(10)5. 盐块品
(10) 5. Loṇakapallavaggo
《急迫经》的注释
1. Accāyikasuttavaṇṇanā
9393. 第五经第一句里,“紧急的”指刻不容缓的。“应当做的”指必须完成的事。凡不是必须去做的,就叫做“事务”;必须去做的,才叫“应当做的”。“迅速、迅速”指以极快的速度。这里的“确实”只是语气词。“没有那种神通或威势”意思是:那种神通没有,那种威势也没有。“北雨云”指第三天。“随顺时节转变”指获得了时节的转变之后。“发芽”指第三天白嫩芽冒出来,到第七天变成青绿嫩芽。“怀孕”指过了一个半月就怀了胎。“成熟”指到了三个月就成熟。如今,因为佛陀并不需要居士或庄稼,但在教法中,为了说明与之相应的补特伽罗或义理,就引用种种譬喻。因此,为了说明那个义理而引用了这个譬喻,接着用“正是如此”等话来显示它。那个义理本身是浅显易懂的。不过,这里所说的“修学”仍然是混合着说的。
93. Pañcamassa paṭhame accāyikānīti atipātikāni. Karaṇīyānīti avassakiccāni. Yañhi na avassaṃ kātabbaṃ, taṃ kiccanti vuccati. Avassaṃ kātabbaṃ karaṇīyaṃ nāma. Sīghaṃ sīghanti vegena vegena. Tassa kho tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Natthi sā iddhi vā ānubhāvo vāti sā vā iddhi so vā ānubhāvo natthi. Uttarasveti tatiyadivase. Utupariṇāminīti laddhautupariṇāmāni hutvā. Jāyantipīti tatiyadivase nikkhantasetaṅkurāni honti, sattāhe patte nīlaṅkurāni honti. Gabbhīnipi hontīti diyaḍḍhamāsaṃ patvā gahitagabbhāni honti. Paccantipīti tayo māse patvā paccanti. Idāni yasmā buddhānaṃ gahapatikena vā sassehi vā attho natthi, sāsane pana tappaṭirūpakaṃ puggalaṃ vā atthaṃ vā dassetuṃ taṃ taṃ opammaṃ āharanti. Tasmā yamatthaṃ dassetukāmena etaṃ ābhataṃ, taṃ dassento evameva khotiādimāha. Taṃ atthato uttānameva. Sikkhā pana idhāpi missikā eva kathitā.
第2篇 远离经的注释
2. Pavivekasuttavaṇṇanā
94第二经的“衣远离”,是指依靠袈裟而生起的烦恼已经远离的状态。饮食远离和住所远离这两项,也是同样的道理。“麻衣”是指麻布做的衣服。“杂布衣”是指混合布料做的衣服。“尸衣”是指从死尸身上丢弃的衣物,或者用伊罗迦草等编织成的下衣。“粪扫衣”是指丢弃在地上的破布。“树皮衣”是指用树皮做成的布料。“鹿皮”是指黑羚羊皮。“鹿皮附蹄”是把那块兽皮从中间割开,也有人叫它“带蹄的”。“吉祥草衣”是用吉祥草编织成的衣服。“树皮衣”和“叶衣”也是同样的道理。“发毛毯”是用人发做成的毯子。“兽毛衣”是用马毛等做成的毯子。“鸮翼衣”是用鸮的羽毛编织成的下衣。
94. Dutiye cīvarapavivekanti cīvaraṃ nissāya uppajjanakakilesehi vivittabhāvaṃ. Sesadvayepi eseva nayo. Sāṇānīti sāṇavākacelāni. Masāṇānīti missakacelāni. Chavadussānīti matasarīrato chaḍḍitavatthāni, erakatiṇādīni vā ganthetvā katanivāsanāni. Paṃsukūlānīti pathaviyaṃ chaḍḍitanantakāni. Tirīṭānīti rukkhatacavatthāni. Ajinānīti ajinamigacammāni. Ajinakkhipanti tadeva majjhe phālitaṃ, sahakhurakantipi vadanti. Kusacīranti kusatiṇāni ganthetvā katacīraṃ. Vākacīraphalakacīresupi eseva nayo. Kesakambalanti manussakesehi katakambalaṃ. Vālakambalanti assavālādīhi katakambalaṃ. Ulūkapakkhikanti ulūkapattāni ganthetvā katanivāsanaṃ.
