19. 身至念品注释
19. Kāyagatāsativaggavaṇṇanā
563“以心触”这里,触有两种:水遍触和天眼触。其中,进入水遍定之后,用水遍触及,叫水遍触。这样触的时候,所有流入大海的河流,都包含在大海之中。再者,增长光明之后,用天眼看见整个大海,叫天眼触。这样触的时候,所有流入大海的河流,也同样包含在大海之中。“包含于其中”是说,它们就在那位比丘的修习之中,成为内在的。“顺明分的”这里,从相应的角度说,分得明,所以叫顺明分;或者住在明的部分、明的范畴里,也叫顺明分。其中,观智、意所成神通、六神通,这八种是明。按前一种意思,与这些明相应的心法也是顺明分。按后一种意思,在这八种明当中,任何一种明本身就是明,其余的是顺明分。所以应当这样理解:明本身,以及与明相应的心法,都是顺明分。
563.Cetasāphuṭoti ettha duvidhaṃ pharaṇaṃ āpopharaṇañca dibbacakkhupharaṇañca. Tattha āpokasiṇaṃ samāpajjitvā āpena pharaṇaṃ āpopharaṇaṃ nāma. Evaṃ phuṭepi mahāsamudde sabbā samuddaṅgamā kunnadiyo antogadhāva honti. Ālokaṃ pana vaḍḍhetvā dibbacakkhunā sakalasamuddadassanaṃ dibbacakkhupharaṇaṃ nāma. Evaṃ phuṭepi mahāsamudde sabbā mahāsamuddaṅgamā kunnadiyo antogadhāva honti. Antogadhā tassāti tassa bhikkhuno bhāvanāya abbhantaragatāva honti. Vijjābhāgiyāti ettha sampayogavasena vijjaṃ bhajantīti vijjābhāgiyā, vijjābhāge vijjākoṭṭhāse vattantītipi vijjābhāgiyā. Tattha vipassanāñāṇaṃ manomayiddhi cha abhiññāti aṭṭha vijjā, purimena atthena tāhi sampayuttadhammāpi vijjābhāgiyā. Pacchimena atthena tāsu yā kāci ekā vijjā vijjā, sesā vijjābhāgiyāti evaṃ vijjāpi vijjāsampayuttadhammāpi vijjābhāgiyāteva veditabbā.
564“为了大悚惧”是指为了大悚惧的缘故。后面两句也应这样理解。在这里,大悚惧指的是观,大利益指的是四道,大安稳指的是四沙门果。或者,大悚惧指的是与观俱起的道,大利益指的是四沙门果,大安稳指的是涅槃。“为了念与正知”是指为了念和智。“为了获得智见”是指为了天眼智。“为了现法乐住”是指为了在这现见的自身中住于安乐。“为了证得明与解脱果”是指为了作证明与解脱之果。在这里,明指道慧,解脱指与它相应的其余诸法。它们的果就是阿拉汉果,意思是为了作证那个果。
564.Mahato saṃvegāyāti mahantassa saṃvegassa atthāya. Uparipadadvayepi eseva nayo. Ettha ca mahāsaṃvego nāma vipassanā, mahāattho nāma cattāro maggā, mahāyogakkhemo nāma cattāri sāmaññaphalāni. Atha vā mahāsaṃvego nāma saha vipassanāya maggo, mahāattho nāma cattāri sāmaññaphalāni, mahāyogakkhemo nāma nibbānaṃ. Satisampajaññāyāti satiyā ca ñāṇassa ca atthāya. Ñāṇadassanapaṭilābhāyāti dibbacakkhuñāṇāya. Diṭṭhadhammasukhavihārāyāti imasmiṃyeva paccakkhe attabhāve sukhavihāratthāya. Vijjāvimuttiphalasacchikiriyāyāti vijjāvimuttīnaṃ phalassa paccavekkhakaraṇatthāya. Ettha ca vijjāti maggapaññā, vimuttīti taṃsampayuttā sesadhammā. Tesaṃ phalaṃ nāma arahattaphalaṃ, tassa sacchikiriyāyāti attho.
