第16 一法品
16. Ekadhammapāḷi
(16)1. 一法巴利第一品的注释
(16) 1. Ekadhammapāḷi-paṭhamavaggavaṇṇanā
296在《一法品》里,“一法”指的是同一种自性。“纯一厌离”是指纯粹为了对轮回生起厌离、生起不满。“离染”是指为了对轮回离染,或者为了让贪等烦恼离染、消失。“灭”是指为了让贪等烦恼灭尽、不再生起,或者为了让轮回本身息灭。“止息”是指为了让烦恼止息。“证知”是指依无常等把三相安立起来之后,为了证知。“正觉”是指为了觉悟四圣谛,或者按照“于四道中,智称为觉”这个说法,为了证得四道智。“涅槃”是指为了证得无缘涅槃。
296. Ekadhammapāḷiyaṃ ekadhammoti ekasabhāvo. Ekantanibbidāyāti ekantena vaṭṭe nibbindanatthāya ukkaṇṭhanatthāya. Virāgāyāti vaṭṭe virajjanatthāya, rāgādīnaṃ vā kilesānaṃ virajjanāya vigamāya. Nirodhāyāti rāgādīnaṃ nirodhāya appavattikaraṇatthāya, vaṭṭasseva vā nirujjhanatthāya. Upasamāyāti kilesavūpasamanatthāya, abhiññāyāti aniccādivasena lakkhaṇattayaṃ āropetvā abhijānanatthāya. Sambodhāyāti catunnaṃ saccānaṃ bujjhanatthāya, ‘‘bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇa’’nti (mahāni. 191; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddeso 121) evaṃ vuttassa vā catumaggañāṇassa paṭivijjhanatthāya. Nibbānāyāti appaccayanibbānassa sacchikaraṇatthāya.
世尊就这样用这七个词句,讲说了佛随念业处的功德。为什么?是为了激发大众的热情,就像卖“毒刺”的商人推销自己的货物一样。所谓卖“毒刺”的商人,其实就是卖糖的商人。据说他把糖块、糖浆、砂糖等装上车,运到边远的村子,大声吆喝:“来买毒刺啊,来买毒刺啊!”村民们听到后,心想:“毒可是又硬又凶的东西,谁吃了就得死;刺也能扎死人,这两样都够凶的。这能有什么好处?”于是他们把家门都关上了,还把孩子们赶开。商人看到这情形,心想:“这些村民不懂买卖,得想个办法让他们来买。”于是吆喝道:“来买特别甜的!来买特别美味的!糖、糖浆、砂糖,价钱公道,假钱、假铜板也收!”村民们听了,又高兴又欢喜,成群结队地跑过去,花了不少钱买了下来。
Iti bhagavā imehi sattahi padehi buddhānussatikammaṭṭhānassa vaṇṇaṃ kathesi. Kasmā? Mahājanassa ussāhajananatthaṃ visakaṇṭakavāṇijo viya attano paṇiyassa. Visakaṇṭakavāṇijo nāma guḷavāṇijo vuccati. So kira guḷaphāṇitakhaṇḍasakkarādīni sakaṭenādāya paccantagāmaṃ gantvā ‘‘visakaṇṭakaṃ gaṇhatha, visakaṇṭakaṃ gaṇhathā’’ti ugghosesi. Taṃ sutvā gāmikā ‘‘visaṃ nāma kakkhaḷaṃ ghoraṃ. Yo naṃ khādati, so marati. Kaṇṭakampi vijjhitvā māreti, ubhopete kakkhaḷā. Ko ettha ānisaṃso’’ti gehadvārāni thakesuṃ, dārake ca palāpesuṃ. Taṃ disvā vāṇijo ‘avohārakusalā ime gāmikā, handa ne upāyena gāhāpemī’’ti ‘‘atimadhuraṃ gaṇhatha, atisāduṃ gaṇhatha, guḷaṃ phāṇitaṃ sakkaraṃ samagghaṃ labbhati, kūṭamāsakakūṭakahāpaṇādīhi vāpi labbhatī’’ti ugghosesi. Taṃ sutvā gāmikā tuṭṭhapahaṭṭhā vaggavaggā gantvā bahumpi mūlaṃ datvā aggahesuṃ.
在这里,世尊开示佛随念业处,就像卖毒刺的商人吆喝“来买毒刺”一样;又像那商人先夸赞毒刺的好处,借此鼓动大众来买,世尊同样用这七个词句赞叹佛随念业处的功德,从而激发大众去修习。
Tattha visakaṇṭakavāṇijassa ‘‘visakaṇṭakaṃ gaṇhathā’’ti ugghosanaṃ viya bhagavato buddhānussatikammaṭṭhānakathanaṃ, visakaṇṭake vaṇṇaṃ kathetvā tassa gahaṇatthāya mahājanassa ussāhakaraṇaṃ viya imehi sattahi padehi buddhānussatikammaṭṭhānassa vaṇṇabhaṇanena tassa mahājanassa ussāhakaraṇaṃ.
“哪一法”这个问题,是想要开示才问的。“佛随念”,是指以佛陀为所缘而生起的随念,这是以佛陀功德为所缘的念的另一个名称。而这个佛随念业处有两种:一种是为了让心欢喜,一种是为了修观。怎么理解呢?当一位比丘修习不净所缘等任何一种业处时,心生压抑,感到厌倦,提不起兴趣,心无法走上正道,就像被套住的牛一样从这里跑到那里。就在那个时候,他放下根本业处,以“彼世尊确实是……”等方式,随念如来的世间与出世间功德。当他这样随念佛陀时,心就变得清净,远离了诸盖。他这样调伏了心之后,再回来作意根本业处。怎么理解呢?就像有个力气很大的人,为了取尖顶屋的栋梁去砍一棵大树,结果只是砍了些枝叶,斧刃就钝了,没法砍倒大树,但他并不放弃这件事,而是先去铁匠铺让人把斧头磨锋利,再回来砍那棵树。应当这样理解这个譬喻的对应关系。同样,他依靠佛随念的力量调伏了心之后,再次作意根本业处,在不净所缘上生起初禅,省察禅支之后,就进入圣者的境界。这就是令心欢喜的作用。
Katamo ekadhammoti kathetukamyatāpucchā. Buddhānussatīti buddhaṃ ārabbha uppannā anussati, buddhaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Taṃ panetaṃ buddhānussatikammaṭṭhānaṃ duvidhaṃ hoti cittasampahaṃsanatthañceva vipassanatthañca. Kathaṃ? Yadā hi asubhārammaṇesu aññataraṃ bhāventassa bhikkhuno cittuppādo upahaññati ukkaṇṭhati nirassādo hoti, vīthiṃ nappaṭipajjati, kūṭagoṇo viya ito cito ca vidhāvati. Tasmiṃ khaṇe esa mūlakammaṭṭhānaṃ pahāya ‘‘itipi so bhagavā’’tiādinā nayena tathāgatassa lokiyalokuttaraguṇe anussarati. Tassevaṃ buddhaṃ anussarantassa cittuppādo pasīdati, vinīvaraṇo hoti . So taṃ cittaṃ evaṃ dametvā puna mūlakammaṭṭhānaṃyeva manasi karoti. Kathaṃ? Yathā nāma balavā puriso kūṭāgārakaṇṇikatthāya mahārukkhaṃ chindanto sākhāpalāsacchedanamatteneva pharasudhārāya vipannāya mahārukkhaṃ chindituṃ asakkontopi dhuranikkhepaṃ akatvāva kammārasālaṃ gantvā tikhiṇaṃ pharasuṃ kārāpetvā puna taṃ chindeyya. Evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. So evaṃ buddhānussativasena cittaṃ paridametvā puna mūlakammaṭṭhānaṃ manasikaronto asubhārammaṇaṃ paṭhamajjhānaṃ nibbattetvā jhānaṅgāni sammasitvā ariyabhūmiṃ okkamati. Evaṃ tāva cittasampahaṃsanatthaṃ hoti.
