礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
在增支部中·《增支部》二品义注·第一五十经篇
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Aṅguttaranikāye · Dukanipāta-aṭṭhakathā · 1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ
1. 作业品义注
37 段
《过患经》注释
1. Vajjasuttavaṇṇanā
1《双集》第一经《过患经》的注释中,“过患”指过失和罪过。“现法”指就在现世、就在这个身体里生起的果报。“后世”指在未来世、在下一个身体里生起的果报。“犯罪的人”指做恶事、犯过失的人。“国王们捉住后施加种种刑罚”,意思是:国王的属下抓住盗贼后施加种种刑罚,而说是国王们让他们这样做。那位圣者看见的正是那个盗贼遭受这样的刑罚。因此经文说:“他看见犯罪的盗贼被国王们捉住后施加种种刑罚。”“半杖”指铁锤,或为便于击打,将一根四肘长的棍杖剖成两半,手持其中半截棍杖。“酸粥臼”指酸粥臼刑:施刑者先剥掉犯人的头盖骨,然后用钳子夹起烧得通红的铁球,放入头盖骨中,脑髓由此沸腾,向上涌出。“螺髻刑”指螺髻之刑:施刑者以上唇、两耳垂和喉咙窝为界,割开头皮,将全部头发拢成一束,用一根小棍缠绕,再用力向上拔,头皮便连同头发整个被撕扯下来。然后用粗砂摩擦头盖骨并清洗,使其呈现海螺色。“罗睺口”指罗睺口刑:施刑者用木楔撬开犯人的嘴,在口中点燃油灯;或者从耳垂开始用凿子凿开嘴巴,流血充满口中。
1. Dukanipātassa paṭhame vajjānīti dosā aparādhā. Diṭṭhadhammikanti diṭṭheva dhamme imasmiṃyeva attabhāve uppannaphalaṃ. Samparāyikanti samparāye anāgate attabhāve uppannaphalaṃ. Āgucārinti pāpakāriṃ aparādhakārakaṃ. Rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenteti coraṃ gahetvā vividhā kammakāraṇā rājapurisā karonti, rājāno pana tā kārenti nāma. Taṃ coraṃ evaṃ kammakāraṇā kāriyamānaṃ esa passati. Tena vuttaṃ – ‘‘passati coraṃ āgucāriṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente’’ti. Addhadaṇḍakehīti muggarehi, pahārasādhanatthaṃ vā catuhatthadaṇḍaṃ dvedhā chetvā gahitadaṇḍakehi. Bilaṅgathālikanti kañjiyaukkhalikakammakāraṇaṃ. Taṃ karontā sīsakaṭāhaṃ uppāṭetvā tattaṃ ayoguḷaṃ saṇḍāsena gahetvā tattha pakkhipanti, tena matthaluṅgaṃ pakkuthitvā uttarati. Saṅkhamuṇḍikanti saṅkhamuṇḍakammakāraṇaṃ. Taṃ karontā uttaroṭṭhaubhatokaṇṇacūḷikagalavāṭakaparicchedena cammaṃ chinditvā sabbakese ekato gaṇṭhiṃ katvā daṇḍakena veṭhetvā uppāṭenti, saha kesehi cammaṃ uṭṭhahati. Tato sīsakaṭāhaṃ thūlasakkharāhi ghaṃsitvā dhovantā saṅkhavaṇṇaṃ karonti. Rāhumukhanti rāhumukhakammakāraṇaṃ. Taṃ karontā saṅkunā mukhaṃ vivaritvā antomukhe dīpaṃ jālenti, kaṇṇacūḷikāhi vā paṭṭhāya mukhaṃ nikhādanena khananti, lohitaṃ paggharitvā mukhaṃ pūreti.