571身体也轻安下来:名身和色身都轻安,恼乱止息。寻与伺:这些法确实由第二禅而寂止,这里则是就粗重的寂止而说。一切:指全部、没有剩余。明分:属于明这一类,这些在前面已经分别解说过了。
571.Kāyopi passambhatīti nāmakāyopi karajakāyopi passambhati, vūpasantadaratho hoti. Vitakkavicārāpīti ete dhammā dutiyajjhānena vūpasammanti nāma, idha pana oḷārikavūpasamaṃ sandhāya vuttaṃ. Kevalāti sakalā, sabbe niravasesāti attho. Vijjābhāgiyāti vijjākoṭṭhāsiyā, te heṭṭhā vibhajitvā dassitāva.
574无明被断除,是指在八种事上,作为轮回根源的浓厚黑暗、大暗无知被断除了。明生起,是指阿拉汉道智生起。我慢被断除,是指九种“我是”的慢被断除了。随眠,是指七种随眠。结,是指十种结。
574.Avijjāpahīyatīti aṭṭhasu ṭhānesu vaṭṭamūlakaṃ bahalandhakāraṃ mahātamaṃ aññāṇaṃ pahīyati. Vijjā uppajjatīti arahattamaggavijjā uppajjati. Asmimāno pahīyatīti asmīti navavidho māno pahīyati. Anusayāti satta anusayā. Saṃyojanānīti dasa saṃyojanāni.
575为了慧的区分,意思是让慧能够通达各种差别。为了无取般涅槃,意思是为了亲自证得无依缘的般涅槃。
575.Paññāpabhedāyāti paññāya pabhedagamanatthaṃ. Anupādāparinibbānāyāti apaccayaparinibbānassa sacchikiriyatthāya.
576“通达多种界”,是指通达十八界的特相。“通达种种界”,是指以那十八界各不相同的方式,通达它们的特相。“获得多种界无碍解”,是用这句话来说明以界的差别为对象的智。所谓界差别智,就是了知“当这个界强盛时,就会有这样的情形”的智慧。然而,这种界差别智并非所有人都能拥有,只有诸佛才能圆满无余地拥有。正自觉者并没有全面讲述它。为什么?因为讲述它没有利益。
576.Anekadhātupaṭivedho hotīti aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ lakkhaṇapaṭivedho hoti. Nānādhātupaṭivedho hotīti tāsaṃyeva aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ nānābhāvena lakkhaṇapaṭivedho hoti. Anekadhātupaṭisambhidā hotīti iminā dhātubhedañāṇaṃ kathitaṃ. Dhātupabhedañāṇaṃ nāma ‘‘imāya dhātuyā ussannāya idaṃ nāma hotī’’ti jānanapaññā. Taṃ panetaṃ dhātubhedañāṇaṃ na sabbesaṃ hoti, buddhānameva nippadesaṃ hoti. Taṃ sammāsambuddhena sabbaso na kathitaṃ. Kasmā? Tasmiṃ kathite attho natthīti.
584“为了获得慧”等十六句,在《无碍解道》里是先立论母再详细解释的,论母是:“亲近善士,听闻正法,如理作意,法随法行。比丘们,这四法如果被修习、被多修习,就能导向获得慧……乃至导向决择慧性。”经中就是这样说的。
584.Paññāpaṭilābhāyātiādīni soḷasa padāni paṭisambhidāmagge ‘‘sappurisasaṃsevo, saddhammasavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammapaṭipatti. Ime kho, bhikkhave, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā paññāpaṭilābhāya saṃvattanti …pe… nibbedhikapaññatāya saṃvattantī’’ti evaṃ mātikaṃ ṭhapetvā vitthāritāneva. Vuttañhetaṃ (paṭi. ma. 3.4) –
能导向获得慧。什么是获得慧?就是获得、得到、达成、接触、证悟、具足四种道智、四种果智、四种无碍解智、六种神通智、七十三种智、七十七种智。这就叫获得慧,能导向获得慧。
Paññāpaṭilābhāya saṃvattantīti. ‘‘Katamo paññāpaṭilābho? Catunnaṃ maggañāṇānaṃ, catunnaṃ phalañāṇānaṃ, catunnaṃ paṭisambhidāñāṇānaṃ, channaṃ abhiññāñāṇānaṃ, tesattatīnaṃ ñāṇānaṃ, sattasattatīnaṃ ñāṇānaṃ lābho paṭilābho pattisampatti phassanā sacchikiriyā upasampadā, paññāpaṭilābhāya saṃvattantīti ayaṃ paññāpaṭilābho.