当他把佛随念修起来之后,心里这样追问:依“彼世尊是阿拉汉……”这种方式随念佛的,到底是谁?是女人?是男人?还是某个天、人、魔、梵?他这样整体观察后,看清了:不是别的什么人,只是与念相应的那个心在随念而已。接着他又观察到:那个心,从蕴的角度看,就是识蕴;与它相应的受,是受蕴;与它相应的想,是想蕴;与它同时生起的触等,是行蕴——这四个就是无色蕴。这样确定了无色法之后,他再去找它的依靠处,发现了心所依处,又把握了心所依处所依靠的四大种,以及依靠四大种生起的其余所造色,然后确定:这一切色法就是色蕴。接着他概括地把握:这色法和前面的无色法,也就是从概要上分为色与无色,再细分为五蕴。然后他又确定:简略地说,这五蕴就是苦谛。确定了苦谛之后,他又确定:使苦生起的渴爱是集谛,渴爱的灭是灭谛,了知灭的道路是道谛。这样在前期阶段确定了四谛,然后依次进入圣者的境地。这时,这个业处对他而言就叫作修观之用。至于“这确实……”等证得的段落,应按照前面所说的方式理解。
Yadā panesa buddhānussatiṃ anussaritvā ‘‘ko ayaṃ itipi so bhagavātiādinā nayena anussari, itthi nu kho puriso nu kho devamanussamārabrahmānaṃ aññataro nu kho’’ti pariggaṇhanto ‘‘na añño koci, satisampayuttaṃ pana cittameva anussarī’’ti disvā ‘‘taṃ kho panetaṃ cittaṃ khandhato viññāṇakkhandho hoti, tena sampayuttā vedanā vedanākkhandho, tena sampayuttā saññā saññākkhandho, sahajātā phassādayo saṅkhārakkhandhoti ime cattāro arūpakkhandhā hontī’’ti arūpañca vavatthapetvā tassa nissayaṃ pariyesanto hadayavatthuṃ disvā tassa nissayāni cattāri mahābhūtāni, tāni upādāya pavattāni sesaupādārūpāni ca pariggahetvā ‘‘sabbampetaṃ rūpaṃ rūpakkhandho’’ti vavatthapetvā ‘‘idañca rūpaṃ purimañca arūpa’’nti saṅkhepato rūpārūpaṃ, pabhedato pañcakkhandhe puna ‘‘saṅkhepato pañcapete khandhā dukkhasacca’’nti dukkhasaccaṃ vavatthapetvā ‘‘tassa pabhāvikā taṇhā samudayasaccaṃ, tassā nirodho nirodhasaccaṃ, nirodhapajānanā paṭipadā maggasacca’’nti evaṃ pubbabhāge cattāri ca saccāni vavatthapetvā paṭipāṭiyā ariyabhūmiṃ okkamati. Tadāssa imaṃ kammaṭṭhānaṃ vipassanatthaṃ nāma hoti. Ayaṃ khotiādi appanāvāro vuttanayeneva veditabbo.
297在法随念等业处里,也是同样的方法。不过,这里要解释一下词义:以法为所缘而生起的随念,就是法随念;这是以“善说”等法的功德为所缘的念的另一个名称。以僧为所缘而生起的随念,就是僧随念;这是以“善行道”等僧的功德为所缘的念的另一个名称。以戒为所缘而生起的随念,就是戒随念;这是以“无毁坏”等戒的功德为所缘的念的另一个名称。以施舍为所缘而生起的随念,就是施随念;这是以“无所执着的施舍”等施的功德为所缘的念的另一个名称。以天神为所缘而生起的随念,就是天随念;这是把天神作为见证,以自己信等功德为所缘的念的另一个名称。以入出息为所缘而生起的念,就是入出息念;这是以入出息相为所缘的念的另一个名称。以死为所缘而生起的念,就是死随念;这是以命根断绝为所缘的念的另一个名称。趣入以头发等部分分别的色身,或者趣入身中,所以叫“身至”;它既是身至,又是念,本来应该说“身至念”,这里没有把音缩短,就说成“身至念”;这是以头发等身体部分的相为所缘的念的另一个名称。以寂静为所缘而生起的随念,就是寂静随念;这是以一切苦的止息为所缘的念的另一个名称。寂静又有两种:究竟寂静和灭尽寂静。其中,究竟寂静就是涅槃,灭尽寂静就是道。这样,当人随念这两种寂静时,生起的念就是寂静随念——这就是这里的含义。因此,在这十种业处中,入出息念、死随念、身至念这三种只是修观的地方,其余七种也还是使心清净的地方。
297.Dhammānussatiādīsupi eseva nayo. Ayaṃ panettha vacanattho – dhammaṃ ārabbha uppannā anussati dhammānussati, svākkhātatādidhammaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Saṅghaṃ ārabbha uppannā anussati saṅghānussati, suppaṭipannatādisaṅghaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Sīlaṃ ārabbha uppannā anussati sīlānussati, akhaṇḍatādisīlaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Cāgaṃ ārabbha uppannā anussati cāgānussati, muttacāgatādicāgaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Devatā ārabbha uppannā anussati devatānussati, devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā attano saddhādiguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Ānāpāne ārabbha uppannā sati ānāpānassati, assāsapassāsanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Maraṇaṃ ārabbha uppannā sati maraṇassati, jīvitindriyupacchedārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Kesādibhedaṃ rūpakāyaṃ gatā, kāye vā gatāti kāyagatā, kāyagatā ca sā sati cāti kāyagatāsatīti vattabbe rassaṃ akatvā kāyagatāsatīti vuttā. Kesādikāyakoṭṭhāsanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Upasamaṃ ārabbha uppannā anussati upasamānussati, sabbadukkhūpasamārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Duvidho vā upasamo accantūpasamo ca khayūpasamo ca. Tattha accantūpasamo nāma nibbānaṃ, khayūpasamo nāma maggo. Evametaṃ duvidhampi upasamaṃ anussarantassa uppannā sati upasamānussatīti ayamettha attho. Iti imesu dasasu kammaṭṭhānesu ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsatīti imāni tīṇi vipassanatthāneva honti, sesāni satta cittasampahaṃsanatthānipi hontīti.
一法品第二品的解说
(16) 2. Ekadhammapāḷi-dutiyavaggavaṇṇanā
298在第二项中,“邪见”是六十二种邪见的通称。“邪见者”指具有那种邪见的人。
298. Dutiye micchādiṭṭhīti dvāsaṭṭhividhāyapi micchādiṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ. Micchādiṭṭhikassāti tāya diṭṭhiyā samannāgatassa.
299“正见”是五种正见的通称。“有正见的人”是指具备那种正见的人。
299.Sammādiṭṭhīti pañcavidhāyapi sammādiṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ. Sammādiṭṭhikassāti tāya diṭṭhiyā samannāgatassa.
302不如理作意,就是不当的作意。
302.Ayoniso manasikāroti anupāyamanasikāro.
303如理作意,就是恰当的作意。在这里,对于不如理作意的人,先前没有生起的邪见会生起,已经生起的邪见则会不断增长,直到进入决定;一旦进入决定,就叫做增长。对于如理作意的人,先前没有生起的正见会生起,已经生起的正见则会不断增长,直到阿拉汉道。证得阿拉汉果时,就叫做增长。
303.Yonisomanasikāroti upāyamanasikāro. Tattha ayoniso manasikaroto pubbe anuppannā micchādiṭṭhi uppajjati, uppannā pana yāva niyāmokkamanā pavaḍḍhati. Niyāme okkante vaḍḍhitā nāma hoti. Yoniso manasikaroto pubbe anuppannā sammādiṭṭhi uppajjati, uppannā pana yāva arahattamaggā pavaḍḍhati. Arahattaphale patte vaḍḍhitā nāma hoti.