吃菜的人,就是吃新鲜蔬菜的人。吃稗子的人,就是吃稗米的人。在野稻等当中,所谓野稻,是森林里自然生长的稻类。残皮,是皮革匠刮削皮革后丢弃的碎屑。哈塔,说的是黏液、苔藓,以及翅子树等树木的树胶。糠,就是米糠。粥清,指粘在饭锅边的焦饭,人们从丢弃的地方捡来吃,也叫饭汁。麻饼之类则是大家都知道的食物。吃落果的人,就是吃掉落果实的人。糠屋,就是打谷的棚舍。
Sākabhakkhāti allasākabhakkhā. Sāmākabhakkhāti sāmākataṇḍulabhakkhā. Nīvārādīsu nīvārā nāma araññe sayaṃ jātavīhijāti. Daddulanti cammakārehi cammaṃ likhitvā chaḍḍitakasaṭaṃ. Haṭaṃ vuccati silesopi sevālopi kaṇikārādirukkhaniyyāsopi. Kaṇanti kuṇḍakaṃ. Ācāmoti bhattaukkhalikāya laggo jhāmaodano. Taṃ chaḍḍitaṭṭhāne gahetvā khādanti, odanakañjiyantipi vadanti. Piññākādayo pākaṭāva. Pavattaphalabhojīti patitaphalabhojī. Bhusāgāranti khalasālaṃ.
持戒者,就是具足四种清净戒的人。他的恶戒已被断除,意思是五种恶戒都已被断除。正见者,就是具有如实见的人。邪见,就是不如实的见解。漏,就是四种漏。达至极顶者,就是达到戒的极顶。达至核心者,就是获得戒的核心。清净,就是遍净。立于核心者,就是安住在戒、定、慧的核心中。
Sīlavāti catupārisuddhisīlena samannāgato. Dussīlyañcassa pahīnaṃ hotīti pañca dussīlyāni pahīnāni honti. Sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko. Micchādiṭṭhīti ayāthāvadiṭṭhi. Āsavāti cattāro āsavā. Aggappattoti sīlaggappatto. Sārappattoti sīlasāraṃ patto. Suddhoti parisuddho. Sāre patiṭṭhitoti sīlasamādhipaññāsāre patiṭṭhito.
就像“譬如”这个词,意思是如同。“成就的”是指圆满、充满成熟稻谷的。“令收集”就是让人聚集起来。“令搬出”就是让人运到打谷场。“糠”就是谷壳。“令捣舂”就是让人放进臼里,用杵来捶打。“达至极顶”是指达到米粒的顶端。“达至核心”等也是同样的道理。其余部分意思很浅显。而这里所说的“他的恶戒已断、他的邪见已断”,应当理解为是就通过预流道而断除来说的。
Seyyathāpīti yathā nāma. Sampannanti paripuṇṇaṃ paripakkasālibharitaṃ. Saṅgharāpeyyāti saṅkaḍḍhāpeyya. Ubbahāpeyyāti khalaṭṭhānaṃ āharāpeyya. Bhusikanti bhusaṃ. Koṭṭāpeyyāti udukkhale pakkhipāpetvā musalehi paharāpeyya. Aggappattānīti taṇḍulaggaṃ pattāni. Sārappattādīsupi eseva nayo. Sesaṃ uttānameva. Yaṃ panettha ‘‘dussīlyañcassa pahīnaṃ micchādiṭṭhi cassa pahīnā’’ti vuttaṃ, taṃ sotāpattimaggena pahīnabhāvaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ.
3. 《秋季经》的注释
3. Saradasuttavaṇṇanā
95在第三句中,“散开”是指因为雨云散去而远离。“于天中”指在虚空中。“冲破”就是克服之后。“何时”指某个时候。“无垢”指没有贪欲等垢染。因为那些垢染已经消失,所以叫“离垢”。“法眼”是指能通达四圣谛法的预流道之眼。“没有结”是指他确实没有两种结,而其余的结也不能再把他带回这个世间,所以说“没有”。在这部经里,说的是名为“禅那不还者”的圣者。
95. Tatiye viddheti valāhakavigamena dūrībhūte. Deveti ākāse. Abhivihaccāti abhivihanitvā. Yatoti yasmiṃ kāle. Virajanti rāgarajādirahitaṃ. Tesaṃyeva malānaṃ vigatattā vītamalaṃ. Dhammacakkhunti catusaccadhammapariggāhakaṃ sotāpattimaggacakkhuṃ. Natthi taṃ saṃyojananti duvidhamevassa saṃyojanaṃ natthi, itarampi pana puna imaṃ lokaṃ ānetuṃ asamatthatāya natthīti vuttaṃ. Imasmiṃ sutte jhānānāgāmī nāma kathitoti.