能导向慧增长。什么是慧增长?七位有学人和凡夫善士的慧在增长,阿拉汉的慧已增长至圆满。能导向慧增长,指的就是这个慧增长。
Paññāvuddhiyāsaṃvattantīti. ‘‘Katamā paññāvuddhi? Sattannañca sekkhānaṃ puthujjanakalyāṇakassa ca paññā vaḍḍhati, arahato paññā vaḍḍhitavaḍḍhanā, paññāvuddhiyā saṃvattantīti ayaṃ paññāvuddhi.
能导向慧的广大。“什么是慧的广大?七有学人和凡夫善士的慧走向广大,阿拉汉的慧已经达到广大。能导向慧的广大,指的就是这个慧的广大。”
Paññāvepullāyasaṃvattantīti. ‘‘Katamaṃ paññāvepullaṃ? Sattannañca sekkhānaṃ puthujjanakalyāṇakassa ca paññā vepullaṃ gacchati, arahato paññā vepullaṃ gatā, paññāvepullāya saṃvattantīti idaṃ paññāvepullaṃ.
导向大慧。什么是大慧?能把握重大的义理,就是大慧;能把握重大的法……乃至重大的词句、重大的辩才、重大的戒蕴、重大的定蕴、重大的慧蕴、重大的解脱蕴、重大的解脱智见蕴、重大的处非处、重大的住等至、重大的圣谛、重大的念处、重大的正勤、重大的神足、重大的根、重大的力、重大的觉支、重大的圣道、重大的沙门果、重大的神通,以及能把握重大的究竟涅槃,就是大慧。导向大慧,这就是大慧。
Mahāpaññatāya saṃvattantīti. ‘‘Katamā mahāpaññā? Mahante atthe pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahante dhamme…pe… mahantā niruttiyo, mahantāni paṭibhānāni, mahante sīlakkhandhe, mahante samādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanakkhandhe, mahantāni ṭhānāṭṭhānāni, mahantā vihārasamāpattiyo, mahantāni ariyasaccāni, mahante satipaṭṭhāne, sammappadhāne, iddhipāde, mahantāni indriyāni, mahantāni balāni, mahante bojjhaṅge, mahante ariyamagge, mahantāni sāmaññaphalāni, mahābhiññāyo , mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahāpaññatāya saṃvattantīti ayaṃ mahāpaññā.
导向广慧。什么是广慧?智慧在种种不同的蕴中运作,这就是广慧;智慧在种种不同的界、种种不同的处、种种不同的缘起、种种不同的空与不可得、种种不同的义、法、词句、辩才中运作,在种种不同的戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱智见蕴中运作,在种种不同的处非处、种种不同的住与等至、种种不同的圣谛、种种不同的念处、正勤、神足、根、力、觉支、种种不同的圣道、种种不同的沙门果、种种不同的神通中运作,这就是广慧。超越了种种凡俗共有的法之后,智慧在究竟涅槃中运作,这就是广慧。导向广慧,这就是广慧。
Puthupaññatāya saṃvattantīti. ‘‘Katamā puthupaññā? Puthu nānākkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā. Puthu nānādhātūsu, puthu nānāāyatanesu, puthu nānāpaṭiccasamuppādesu, puthu nānāsuññatamanupalabbhesu, puthu nānāatthesu, dhammesu, niruttīsu, paṭibhānesu, puthu nānāsīlakkhandhesu, samādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanakkhandhesu, puthu nānāṭhānāṭṭhānesu, puthu nānāvihārasamāpattīsu, puthu nānāariyasaccesu, puthu nānāsatipaṭṭhānesu, sammappadhānesu, iddhipādesu, indriyesu, balesu, bojjhaṅgesu, puthu nānāariyamaggesu, puthu nānāsāmaññaphalesu, puthu nānāabhiññāsu ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā. Puthu nānājanasādhāraṇe dhamme samatikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā. Puthupaññatāya saṃvattantīti ayaṃ puthupaññā.
导向广大慧。什么是广大慧?能把握广大的义理,所以叫广大慧……乃至能把握广大的究竟涅槃,所以叫广大慧。导向广大慧,这就是广大慧。
Vipulapaññatāyasaṃvattantīti. ‘‘Katamā vipulapaññā? Vipule atthe parigaṇhātīti vipulapaññā…pe… vipulaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ parigaṇhātīti vipulapaññā, vipulapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ vipulapaññā.