304比丘们,说到“具足邪见的众生”,这里有些邪见既是投生天界的障碍,也是圣道的障碍;有些只是圣道的障碍,不是天界的障碍;有些既不是天界的障碍,也不是圣道的障碍。其中,无因见、无作见、无有见这三种,既是天界的障碍,也是圣道的障碍。依十种事而起的边执邪见只是圣道的障碍,不是天界的障碍。依二十种事而起的身见,既不是天界的障碍,也不是圣道的障碍。不过,抛开这种分类,在这部经里,因为说的是“比丘们,具足邪见”,所以指出:哪怕只是执取二十种事的身见,这种见也根本没有能力把人引向天界,它只会让人一头沉入地狱。就像一颗绿豆或黄豆大小的石子丢进水里,根本不会浮起来,只会一直往下沉;同样,哪怕是身见,也根本没有能力把人引向天界,只会让人沉入恶趣。
304.Micchādiṭṭhiyā, bhikkhave, samannāgatā sattāti ettha ekaccā micchādiṭṭhi saggāvaraṇā ceva hoti maggāvaraṇā ca, ekaccā maggāvaraṇāva, na saggāvaraṇā, ekaccā neva saggāvaraṇā na maggāvaraṇā. Tattha ahetukadiṭṭhi, akiriyadiṭṭhi, natthikadiṭṭhīti ayaṃ tividhā saggāvaraṇā ceva hoti maggāvaraṇā ca. Dasavatthukā antaggāhikā micchādiṭṭhi maggāvaraṇāva hoti na saggāvaraṇā. Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi neva saggāvaraṇā na maggāvaraṇā. Idaṃ pana vidhānaṃ paṭikkhipitvā imasmiṃ sutte ‘‘micchādiṭṭhiyā, bhikkhave, samannāgatā’’ti vacanato antamaso vīsativatthukaṃ sakkāyadiṭṭhiṃ upādāya diṭṭhi nāma saggaṃ upanetuṃ samatthā nāma natthi, ekantaṃ nirayasmiṃyeva nimujjāpetīti vuttaṃ. Yathā hi muggamāsappamāṇāpi pāsāṇasakkharā udake pakkhittā uppilavamānā nāma natthi, ekantaṃ heṭṭhāva pavisati, evamevaṃ antamaso sakkāyadiṭṭhipi saggaṃ upanetuṃ samatthā nāma natthi, ekantaṃ apāyesuyeva nimujjāpetīti.
305“具足正见”这句话里,正见有五种:业自作正见、禅那正见、观正见、道正见、果正见。其中,业自作正见会把众生牵引到福报的生存状态;禅那正见会带来色界或无色界的结生;道正见会摧破轮回;果正见会遮止再生。那么观正见做什么呢?它也不牵引结生。不过三藏小无畏长老说过:“贤友,如果观正见已经修习圆满,能在当生证得阿拉汉果,那当然好。如果不能,它会带来七次再生。”以上就是世间与出世间的正见。但在当前这个义理中,应当知道这里指的是能产生再有的世间正见。
305.Sammādiṭṭhiyā samannāgatāti ettha kammassakatasammādiṭṭhi, jhānasammādiṭṭhi, vipassanāsammādiṭṭhi, maggasammādiṭṭhi, phalasammādiṭṭhīti pañcavidhā sammādiṭṭhi. Tattha kammassakatasammādiṭṭhi sampattibhavaṃ ākaḍḍhati, jhānasammādiṭṭhi rūpārūpabhave paṭisandhiṃ deti, maggasammādiṭṭhi vaṭṭaṃ viddhaṃseti, phalasammādiṭṭhi bhavaṃ paṭibāhati. Vipassanāsammādiṭṭhi kiṃ karotīti? Sāpi paṭisandhiṃ nākaḍḍhati. Tipiṭakacūḷābhayatthero panāha ‘‘sace vipassanāsammādiṭṭhi bhāvitā diṭṭheva dhamme arahattaṃ pāpetuṃ sakkoti, iccetaṃ kusalaṃ. Sace na sakkoti, satta bhave deti, āvuso’’ti. Evamayaṃ lokiyalokuttarā sammādiṭṭhi kathitā. Imasmiṃ panatthe lokikā bhavanipphādikāva veditabbā.
306对于“凡那样的身业,如其见,圆满、受持”这句:这里,“如其见”是指随应于每一种具体的见。“圆满”是指完全具足。“受持”是指执取。这种身业有三种:安住于邪见的身业、与邪见俱生的身业、随顺邪见的身业。其中,如果有人持有这样的见解——“杀生的人、不与取的人、行邪淫的人,不会因此而有恶,恶不会到来”——怀有这种见解的人,其杀生、不与取、邪淫等身业,就称为安住于邪见的身业。而伴随着这种见解、这种看法一同生起的身业,就称为与邪见俱生的身业。正是那种身业,当它被完全具足、执取、抓住、紧握时,就称为随顺邪见的身业。语业等也是如此。这里,就像对身业所作的连接——“杀生的人、不与取的人、行邪淫的人,不会因此而有恶”——对于语业和意业,也应作这样的连接:“说妄语的人、说离间语的人、说粗恶语的人、说杂秽语的人,以及有贪欲的人、心怀嗔恚的人、持邪见的人,也不会因此而有恶。”
306.Yañcevakāyakammaṃ yathādiṭṭhi samattaṃ samādinnanti ettha yathādiṭṭhīti yā yā diṭṭhi, tassā tassā anurūpaṃ. Samattanti paripuṇṇaṃ. Samādinnanti gahitaṃ. Tadetaṃ yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ, diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ, diṭṭhānulomikaṃ kāyakammanti tividhaṃ hoti. Tattha ‘‘pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācāraṃ carato natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo’’ti yaṃ evaṃladdhikassa sato pāṇātipāta-adinnādāna-micchācārasaṅkhātaṃ kāyakammaṃ, idaṃ yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ nāma. ‘‘Pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācāraṃ carato natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo’’ti imāya pana laddhiyā iminā dassanena sahajātaṃ kāyakammaṃ diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ nāma. Tadeva pana samattaṃ samādinnaṃ gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ diṭṭhānulomikaṃ kāyakammaṃ nāma. Vacīkammādīsupi eseva nayo. Yathā panettha ‘‘pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācāraṃ carato natthi tatonidānaṃ pāpa’’nti yojanā katā, evaṃ vacīkammamanokammesu ‘‘musā bhaṇato, pisuṇaṃ kathentassa, pharusaṃ kathentassa, samphaṃ palapantassa, abhijjhāluno, byāpannacittassa, micchādiṭṭhikassa ca sato natthi tatonidānaṃ pāpa’’nti yojanā kātabbā.
在“那也即是思”等句中,只有与邪见同时生起的思,才叫“思”;只有与邪见同时生起的愿求,才叫“愿求”;依思和愿求而把心安立起来,就叫“誓愿”;而与这些思等相应的触等诸法,就叫“行”。“比丘们,他的见是邪恶的”,因为那个人的见邪恶、低劣。“安置”就是种下、确立。“执取”就是抓取。“因为苦涩”这句话,只是前面那个意思的另一种说法。
Yā ca cetanātiādīsu diṭṭhisahajātāva cetanā cetanā nāma, diṭṭhisahajātāva patthanā patthanā nāma, cetanāpatthanānaṃ vasena cittaṭṭhapanā paṇidhi nāma, tehi pana cetanādīhi sampayuttā phassādayo saṅkhārā nāma. Diṭṭhi hissa, bhikkhave, pāpikāti yasmā tassa puggalassa diṭṭhi pāpikā lāmikā. Nikkhittanti ropitaṃ. Upādiyatīti gaṇhāti. Kaṭukattāyāti idaṃ purimasseva vevacanaṃ.
这棵芒果树从前具足色泽、香气和味道。
你得到同样的供养,为什么却结出苦涩的果实?
被苦楝树环绕的芒果树是你的,哦,持酪车者。
根和根混在一起,枝和枝相接触。
因为跟不可意的东西住在一起,这棵芒果树才结出了苦果。
‘‘Vaṇṇagandharasūpeto , amboyaṃ ahuvā pure; Tameva pūjaṃ labhamāno, kenambo kaṭukapphalo. ‘‘Pucimandaparivāro, ambo te dadhivāhana; Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, sākhā sākhā nisevare; Asātasannivāsena, tenambo kaṭukapphalo’’ti. (jā. 1.2.71-72) –
就像在之前提到的地方一样,这里所说的“辛”也应该理解为苦。所谓“因为不可意”,就是因为不甜美。
Āgataṭṭhāne viya hi idhāpi kaṭukanti tittakaṃ veditabbaṃ. Asātattāyāti amadhurattāya.