4. 《众经》的注释
4. Parisāsuttavaṇṇanā
96在第四项里,不贪求众多资具是指不成为贪求众多资具的人。不怠惰是指不把三学放松而执取。于退堕中舍弃重担:退堕是从向下进入的意义上说的五种盖;他们在这些盖中舍弃了重担。以远离为先是指在身远离、心远离、依远离这三种远离中都为先导。发起精进是指提起两种精进。未得者是指尚未获得的禅那、观智、道果这类殊胜成就。剩下两句也是同样的道理。后辈众是指共住弟子、依止弟子等人。随顺所见而行是指效法阿阇梨和亲教师所做的。那些后辈众对阿阇梨和亲教师所见的,随顺而行,就称为随顺所见而行。诸比丘,这称为最胜众,意思是:诸比丘,这样的众会被称为具有最胜之人的众会。
96. Catutthe na bāhulikā hontīti paccayabāhullikā na honti. Na sāthalikāti tisso sikkhā sithilaṃ katvā na gaṇhanti. Okkamane nikkhittadhurāti okkamanaṃ vuccati avagamanaṭṭhena pañca nīvaraṇāni, tesu nikkhittadhurā. Paviveke pubbaṅgamāti kāyacittaupadhivivekasaṅkhāte tividhepi viveke pubbaṅgamā. Vīriyaṃ ārabhantīti duvidhampi vīriyaṃ paggaṇhanti. Appattassāti jhānavipassanāmaggaphalasaṅkhātassa appattavisesassa. Sesapadadvayepi eseva nayo. Pacchimājanatāti saddhivihārikaantevāsikādayo. Diṭṭhānugatiṃ āpajjatīti ācariyupajjhāyehi kataṃ anukaroti. Yaṃ tāya janatāya ācariyupajjhāyesu diṭṭhaṃ, tassa anugatiṃ āpajjati nāma. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, aggavatī parisāti, bhikkhave, ayaṃ parisā aggapuggalavatī nāma vuccati.
「已起争执」是指已经发生了争执。「已起争吵」是指已经发生了争吵。在这里,「争执」是争吵的前阶段;通过动手抓拉等行为造成的冒犯,就叫作「争吵」。「陷入争论」是指陷入对立的言论。「以口矛」:因为能刺伤功德,粗恶的言语被称为「口矛」;他们就是用这些口矛。「刺伤而住」是指刺伤他人而四处走动。
Bhaṇḍanajātāti jātabhaṇḍanā. Kalahajātāti jātakalahā. Bhaṇḍananti cettha kalahassa pubbabhāgo, hatthaparāmāsādivasena vītikkamo kalaho nāma. Vivādāpannāti viruddhavādaṃ āpannā. Mukhasattīhīti guṇavijjhanaṭṭhena pharusā vācā ‘‘mukhasattiyo’’ti vuccanti, tāhi mukhasattīhi. Vitudantā viharantīti vijjhantā vicaranti.
和合:和睦一致。相互喜悦:彼此都生起喜悦。如乳水交融:像牛奶和水一样融为一体。以慈眼:以宁静的慈爱之眼。喜生起:五种喜生起。身轻安:名身和色身都远离躁动不安。轻安之身:没有躁动不安的身。感受乐:感受身体的乐和心的乐。得定:心正确地安住在所缘上。
Samaggāti sahitā. Sammodamānāti samappavattamodā. Khīrodakībhūtāti khīrodakaṃ viya bhūtā. Piyacakkhūhīti upasantehi mettacakkhūhi. Pīti jāyatīti pañcavaṇṇā pīti uppajjati. Kāyo passambhatīti nāmakāyopi rūpakāyopi vigatadaratho hoti. Passaddhakāyoti asāraddhakāyo. Sukhaṃ vediyatīti kāyikacetasikasukhaṃ vediyati. Samādhiyatīti ārammaṇe sammā ṭhapīyati.
「粗滴」是指大颗的雨滴。「山、峡谷、岩裂、支流」:这里,「峡谷」是指被名为“ka”的水冲裂、被水冲刷而成的山体部分,也叫「山腰」或「河湾」。「岩裂」是指连续八个月不下雨时地面干裂的地方。「支流」是指流入小水坑的小水道。「小水坑」是指小水洼。「大水坑」是指大水洼。「小河」是指小溪流。「大河」是指恒河、耶牟那河等大河流。
Thullaphusitaketi mahāphusitake. Pabbatakandarapadarasākhāti ettha kandaro nāma ‘‘ka’’nti laddhanāmena udakena dārito udakabhinno pabbatappadeso, yo ‘‘nitambho’’tipi ‘‘nadikuñjo’’tipi vuccati. Padaraṃ nāma aṭṭha māse deve avassante phalito bhūmippadeso. Sākhāti kusobbhagāminiyo khuddakamātikāyo. Kusobbhāti khuddakaāvāṭā. Mahāsobbhāti mahāāvāṭā. Kunnadiyoti khuddakanadiyo. Mahānadiyoti gaṅgāyamunādikā mahāsaritā.
