第三品 不堪任品 的注释
3. Akammaniyavaggavaṇṇanā
2121. 在第三品第一经中,“未修习”是指没有通过止与观的修习而修习,因为确实未曾修习的缘故。那心被称为“未增长”,因为它没有通过对立面的制伏而得到培育。因此世尊说:“成为不堪任。”
21. Tatiyassa paṭhame abhāvitanti samathavipassanābhāvanāvasena na bhāvitaṃ tathā abhāvitattā. Tañhi ‘‘avaḍḍhita’’nti vuccati paṭipakkhābhibhavena paribrūhanābhāvato. Tenāha bhagavā – ‘‘akammaniyaṃ hotī’’ti.
22第二经的意思,要按与前面所说的相反方式来理解。“第一”指的是第三品的第一经。“依轮转”指的是依果报的轮转。“三有轮转”指的是三有的果报轮转。“为获得轮转之业”指的是作为获得果报轮转的近依的业;应当知道,作为那业之同伴的烦恼轮转,也已经被“业”这个说法所包含。“为获得离转之业”指的是作为证得离转的近依的业。那么,导致最后一生投生的业,是“为获得离转之业”还是不是呢?不是,因为它是轮转的基础。不过,最后的结生也可以理解为离转的近依。因为如果没有三因的结生,殊胜的证悟确实任何时候都不可能发生。“在这些经中”指的是在这第一经和第二经中,其实只是依次说了轮转和离转。
22. Dutiye vuttavipariyāyena attho veditabbo. Paṭhameti tatiyavaggassa paṭhamasutte. Vaṭṭavasenāti vipākavaṭṭavasena. Tebhūmakavaṭṭanti tebhūmakavipākavaṭṭaṃ. Vaṭṭapaṭilābhāya kammanti vipākavaṭṭassa paṭilābhāya upanissayabhūtaṃ kammaṃ, tassa sahāyabhūtaṃ kilesavaṭṭampi kammaggahaṇeneva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Vivaṭṭapaṭilābhāya kammanti vivaṭṭādhigamassa upanissayabhūtaṃ kammaṃ. Yaṃ pana carimabhavanibbattakaṃ kammaṃ, taṃ vivaṭṭappaṭilābhāya kammaṃ hoti, na hotīti? Na hoti vaṭṭapādakabhāvato. Carimabhavapaṭisandhi viya pana vivaṭṭūpanissayoti sakkā viññātuṃ. Na hi kadāci tihetukapaṭisandhiyā vinā visesādhigamo sambhavati. Imesu suttesūti imesu pana paṭhamadutiyasuttesu yathākkamaṃ vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ.
23在第三经中,“未修习”这里,所谓修习指的是定的修习。它应当在何处被疑惑呢?那欲界最初的广大善心等即被称为“未修习”,所以经文说“天人成就”等等。
23. Tatiye abhāvitanti ettha bhāvanā nāma samādhibhāvanā. Sā yattha āsaṅkitabbā, taṃ kāmāvacarapaṭhamamahākusalacittādiabhāvitanti adhippetanti āha – ‘‘devamanussasampattiyo’’tiādi.
24在第四经中,因为这里说的“心”特指依离转方式而生的心,所以应当这样理解文句:由于它不会产生生、老、病、死、忧等苦,因此能带来广大的利益。
24. Catutthe yasmā cittanti vivaṭṭavaseneva uppannacittaṃ adhippetaṃ, tasmā jātijarābyādhimaraṇasokādidukkhassa anibbattanato mahato atthāya saṃvattatīti yojanā veditabbā.
25-26第五、第六经里说的“已生起”:这种心虽然处在未灭、生起等三个刹那中,却还没有修习、远离修习、尚未显现,因为它没能完成智者所认可的“已生起”的作用,就像“非子”这个说法一样。比如一个人明明有能力,却不尽到儿子对父亲应尽的责任,世间就称他为“非子”,这里的用法也是这样。所以注释里说“为何”等等。“于那些法中”:指的是作为出世间基础的禅那等法。长老为了显示只有达到顶点的心才叫“已修习心”,所以说“唯是道心”。
25-26. Pañcamachaṭṭhesu uppannanti avigatuppādādikhaṇattayampi abhāvitaṃ bhāvanārahitaṃ apātubhūtameva paṇḍitasammatassa uppannakiccassa asādhanato yathā ‘‘aputto’’ti. So hi samattho hutvā pitu puttakiccaṃ asādhento aputtoti loke vuccati, evaṃ sampadamidaṃ. Tenāha – ‘‘kasmā’’tiādi. Tesu dhammesūti lokuttarapādakajjhānādīsu. Thero pana matthakappattameva bhāvitaṃ cittaṃ dassento ‘‘maggacittamevā’’ti āha.
27-28第七和第八经里说的“一再没做过”,是指没有通过反复修习、让修行纯熟而一次又一次地去做。这里说的“这两种也是”,就是指这两部经里出现的两种心。
27-28. Sattamaṭṭhamesu punappunaṃ akatanti bhāvanābahulīkāravasena punappunaṃ na kataṃ. Imānipi dveti imesu dvīsu suttesu āgatāni imānipi dve cittāni.
29-3029-30. 在第九经中,“引持”就是带来的意思。“以苦”就是艰难地。“难遣故”是因为必须辛苦地驱遣它。达到圆满的观乐,比平常的禅那乐更寂静、更殊胜,所以说:“观乐比禅那乐更殊胜。”因此,世尊说:
29-30. Navame adhivahatīti āneti. Dukkhenāti kicchena. Duppesanatoti dukkhena pesetabbato. Matthakappattaṃ vipassanāsukhaṃ pākatikajjhānasukhato santatarapaṇītataramevāti āha – ‘‘jhānasukhato vipassanāsukha’’nti. Tenāha bhagavā –
比丘进入空寂之处,内心寂静;
如法内观的人,会生起一种不属于人间的喜乐。
无论从哪方面如实观察诸蕴的生灭,
他能获得喜悦和欢欣,对于有智慧的人来说,这就是不死之境。
‘‘Suññāgāraṃ paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno; Amānusī rati hoti, sammā dhammaṃ vipassato. ‘‘Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ; Labhatī pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānata’’nti. (dha. pa. 374);
因为那颗心就像掷出的因陀罗金刚一样,从不落空。
Tañhi cittaṃ vissaṭṭhaindavajirasadisaṃ amoghabhāvato.