在这部《种子喻经》里,古代长老们说:“‘见’是指被执取的、决定性的邪见。”但驳斥这种说法后,又说:“其实六十二见全都被执取了。”在紧接着的那部经中,应当依照“离杀生的人、离不与取的人、离邪淫的人,没有由此因缘而生的福德”这样的方式,把安住于各自见解中的身业等结合起来理解。而在这里,应当知道与正见同时生起的内心安立就是“愿”。不过,这里的正见说的是世间和出世间的正见。其余各处的内容都很容易理解。
Imasmi pana bījūpamasutte ‘‘diṭṭhīti niyatamicchādiṭṭhi gahitā’’ti porāṇakattherā āhaṃsu. Taṃ pana paṭikkhipitvā ‘‘sabbānipi dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni gahitānī’’ti vuttaṃ. Anantarasutte ‘‘pāṇātipātā viramantassa, adinnādānā viramantassa, micchācārā viramantassa natthi tatonidānaṃ puñña’’ntiādinā nayena yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammādīni yojetvā veditabbāni. Idha pana sammādiṭṭhisahajātā cittaṭṭhapanāva patthanāti veditabbā. Sammādiṭṭhi panettha lokiyalokuttarā kathitā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
一法品第三品的注释
(16) 3. Ekadhammapāḷi-tatiyavaggavaṇṇanā
308308. 第三品第一经中,“邪见者”,就是持有不真实见解的人。“颠倒见者”,就是由于那邪见而颠倒看事情的人。“令他出离正法”,就是令他出离十善业道法。“令他安住于非正法中”,就是令他安住于被称为十不善业道的非正法中。这里说的“一个补特伽罗”,应当知道是指与六师外道一起的提婆达多,以及其他像他那样的人。
308. Tatiyassa paṭhame micchādiṭṭhikoti ayāthāvadiṭṭhiko. Viparītadassanoti tāyeva micchādiṭṭhiyā viparītadassano. Saddhammā vuṭṭhāpetvāti dasakusalakammapathadhammato vuṭṭhāpetvā. Asaddhammepatiṭṭhāpetīti dasaakusalakammapathasaṅkhāte asaddhamme patiṭṭhāpeti. Ekapuggaloti cettha chahi satthārehi saddhiṃ devadatto ca aññe ca evarūpā veditabbā.
309309. 在第二则中,“有正见的人”就是指持有如实见解的人。“见解不颠倒的人”就是指凭借那同一个正见而具有不颠倒见解的人。“从非正法”就是指从十不善业道。“于正法”就是指被称为十善业道的正法。而这里说的“一个补特伽罗”,在佛陀还没有出现于世间的时候,可以指转轮王、一切知菩萨等;在佛陀已经出现于世间的时候,则是指佛陀以及佛陀的声闻弟子。
309. Dutiye sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko. Aviparītadassanoti tāyeva sammādiṭṭhiyā aviparītadassano. Asaddhammāti dasaakusalakammapathato. Saddhammeti dasakusalakammapathasaṅkhāte saddhamme. Ekapuggaloti cettha anuppanne buddhe cakkavattī rājā sabbaññubodhisattoti evamādayo labbhanti, uppanne buddhe buddho ceva buddhasāvakā ca.
310第三经中说的“以邪见为最上”,意思是这些人把邪见当作最上。也就是说,五种无间业被称为极重罪,但比起这些来,邪见才是更加极重的重罪。为什么呢?因为那些业是有界限的。据说四种无间业会让人投生到地狱。破僧的业也只是让人住在地狱里一劫。所以这些业是有界限的,能看得到尽头。可是决定性的邪见却没有界限。因为邪见是轮回的根本,具有邪见的人无法从轮回中超脱出来。那些认为他的话值得听的人,也会被他带偏。具有这种邪见的人,既没有升天的可能,也没有证悟的道路。在世界毁灭、大多数人投生到梵天界的时候,持决定性邪见的人不会投生到那里,而是投生到轮围山的背面。那轮围山的背面难道不会被劫火焚烧吗?会被焚烧。据说即使那里正在被焚烧,这个人也会在虚空中的某个地方独自承受焚烧之苦。
310. Tatiye micchādiṭṭhiparamānīti micchādiṭṭhi paramā etesanti micchādiṭṭhiparamāni. Pañca hi ānantariyakammāni mahāsāvajjāni nāma, tehipi micchādiṭṭhiyeva mahāsāvajjatarāti adhippāyo. Kasmā? Tesañhi paricchedo atthi. Cattāri hi ānantariyakammāni niraye nibbattāpentīti vuttāni . Saṅghabhedakammampi niraye kappaṭṭhitikameva hoti. Evametesaṃ paricchedo atthi, koṭi paññāyati. Niyatamicchādiṭṭhiyā pana paricchedo natthi. Sā hi vaṭṭassa mūlaṃ, tāya samannāgatassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi. Ye tassa sotabbaṃ maññanti, tepi vippaṭipādeti. Tāya ca samannāgatassa neva saggo atthi na maggo. Kappavināse mahājane brahmaloke nibbattepi niyatamicchādiṭṭhiko tattha anibbattitvā piṭṭhicakkavāḷe nibbattati. Kiṃ pana piṭṭhicakkavāḷaṃ na jhāyatīti? Jhāyati, tasmiṃ jhāyamānepi esa ākāse ekasmiṃ okāse paccatiyevāti vadanti.
311第四句里说的“末迦梨”,是这位外道导师因为“别懈怠”这句话而得名的。“河口”是指两条河汇合的地方。这里只是举一个例子而已,两道山谷汇合处、两股水流汇合处、大海与盐湖汇合处、大海与河流汇合处,以及任何诸如此类的汇合处,或者其他类似的水域,也都包括在内。“他们抛下”是指抛下鱼笼。所谓“他可能罩住”,就是说他可能罩住。人们用芦苇、甘蔗、竹子,或者用树叶和芥菜梗做的签条,编成能装下一罐、两罐或三罐鱼的鱼笼,在笼口系上绳子,带到河口,在两边打下木桩,用绳子把鱼笼绑在那里。这段话就是针对这种情况说的。因为一旦进了那里面,哪怕是很小的鱼也逃不掉。“为了不利”是指为了不增长。“为了衰灭”是指为了毁灭。“末迦梨这个愚人”,是说这个末迦梨·瞿舍罗是个空虚无用的人。“就像被人抛入世间的鱼笼一样”,意思是:他出现在世间,就像人的鱼笼一样,为了堵住众生通往天界和解脱的道路。
311. Catutthe makkhalīti ‘‘mā khalī’’ti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmo titthakaro. Nadīmukheti dvinnaṃ nadīnaṃ samāgataṭṭhāne. Desanāmattamevetaṃ, dvinnaṃ kandarānaṃ, dvinnaṃ udakānaṃ, samuddassa ca, loṇiyā ca, samuddassa ca nadiyā cāti etesampi yassa kassaci samāgataṭṭhānaṃ, aññampi tathārūpaṃ udakaṃ. Khipanti kuminaṃ. Uḍḍeyyāti oḍḍeyya. Manussā hi naḷehi vā ucchūhi vā veḷūhi vā palāsantisalākāya vā ekaṃ dve tayo vā kumbhe gaṇhanappamāṇakuminaṃ katvā mukhavaṭṭiyā yottena bandhitvā nadīmukhaṃ netvā dvīsu passesu khāṇuke koṭṭetvā yottehi tattha bandhanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tasmiñhi paviṭṭhassa khuddakassa macchassāpi mokkho natthi. Anayāyāti avaḍḍhiyā. Byāsanāyāti vināsāya. Makkhali moghapurisoti ayaṃ makkhali gosālo tucchapuriso. Manussakhippaṃ maññe loke uppannoti mahājanassa saggamokkhagamanamagge tattha gamananivāraṇatthaṃ manussakuminaṃ viya loke uppanno.
312312. 在第五组经文等当中,“比丘们,在教导不正的法与律中”——所谓“教导不正的法与律”,指的就是外道的教法。因为在那个教法里,导师也不是全知者,法也被错误宣说,僧团也行持邪道。“那引导者”,是指那位作为老师的人去引导。“他所引导的”,是指他所引导的那个弟子。“被引导后如此而行”,是指那个弟子被老师引导后,听从老师的话,照着那样去做。“他们全都生起大量非福德”,是说:引导者劝人杀生等,即使他劝了上百人,他自己也和所有被劝的人一样,以同样的不善方式获得那份不善。因此说:“他们全都生起大量非福德。”
312. Pañcamādīsu durakkhāte, bhikkhave, dhammavinayeti durakkhātadhammavinayo nāma bāhirakasāsanaṃ. Tattha hi satthāpi asabbaññū hoti, dhammopi durakkhāto, gaṇopi duppaṭipanno. Yo ca samādapetīti yo ācariyapuggalo samādapeti. Yañca samādapetīti yaṃ antevāsikaṃ samādapeti. Yo ca samādapito tathattāya paṭipajjatīti yo antevāsiko ācariyena samādapito tassa vacanaṃ karonto tathābhāvāya paṭipajjati. Bahuṃ apuññaṃ pasavantīti samādapako hi pāṇātipātādīsu jaṅghasataṃ samādapento tesaṃ sabbesampi akusalena samakameva akusalaṃ pāpuṇāti. Tenāha – ‘‘sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavantī’’ti.
