(12)2. 堕恶趣品
(12) 2. Āpāyikavaggo
《堕恶趣经》的注释
1. Āpāyikasuttavaṇṇanā
114114. 在第二品的第一经里,“堕恶趣者”,意思是将要堕入恶趣的人。“堕地狱者”,意思是将要堕入地狱的人。“不舍此”,意思是舍不得放下自称梵行者等这三种恶法。“自称梵行者”,是指那些外表装得像梵行者的人,或者因为不舍弃他们那种姿态,就宣称“我也是梵行者”的人。“指责”,就是辱骂、斥责、苛责。“于诸欲中无过失”,意思是说,用烦恼欲去享受感官对象的人,觉得这没有什么过失。“当饮用性”,意思是应当喝、应当享用,就像口渴的人毫无顾虑地喝水那样,应当去享用。这部经里只讲了生死轮回。
114. Dutiyassa paṭhame apāyaṃ gacchissantīti āpāyikā. Nirayaṃ gacchissantīti nerayikā. Idamappahāyāti idaṃ brahmacāripaṭiññatādiṃ pāpadhammattayaṃ avijahitvā. Brahmacāripaṭiññoti brahmacāripaṭirūpako, tesaṃ vā ākappaṃ avijahanena ‘‘ahampi brahmacārī’’ti evaṃpaṭiñño. Anuddhaṃsetīti akkosati paribhāsati codeti. Natthi kāmesu dosoti kilesakāmena vatthukāme sevantassa natthi doso. Pātabyatanti pivitabbataṃ paribhuñjitabbataṃ nirāsaṅkena cittena pipāsitassa pānīyapivanasadisaṃ paribhuñjitabbataṃ. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitaṃ.
2. 《难得经》的注释
2. Dullabhasuttavaṇṇanā
115在第二部经中,“知恩、感恩的人”是指:他明白“这个人曾为我做过这件事”,把这件事弄清楚、弄明白,然后成为会回报对方的人。
115. Dutiye kataññū katavedīti ‘‘iminā mayhaṃ kata’’nti tena katakammaṃ ñatvā viditaṃ pākaṭaṃ katvā paṭikaraṇakapuggalo.
3. 《无量经》的注释
3. Appameyyasuttavaṇṇanā
116在第三经里,以快乐来衡量,就是容易衡量;以痛苦来衡量,就是难以衡量;无法衡量的,就是不可衡量。高傲,是指像高高竖起的竹竿一样,举起空虚的傲慢而站着。浮躁,是指有玩弄钵器等轻浮举动。多嘴,是指言语粗涩。散漫语,是指说话不加约束。不定,是指缺少心一境性。心散乱,是指内心狂乱,像受惊的牛或奔逃的鹿一样。根门显露,是指诸根敞开、不加守护。这里剩下的内容都很清楚。
116. Tatiye sukhena metabboti suppameyyo. Dukkhena metabboti duppameyyo. Pametuṃ na sakkotīti appameyyo. Unnaḷoti uggatanaḷo, tucchamānaṃ ukkhipitvā ṭhitoti attho. Capaloti pattamaṇḍanādinā cāpallena samannāgato. Mukharoti mukhakharo. Vikiṇṇavācoti asaññatavacano. Asamāhitoti cittekaggatārahito. Vibbhantacittoti bhantacitto bhantagāvibhantamigasappaṭibhāgo. Pākatindriyoti vivaṭindriyo. Sesamettha uttānamevāti.