导向甚深慧。什么是甚深慧?智慧在甚深的诸蕴中运转,这就是甚深慧。详细解释跟广慧类似。智慧在甚深的究竟涅槃中运转,这就是甚深慧。这就是导向甚深慧,也就是甚深慧。
Gambhīrapaññatāya saṃvattantīti. ‘‘Katamā gambhīrapaññā? Gambhīresu khandhesu ñāṇaṃ pavattatīti gambhīrapaññā. Puthupaññāsadiso vitthāro. Gambhīre paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti gambhīrapaññā, gambhīrapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ gambhīrapaññā.
它导向“非近慧”。什么是“非近慧”?如果一个人通过对义的确定,以智慧获得、亲证、触证了义辨析;又通过对法、词句和辩才的确定,以智慧获得、亲证、触证了辩辨析,那么在义、法、词句和辩才上,没有别人能达到他,他是别人无法达到的,所以他就是有“非近慧”的人。
Asāmantapaññatāyasaṃvattantīti. ‘‘Katamā asāmantapaññā? Yassa puggalassa atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Dhammaniruttipaṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, tassa atthe ca dhamme ca niruttiyā ca paṭibhāne ca na añño koci sakkoti abhisambhavituṃ, anabhisambhavanīyo ca so aññehīti asāmantapañño.
凡夫善者的慧,比起第八人的慧,远、极远、甚远,不在近处,也不在附近;以凡夫善者来说,第八人就是慧不在附近的人。第八人的慧,比起入流者的慧,远、极远、甚远,不在近处,也不在附近;以第八人来说,入流者就是慧不在附近的人。入流者的慧,比起一来者的慧,远、极远、甚远,不在近处,也不在附近;以入流者来说,一来者就是慧不在附近的人。一来者的慧,比起不来者的慧,远、极远、甚远,不在近处,也不在附近;以一来者来说,不来者就是慧不在附近的人。不来者的慧,比起阿拉汉的慧,远、极远、甚远,不在近处,也不在附近;以不来者来说,阿拉汉就是慧不在附近的人。阿拉汉的慧,比起独觉佛的慧,远、极远、甚远,不在近处,也不在附近;以阿拉汉来说,独觉佛就是慧不在附近的人。以独觉佛和包括天神的世界为基准,如来、阿拉汉、正自觉者是最上的慧不在附近的人。
Puthujjanakalyāṇakassa paññā aṭṭhamakassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā, puthujjanakalyāṇakaṃ upādāya aṭṭhamako asāmantapañño. Aṭṭhamakassa paññā sotāpannassa paññāya dūre…pe… aṭṭhamakaṃ upādāya sotāpanno asāmantapañño. Sotāpannassa paññā sakadāgāmissa paññāya. Sakadāgāmissa paññā anāgāmissa paññāya. Anāgāmissa paññā arahato paññāya. Arahato paññā paccekabuddhassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā, arahantaṃ upādāya paccekabuddho asāmantapañño. Paccekabuddhañca sadevakañca lokaṃ upādāya tathāgato arahaṃ sammāsambuddho aggo asāmantapañño.
擅长分辨智慧、智慧已经打开的人……他们反复把问题想好之后,就去见如来,问那些隐藏、隐秘的事;这些问题由世尊讲说、解答,世尊还一一指出了其中的原因,他们提出的问题也都被世尊圆满地成立下来。这时,世尊在那里以智慧特别超胜,也就是说,在智慧上最为第一,是非近慧者;能导向成为非近慧者的,就是这种非近慧。
Paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo…pe… te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā, upakkhittakā ca te bhagavatā sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṃ paññāyāti aggo asāmantapañño, asāmantapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ asāmantapaññā.