313“善说”是指说得正确、开示得好。因为在这样的法和律当中,导师确实是全知者,法是善说的,僧众是善行的。他们全都生起很多福德——这是说:引导者看到比丘们进村乞食,就劝人布施粥、饭等,这样一来,他和所有施主一样,都同样得到那份善业。因此说:“他们生起很多福德。”
313.Svākkhāteti suṭṭhu akkhāte sudesite. Evarūpe hi dhammavinaye satthā ca sabbaññū hoti, dhammo ca svākkhāto, gaṇo ca suppaṭipanno. Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavantīti samādapako hi bhikkhū piṇḍāya paviṭṭhe disvā yāgubhattādīni samādapento sabbesampi dāyakānaṃ kusalena samakaṃ kusalaṃ pāpuṇāti. Tena vuttaṃ – ‘‘bahuṃ puññaṃ pasavantī’’ti.
314施主应当知道分量,意思是:布施的人应当知道适当的量,按适当的量来布施,满足了对方所需之后就不应再多给。这里并不是说“不应布施”,而是说应当按分量少少地布施。为什么?因为即使在满足所需之后再多给,也不会因此额外得到人间的福报、天界的福报或涅槃的福报。至于“而非受者”,是说对接受供养的人来说,并不存在先了解分量再接受这件事。为什么?因为对受者而言,并没有一种以“了解分量、按量接受”为基础的少欲修行。他得到多少,就取用多少。因为如果过量取用,就会成为他养育妻儿眷属的根源。
314.Dāyakena mattā jānitabbāti dāyakapuggalena pamāṇaṃ jānitabbaṃ, pamāṇena dātabbaṃ, pūretvā atirekaṃ na dātabbaṃ. Na dātabbanti hi avatvā pamāṇavasena thokaṃ dātabbanti vuttaṃ. Kasmā? Pūretvā atireke dinnepi hi atirekā manussasampatti vā dibbasampatti vā nibbānasampatti vā natthi. No paṭiggāhakenāti paṭiggāhakassa pana mattaṃ jānitvā paṭiggahaṇakiccaṃ nāma natthi. Kasmā? Tassa hi mattaṃ ñatvā pūretabbā mattapaṭiggahaṇamūlikā appicchapaṭipadā nāma natthi. Yattakaṃ pana labhati, tattakaṃ gahetabbaṃ. Atirekaggahaṇamūlaṃ hissa puttadārabharaṇaṃ bhavissati.
315接受供养的人应当知道分寸。什么叫知道分寸呢?就是接受供养的人要清楚衡量的标准。怎么衡量呢?他应当了解施主的意愿,了解供养物的多少,还要了解自己的能力。如果供养物很多,但施主只想给一点点,那就随施主的意愿,只拿一点点。如果供养物很少,但施主想多给,那就根据供养物的实际情况,只拿一点点。如果供养物很多,施主也想多给,那就衡量自己的能力,按适当的量来接受。能这样知道分寸而接受的人,就是在实践少欲的行持。这样,还没生起的利养会生起,已经生起的利养会保持稳固。没有信心的人会生起信心,已经有信心的人信心会更加增长,他会成为大众的眼目,也能让教法长久住世。
315.Paṭiggāhakena mattā jānitabbāti paṭiggāhakapuggalena pamāṇaṃ jānitabbaṃ. Kathaṃ? Tena hi dāyakassa vaso veditabbo, deyyadhammassa vaso veditabbo, attano thāmo veditabbo. Yadi hi deyyadhammo bahu hoti, dāyako appaṃ dātukāmo, dāyakassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ. Deyyadhammo appo, dāyako bahuṃ dātukāmo, deyyadhammassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ. Deyyadhammopi bahu, dāyakopi bahuṃ dātukāmo, attano thāmaṃ ñatvā pamāṇeneva gaṇhitabbaṃ. Evaṃ mattaṃ ñatvā paṭiggaṇhanto hi appicchapaṭipadaṃ pūreti. Anuppannassa lābho uppajjati, uppanno lābho thāvarova hoti. Appasannā pasīdanti, pasannāpi bhiyyo pasādamāpajjanti, mahājanassa cakkhubhūto hoti, sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti.
这里有几个事例。据说在罗诃那国,俱丁毗耶寺里有一位年轻比丘,在闹饥荒的时候,他到那个村子里的一户劳工家去,为了吃饭拿了一勺饭,为了上路也只得到一勺饭。有一天,他在那户人家里看见一位外来比丘,就只拿了一勺饭。有人问他“为什么这样”,他就说明了原因。那位良家子听了之后生起净信,说:“我们家所依止的尊者,竟然是这样的人啊!”于是到王宫门口,把这事讲给朋友和同僚们听。他们所有人也都对这位比丘少欲的品德生起净信,在一天之内就为他设立了六十份常供饭食。就是这样,少欲的人能让还没生起的利养生起。
Tatrimāni vatthūni – rohaṇajanapade kira kuṭimbiyavihāre eko daharo dubbhikkhasamaye tasmiṃ gāme ekassa kammakārassa gehe bhuñjanatthāya kaṭacchubhattaṃ gahetvā gamanatthāya ca kaṭacchubhattameva labhati. So ekadivasaṃ tasmiṃ gehe ekaṃ āgantukaṃ disvā ekameva kaṭacchubhattaṃ gaṇhi. Athassa ‘‘kena kāraṇenā’’ti vutte tamatthaṃ vatvā so kulaputto pasīditvā ‘‘amhākaṃ kulūpakabhadanto evarūpo nāmā’’ti rājadvāre mittāmaccānaṃ kathesi. Te sabbepi tassa appicchaguṇe pasannā ekadivaseneva saṭṭhi dhurabhattāni ṭhapesuṃ. Evaṃ appiccho anuppannalābhaṃ uppādeti.
净信大王也考验了身边的侍者帝沙大臣,让他烤了一只鹧鸪送来。到了要吃的时候,国王心想:“我先供养出去,然后再吃。”于是他来到八辩精舍大长老处的持物沙弥面前,把鹧鸪肉布施给他。那位沙弥只接受了很少一点,国王对他的少欲之德生起了净信,说道:“孩子,我生起净信了,我给你八份常供食。”沙弥说:“大王,我转供给我的亲教师。”国王说:“我再加八份。”沙弥说:“那些转供给我的老师。”国王说:“我再加八份。”沙弥说:“那些转供给我的同门师兄弟。”国王说:“我再加八份。”沙弥说:“那些转供比丘僧团。”国王说:“我再加八份。”沙弥这才默然接受了。就这样,他所得的利养变得稳固。
Saddhātissamahārājāpi cūḷupaṭṭhākaṃ tissāmaccaṃ vīmaṃsitvā tena ekaṃ tittiraṃ pacāpetvā āharāpesi. Atha paribhogasamaye ‘‘aggaṃ datvā paribhuñjissāmī’’ti aṭṭhakasālapariveṇe mahātherassa bhaṇḍaggāhasāmaṇerassa tittiramaṃsaṃ dento tasmiṃ thokaṃyeva paṭiggaṇhante tassa appicchaguṇe pasīditvā ‘‘pasannosmi, tāta, aṭṭha te dhurabhattāni demī’’ti āha. Mahārāja, upajjhāyassa demīti. Aparānipi aṭṭha demīti. Tāni amhākaṃ ācariyassa demīti. Aparānipi aṭṭha dammīti. Tāni samānupajjhāyānaṃ dammīti. Aparānipi aṭṭha dammīti. Tāni bhikkhusaṅghassa dammīti. Aparānipi aṭṭha dammīti. Sāmaṇero adhivāsesi. Evamassa uppanno lābho thāvaro hoti.