第4经 不动经的注释
4. Āneñjasuttavaṇṇanā
117117. 在第四中,“他贪著于彼”意思是:他贪著那种禅那。“他渴望彼”意思是:他希求那种禅那。“因彼而得喜乐”意思是:他因那种禅那而生起满足。“住立彼中”意思是:安住于那种禅那之中。“决意于彼”意思是:心就专注于那里。“以彼为多住”意思是:以那种禅那而频繁安住。“投生为同伴众”意思是:投生为同住者,也就是生于那个天界之中。“也堕地狱”等语,是因为他还没有从地狱等恶道中解脱,所以从另一种情况来说在那里投生。因为他没有比近行禅那更强的恶法,能使他紧接着投生于恶趣。然而,世尊的弟子,是指入流者、斯陀含、阿那含中的某一位。“于彼有”:即于彼无色有之中。“般涅槃”:以无余依般涅槃而般涅槃。“增上意乐”:即增上的精勤。其余于此应依所说方式理解。然而,在此经中,凡夫的投生禅那被说到了,圣弟子的那同样的投生禅那以及观行足处禅那也被说到了。
117. Catutthe tadassādetīti taṃ jhānaṃ assādeti. Taṃ nikāmetīti tadeva pattheti. Tena ca vittiṃ āpajjatīti tena jhānena tuṭṭhiṃ āpajjati. Tatra ṭhitoti tasmiṃ jhāne ṭhito. Tadadhimuttoti tattheva adhimutto. Tabbahulavihārīti tena bahulaṃ viharanto. Sahabyataṃ upapajjatīti sahabhāvaṃ upapajjati, tasmiṃ devaloke nibbattatīti attho . Nirayampi gacchatītiādi nirayādīhi avippamuttattā aparapariyāyavasena tattha gamanaṃ sandhāya vuttaṃ. Na hi tassa upacārajjhānato balavataraṃ akusalaṃ atthi, yena anantaraṃ apāye nibbatteyya. Bhagavato pana sāvakoti sotāpannasakadāgāmianāgāmīnaṃ aññataro. Tasmiṃyeva bhaveti tattheva arūpabhave. Parinibbāyatīti appaccayaparinibbānena parinibbāyati. Adhippayāsoti adhikappayogo. Sesamettha vuttanayeneva veditabbaṃ. Imasmiṃ pana sutte puthujjanassa upapattijjhānaṃ kathitaṃ, ariyasāvakassa tadeva upapattijjhānañca vipassanāpādakajjhānañca kathitaṃ.
5. 《退失与成就经》的注释
5. Vipattisampadāsuttavaṇṇanā
118118. 第五经中,“戒失坏”是指戒的毁坏状态。其余两种(定失坏、慧失坏)也是同样的解释方式。“没有布施”是针对布施没有果报而说的。“已供养”是指盛大的供养。“已献供”是指招待客人的恭敬供养。这两者他也都是针对没有果报而加以否定。“善行与恶行”是指善行与恶行,也就是善与不善的意思。“果与异熟”,凡是称为果或称为异熟的,他说这些都不存在。“没有此世”,是站在他世的角度说此世不存在;“没有他世”,是站在此世的角度说他世也不存在,他以此表明一切众生就在各自所在之处彻底断灭。“没有母亲,没有父亲”,是针对对父母行正行或邪行都没有果报而说的。“没有化生众生”,是说没有死后投生而生的众生。“成就”是指圆满。“戒成就”是指戒的圆满无缺。其余两种也是同样的解释方式。“有布施”等句,应当按前面所说的相反方式来理解。
118. Pañcame sīlavipattīti sīlassa vipannākāro. Sesadvayepi eseva nayo. Natthi dinnanti dinnassa phalābhāvaṃ sandhāya vadati. Yiṭṭhaṃ vuccati mahāyogo. Hutanti paheṇakasakkāro adhippeto. Tampi ubhayaṃ phalābhāvameva sandhāya paṭikkhipati. Sukatadukkaṭānanti sukatadukkatānaṃ, kusalākusalānanti attho. Phalaṃ vipākoti yaṃ phalanti vā vipākoti vā vuccati, taṃ natthīti vadati. Natthi ayaṃ lokoti paraloke ṭhitassa ayaṃ loko natthi, natthi paro lokoti idha loke ṭhitassāpi paraloko natthi, sabbe tattha tattheva ucchijjantīti dasseti. Natthi mātā natthi pitāti tesu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalābhāvavasena vadati. Natthi sattā opapātikāti cavitvā uppajjanakasattā nāma natthīti vadati. Sampadāti pāripūriyo. Sīlasampadāti sīlassa paripuṇṇaavekallabhāvo. Sesadvayepi eseva nayo. Atthi dinnantiādi vuttapaṭipakkhanayena gahetabbaṃ.
《无堕经》的注释
6. Apaṇṇakasuttavaṇṇanā
119第六经的注释中,“无疑摩尼”是指具有六面纹理的骰子。“善趣天界”是指四大王天等天界中的某一处天界。在这部经里,戒和正见两者是合在一起说的。第七经则浅显易懂。
119. Chaṭṭhe apaṇṇako maṇīti chahi talehi samannāgato pāsako. Sugatiṃ sagganti cātumahārājikādīsu aññataraṃ saggaṃ lokaṃ. Imasmiṃ sutte sīlañca sammādiṭṭhi cāti ubhayampi missakaṃ kathitaṃ. Sattamaṃ uttānameva.