第5到第7经:第一贤马经等的注释
5-7. Paṭhamaājānīyasuttādivaṇṇanā
97-9997-99. 在第五经中,“以诸支”是指以功德的支分。“王应”是指值得国王尊敬、与国王相称。“王受用”是指成为国王所享用之物。“王之支分”是指因为与国王的手足等支分相似,所以就被称为支分。“具色”是指具足身体的色泽。“具力”是指具足身体的力量。“应请”是指适合接受被称为供养的团食。“应宾客”是指适合作为宾客的饮食。“应施”是指因为以信心布施而舍出十种布施事,所以适合接受被称为信施的供养。“应合掌”是指适合接受合掌致敬。“世间无上福田”是指对一切世间来说,无可比拟的滋生福德之处。
97-99. Pañcame aṅgehīti guṇaṅgehi. Rājārahoti rañño araho anucchaviko. Rājabhoggoti rañño upabhogabhūto. Rañño aṅganti rañño hatthapādādiaṅgasamatāya aṅganteva saṅkhaṃ gacchati. Vaṇṇasampannoti sarīravaṇṇena sampanno. Balasampannoti kāyabalena sampanno. Āhuneyyoti āhutisaṅkhātaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahetuṃ yutto. Pāhuneyyoti pāhunakabhattassa anucchaviko. Dakkhiṇeyyoti dasavidhadānavatthupariccāgavasena saddhādānasaṅkhātāya dakkhiṇāya anucchaviko. Añjalikaraṇīyoti añjalipaggahaṇassa anucchaviko. Anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassāti sabbalokassa asadisaṃ puññaviruhanaṭṭhānaṃ.
具足色相,是指具足功德之色。具足力,是指具足精进力。具足速度,是指具足智慧之速。有坚固力,是指具备智慧之力。坚固精进,是指精进坚定稳固。不放下担子,是指不搁下担子、提起担子,也就是这样修行:在证得最高果位阿拉汉果之前,我绝不放下精进的担子。在这部经里,依四谛来说明入流道,又通过入流道来说明具足智慧之速。第六经里,以三道和三果,通过三道三果来说明具足智慧之速。第七经里,以阿拉汉果,通过阿拉汉果本身来说明道的作用。而果,因为是以快速的方式生起的,所以也可以叫作“速”。
Vaṇṇasampannoti guṇavaṇṇena sampanno. Balasampannoti vīriyabalena sampanno. Javasampannoti ñāṇajavena sampanno. Thāmavāti ñāṇathāmena samannāgato. Daḷhaparakkamoti thiraparakkamo. Anikkhittadhuroti aṭṭhapitadhuro paggahitadhuro, aggaphalaṃ arahattaṃ appatvā vīriyadhuraṃ na nikkhipissāmīti evaṃ paṭipanno. Imasmiṃ sutte catusaccavasena sotāpattimaggo, sotāpattimaggena ca ñāṇajavasampannatā kathitāti. Chaṭṭhe tīṇi ca maggāni tīṇi ca phalāni, tīhi maggaphalehi ca ñāṇajavasampannatā kathitā. Sattame arahattaphalaṃ, arahattaphaleneva ca maggakiccaṃ kathitaṃ. Phalaṃ pana javitajavena uppajjanato javoti ca vattuṃ vaṭṭati.
第8经 书本经的注释
8. Potthakasuttavaṇṇanā
100第八经里说的“新”,是就制作来说的。“树皮布”是指用树皮纤维做成的布。“中等”是指受用程度中等。“破旧”是指受用久了已经破旧。“擦锅布”是指擦锅的布。“恶戒”是指没有戒。“因为丑陋”是指因为没有功德的色泽而丑陋。“随顺所见而行”是指模仿他所做的去做。“不是大果”是指从异熟果来说不是大果。“不是大利益”是指从异熟利益来说不是大利益。“因为价值低劣”是指从异熟的价值来说低劣。“迦尸衣”是指用三股棉纤维纺成线后织成的布,而且只出产于迦尸国。其余部分文义浅显易懂。这里所说的戒是混杂的戒。
100. Aṭṭhame navoti karaṇaṃ upādāya vuccati. Potthakoti vākamayavatthaṃ. Majjhimoti paribhogamajjhimo. Jiṇṇoti paribhogajiṇṇo. Ukkhaliparimajjananti ukkhaliparipuñchanaṃ dussīloti nissīlo. Dubbaṇṇatāyāti guṇavaṇṇābhāvena dubbaṇṇatāya. Diṭṭhānugatiṃ āpajjantīti tena kataṃ anukaronti. Na mahapphalaṃ hotīti vipākaphalena mahapphalaṃ na hoti. Na mahānisaṃsanti vipākānisaṃseneva na mahānisaṃsaṃ. Appagghatāyāti vipākagghena appagghatāya. Kāsikaṃ vatthanti tīhi kappāsaaṃsūhi suttaṃ kantitvā katavatthaṃ, tañca kho kāsiraṭṭheyeva uṭṭhitaṃ. Sesaṃ uttānameva. Sīlaṃ panettha missakaṃ kathitanti.