“火焰鬘”刑,是把整具身体用浸了油的布缠起来,然后点火。“手掌灯”刑,是用浸了油的布缠住手,像点灯一样让它烧起来。“额草刑”,就是做额草刑的刑罚。行刑的人从脖子下面开始,把皮肤一圈一圈割开,让它垂到脚踝,然后用皮带把犯人捆住,拖着走。犯人踩在自己被割下来的皮卷上,一脚一脚地踩,不断跌倒。“树皮衣刑”,就是做树皮衣刑的刑罚。行刑的人同样把皮肤割开,先让它垂到腰间,再从腰往下割,让皮肤垂到脚踝;这样上半身的皮肤就像树皮裙一样盖住了下半身。“羚羊刑”,就是做羚羊刑的刑罚。行刑的人把铁环套在犯人的两个手肘和两个膝盖上,再钉入铁桩。犯人就这样靠四根铁桩立在地上。然后众人围着他,点起火来。经文里说到“像被火围住的羚羊”的地方,说的也是这个。行刑的人不时把铁桩拔掉,让犯人只靠四根骨茬站着。像这样的刑罚,再也没有比这更残酷的了。
Jotimālikanti sakalasarīraṃ telapilotikāya veṭhetvā ālimpenti. Hatthapajjotikanti hatthe telapilotikāya veṭhetvā dīpaṃ viya pajjālenti. Erakavattikanti erakavattakammakāraṇaṃ. Taṃ karontā heṭṭhāgīvato paṭṭhāya cammavaṭṭe kantitvā gopphake ṭhapenti, atha naṃ yottehi bandhitvā kaḍḍhanti. So attano cammavaṭṭe akkamitvā akkamitvā patati. Cīrakavāsikanti cīrakavāsikakammakāraṇaṃ. Taṃ karontā tatheva cammavaṭṭe kantitvā kaṭiyaṃ ṭhapenti, kaṭito paṭṭhāya kantitvā gopphakesu ṭhapenti, uparimehi heṭṭhimasarīraṃ cīrakanivāsananivatthaṃ viya hoti. Eṇeyyakanti eṇeyyakakammakāraṇaṃ. Taṃ karontā ubhosu kapparesu ca ubhosu jāṇukesu ca ayavalayāni datvā ayasūlāni koṭṭenti. So catūhi ayasūlehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahati. Atha naṃ parivāretvā aggiṃ karonti. ‘‘Eṇeyyako jotipariggaho yathā’’ti āgataṭṭhānepi idameva vuttaṃ. Taṃ kālena kālaṃ sūlāni apanetvā catūhi aṭṭhikoṭīhiyeva ṭhapenti. Evarūpā kammakāraṇā nāma natthi.
草床刑:手法熟练的刽子手割开皮肉,用大杵把骨头捣碎,再抓住头发把这一堆肉提起来,肉全被头发缠裹住,像捆草把一样再卷起来。
Baḷisamaṃsikanti ubhatomukhehi baḷisehi paharitvā cammamaṃsanhārūni uppāṭenti. Kahāpaṇikanti sakalasarīraṃ tiṇhāhi vāsīhi koṭito paṭṭhāya kahāpaṇamattaṃ, kahāpaṇamattaṃ pātentā koṭṭenti. Khārāpatacchikanti sarīraṃ tattha tattha āvudhehi paharitvā kocchehi khāraṃ ghaṃsanti, cammamaṃsanhārūni paggharitvā aṭṭhikasaṅkhalikāva tiṭṭhati. Palighaparivattikanti ekena passena nipajjāpetvā kaṇṇacchiddena ayasūlaṃ koṭṭetvā pathaviyā ekābaddhaṃ karonti. Atha naṃ pāde gahetvā āviñchanti. Palālapīṭhakanti cheko kāraṇiko chavicammaṃ acchinditvā nisadapotehi aṭṭhīni bhinditvā kesesu gahetvā ukkhipati, maṃsarāsiyeva hoti. Atha naṃ keseheva pariyonandhitvā gaṇhanti, palālavaṭṭiṃ viya katvā puna veṭhenti. Sunakhehipīti katipayāni divasāni āhāraṃ adatvā chātakasunakhehi khādāpenti. Te muhuttena aṭṭhikasaṅkhalikameva karonti. Sūle uttāsenteti sūle āropente.
他不会为了抢夺别人的财物而四处游荡。意思是说,就算看到属于别人的、被遗弃在别处的物品,哪怕只是掉在路中间、价值千金的包袱,他也不会动念“我要靠这个活下去”而去抢夺,而是心想“这东西有什么用”,用脚后跟把它拨到一边,径直走开。
Na paresaṃ pābhataṃ vilumpanto caratīti paresaṃ santakaṃ bhaṇḍaṃ parammukhaṃ ābhataṃ antamaso antaravīthiyaṃ patitaṃ sahassabhaṇḍikampi disvā ‘‘iminā jīvissāmī’’ti vilumpanto na vicarati, ko iminā atthoti piṭṭhipādena vā pavaṭṭetvā gacchati.