“未净信者生起净信”这句话,也有一个例子:据说有一位长婆罗门,在宴请婆罗门时,即使给每人五钵食物,也没能让他们满足。后来有一天,他听到“那些沙门据说真是少欲”的说法,就想试探一下。于是他让人带上食物,在比丘僧团用斋的时候前往精舍,看到大约三十位比丘在斋堂里吃饭,就拿了一钵食物,走到僧团长老面前。长老动了动手指,只接受了很少一点。就按这个方式,一钵食物依次分给了所有比丘。于是那位婆罗门想:“这些沙门的德行确实是真的。”他对比丘们的少欲生起了净信,便拿出千金,就在那座精舍里建了一座塔庙。就是这样,未净信者生起净信。
Appasannā pasīdantīti etthapi – dīghabrāhmaṇo kira brāhmaṇe bhojento pañca pañca bhattasarakāni datvā santappetuṃ nāsakkhi. Athekadivasaṃ ‘‘samaṇā kira nāma appicchā’’ti kathaṃ sutvā vīmaṃsanatthāya bhattaṃ gāhāpetvā bhikkhusaṅghassa bhattakiccakaraṇavelāya vihāraṃ gantvā tiṃsamatte bhikkhū bhojanasālāyaṃ bhuñjante disvā ekaṃ bhattasarakaṃ gahetvā saṅghattherassa santikaṃ agamāsi. Thero aṅguliṃ cāletvā thokameva aggahesi. Eteneva niyāmena ekaṃ bhattasarakaṃ sabbesaṃ sampāpuṇi. Tato brāhmaṇo ‘‘saccoyeva etesaṃ samaṇānaṃ guṇo’’ti appicchatāya pasanno sahassaṃ vissajjetvā tasmiṃyeva vihāre cetiyaṃ kāresi. Evaṃ appasannā pasīdanti.
对于“已生净信的人更加净信”这句话,不需要再举什么例子来说明。因为已经生起净信的人,一旦看到少欲的人,他的净信就会更加增长。
Pasannābhiyyo pasīdantīti ettha vatthunā kiccaṃ natthi. Pasannānañhi appicchaṃ disvā pasādo bhiyyo vaḍḍhatiyeva.
不过,大众一看到像摩诃阐提迦帝须长老那样少欲的人,就会觉得自己也应该成为少欲的人,所以这样的少欲者就被称为大众的眼目。
Majjhantikatissattherasadise pana appicche disvā mahājano appiccho bhavituṃ maññatīti appiccho mahājanassa cakkhubhūto nāma hoti.
比丘们,少欲能带来正法的住持、不遗失、不消失。根据这段经文,少欲的人就可以说是让教法长久住世的人。
‘‘Appicchatā, bhikkhave, saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattatī’’ti (a. ni. 1.116-129) vacanato pana appiccho sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti nāma.
“不是由施主(决定)”的意思是:在善说的法与律中,根本不存在先衡量施主的分量再决定该不该布施这回事。有多少可供布施的东西,就应当毫无保留地全部布施出去。正因为毫无保留地布施,这个人就能获得人间的福报、天界的福报和涅槃的福报,而且一层比一层殊胜,所得到的只会越来越殊胜。
No dāyakenāti svākkhāte dhammavinaye pana dāyakassa pamāṇaṃ ñatvā dātabbakiccaṃ nāma natthi. Yattako deyyadhammo atthi, tattakaṃ avattharitvā dātuṃ vaṭṭati. Avattharitvā dinnakāraṇā hi esa manussasampattiṃ, dibbasampattiṃ, nibbānasampattiñca avattharitvā uttaruttari paṇītapaṇītameva labhati.
316有人说“已发起精进的人,他住在苦中”,意思是:那些修习五火炙身、跳崖、跟着太阳转、蹲踞苦行等种种苦行的人,在今生就住在苦中;而由于他们在外道时期所领受的这种苦行的果报,死后会投生到地狱,在来世也住在苦中。
316.Yo āraddhavīriyo, so dukkhaṃ viharatīti pañcātapatappanamaruppapātapatanādiccānuparivattana-ukkuṭikappadhānādīni anuyuñjanto diṭṭhe ceva dhamme dukkhaṃ viharati , tasseva bāhirasamaye samādinnassa tapacaraṇassa vipākena niraye uppajjitvā samparāyepi dukkhaṃ viharati.
317懈怠的人,就活在苦里——这句话的意思是:他在这一世和来世都活在苦当中。怎么说呢?因为这样的人从出家那天起,就没有如理作意,不学习佛陀的教法,不履行对戒师和亲教师的义务,也不做打扫塔院和菩提树院的作务。对于信众布施的东西,他不加省察就享用,整天沉溺于躺卧的快乐和身体触受的快乐,醒来的时候又沉溺在三种不善的念头里。这样没几天,他就退失了比丘的身份。这就是他在这一世活在苦里。而出家之后,由于没有正确地修习沙门法——
317.Yo kusīto, so dukkhaṃ viharatīti ayampi diṭṭhe dhamme ceva samparāye ca dukkhaṃ viharati. Kathaṃ? Yassa hi pabbajitakālato paṭṭhāya yoniso manasikāro natthi, buddhavacanaṃ na uggaṇhāti, ācariyupajjhāyavattaṃ na karoti, cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇavattaṃ na karoti. Janassa pana saddhādeyyaṃ apaccavekkhitaparibhogena paribhuñjitvā divasaṃ seyyasukhaṃ passasukhaṃ anuyuñjitvā pabuddhakāle tayo vitakke vitakketi. So katipāheneva bhikkhubhāvā cavati? Evaṃ diṭṭhadhamme ca dukkhaṃ viharati. Pabbajitvā pana samaṇadhammassa sammā akatattā ca –
就像茅草没抓稳,只会割伤自己的手;
不善修持的沙门,会把自己拖进地狱。
‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati; Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyupakaḍḍhatī’’ti. (dha. pa. 311) –
他就在恶趣中结生。这样一来,来世也还是住在苦里。
Apāyasmiṃyeva paṭisandhiṃ gaṇhati. Evaṃ samparāyepi dukkhaṃ viharati.
318有人只是偶尔修一点前面说的那种苦行,有时又穿白衣、戴花环、涂香,吃好吃的,睡柔软的床铺。这样一来,他在今生就过得安乐,来世也过得安乐。因为他没有紧紧抓住那种苦行不放,所以不会在地狱里受极重的苦。因此就说他来世也过得安乐。
318.Yokusīto, so sukhaṃ viharatīti kālena kālaṃ vuttappakāre tapacaraṇe kiñci kiñci tapacaraṇaṃ katvā kālena kālaṃ odātavatthavasano mālāgandhavilepanadharo madhurabhojanaṃ bhuñjanto mudukāsu seyyāsu sayanto diṭṭhe dhamme ceva sukhaṃ viharati samparāye ca. So hi tassa tapacaraṇassa gāḷhaṃ aggahitattā nātibahuṃ niraye dukkhaṃ anubhavati. Tasmā samparāye sukhaṃ viharati nāma.
319精进者从出家那天起,就一直在圆满履行各种义务,学习佛陀的教法,在如理作意上用功。当他回想自己圆满履行的义务、学习过的佛陀教法以及沙门的修行时,心就变得清净,生起净信。这样,他就在今生当下安住在安乐中。如果在今生没能证得阿罗汉果,那么在他下一世投生时,也能很快获得神通智,这就叫作来世也安住在安乐中。
319.Yo āraddhavīriyo, so sukhaṃ viharatīti āraddhavīriyo hi pabbajitakālato paṭṭhāya vattesu paripūrakārī hoti, buddhavacanaṃ uggaṇhāti, yoniso manasikāre kammaṃ karoti. Athassa vattapūraṇañceva uggahitabuddhavacanañca samaṇadhammakiriyañca āvajjentassa cittaṃ pasīdati. Evaṃ diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati. Diṭṭhadhamme pana arahattaṃ pāpuṇituṃ asakkonto nibbattabhave khippābhiñño hotīti samparāyepi sukhaṃ viharati nāma.