第九 盐块经的注释
9. Loṇakapallasuttavaṇṇanā
101101. 第九经中,“正如这样那样”意思是“就像这样”。“这样那样”意思是“如此这般的业”。这里说的是:如果有人这样说——“人造什么样的业,就照样感受什么样的果报。因为已造之业的果报是无法阻止的。所以,造多少业,就必定感受多少果报。”“如果事情是这样”就是“如果这样的话”。“就没有梵行住”:因为在修习圣道之前所造的、将来必定受报的业,由于它必然要被感受,所以即使修了梵行也等于没修。“找不到彻底灭苦的机会”:既然事情是这样,就会有业的积累和果报的领受,因此按照这个道理,就找不到彻底终结轮回之苦的机会。
101. Navame yathā yathāyanti yathā yathā ayaṃ. Tathā tathā tanti tathā tathā taṃ kammaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo evaṃ vadeyya – ‘‘yathā yathā kammaṃ karoti, tathā tathāssa vipākaṃ paṭisaṃvediyateva. Na hi sakkā katassa kammassa vipākaṃ paṭisedhetuṃ. Tasmā yattakaṃ kammaṃ karoti, tattakassa vipākaṃ paṭisaṃvediyatevā’’ti. Evaṃ santanti evaṃ sante. Brahmacariyavāso na hotīti yaṃ maggabhāvanato pubbe upapajjavedanīyaṃ kammaṃ kataṃ, tassa avassaṃ paṭisaṃvedanīyattā brahmacariyaṃ vutthampi avutthameva hoti. Okāso na paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāyāti yasmā ca evaṃ sante tena kammāyūhanañceva vipākānubhavanā ca hoti, tasmā hetunā nayena vaṭṭadukkhassa antakiriyāya okāso na paññāyati nāma.
随应受是指应当以某种方式被感受的业。所谓他以那种方式感受它的果报,就是说他以那些方式领受它的果报。这里说的是:在七个速行心里,如果第一速行心的业有因缘,得到了受报的机会,它就成为现法受业;如果没有因缘,就叫作无效业。第七速行心的业,如果有因缘,就成为次生受业;如果没有因缘,就叫作无效业。中间五个速行心的业,只要轮回还在延续,就叫作后后受业。在这些情况中,这个人以某种方式造作了应当以那种方式被感受的业,就说他以那种方式感受果报。因为注释书里说,只有得到受报机会的业,才叫作随应受业。既然如此,比丘们,就有梵行住:对于能灭尽业的人来说,由于存在应当被灭尽的业,梵行住才叫作梵行住,意思是已住而善住。完全灭苦的机会得以显现:因为既然如此,通过各条道,以行与识的灭尽,在未来各种生命状态中,轮回之苦不再生起,所以说完全灭苦的机会得以显现。
Yathā yathā vedanīyanti yena yenākārena veditabbaṃ. Tathātathāssa vipākaṃ paṭisaṃvediyatīti tena tenākārena assa vipākaṃ paccanubhoti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yadetaṃ sattasu javanesu paṭhamajavanakammaṃ sati paccaye vipākavāraṃ labhantameva diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti, asati ahosikammaṃ nāma. Yañca sattamajavanakammaṃ sati paccaye upapajjavedanīyaṃ hoti, asati ahosikammaṃ nāma. Yañca majjhe pañcajavanakammaṃ yāva saṃsārappavatti, tāva aparapariyāyavedanīyaṃ nāma hoti. Etesu ākāresu yena yenākārena veditabbaṃ kammaṃ ayaṃ puriso karoti, tena tenevassa vipākaṃ paṭisaṃvediyati nāma. Aṭṭhakathāyañhi laddhavipākavārameva kammaṃ yathāvedanīyaṃ kammaṃ nāmāti vuttaṃ. Evaṃ santaṃ, bhikkhave, brahmacariyavāso hotīti kammakkhayakarassa brahmacariyassa khepetabbakammasambhavato vāso nāma hoti, vutthaṃ suvutthameva hotīti attho. Okāso paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāyāti yasmā evaṃ sante tena tena maggena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena tesu tesu bhavesu āyatiṃ vaṭṭadukkhaṃ na uppajjati, tasmā okāso paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāya.