“恶”是指低劣。“苦”是指不可意。“又是什么”是说:那到底是什么呢?“凡伤害我的”是指那些伤害我的。……“身恶行”是指杀生等三种不善的身业。“身善行”是指与它相反的三种善业。“语恶行”是指妄语等四种不善的语业。“语善行”是指与它相反的四种善业。“意恶行”是指贪欲等三种不善的意业。“意善行”是指与它相反的三种善业。“清净地守护自己”:这里“清净”有两种,一种是方便说意义上的,一种是非方便说意义上的。通过皈依,就是在方便说意义上守护清净的自己。同样,通过五戒、十戒,通过四种清净戒,通过初禅……乃至非想非非想处定,通过入流道、入流果……乃至阿罗汉道,这些都是在方便说意义上守护清净的自己。但是,安住在阿罗汉果的漏尽者,即使让这已断除根源的五蕴沐浴、进食、坐下、躺卧,也应当知道,他就是在非方便说意义上,真正守护、照料着清净无染的自己。
Pāpakoti lāmako. Dukkhoti aniṭṭho. Kiñca tanti kiṃ nāma taṃ kāraṇaṃ bhaveyya. Yāhanti yena ahaṃ. Kāyaduccaritanti pāṇātipātādi tividhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ. Kāyasucaritanti tassa paṭipakkhabhūtaṃ tividhaṃ kusalakammaṃ. Vacīduccaritanti musāvādādi catubbidhaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ. Vacīsucaritanti tassa paṭipakkhabhūtaṃ catubbidhaṃ kusalakammaṃ. Manoduccaritanti abhijjhādi tividhaṃ akusalakammaṃ. Manosucaritanti tassa paṭipakkhabhūtaṃ tividhaṃ kusalakammaṃ. Suddhaṃ attānaṃ pariharatīti ettha duvidhā suddhi – pariyāyato ca nippariyāyato ca. Saraṇagamanena hi pariyāyena suddhaṃ attānaṃ pariharati nāma. Tathā pañcahi sīlehi, dasahi sīlehi – catupārisuddhisīlena, paṭhamajjhānena…pe… nevasaññānāsaññāyatanena, sotāpattimaggena, sotāpattiphalena…pe… arahattamaggena pariyāyena suddhaṃ attānaṃ pariharati nāma. Arahattaphale patiṭṭhito pana khīṇāsavo chinnamūlake pañcakkhandhe nhāpentopi khādāpentopi bhuñjāpentopi nisīdāpentopi nipajjāpentopi nippariyāyeneva suddhaṃ nimmalaṃ attānaṃ pariharati paṭijaggatīti veditabbo.
因此:因为这两种确实是罪过,并非不是罪过,所以说“因此”。“畏罪者”:就是害怕罪过的人。“见罪过可畏者”:就是习惯于把罪过看作可怕之事的人。“这应当预期”:这是应当希求、必然会发生的意思。“yaṃ”只是语气词,或者表示原因,意思是:凭这个原因,他将从一切罪过中解脱。那么,他凭什么原因得以解脱呢?凭第四道和第四果。因为依道而说解脱,证得果的人就称为已解脱。那么,漏尽者过去所造的不善业不会成熟吗?会成熟,不过那是他在成为漏尽者之前所造的。而且那也只在今生这个生命里成熟;对他来说,来世根本没有什么业果。第一。
Tasmāti yasmā imāni dve vajjāneva, no na vajjāni, tasmā. Vajjabhīrunoti vajjabhīrukā. Vajjabhayadassāvinoti vajjāni bhayato dassanasīlā. Etaṃ pāṭikaṅkhanti etaṃ icchitabbaṃ, etaṃ avassaṃbhāvīti attho. Yanti nipātamattaṃ, kāraṇavacanaṃ vā yena kāraṇena parimuccissati sabbavajjehi . Kena pana kāraṇena parimuccissatīti? Catutthamaggena ceva catutthaphalena ca. Maggena hi parimuccati nāma, phalaṃ patto parimutto nāma hotīti. Kiṃ pana khīṇāsavassa akusalaṃ na vipaccatīti? Vipaccati, taṃ pana khīṇāsavabhāvato pubbe kataṃ. Tañca kho imasmiṃyeva attabhāve, samparāye panassa kammaphalaṃ nāma natthīti. Paṭhamaṃ.