第一 清净经的注释
8. Paṭhamasoceyyasuttavaṇṇanā
121第八经中,“清净”指的是洁净的状态。“身清净”指的是通过身体行为表现出来的洁净。剩下两种(语清净和意清净)也是同样的道理。不过,在这四部经依次排列的顺序中,讲的是在家人的修行方式。这同样适用于入流者和一来者。
121. Aṭṭhame soceyyānīti sucibhāvā. Kāyasoceyyanti kāyadvāre sucibhāvo. Sesadvayepi eseva nayo. Imesu pana paṭipāṭiyā catūsu suttesu agārikapaṭipadā kathitā. Sotāpannasakadāgāmīnampi vaṭṭati.
第二清净经的注释
9. Dutiyasoceyyasuttavaṇṇanā
122122. 第九经里说的“内”,是指自己内在的。“欲贪”是指欲贪盖。对瞋恚等其余几项,也是同样的说法。这里剩下的部分,和前面说过的是一样的。不过在偈颂里,“身清净”是指身体行为上的清净,或者通过身体而有的清净。剩下两项(语清净、意清净)也是同样的道理。“已洗净诸恶”是指把一切恶都洗净、涤除之后而安住的状态。从这部经和这首偈颂来看,说的正是漏尽者。
122. Navame ajjhattanti niyakajjhattaṃ. Kāmacchandanti kāmacchandanīvaraṇaṃ. Byāpādādīsupi eseva nayo. Sesamettha heṭṭhā vuttanayameva. Gāthāya pana kāyasucinti kāyadvāre suciṃ, kāyena vā suciṃ. Sesadvayepi eseva nayo. Ninhātapāpakanti sabbe pāpe ninhāpetvā dhovitvā ṭhitaṃ. Iminā suttenapi gāthāyapi khīṇāsavova kathitoti.
《牟尼经》的注释
10. Moneyyasuttavaṇṇanā
123123. 第十经里说的“牟尼法”,意思是成为牟尼的状态。“身牟尼”是指在身体这个门径上成为牟尼,也就是良善的状态、智者的状态。剩下两个——语牟尼和意牟尼——也是同样的道理。世尊说“比丘们,这称为身牟尼”,这是指断除三种身恶行,就叫身牟尼。此外,三种身善行也是身牟尼;同样,以身为所缘的智是身牟尼;对身的遍知是身牟尼;与遍知同行的道是身牟尼;断除对身的欲贪是身牟尼;身行的息灭——第四禅的等至,也是身牟尼。在语牟尼方面,也应当按同样的方式理解。
123. Dasame moneyyānīti munibhāvā. Kāyamoneyyanti kāyadvāre munibhāvo sādhubhāvo paṇḍitabhāvo. Sesadvayepi eseva nayo. Idaṃ vuccati, bhikkhave, kāyamoneyyanti idaṃ tividhakāyaduccaritappahānaṃ kāyamoneyyaṃ nāma. Apica tividhaṃ kāyasucaritampi kāyamoneyyaṃ, tathā kāyārammaṇaṃ ñāṇaṃ kāyamoneyyaṃ, kāyapariññā kāyamoneyyaṃ, pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṃ, kāye chandarāgassa pahānaṃ kāyamoneyyaṃ, kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṃ. Vacīmoneyyepi eseva nayo.
这里有一个差别:就像在这个教法里,第四禅等至是身牟尼,同样地,在那里,语行的息灭——也就是第二禅等至——应当被理解为语牟尼。意牟尼也应该按照同样的方式理解其含义,然后心行的息灭——也就是想受灭等至——应当被理解为意牟尼。所谓身牟尼,就是在身门方面的牟尼,是最上、最清净的,或者说是通过身体成为牟尼。其余两种也是同样的道理。所谓断一切者,就是指漏已尽的人。因为漏已尽的人,确实就叫做断一切者。
Ayaṃ panettha viseso – yathā idha catutthajjhānasamāpatti, evaṃ tattha vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyanti veditabbā. Manomoneyyampi imināva nayena atthaṃ ñatvā cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhasamāpatti manomoneyyanti veditabbā. Kāyamuninti kāyadvāre muniṃ uttamaṃ parisuddhaṃ, kāyena vā muniṃ. Sesadvayepi eseva nayo. Sabbappahāyinanti khīṇāsavaṃ. Khīṇāsavo hi sabbappahāyī nāmāti.