现在,为了说明业按其应受果报方式而有的这种性质,说了“诸比丘,在此,有一类人……”这一段。其中,“微小”是指有限、少量、微弱、低劣。“就像那样”是指与那种业同类。“现法受”是指就在那业本身所在的这一世成熟、得到果报机会的业,就是现法受业。“连微尘也不显现”是说在第二世连极微小的果报也不显现,意思是第二世完全不给出哪怕极微小的果报。“很多吗?”意思是:那岂不是会给出很多果报吗?“身未修习者”等语句,显示的是没有修身、还在流转中的凡夫。“狭小”是指功德狭小。“于我小”中,“我”是指自身;即使自身很大,因为功德狭小,也还是“于我小”。“少苦而住”是指由于哪怕很少的恶业也住于苦中。“身已修习者”等语句,显示的是漏已尽者。他因为名为身随观的身修习,而称为身已修习;或者因为身已增长,所以是身已修习。“已修习戒”是指戒已增长。剩下两句也是同样的道理。或者,以五门修习为身已修习,以此说明根律仪戒;以“已修习戒”说明其余三种戒。“非狭小”是指功德不小。“广大”是指在自身即使狭小时,功德仍然广大,所以是广大。“住于无量”只是漏已尽者的名称。因为他没有作为衡量标准的贪等,所以称为住于无量。
Idāni taṃ yathāvedanīyakammasabhāvaṃ dassento idha, bhikkhave, ekaccassātiādimāha. Tattha appamattakanti parittaṃ thokaṃ mandaṃ lāmakaṃ. Tādisaṃyevāti taṃsarikkhakameva. Diṭṭhadhammavedanīyanti tasmiṃ kammeyeva diṭṭhadhamme vipaccitabbaṃ vipākavāraṃ labhantaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti. Nāṇupi khāyatīti dutiye attabhāve aṇupi na khāyati, aṇumattampi dutiye attabhāve vipākaṃ na detīti attho. Bahudevāti bahukaṃ pana vipākaṃ kimeva dassatīti adhippāyo. Abhāvitakāyotiādīhi kāyabhāvanārahito vaṭṭagāmī puthujjano dassito. Parittoti parittaguṇo. Appātumoti ātumā vuccati attabhāvo, tasmiṃ mahantepi guṇaparittatāya appātumoyeva. Appadukkhavihārīti appakenapi pāpena dukkhavihārī. Bhāvitakāyotiādīhi khīṇāsavo dassito. So hi kāyānupassanāsaṅkhātāya kāyabhāvanāya bhāvitakāyo nāma. Kāyassa vā vaḍḍhitattā bhāvitakāyo. Bhāvitasīloti vaḍḍhitasīlo. Sesapadadvayepi eseva nayo. Pañcadvārabhāvanāya vā bhāvitakāyo. Etena indriyasaṃvarasīlaṃ vuttaṃ, bhāvitasīloti iminā sesāni tīṇi sīlāni. Aparittoti na parittaguṇo. Mahattoti attabhāve parittepi guṇamahantatāya mahatto. Appamāṇavihārīti khīṇāsavassetaṃ nāmameva. So hi pamāṇakarānaṃ rāgādīnaṃ abhāvena appamāṇavihārī nāma.
“小”是指小的容器。“水瓶”是指水罐。“牧羊人”是指羊的主人。“杀羊者”是指屠夫。“使他损失”是指因损失财产而使他损失。也有读作“jhāpetuṃ”的,意思相同。“或者随其所应而作”是指随自己的意愿去做。“羊财”是指以羊的价值为本钱。如果他愿意,就给;如果不愿意,就抓住脖子把他拖出去。其余部分应按照前面所说的方式理解。不过在这部经里,讲的是流转与还灭。
Paritteti khuddake. Udakamallaketi udakasarāve. Orabbhikoti urabbhasāmiko. Urabbhaghātakoti sūnakāro. Jāpetuṃ vāti dhanajāniyā jāpetuṃ. Jhāpetuntipi pāṭho, ayamevattho. Yathāpaccayaṃ vā kātunti yathā icchati, tathā kātuṃ. Urabbhadhananti eḷakaagghanakamūlaṃ. So panassa sace icchati, deti. No ce icchati, gīvāyaṃ gahetvā nikkaḍḍhāpeti. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Imasmiṃ pana sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.
第十 洗尘经的注释
10. Paṃsudhovakasuttavaṇṇanā
102第十经中,“洗”就是冲洗。“善洗”就是好好地洗、一次又一次地洗。“洗净”就是抓住之后洗。“未除垢的”就是没去掉瑕疵、没清除污垢的。“易碎的”就是本性容易破裂,撇开需要小心处理的情况,只用拳头打一下就会碎。“薄片”就是用金薄片。“颈饰”就是脖子上的装饰物。
102. Dasame dhovatīti vikkhāleti. Sandhovatīti suṭṭhu dhovati, punappunaṃ dhovati. Niddhovatīti niggaṇhitvā dhovati. Aniddhantakasāvanti anīhatadosaṃ anapanītakasāvaṃ. Pabhaṅgūti pabhijjanasabhāvaṃ, adhikaraṇīyaṃ ṭhapetvā muṭṭhikāya pahaṭamattaṃ bhijjati. Paṭṭikāyāti suvaṇṇapaṭṭakāya. Gīveyyaketi gīvālaṅkāre.