2. 精进经的注释
2. Padhānasuttavaṇṇanā
2第二经中,精进就是指种种勤奋。勤之所以被称为精进,是因为应当努力去做,或者因为它能造成精进的状态。难成办,就是难以忍受、难以满足,意思是很难做到。住于在家,就是指住在家里的人。为了施舍衣服、食物、住处、生病所需的药物等资具而精进,就是说为了把这些衣服等四种资具布施给别人而付出的努力,这就显示出它难成办。哪怕只是四肘长的一块破布、一把米那么多的饭团、四肘长的草屋,或者油、酥油、生酥等药物中极少的一点,对别人说给吧,再拿出来给出去,都极其难做,就像冲进一场双方激烈交锋的战场一样。所以世尊说:
2. Dutiye padhānānīti vīriyāni. Vīriyañhi padahitabbato padhānabhāvakaraṇato vā padhānanti vuccati. Durabhisambhavānīti dussahāni duppūriyāni, dukkarānīti attho. Agāraṃ ajjhāvasatanti agāre vasantānaṃ. Cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānuppadānatthaṃ padhānanti etesaṃ cīvarādīnaṃ catunnaṃ paccayānaṃ anuppadānatthāya padhānaṃ nāma durabhisambhavanti dasseti. Caturatanikampi hi pilotikaṃ, pasatataṇḍulamattaṃ vā bhattaṃ, caturatanikaṃ vā paṇṇasālaṃ, telasappinavanītādīsu vā appamattakampi bhesajjaṃ paresaṃ dethāti vattumpi nīharitvā dātumpi dukkaraṃ ubhatobyūḷhasaṅgāmappavesanasadisaṃ. Tenāha bhagavā –
人们说,布施和打仗是一样的。
即使少数的善人,也能战胜众多的人。
具信者即使布施哪怕微少之物,
正因为这样,他就在来世过得快乐。
‘‘Dānañca yuddhañca samānamāhu, Appāpi santā bahuke jinanti; Appampi ce saddahāno dadāti, Teneva so hoti sukhī paratthā’’ti. (jā. 1.8.72; saṃ. ni. 1.33);
从在家出家的人,是指离开家庭之后,舍弃了在家生活所依的农耕、畜牧等营生,而进入非家生活的出家状态的人。为了舍断一切依而精进,是指为了那被称为舍断一切依——也就是蕴依、烦恼依、行依等——的涅槃,而与观和道一同生起的精进。因此,是因为这两种精进极难成办,所以说“因此”。第二。
Agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānanti gehato nikkhamitvā agārassa gharāvāsassa hitāvahehi kasigorakkhādīhi virahitaṃ anagāriyaṃ pabbajjaṃ upagatānaṃ. Sabbūpadhipaṭinissaggatthāya padhānanti sabbesaṃ khandhūpadhikilesūpadhiabhisaṅkhārūpadhisaṅkhātānaṃ upadhīnaṃ paṭinissaggasaṅkhātassa nibbānassa atthāya vipassanāya ceva maggena ca sahajātavīriyaṃ. Tasmāti yasmā imāni dve padhānāni durabhisambhavāni, tasmā. Dutiyaṃ.