320“比丘们,正如哪怕一点点粪便也是臭的”这部经,是依一个因缘而说的。是依什么因缘呢?是依《九集》(《增支部》9.12)《有众生经》的因缘。如来在开示那个义理时,说道:“有九种人,从地狱解脱,从畜生道解脱,从饿鬼界解脱。”那时他这样想:“如果我的弟子们听了这法教后,以为自己‘已灭尽地狱’‘已灭尽畜生道’‘已灭尽饿鬼界’‘已灭尽恶趣、恶道、堕落处’,因此就认为不必为上道果而努力精进,那我就要让他们生起悚惧心。”为了让他们生起悚惧心,他便以“比丘们,正如”这一句开始说这部经。这里,“一点点”是指极少量,分量极其微小,哪怕用草尖沾一点来闻,也绝对是臭的。“我不赞叹哪怕一点点的‘有’”,意思是:哪怕在“有”中结生极短的时间,我也不赞叹。现在为了显示这个譬喻,经文说“乃至弹指顷”。这是以最极微的限度来说的,也就是两指相弹那么一点时间,称为“一刹那”。其余各处,义理都很明了。
320.Seyyathāpi, bhikkhave, appamattakopi gūtho duggandho hotīti idaṃ suttaṃ aṭṭhuppattiyaṃ vuttaṃ. Kataraaṭṭhuppattiyanti? Navakanipāte (a. ni. 9.12) sattuppādasutta aṭṭhuppattiyaṃ. Tathāgato hi taṃ atthaṃ kathento – ‘‘nava puggalā nirayato muttā, tiracchānayonito muttā, pettivisayato muttā’’ti kathesi. Athassa etadahosi – ‘‘sace kho pana me puttā imaṃ dhammadesanaṃ sutvā khīṇanirayamhā khīṇatiracchānayonikā khīṇapettivisayā khīṇāpāyaduggativinipātāti maññamānā uparimaggaphalatthāya vāyamituṃ na maññeyyuṃ, tesaṃ saṃvegaṃ janessāmī’’ti saṃvegajananatthaṃ ‘‘seyyathāpi, bhikkhave’’ti imaṃ suttamārabhi. Tattha appamattakoti thokamattako parittappamāṇo, antamaso kusaggenapi gahetvā upasiṅghiyamāno duggandhova hoti. Appamattakampi bhavaṃ na vaṇṇemīti appamattakampi kālaṃ bhave paṭisandhiṃ na vaṇṇayāmi. Idānissa upamaṃ dassento āha – antamaso accharāsaṅghātamattampīti. Sabbantimena paricchedena dve aṅguliyo ekato katvā paharaṇamattampi kālanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
(16)4. 一法篇第四品注释
(16) 4. Ekadhammapāḷi-catutthavaggavaṇṇanā
322322. 第四品第一经里说的“赡部洲”,意思是因阎浮树而闻名、广为人知的洲,所以叫赡部洲。据说,在这个洲上,有一棵名叫大阎浮的树,长在雪山,高一百由旬,枝条伸展五十由旬,树干周长十五由旬,是能住世一整劫的树,人们把它当作这个洲的标志。因为这个缘故,这个洲就叫赡部洲。就像这个洲有能住一整劫的阎浮树一样,西牛货洲有迦昙波树,北俱卢洲有劫树,东胜身洲有舍利沙树,阿修罗有波咤厘树,金翅鸟有木棉树,天众有波利质多罗树——这些树也都是能住世一整劫的。
322. Catutthavaggassa paṭhame jambudīpeti jambuyā paññāto pākaṭo dīpoti jambudīpo. Imassa kira dīpassa saññāṇabhūtā yojanasatubbedhā paṇṇāsayojanasākhā pañcadasayojanāvaṭṭakkhandhā himavantapabbate jātā kappaṭṭhāyinī mahājambū nāma atthi, tāya ayaṃ dīpo jambudīpoti vuccati. Yathā ca imasmiṃ dīpe jamburukkho kappaṭṭhāyī, tathā aparagoyāne kadambarukkho, uttarakurūsu kapparukkho, pubbavidehe sirīsarukkho, asurānaṃ cittapāṭalirukkho, supaṇṇānaṃ simbalirukkho , devānaṃ pāricchattakoti imepi kappaṭṭhāyinova.
喇叭花树、绢丝棉树、阎浮树,还有诸天的波利质多罗树;
迦昙波树和如意树,舍利沙树是第七种。
‘‘Pāṭalī simbalī jambū, devānaṃ pāricchattako; Kadambo kapparukkho ca, sirīso bhavati sattamo’’ti.
园林悦意处,是指花圃、果园那样悦意可爱的地方,如同竹林、耆婆芒果园、祇园、东园一样。意思是,在这整个赡部洲中,这样的地方只是少许、微少,并不很多。其余几句也是同样的道理。这里,林野悦意处,是指像象林、婆罗林、占巴林等那样,位于宛伽山、雪山等处的山林,应当这样理解。土地悦意处,是指像祇园精舍、摩揭陀田地那样平坦的地面。池塘悦意处,是指像祇园池塘、伽伽拉池塘那样,具有圆形、方形、长形、曲形等形状的池塘。高岸与低岸,是指高岸和低岸,高岸是隆起之处,低岸是低洼之处。河流险处,是指河流的断裂处,因难以通行而称为河流险处。树桩荆棘处,是指在那里自然生长或被搬移来的树桩、荆棘等所在之处。山峦险阻处,是指山地的崎岖不平。水生者,是指那些在水中生长的,它们数量极多。据说从这里到金地有七百由旬,船借一风而行,七日七夜可达。有一次,这样行驶的船七日之间竟到了欢喜漩涡鱼背之处。应当如此了知水生众生众多。
Ārāmarāmaṇeyyakanti pupphārāmaphalārāmānaṃ rāmaṇeyyakaṃ veḷuvana-jīvakambavana-jetavanapubbārāmasadisaṃ. Taṃ imasmiṃ jambudīpe appamattakaṃ parittakaṃ, na bahukanti attho. Sesapadesupi eseva nayo. Ettha vanarāmaṇeyyakanti nāgavanasālavanacampakavanādisadisaṃ vaṅkapabbatahimavantapabbatapadesādīsu araññavanaṃ veditabbaṃ. Bhūmirāmaṇeyyakanti jetavanavihāramagadhakkhettādisadisaṃ samaṃ bhūmiṭṭhānaṃ. Pokkharaṇirāmaṇeyyakanti jetavanapokkharaṇigaggarāpokkharaṇisadisānaṃ vaṭṭacaturassadīghavaṅkādisaṇṭhānānaṃ pokkharaṇīnaṃ sannivesanaṭṭhānaṃ. Ukkūlavikūlanti ukkūlañca vikūlañca. Tattha ukkūlaṃ unnataṭṭhānaṃ, vikūlaṃ ninnaṭṭhānaṃ. Nadīvidugganti nadīnaṃ bhinnaṭṭhānaṃ taṃ duggamattā nadīvidugganti vuccati. Khāṇukaṇṭakaṭṭhānanti tatthajātakānañceva āhariyamānānañca khāṇukaṇṭakādīnaṃ patiṭṭhānaṭṭhānaṃ. Pabbatavisamanti girivisamaṃ. Ye odakāti ye ca udake jāyanti, teyeva bahutarā. Ito kira suvaṇṇabhūmi sattamattāni yojanasatāni hoti, ekena vātena gacchantī nāvā sattahi ahorattehi gacchati. Athekasmiṃ samaye evaṃ gacchantī nāvā sattāhampi nandiyāvaṭṭamacchapiṭṭheneva gatā. Evaṃ odakānaṃ sattānaṃ bahubhāvo veditabbo.
另外,由于陆地部分很小、水域却很大,这个道理也应该这样理解。就像一个大湖里只有一丛莲花,它有四片叶子,中间有一朵莲花苞。同样,四片叶子好比四大洲,中间的莲花苞好比须弥山,剩下的水好比被水环绕的地方。它有多大,只有有神通的人才能清楚知道。因为他们飞在空中时,四大洲看起来就像四片叶子,须弥山就像中间的莲花苞,其余地方就像被水环绕的区域。正因为生在这样广大的水里,所以应当知道水生众生要多得多。
Apica thalaṭṭhānassa parittabhāvena udakassa ca bahubhāvenāpi ayamattho veditabbo. Yathā hi mahātaḷāke ekova uppalagaccho assa, tassa cattāri ca paṇṇāni, majjhe ca ekaṃ uppalamakulaṃ assa. Evamevaṃ cattāri paṇṇāni viya cattāro dīpā, majjhe uppalamakulaṃ viya sinerupabbato, sesaṃ udakaṃ viya udakaparikkhitto okāso. Tassa mahantabhāvo iddhimantānaṃ pākaṭo hoti. Tesañhi ākāsena gacchantānaṃ cattāro mahādīpā cattāri paṇṇāni viya upaṭṭhahanti, sinerupabbato majjhe uppalamakulaṃ viya, sesaṃ udakaṃ viya udakaparikkhitto okāso. Evaṃ mahante udake jātattā odakāva bahutarā veditabbā.
