha vuttaṃ. Puggalapaṇṇattisaṃvaṇṇanāyaṃ (pu. pa. aṭṭha. 83) pana –
先行施恩的人,就是最先帮助别人的人。知恩报恩的人,就是感受到别人为自己所做的一切,并且让这份恩情被清楚知道、彰显出来的人。这两类人应当用在家人和出家人来说明。在在家人当中,父母就是先行施恩的人;而儿女赡养父母,对父母行礼问讯等,就是知恩报恩的人。在出家人当中,戒师和亲教师就是先行施恩的人;弟子和同住比丘照顾戒师和亲教师,对他们行礼问讯等,就是知恩报恩的人。为了说明这一点,应当讲述奉养亲教师的首那长老等人的事迹。巴利
‘‘Pubbakārīti paṭhamameva kārako. Katavedīti kataṃ vedeti, viditaṃ pākaṭaṃ karoti. Te agāriyānagāriyehi dīpetabbā. Agārikesu hi mātāpitaro pubbakārino nāma, puttadhītaro pana mātāpitaro paṭijaggantā abhivādanādīni tesaṃ kurumānā katavedino nāma. Anagāriyesu ācariyupajjhāyā pubbakārino nāma, antevāsikasaddhivihārikā ācariyupajjhāye paṭijaggantā abhivādanādīni ca tesaṃ kurumānā katavedino nāma. Tesaṃ āvibhāvatthāya upajjhāyaposakasoṇattherādīnaṃ vatthūni kathetabbāni.
另一种解释方法:即使别人根本没有给过自己什么帮助,也不去看自己曾经给过对方什么帮助,仍然主动去利益对方的人,就是先行施恩者,就像父母、老师和亲教师一样。因为众生被渴爱所压倒,所以这样的人很难遇到。能够随顺别人给自己的帮助,做出相应的回报,并且清楚知道自己所受过的恩惠、把那份恩惠记在心里的人,就是知恩报恩者,就像对父母、老师和亲教师好好尽本分的人一样。因为众生被无明所压倒,所以这样的人也很难遇到。另外,没有理由也照样疼爱对方的人,是先行施恩者;有理由才疼爱对方的人,是知恩报恩者。不抱着“他将来会帮我”这类动机去行动的人,是先行施恩者;抱着“他将来会帮我”这类动机去行动的人,是知恩报恩者。以黑暗走向光明为归宿的人,是先行施恩者;以光明走向光明为归宿的人,是知恩报恩者。教导别人的人,是先行施恩者;照着去做的人,是知恩报恩者。在包括天在内的世间里,阿拉汉、正自觉者是先行施恩者,圣弟子是知恩报恩者。这就是所说的内容。巴利
‘‘Aparo nayo – parena akateyeva upakāre attani kataṃ upakāraṃ anapekkhitvā kārako pubbakārī, seyyathāpi mātāpitaro ceva ācariyupajjhāyā ca. So dullabho sattānaṃ taṇhābhibhūtattā. Parena katassa upakārassa anurūpappavattiṃ attani kataṃ upakāraṃ upakārato jānanto vediyanto kataññukatavedī seyyathāpi mātāpituācariyupajjhāyesu sammāpaṭipanno. Sopi dullabho sattānaṃ avijjābhibhūtattā. Apica akāraṇavacchalo pubbakārī, sakāraṇavacchalo kataññukatavedī. ‘Karissati me’ti evamādikāraṇanirapekkhakiriyo pubbakārī, ‘karissati me’ti evamādikāraṇasāpekkhakiriyo kataññukatavedī. Tamojotiparāyaṇo pubbakārī, jotijotiparāyaṇo kataññukatavedī. Desetā pubbakārī, paṭipajjitā kataññukatavedī. Sadevake loke arahaṃ sammāsambuddho pubbakārī, ariyasāvako kataññukatavedī’’ti vuttaṃ.
在这里,没有正当理由却生起想利益他人的心,就是“无因的慈爱”。如果期待未来的好处,心想“他将来会为我做事”,以这样的心先执取、先做出那种行为,那么他只是“知恩者”,而不是“先施恩者”。正是基于这个意思,才说“怀着‘他将来会为我做事’这类理由而行动的人,是知恩知报者”。以黑暗趋向光明为归宿的人,不依靠福德的果报而修福德,所以被称为“先施恩者”。因为依靠福德果报而活的人,是站在知恩者这一边的。巴利
Tattha kāraṇena vinā pavattahitacitto akāraṇavacchalo. Anāgatamhi payojanaṃ apekkhamāno ‘‘karissati me’’tiādinā cittena paṭhamaṃ gahitaṃ tādisaṃ kataṃ upādāya kataññū eva nāma hoti, na pubbakārīti adhippāyena ‘‘karissati meti evamādikāraṇasāpekkhakiriyo kataññukatavedī’’ti vuttaṃ. Tamojotiparāyaṇo puññaphalāni anupajīvanto eva puññāni karotīti ‘‘pubbakārī’’ti vutto. Puññaphalaṃ upajīvanto hi kataññupakkhe tiṭṭhati.