3. 《热恼经》的注释
3. Tapanīyasuttavaṇṇanā
3第三经中,“能令热恼的”:因为在这里和来世都会烧灼人,所以叫能令热恼的。“他被烧灼”,是指由于心被忧恼烧灼而痛苦、追悔,就像难陀夜叉、难陀青年、杀牛的难陀、提婆达多以及那两兄弟一样。据说,他们杀了一头牛,把肉分成两份。然后弟弟对哥哥说:“我孩子多,把这些内脏给我吧。”哥哥就说:“所有的肉都已经分成两份了,你还要什么?”于是打他,把他打死了。他转过身来看见弟弟死了,心里想:“我造了很重的业。”于是生起了强烈的忧苦。他无论站着还是坐着,只要一想起那件事,心里就得不到欢喜。他吃下去、喝下去、嚼过、尝过的食物,营养都不能滋养身体,只剩下皮包骨头。那时,一位长老看见他,就问:“近事男,你饮食很充足,怎么只剩下皮包骨头?你是不是造了什么能令热恼的业?”他回答:“是的,尊者。”就把事情原原本本说了出来。长老说:“近事男,你造了很重的业,在无罪的人身上犯了错。”他带着这个业命终,投生到地狱。因为语恶行而受烧灼的,就像善觉释迦、拘迦利、旃遮女等人一样。这里其余部分以及第四经的意思都很浅显。第三经终。
3. Tatiye tapanīyāti idha ceva samparāye ca tapantīti tapanīyā. Tappatīti cittasantāpena tappati anusocati kāyaduccaritaṃ katvā nandayakkho viya nandamāṇavo viya nandagoghātako viya devadatto viya dvebhātikā viya ca. Te kira gāvaṃ vadhitvā maṃsaṃ dve koṭṭhāse akaṃsu. Tato kaniṭṭho jeṭṭhakaṃ āha – ‘‘mayhaṃ dārakā bahū, imāni me antāni dehī’’ti. Atha naṃ so ‘‘sabbaṃ maṃsaṃ dvedhā vibhattaṃ, puna kiṃ maggasī’’ti paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. Nivattitvā ca naṃ olokento mataṃ disvā ‘‘bhāriyaṃ me kammaṃ kata’’nti cittaṃ uppādesi. Athassa balavasoko uppajji. So ṭhitaṭṭhānepi nisinnaṭṭhānepi tadeva kammaṃ āvajjeti, cittassādaṃ na labhati. Asitapītakhāyitasāyitampissa sarīre ojaṃ na pharati, aṭṭhicammamattameva ahosi. Atha naṃ eko thero disvā – ‘‘upāsaka, tvaṃ pahūtaannapāno, aṭṭhicammamattameva te avasiṭṭhaṃ, atthi nu kho te kiñci tapanīyakamma’’nti? So ‘‘āma, bhante’’ti sabbaṃ ārocesi. Atha naṃ thero ‘‘bhāriyaṃ te upāsaka kammaṃ kataṃ, anaparādhaṭṭhāne aparaddha’’nti āha. So teneva kammena kālaṃ katvā niraye nibbatto. Vacīduccaritena suppabuddhasakkakokālikaciñcamāṇavikādayo viya tappati. Sesamettha catutthe ca uttānatthameva. Tatiyaṃ.
5. 《已知经》的注释
5. Upaññātasuttavaṇṇanā
5第五经中,“对于二者,我”指对于二者,我。“我已知解”是说前去之后了知了功德,也就是证知的意思。现在,为了显示那些法,他宣说了“以及不满足”等。因为世尊正是依靠这二法而证得一切智,所以为了显示它的威力,才这样说。其中,“于善法不满足”是用来说明这个意思:“我并不以仅仅证得禅那或仅仅获得光明相为满足,而是生起了阿罗汉道。只要它还没有生起,我就不会满足。”接着,为了说明“在精进中不厌倦,安住于不退转的状态而实践精进”这个意思,他宣说了“以及不退却”等。其中,“不退却”就是不退缩、不退转。“诸比丘,我确实不退却而精进”这里,“确实”只是语气助词。整句的意思是:诸比丘,我在不退转的状态下,作为菩萨求取一切智时,实践了精进。
5. Pañcame dvinnāhanti dvinnaṃ ahaṃ. Upaññāsinti upagantvā guṇaṃ aññāsiṃ, jāniṃ paṭivijjhinti attho. Idāni te dhamme dassento yā ca asantuṭṭhitātiādimāha. Imañhi dhammadvayaṃ nissāya satthā sabbaññutaṃ patto, tasmā tassānubhāvaṃ dassento evamāha. Tattha asantuṭṭhitā kusalesu dhammesūti iminā imaṃ dīpeti – ‘‘ahaṃ jhānamattakena vā obhāsanimittamattakena vā asantuṭṭho hutvā arahattamaggameva uppādesiṃ. Yāva so na uppajji, na tāvāhaṃ santuṭṭho ahosiṃ. Padhānasmiṃ ca anukkaṇṭhito hutvā anosakkanāya ṭhatvāyeva padhānakiriyaṃ akāsi’’nti imamatthaṃ dassento yā ca appaṭivānitātiādimāha. Tattha appaṭivānitāti appaṭikkamanā anosakkanā. Appaṭivānī sudāhaṃ, bhikkhave, padahāmīti ettha sudanti nipātamattaṃ. Ahaṃ, bhikkhave, anosakkanāyaṃ ṭhito bodhisattakāle sabbaññutaṃ patthento padhānamakāsinti ayamettha attho.