323在第二部等经中,“除了人之外”在这里指的是四苦界,也就是“除了人之外”的意思。
323. Dutiyādīsu aññatra manussehīti idha cattāro apāyā aññatra manussehīti adhippetā.
所谓“中部地方”,是这样界定的:东方有个叫象林的镇子,过了这个镇子就是大娑罗树林,树林再往外就是边地,树林以内属于中部。东南方有条叫萨罗瓦提的河,河再往外是边地,河以内属于中部。南方有个叫白耳的小镇,镇再往外是边地,镇以内属于中部。西方有个叫柱的婆罗门村,村再往外是边地,村以内属于中部。北方有座叫乌西喇幢的山,山再往外是边地,山以内属于中部。(《大品》259)意思就是:这样划定范围的地方,就叫中部地方。这片地方形状像腰鼓,有些地方直着量有八十由旬宽,有些地方一百由旬,有些地方两百由旬,中间部分则有三百由旬,四周边界加起来大约九百由旬。在这么大的范围里,会出现佛陀、独觉佛、大弟子、佛陀的侍者、佛陀的弟子、佛陀的母亲、佛陀的父亲以及转轮王这些人。另外,随着所指范围的不同,也可以说中部地方有不同的范围。整个赡部洲都可以叫中部地方,其余各洲就是边地。在铜掌岛上,阿努拉德普勒叫中部地方,其余地方就是边地。应当这样类推理解。
Majjhimesu janapadesūti ‘‘puratthimāya disāya gajaṅgalaṃ nāma nigamo, tassa parena mahāsālā, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Puratthimadakkhiṇāya disāya sallavatī nāma nadī, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Dakkhiṇāya disāya setakaṇṇikaṃ nāma nigamo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Pacchimāya disāya thūṇaṃ nāma brāhmaṇagāmo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Uttarāya disāya usīraddhajo nāma pabbato, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe’’ti (mahāva. 259) evaṃ paricchinne janapadeti attho. Ayañhi janapado mudiṅgasaṇṭhāno ujukena katthaci asītiyojano hoti, katthaci yojanasatiko, katthaci dviyojanasatiko, majjhena pana tiyojanasatiko, pariyantaparikkhepena navamattayojanasatiko hoti. Ettake ṭhāne buddhapaccekabuddhā mahāsāvakā buddhupaṭṭhākā buddhasāvakā buddhamātā buddhapitā cakkavattī rājāti ime sattā nibbattanti. Apica upādāyupādāyāpi majjhimapadeso labbhati. Sakalopi hi jambudīpo majjhimapadeso nāma, sesadīpā paccantimā janapadā. Tambapaṇṇidīpe anurādhapuraṃ majjhimapadeso nāma, seso paccantoti evaṃ nayo veditabbo.
324有智慧的人、不呆滞的人、不口流涎水的人:在这里,“有智慧的人”是指具备业自属智、禅那智、观智、道智、果智的人。“不迷乱的人”就是“不呆滞的人”。那些口水不会从嘴里流出来的人,就叫“不口流涎水的人”,意思是口不流涎、口无过失。“有能力”是指有本事,具备身力和智力。“了知义”是指能了知义与非义、因与非因。“劣慧”是指智慧少、没有智慧。“呆滞”是指迟钝、昏昧。
324.Paññavantoajaḷā aneḷamūgāti ettha kammassakatapaññā, jhānapaññā vipassanāpaññā, maggapaññā, phalapaññāti etāhi samannāgatā paññavanto nāma, amūḷhā ajaḷā nāma. Yesaṃ eḷā mukhato na galati, te aneḷamūgā nāma, aneḷamukhā niddosamukhāti attho. Paṭibalāti samatthā, kāyabalena ceva ñāṇabalena ca samannāgatā. Atthamaññātunti atthānatthaṃ kāraṇākāraṇaṃ jānituṃ. Duppaññāti appaññā nippaññā. Jaḷāti mandā momūhā.
325以圣者的慧眼:指与观智相应的道。陷于无明:指被无明的黑暗所笼罩。
325.Ariyena paññācakkhunāti sahavipassanena maggena. Avijjāgatāti avijjandhakārena samannāgatā.
326凡是能见到如来的人:就是指那些了解如来的功德之后,能够用眼识看见如来的人。
326.Ye labhanti tathāgataṃ dassanāyāti ye tathāgatassa guṇe jānitvā tathāgataṃ cakkhuviññāṇena passituṃ labhanti.
327327. “如来所宣说”:就是如来宣示、讲说的。“为了听闻”:就是用耳识去听。
327.Tathāgatappaveditanti tathāgatena paveditaṃ pakāsetvā kathitaṃ. Savanāyāti sotaviññāṇena sotuṃ.
328受持,即不忘失。
328.Dhārentīti na pammussanti.
329他们审察诸界与诸法的含义,意思是:以已熟练的巴利圣典,审察其义理与非义理。
329.Dhātānaṃ dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhantīti paguṇāya pāḷiyā atthānatthaṃ upaparikkhanti.
330了知义、了知法:就是明白了注疏和圣典之后。法随法行:就是圆满修习随顺之道。
330.Atthamaññāya dhammamaññāyāti aṭṭhakathañca pāḷiñca jānitvā. Dhammānudhammaṃ paṭipajjantīti anulomapaṭipadaṃ pūrenti.
331在能让人生起悚惧的地方:指那些能引发悚惧的因缘。生起悚惧:指内心产生了悚惧。
331.Saṃvejanīyesu ṭhānesūti saṃvegajanakesu kāraṇesu. Saṃvijjantīti saṃvegaṃ āpajjanti.
332他们以正确的方法付出精进之力。
332.Yoniso padahantīti upāyena padhānavīriyaṃ karonti.
333“以舍遣为所缘”:舍遣称为涅槃,意思是以涅槃作为所缘。他们获得定:也就是证得道定和果定。
333.Vavassaggārammaṇanti vavassaggo vuccati nibbānaṃ, taṃ ārammaṇaṃ karitvāti attho. Labhanti samādhinti maggasamādhiñca phalasamādhiñca pāpuṇanti.
334“最胜食、最胜味”是指最上等的食物和最上等的味道。“靠捡拾和钵食维持生活”是指靠拾穗过活,或者靠森林里的根、果、叶,或者靠钵里得来的食物维持生活。在这里,如果有人心里生起想吃某种嚼食或噉食的念头,但当下得不到它,这个人就不算是最胜食、最胜味的获得者。即使当下得到了,但当他看着它时,颜色、气味、味道让他不满意,这个人也不算是最胜食、最胜味的获得者。反过来,如果有人得到之后,颜色、气味、味道都让他满意,这个人就是最胜食、最胜味的获得者。这种人,最高一等的代表是转轮王,最低一等的代表是法阿育王,应当这样理解。简单来说,如果一钵饭食价值十万,这就叫最胜食、最胜味。那么,当人们看到比丘僧团在乞食行走,就布施最上等、最精美的饭食,这又叫什么呢?这是相对于靠捡拾和钵食维持生活的人来说,才称作最胜食、最胜味。
334.Annaggarasaggānanti uttamannānañca uttamarasānañca. Uñchena kapālābhatena yāpentīti uñchācārena vanamūlaphalāphalena vā kapālena ābhatabhattena vā yāpenti. Ettha ca yo kassacideva khādanīyassa bhojanīyassa atthāya citte uppanne taṃkhaṇaṃyeva na taṃ labhati, ayaṃ annaggarasaggānaṃ na lābhī nāma. Yassapi taṃkhaṇaṃyeva labhitvā olokentassa vaṇṇagandharasā amanāpā honti, ayampi annaggarasaggānaṃ na lābhī nāma. Yassa pana vaṇṇagandharasā paṭilabhanti, manāpā honti, ayaṃ annaggarasaggānaṃ lābhī nāma. So uttamakoṭiyā cakkavattī rājā, heṭṭhimakoṭiyā dhammāsoko veditabbo. Saṅkhepato hi yassa bhattassa ekapāti satasahassaṃ agghati, idaṃ annaggarasaggaṃ nāma. Yaṃ pana bhikkhusaṅghaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā manussā uttamapaṇītaṃ bhattaṃ denti, idaṃ kiṃ nāmāti? Idaṃ uñchena kapālābhatena yāpente upādāya annaggarasaggaṃ nāma vuccatīti.
335在“义味”等说法中:所谓义味,指的是四种沙门果;所谓法味,指的是四种道;所谓解脱味,指的是不死的涅槃。其余各处,意思都很浅显明白。
335.Attharasassātiādīsu attharaso nāma cattāri sāmaññaphalāni, dhammaraso nāma cattāro maggā, vimuttiraso nāma amatanibbānaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.