能导向广慧。什么是广慧?能战胜贪,就是广慧;能彻底战胜,就是广慧。能战胜嗔、痴、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、谄、诳、顽固、刚愎、慢、过慢、骄、放逸,能战胜一切烦恼、一切恶行、一切造作、一切导向存在的业,就是广慧;能彻底战胜,就是广慧。贪是敌人,以智慧粉碎那个敌人,就是广慧;嗔、痴……乃至一切导向存在的业是敌人,以智慧粉碎那个敌人,就是广慧。广称为地,以像大地那样平等、辽阔、宽广、博大的智慧具足,因此称为广慧者。另外,地、慧、引导者,这些都是智慧的别名。能导向广慧的,这就是广慧。
Bhūripaññatāyasaṃvattantīti. ‘‘Katamā bhūripaññā? Rāgaṃ abhibhuyyatīti bhūripaññā, abhibhavitāti bhūripaññā. Dosaṃ, mohaṃ, kodhaṃ, upanāhaṃ, makkhaṃ, palāsaṃ, issaṃ, macchariyaṃ, māyaṃ, sāṭheyyaṃ, thambhaṃ, sārambhaṃ, mānaṃ, atimānaṃ, madaṃ, pamādaṃ, sabbe kilese, sabbe duccarite, sabbe abhisaṅkhāre, sabbe bhavagāmikamme abhibhuyyatīti bhūripaññā, abhibhavitāti bhūripaññā . Rāgo ari, taṃ ariṃ maddanipaññāti bhūripaññā, doso, moho…pe… sabbe bhavagāmikammā ari, taṃ ariṃ maddanipaññāti bhūripaññā. Bhūri vuccati pathavī, tāya pathavisamāya vitthatāya vipulāya paññāya samannāgatoti bhūripañño. Apica paññāya etaṃ adhivacanaṃ bhūri medhā pariṇāyikāti, bhūripaññatāya saṃvattantīti ayaṃ bhūripaññā.
能导向慧的丰足。什么是慧的丰足?在这里,有一种人重视慧,以慧为行持,以慧为依托,对慧有胜解,以慧为旗帜,以慧为标帜,以慧为主导,多作简择,多作细察,多作观照,多作审察,具备等观之法,安住于明朗,随慧而行,重视慧,以慧为多,倾向慧,偏向慧,以慧为重,对慧有胜解,以慧为主导。就像重视僧团的人被称为僧团丰足者,重视衣、钵、坐卧具的人被称为坐卧具丰足者一样,同样,在这里有一种人重视慧,以慧为行持……乃至以慧为主导。能导向慧的丰足的,这就叫慧的丰足。
Paññābāhullāya saṃvattantīti. ‘‘Katamaṃ paññābāhullaṃ? Idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadādhipateyyo, yathā gaṇagaruko vuccati gaṇabāhulikoti, cīvaragaruko pattagaruko senāsanagaruko vuccati senāsanabāhulikoti, evamevaṃ idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito…pe… tadādhipateyyo, paññābāhullāya saṃvattantīti idaṃ paññābāhullaṃ.
能导向速疾慧。什么是速疾慧?迅速地圆满诸戒,就是速疾慧;迅速地圆满根律仪、饮食知量、警寤精进、戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,就是速疾慧;迅速地通达处与非处,圆满安住等至,通达圣谛,修习念处,修习正勤、神足、根、力、觉支、圣道,就是速疾慧;迅速地证得沙门果,就是速疾慧;迅速地通达神通,就是速疾慧;迅速地证悟究竟义涅槃,就是速疾慧。能导向速疾慧的,这就是速疾慧。
Sīghapaññatāya saṃvattantīti. ‘‘Katamā sīghapaññā? Sīghaṃ sīghaṃ sīlāni paripūretīti sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ indriyasaṃvaraṃ, bhojane mattaññutaṃ, jāgariyānuyogaṃ, sīlakkhandhaṃ, samādhi-paññā-vimutti-vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhati. Vihārasamāpattiyo paripūreti. Ariyasaccāni paṭivijjhati. Satipaṭṭhāne bhāveti. Sammappadhāne iddhipāde indriyāni balāni bojjhaṅge ariyamaggaṃ bhāvetīti sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ sāmaññaphalāni sacchikarotīti sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ abhiññāyo paṭivijjhatīti sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti sīghapaññā, sīghapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ sīghapaññā.
导向轻快慧。什么是轻快慧?迅速地、迅速地圆满诸戒,就是轻快慧……中略……能导向轻快慧的,这称为轻快慧。
Lahupaññatāyasaṃvattantīti. ‘‘Katamā lahupaññā? Lahuṃ lahuṃ sīlāni paripūretīti lahupaññā…pe… lahupaññatāya saṃvattantīti ayaṃ lahupaññā.