现在,为了说明他当时是怎样实践那种精进的,他讲了“纵使皮肤……”等话。其中,“应证得的”是用来说明应当证得的那些功德。“以男子之力”等话,则说明了男子的智慧之力、智慧的精进和智慧的勇猛。“停止”是指停住、不再运作、退下来,也就是止息的意思。到这里为止,他说的就是所谓的“四支具足的精进决定”。其中,“纵使皮肤……”是一支,“筋……”是一支,“骨……”是一支,“肉与血”是一支,这四者就是四支。“以男子之力”等话,是极度精进的同义词。因此应当知道:具足了前面这四支之后,这样决意的精进,就叫做四支具足的精进决定。到这里为止,他说明了在菩提树下自己一路走来的修行道路。
Idāni yathā tena taṃ padhānaṃ kataṃ, taṃ dassento kāmaṃ taco cātiādimāha. Tattha pattabbanti iminā pattabbaṃ guṇajātaṃ dasseti. Purisathāmenātiādinā purisassa ñāṇathāmo ñāṇavīriyaṃ ñāṇaparakkamo ca kathito. Saṇṭhānanti ṭhapanā appavattanā osakkanā, paṭippassaddhīti attho. Ettāvatā tena caturaṅgasamannāgataṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ nāma kathitaṃ. Ettha hi kāmaṃ taco cāti ekaṃ aṅgaṃ, nhāru cāti ekaṃ, aṭṭhi cāti ekaṃ, maṃsalohitanti ekaṃ, imāni cattāri aṅgāni. Purisathāmenātiādīni adhimattavīriyādhivacanāni. Iti purimehi catūhi aṅgehi samannāgatena hutvā evaṃ adhiṭṭhitaṃ vīriyaṃ caturaṅgasamannāgataṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ nāmāti veditabbaṃ. Ettāvatā tena bodhipallaṅke attano āgamanīyapaṭipadā kathitā.
现在,为了说明通过那条修行道路所证得的功德,世尊说了“诸比丘,对于我……”等话。其中,“由不放逸而证得”是指:通过被称为“念不远离”的不放逸而证得,不是由昏沉放逸而获得的。“正觉”指四种道智以及一切知智。因为依靠昏沉放逸是不可能证得这个的,所以他说:“正觉是由不放逸而证得的。”“无上安稳”不单单指正觉而已,连那被称为阿罗汉果与涅槃的无上安稳,也同样是由不放逸而证得的。
Idāni tāya paṭipadāya paṭiladdhaguṇaṃ kathetuṃ tassa mayhaṃ, bhikkhavetiādimāha. Tattha appamādādhigatāti satiavippavāsasaṅkhātena appamādena adhigatā, na suttappamattena laddhā. Sambodhīti catumaggañāṇañceva sabbaññutaññāṇañca. Na hi sakkā etaṃ suttappamattena adhigantunti. Tenāha – ‘‘appamādādhigatā sambodhī’’ti. Anuttaro yogakkhemoti na kevalaṃ bodhiyeva, arahattaphalanibbānasaṅkhāto anuttaro yogakkhemopi appamādādhigatova.
现在,世尊为了用自己证得的功德来鼓励比丘僧团,说了“诸比丘,你们如果……”等话。其中,“为了那个目的”意思是:为了那个目的,也就是怀着想要成就它并安住其中的愿望。“那个无上的”就是那个无上的。“梵行的究竟”是指作为道之梵行的究竟,也就是圣果。“以证智亲自证得后”是指以殊胜的智慧亲自现前证得。“成就而安住”是指获得、达到之后而安住。“因此”是说:因为这种不退转的精进确实大有利益,能成就最上的目标,所以说“因此”。第五。
Idāni attanā paṭiladdhaguṇesu bhikkhusaṅghaṃ samādapento tumhe cepi bhikkhavetiādimāha. Tattha yassatthāyāti yassa atthāya, yaṃ upasampajja viharitukāmā hutvāti attho. Tadanuttaranti taṃ anuttaraṃ. Brahmacariyapariyosānanti maggabrahmacariyassa pariyosānabhūtaṃ ariyaphalaṃ. Abhiññā sacchikatvāti abhiññāya uttamapaññāya paccakkhaṃ katvā. Upasampajja viharissathāti paṭilabhitvā pāpuṇitvā viharissatha. Tasmāti yasmā appaṭivānapadhānaṃ nāmetaṃ bahūpakāraṃ uttamatthasādhakaṃ, tasmā. Pañcamaṃ.