增上心,就是止与观的心。已专注于它,意思是正在修习它。有念,意思是具备正念。聪慧种性,意思是具有智者的种性。在欲寻等当中,缘于欲而生起的寻,就是欲寻。与嗔、害相应的寻,就叫嗔害寻。在亲属寻等当中,以“我们的亲属众多、有福德”这类方式,缘于亲属而生起的寻,是亲属寻。以“某个地方安稳、食物充足”这类方式,缘于地方而生起的寻,是地方寻。生起“但愿别人不要轻视我”这样的寻,就叫与不轻视想相应的寻。未止息的法寻,指十种观随染寻。彼定非寂静,意思是那未止息的法寻之观定,因烦恼未止息而非寂静。非殊胜,意思是尚未练达、还不精纯。未得轻安,意思是尚未获得烦恼止息的轻安。未成就一境,意思是尚未达到心一境性。是有行折伏防护而至,意思是以有行、加行折伏制止烦恼而得防护,非生于烦恼断处,而是制止烦恼而生。
Adhicittanti samathavipassanācittaṃ. Anuyuttassāti bhāventassa. Sacetasoti cittasampanno. Dabbajātikoti paṇḍitajātiko. Kāmavitakkādīsu kāme ārabbha uppanno vitakko kāmavitakko. Byāpādavihiṃsasampayuttā vitakkā byāpādavihiṃsavitakkā nāma. Ñātivitakkādīsu ‘‘amhākaṃ ñātakā bahū puññavantā’’tiādinā nayena ñātake ārabbha uppanno vitakko ñātivitakko. ‘‘Asuko janapado khemo subhikkho’’tiādinā nayena janapadamārabbha uppanno vitakko janapadavitakko. ‘‘Aho vata maṃ pare na avajāneyyu’’nti evaṃ uppanno vitakko anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko nāma. Dhammavitakkāvasissantīti dhammavitakkā nāma dasavipassanupakkilesavitakkā. So hoti samādhi na ceva santoti so avasiṭṭhadhammavitakko vipassanāsamādhi avūpasantakilesattā santo na hoti. Na paṇītoti na atappako. Nappaṭippassaddhiladdhoti na kilesapaṭippassaddhiyā laddho. Na ekodibhāvādhigatoti na ekaggabhāvappatto. Sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti sasaṅkhārena sappayogena kilese niggaṇhitvā vāretvā vārito, na kilesānaṃ chinnante uppanno, kilese pana vāretvā uppanno.
比丘们,“有时”在这里,“时”指的是获得五种适宜条件的时刻:气候适宜、食物适宜、住处适宜、人际适宜、听法适宜。“那心”指的是那个时候的观心。“只安住于内”就是只安住在自身之中。这里,“内”指的是自身的内部,也可以理解为行境的内部,意思是舍弃种种所缘,只安住在涅槃这一个行境之中。“善安住”就是好好地安住。“成为一境”就是成为专一的心。“等持”就是正确地安住。在“寂静”等词中,因为敌对的烦恼已经止息,所以叫寂静;因为无恼热的含义而叫殊胜;因为已经获得烦恼止息的轻安,所以叫得轻安者;因为已经达到心一境性,所以叫成就一境者;因为是从烦恼断尽之处生起的,而不是通过刻意用力折伏、防护烦恼之后才获得防护,所以叫非有行折伏防护而行者。达到这个程度,这位比丘就已经从轮回中出离,名为证得阿罗汉果。
Hotiso, bhikkhave, samayoti ettha samayo nāma utusappāyaṃ āhārasappāyaṃ senāsanasappāyaṃ puggalasappāyaṃ dhammassavanasappāyanti imesaṃ pañcannaṃ sappāyānaṃ paṭilābhakālo. Yaṃ taṃ cittanti yasmiṃ samaye taṃ vipassanācittaṃ. Ajjhattaṃyeva santiṭṭhatīti attaniyeva tiṭṭhati. Niyakajjhattañhi idha ajjhattaṃ nāma. Gocarajjhattampi vaṭṭati. Puthuttārammaṇaṃ pahāya ekasmiṃ nibbānagocareyeva tiṭṭhatīti vuttaṃ hoti. Sannisīdatīti suṭṭhu nisīdati. Ekodi hotīti ekaggaṃ hoti. Samādhiyatīti sammā ādhiyati. Santotiādīsu paccanīkakilesavūpasamena santo. Atappakaṭṭhena paṇīto. Kilesapaṭippassaddhiyā laddhattā paṭippassaddhaladdho. Ekaggabhāvaṃ gatattā ekodibhāvādhigato. Kilesānaṃ chinnante uppannattā na sappayogena kilese niggaṇhitvā vāretvā vāritoti na sasaṅkhāraniggayhavāritagato. Ettāvatā ayaṃ bhikkhu vivaṭṭetvā arahattaṃ patto nāma hoti.