能导向喜悦慧。什么是喜悦慧?在这里,有的人多智、多满足、多喜悦、多欢喜,他以此圆满诸戒,这就是喜悦慧……中略……他证悟究竟义涅槃,这就是喜悦慧。能导向喜悦慧的,这称为喜悦慧。
Hāsapaññatāya saṃvattantīti. ‘‘Katamā hāsapaññā? Idhekacco vedabahulo tuṭṭhibahulo hāsabahulo pāmojjabahulo sīlāni paripūretīti hāsapaññā…pe… paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā, hāsapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ hāsapaññā.
能导向速行慧。什么是速行慧?无论什么色,过去的、未来的、现在的;无论什么受;无论什么想;无论什么行;无论什么识,过去的、未来的、现在的,无论内在还是外在、粗还是细、低劣还是殊胜、远还是近,对这一切识都以无常迅速洞察,就是速行慧;以苦、以无我迅速洞察,就是速行慧。眼……乃至老死,过去的、未来的、现在的,以无常、以苦、以无我迅速洞察,就是速行慧。对色……乃至老死,过去的、未来的、现在的,以坏灭之义为无常,以怖畏之义为苦,以无坚实之义为无我,这样称量、推度、明了、显现之后,在色灭尽的涅槃中迅速洞察,就是速行慧……乃至在老死灭尽的涅槃中迅速洞察,就是速行慧。对色……乃至老死,过去的、未来的、现在的,是坏灭法、消逝法、离贪法、灭尽法,这样称量、推度、明了、显现之后,在老死灭尽的涅槃中迅速洞察,就是速行慧。能导向速行慧。这就是速行慧。
Javanapaññatāya saṃvattantīti. ‘‘Katamā javanapaññā? Yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ , yā kāci vedanā, yā kāci saññā, ye keci saṅkhārā, yaṃkiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā, dukkhato, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato, dukkhato, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā…pe… jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā, javanapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ javanapaññā.
能导向锐利慧。什么是锐利慧?能迅速地断除烦恼,就是锐利慧。对已经生起的欲寻、恚寻、害寻,以及种种已生起的恶不善法,他不能忍受,将它们舍断、驱除、灭除、令不复存在,这就是锐利慧。对已经生起的贪、嗔、痴……乃至一切导向存在的业,他不能忍受,将它们舍断、驱除、灭除、令不复存在,这就是锐利慧。在同一个坐处,四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通被证得、作证、触证、以慧了知,这就是锐利慧。能导向这种锐利慧的,就是锐利慧。
Tikkhapaññatāya saṃvattantīti. ‘‘Katamā tikkhapaññā? Khippaṃ kilese chindatīti tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ, vyāpādavitakkaṃ, vihiṃsāvitakkaṃ uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā. Uppannaṃ rāgaṃ, dosaṃ, mohaṃ…pe… sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā. Ekasmiṃ āsane cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti tikkhapaññā, tikkhapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ tikkhapaññā.
能导向决择慧。什么是决择慧?在此,有一类人对一切行多起惊惧、多起怖畏、多起厌离、多起不喜、多不乐,心向外驰,不乐于一切行;对于从未决择过、从未破开过的贪蕴,他能决择、能破开,这就是决择慧;对于从未决择过、从未破开过的嗔蕴、痴蕴、忿、恨……乃至一切趣有之业,他能决择、能破开,这就是决择慧。能导向决择慧的,就是决择慧。
Nibbedhikapaññatāyasaṃvattantīti. ‘‘Katamā nibbedhikapaññā? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu, anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā, anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ, mohakkhandhaṃ, kodhaṃ, upanāhaṃ…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā, nibbedhikapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ nibbedhikapaññā’’.
应当依照《无碍解道》中所说的方式,来了知这里的含义。唯一的差别是:在那里用的是复数,而这里用的是单数。其余部分完全一样。而这十六种大慧,是兼摄世间与出世间来说的。
Evaṃ paṭisambhidāmagge vuttanayenevettha attho veditabbo. Kevalañhi tattha bahuvacanaṃ, idha ekavacananti ayameva viseso. Sesaṃ tādisamevāti. Imā ca pana soḷasa mahāpaññā lokiyalokuttaramissakāva kathitā.