第六 结经的注释
6. Saṃyojanasuttavaṇṇanā
6第六经的注释。
“在成为结的法中”:指作为十种结的因、属于三界的诸法。
“随观乐味”:从乐味的角度去看,意思是以观察的状态。
“随观厌离”:以厌离的方式、以厌倦的方式去看。
“从生”:从蕴的生起。“从老”:从蕴的成熟。“从死”:从蕴的坏灭。“从愁”:具有内心焦灼特相的愁。“从悲”:具有依彼而哭泣特相的悲。“从苦”:身体逼恼的苦。“从忧”:扰乱内心的忧。“从恼”:具有极度困苦特相的恼。“从苦”:从整个轮回之苦。
“舍断”:以道舍断。“舍断已”:在这里说的是果的刹那。
这部经中讲说了轮回与出离。
第六。
6. Chaṭṭhe saṃyojaniyesu dhammesūti dasannaṃ saṃyojanānaṃ paccayabhūtesu tebhūmakadhammesu. Assādānupassitāti assādato passitā passanabhāvoti attho. Nibbidānupassitāti nibbidāvasena ukkaṇṭhanavasena passanabhāvo. Jātiyāti khandhanibbattito. Jarāyāti khandhaparipākato. Maraṇenāti khandhabhedato. Sokehīti antonijjhāyanalakkhaṇehi sokehi. Paridevehīti tannissitalālappitalakkhaṇehi paridevehi. Dukkhehīti kāyapaṭipīḷanadukkhehi. Domanassehīti manovighātadomanassehi. Upāyāsehīti adhimattāyāsalakkhaṇaupāyāsehi. Dukkhasmāti sakalavaṭṭadukkhato. Pajahatīti maggena pajahati. Pahāyāti ettha pana phalakkhaṇo kathito. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ. Chaṭṭhaṃ.
第七 黑经的注释
7. Kaṇhasuttavaṇṇanā
7第七经中说到“黑”,并不是因为颜色黑才叫黑,而是因为它本身具有黑的体性,能带来苦果,所以叫黑。或者从本质上说,一切不善法本身就是黑的,因为这些法生起时,心并不明亮。“无惭”就是无惭的状态。“无愧”就是无愧的状态。第七。
7. Sattame kaṇhāti na kāḷavaṇṇatāya kaṇhā, kaṇhatāya pana upanentīti nipphattikāḷatāya kaṇhā. Sarasenāpi vā sabbākusaladhammā kaṇhā eva. Na hi tesaṃ uppattiyā cittaṃ pabhassaraṃ hoti. Ahirikanti ahirikabhāvo. Anottappanti anottāpibhāvo. Sattamaṃ.
第八 白经的注释
8. Sukkasuttavaṇṇanā
8第八经注释:这里说的“白”,并不是因为颜色洁白才叫白,而是说它能导向成就上的清净,所以叫白。或者也可以说,从本性来看,一切善法本来就是白的,因为这些善法生起时,心就变得光明清净。“惭”和“愧”:其中,惭的特相是厌恶恶行,愧的特相是害怕恶行。至于这里本该详细展开的内容,在《清净道论》里已经讲过了。第八。
8. Aṭṭhame sukkāti na vaṇṇasukkatāya sukkā, sukkatāya pana upanentīti nipphattisukkatāya sukkā. Sarasenāpi vā sabbakusaladhammā sukkā eva. Tesaṃ hi uppattiyā cittaṃ pabhassaraṃ hoti. Hirī ca ottappañcāti ettha pāpato jigucchanalakkhaṇā hirī, bhāyanalakkhaṇaṃ ottappaṃ. Yaṃ panettha vitthārato vattabbaṃ siyā, taṃ visuddhimagge vuttameva. Aṭṭhamaṃ.