121 在第三经中,“满足”是指已经吃饱、已经完成,因为该做的事都做完了,所以没有牵挂。因为功德圆满、具足、随其所欲而得,所以这里说为“满足”。“令满足者”是指也能让别人满足的人。在这里说到“满足”时,独觉佛和如来弟子中的漏已尽者,独觉佛是以九种出世间法自己满足、圆满,却不能让别人满足。因为独觉佛说法时,别人无法通达;而弟子们说法时,无量天和人能通达。即便如此,那些弟子说法时并不是以自己的话来说,而是以佛陀的话来说,坐着听法的众人也生起重视之心:“这位比丘不是在说自己所证悟的法。”这样,那份重视其实只归于佛陀。因此,在这里只有正自觉者才真正叫作“令满足者”。就像国王下令说“把某某东西给某某人”,虽然是别人拿来给的,但施主其实是国王。接受的人也说“是国王给了我们地位,给了我们权势和财富”,而不会想“是国王的侍从给的”。应当这样来理解。巴利
121. Tatiye tittoti suhito pariyosito niṭṭhitakiccatāya nirussukko. Guṇapāripūriyā hi paripuṇṇo yāvadattho idha titto vutto. Tappetāti aññesampi tittikaro. Paccekabuddho ca tathāgatasāvako ca khīṇāsavo tittoti ettha paccekabuddho navalokuttaradhammehi sayaṃ titto paripuṇṇo, aññaṃ pana tappetuṃ na sakkoti. Tassa hi dhammakathāya abhisamayo na hoti, sāvakānaṃ pana dhammakathāya aparimāṇānaṃ devamanussānaṃ abhisamayo hoti. Evaṃ santepi yasmā te dhammaṃ desentā na attano vacanaṃ katvā kathenti, buddhānaṃ vacanaṃ katvā kathenti, sotuṃ nisinnaparisāpi – ‘‘ayaṃ bhikkhu na attanā paṭividdhaṃ dhammaṃ kathetī’’ti cittīkāraṃ karoti. Iti so cittīkāro buddhānaṃyeva hoti. Evaṃ tattha sammāsambuddhova tappetā nāma. Yathā hi ‘‘asukassa nāma idañcidañca dethā’’ti raññā āṇatte kiñcāpi ānetvā denti, atha kho rājāva tattha dāyako. Yehipi laddhaṃ hoti, te ‘‘raññā amhākaṃ ṭhānantaraṃ dinnaṃ, issariyavibhavo dinno’’tveva gaṇhanti, na ‘‘rājapurisehī’’ti evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ.
122 第四项中,“难令满足”是指无法被满足,谁也没办法让他满足。有的人依止在施主家或亲戚家住,袈裟破了,别人送他袈裟,他却把袈裟收起来,不穿用。一次又一次地给他,他也只是收下放着。还有一种人,同样地,每次得到什么就分发出去、送给别人,一次又一次地得到,也照样这么做。这两种人,就算有人用车把资具拉来送给他,也没法让他满足,所以叫“难令满足”。巴利
122. Catutthe duttappayāti atappayā, na sakkā kenaci tappetuṃ. Yo hi upaṭṭhākakulaṃ vā ñātikulaṃ vā nissāya vasamāno cīvare jiṇṇe tehi dinnaṃ cīvaraṃ nikkhipati, na paribhuñjati . Punappunaṃ dinnampi gahetvā nikkhipateva. Yo ca teneva nayena laddhaṃ laddhaṃ vissajjeti, parassa deti, punappunaṃ laddhampi tatheva karoti. Ime dve puggalā sakaṭehipi paccaye upanentena tappetuṃ na sakkāti duttappayā.
123 第五项中,“不施舍”是指:不把它当成自己的,就不给别人;但如果有多余的,他不会留着,而是送给别人。所以经文说“不把全部给予他人”等等。这里说的是:“如果有比丘,袈裟破旧,从护持者家或亲族家得到布匹,做成袈裟后自己穿用,并不存放;即使打上补布披着,当对方再次布施时,也不马上接受。又有比丘,每次得到什么都自己受用,不送给别人。这两种人都很容易满足,所以叫‘易令满足’。”巴利
123. Pañcame na vissajjetīti attano akatvā parassa na deti, atireke pana sati na nikkhipati, parassa deti. Tenevāha ‘‘sabbaṃyeva paresaṃ na detī’’tiādi. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘yo bhikkhu upaṭṭhākakulā vā ñātikulā vā jiṇṇacīvaro sāṭakaṃ labhitvā cīvaraṃ katvā paribhuñjati na nikkhipati, aggaḷaṃ datvā pārupantopi punapi diyyamāne sahasā nappaṭiggaṇhāti. Yo ca laddhaṃ laddhaṃ attanā paribhuñjati, paresaṃ na deti. Ime dvepi sukhena sakkā tappetunti sutappayā’’ti.
124-127 第六、第七等经,内容浅显易懂。巴利
124-127. Chaṭṭhasattamādīni uttānatthāneva.