现在,为了说明漏尽者具念时的证知修行,说了“对于任何……”等话。其中,“所应证知的证知”是指已经通达、现在应当亲自证见的事物。“当有彼念处时”是指在作为先前因缘的以及现在所获得的、以证知基础禅那等为类别的念和作意存在时。不过,关于证知的详细解说,应当依照《清净道论》(Visuddhimagga 2.365等)所述来理解。而这里“诸漏尽”等话,应当知道是从果定来说的。
Idāni khīṇāsavassa sato abhiññāpaṭipadaṃ dassento yassa yassa cātiādimāha. Tattha abhiññā sacchikaraṇīyassāti abhijānitvā paccakkhaṃ kātabbassa. Sati satiāyataneti pubbahetusaṅkhāte ceva idāni ca paṭiladdhabbe abhiññāpādakajjhānādibhede ca sati satikāraṇe. Vitthārato pana ayaṃ abhiññākathā visuddhimagge (visuddhi. 2.365 ādayo) vuttanayeneva veditabbā. Āsavānaṃ khayātiādi cettha phalasamāpattivasena vuttanti veditabbaṃ.
第11章《相经》的注释
11. Nimittasuttavaṇṇanā
103在第十一经里,“增上心”指的也是止与观的心。“三种相”就是三种原因。“适时”就是在该有的时候,也就是在合适的时候。在“应适时作意定相”等句里,意思是:看清各个时机,在一境性合适的时候,就应当作意一境性。因为在这里,一境性被称为“定相”。这个词的含义是:定本身就是相,所以叫定相。剩下两个词也是同样的道理。“策励”是精进的名称,“舍”是中舍的状态。所以,在精进合适的时候应当作意精进,在中舍合适的时候应当安住于中舍。“有理由使那颗心走向懈怠”,意思是存在一种原因,凭它那颗心会停留在懈怠的状态里。其他几句也是同样的道理。至于“唯应作意舍相”,这里的意思是:应当让智慧运作,保持中舍。“为了诸漏的灭尽”,是为了证得阿拉汉果。
103. Ekādasamepi adhicittaṃ samathavipassanācittameva. Tīṇi nimittānīti tīṇi kāraṇāni. Kālena kālanti kāle kāle, yuttakāleti attho. Kālena kālaṃ samādhinimittaṃ manasikātabbantiādīsu taṃ taṃ kālaṃ sallakkhetvā ekaggatāya yuttakāle ekaggatā manasikātabbā. Ekaggatā hi idha samādhinimittanti vuttā. Tatra vacanattho – samādhiyeva nimittaṃ samādhinimittaṃ. Sesapadadvayepi eseva nayo. Paggahoti pana vīriyassa nāmaṃ, upekkhāti majjhattabhāvassa. Tasmā vīriyassa yuttakāle vīriyaṃ manasikātabbaṃ, majjhattabhāvassa yuttakāle majjhattabhāve ṭhātabbanti. Ṭhānaṃ taṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyyāti kāraṇaṃ vijjati yena taṃ cittaṃ kosajjabhāve tiṭṭheyya. Itaresupi eseva nayo. Upekkhānimittaṃyeva manasi kareyyāti ettha ca ñāṇajavaṃ upekkheyyāti ayamattho. Āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya.
应把火盆架好,意思是把炭火钵准备好。应涂抹,意思是把炭放进去,点着火,用吹管吹气,让火燃起来。应投入火盆口,意思是把炭拨开,放在炭上面,或者放进坩埚里。旁观,意思是观察它熟了还是没熟。
Ukkaṃ bandheyyāti aṅgārakapallaṃ sajjeyya. Ālimpeyyāti tattha aṅgāre pakkhipitvā aggiṃ datvā nāḷikāya dhamanto aggiṃ gāhāpeyya. Ukkāmukhe pakkhipeyyāti aṅgāre viyūhitvā aṅgāramatthake vā ṭhapeyya, mūsāya vā pakkhipeyya. Ajjhupekkhatīti pakkāpakkabhāvaṃ upadhāreti.
“正确地得定,是为了诸漏的尽灭”,意思是:为了证得阿罗汉果而正确地安立定。到这里,已经显示了那位修观不断增长并证得阿罗汉果的比丘。现在,为了显示这位漏尽者的证智行持,经文说“对于任何任何……”等。这应当依照前面所说的方式来理解。
Sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya sammā ṭhapīyati. Ettāvatā hi vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattappatto bhikkhu dassito. Idāni tassa khīṇāsavassa abhiññāya paṭipadaṃ dassento yassa yassa cātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
第三五十经品
3. Tatiyapaṇṇāsakaṃ