第九 行经注释
9. Cariyasuttavaṇṇanā
9第九偈的注释。
“守护世间”,就是支撑世间、维持世间、保护世间。“在这世间,母亲便不会被认出”:在这世间,亲生母亲不会以“这是我的母亲”这种尊重恭敬之心而被认出来。剩下那些词也是同样的道理。“混杂”,就是混在一起,或者界限被破坏。就像“犹如山羊、绵羊等”这些例子中所说的:这些众生不会以“这是我的母亲”或“这是我的姨母”这样尊重恭敬之心来辨认对方。他们对那事物生起后,就在那事物本身上做邪行。所以举出譬喻,说了“犹如山羊、绵羊等”这段话。第九偈注释完。
9. Navame lokaṃ pālentīti lokaṃ sandhārenti ṭhapenti rakkhanti. Nayidha paññāyetha mātāti imasmiṃ loke janikā mātā ‘‘ayaṃ me mātā’’ti garucittīkāravasena na paññāyetha. Sesapadesupi eseva nayo. Sambhedanti saṅkaraṃ mariyādabhedaṃ vā. Yathā ajeḷakātiādīsu ete hi sattā ‘‘ayaṃ me mātā’’ti vā ‘‘mātucchā’’ti vā garucittīkāravasena na jānanti. Yaṃ vatthuṃ nissāya uppannā, tattheva vippaṭipajjanti. Tasmā upamaṃ āharanto ‘‘yathā ajeḷakā’’tiādimāha. Navamaṃ.
《雨安居入经》的注释
10. Vassūpanāyikasuttavaṇṇanā
10第十经是在“事因”部分说的。是在哪个事因部分说的?是在人们讥嫌的那件事上。
原来,世尊在最初成道后的二十年里,一直没有制定雨安居的规矩。比丘们没有固定住处,不论雨季还是季节雨季,都随自己高兴到处游走。人们看到后,就讥嫌说:“这些释迦弟子沙门,怎么冬天、夏天、雨季都还在游行?他们踩踏青草,伤害只有一根根生命,让许多小生命丧命。那些外道虽然教法说得不好,到了雨季安居时还会停下来安住;连鸟儿在树顶筑了巢,雨季安居时也会停下来安住。”他们说了这些话来讥嫌。
比丘们把这件事禀告了世尊。世尊以这件事为因由,开示这部经,最初只说了这一句:“比丘们,我允许你们入雨安居。”后来,世尊知道比丘们心里生起这样的想法:“到底什么时候该入雨安居呢?”于是说:“比丘们,我允许你们在雨季入雨安居。”接着,比丘们心里又想:“入雨安居有几种?”他们把这件事禀告了世尊。世尊听了之后,就开示了整部经,开头说:“比丘们,有两种……”
其中,“入雨安居”就是指入雨安居的作法。“前安居”是指在阿沙荼月满日过后的次日应当入安居,到前迦提迦月满日为结束,是前三个月。“后安居”是指阿沙荼月满日过后一个月才入安居,到后迦提迦月为结束,是后三个月。
第十。
10. Dasamaṃ aṭṭhuppattiyaṃ vuttaṃ. Kataraaṭṭhuppattiyaṃ? Manussānaṃ ujjhāyane. Bhagavatā hi paṭhamabodhiyaṃ vīsati vassāni vassūpanāyikā appaññattā ahosi. Bhikkhū anibaddhavāsā vassepi utuvassepi yathāsukhaṃ vicariṃsu. Te disvā manussā ‘‘kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā hemantampi gimhampi vassampi cārikaṃ carissanti haritāni tiṇāni sammaddantā ekindriyaṃ jīvaṃ viheṭhentā bahū khuddake pāṇe saṅghātaṃ āpādentā. Ime hi nāma aññatitthiyā durakkhātadhammā vassāvāsaṃ allīyissanti saṃkasāyissanti, ime nāma sakuṇā rukkhaggesu kulāvakāni katvā vassāvāsaṃ allīyissanti saṃkasāyissantī’’tiādīni vatvā ujjhāyiṃsu. Tamatthaṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā imaṃ suttaṃ desento paṭhamaṃ tāva ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vassaṃ upagantu’’nti (mahāva. 184) ettakamevāha. Atha bhikkhūnaṃ ‘‘kadā nu kho vassaṃ upagantabba’’nti uppannaṃ vitakkaṃ sutvā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vassāne vassaṃ upagantu’’nti āha. Atha kho bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘kati nu kho vassūpanāyikā’’ti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Taṃ sutvā sakalampi idaṃ suttaṃ desento dvemā, bhikkhavetiādimāha. Tattha vassūpanāyikāti vassūpagamanāni. Purimikāti aparajjugatāya āsāḷhiyā upagantabbā purimakattikapuṇṇamipariyosānā paṭhamā temāsī. Pacchimikāti māsagatāya āsāḷhiyā upagantabbā pacchimakattikapariyosānā pacchimā temāsīti. Dasamaṃ.