第十 无记相应巴利
10. Abyākatasaṃyuttaṃ
《差摩经》的注释巴利
1. Khemāsuttavaṇṇanā
410 频婆娑罗王的近事女,是指身为频婆娑罗王后宫成员的近事女。聪慧,是通过学习而成就的状态。善于应对,是无所畏惧的状态。所谓无畏,是指由三因结生所成就的、与生俱来的智慧;她具备了这种智慧。巴利
410.Bimbisārassaupāsikāti bimbisārassa orodhabhūtā upāsikā. Paṇḍiccaṃ sikkhitabhāvena. Veyyattiyaṃ visāradabhāvena. Visāradā nāma tihetukapaṭisandhisiddhasābhāvikapaññā, tāya samannāgatā.
“无缺算数很熟练”,是指对九端算数很熟练。“指印算数很熟练”,是指仅凭手指就能熟练计算,就像用脚趾计算的人一样。“团算数”,是指以集合、总和、即时生成的方式做团状计算。“如来”,是指漏已尽者;这个提问是就漏已尽者而问的,所以这个名称是以漏已尽者为所指。这个施设是依据阿拉汉果之蕴自在修习而安立的。当那些蕴还存在时,漏已尽者也可以用“众生”这个世俗说法来指称;如果那些蕴不存在了,就无法这样指称。因此,由于说到“死后”时,那些蕴已不存在,所以说是“无记”。如果是这样,当蕴不存在时,面对“如来死后不存在”的提问,就应该回答“是的”;但因为所问的是基于“众生”这个概念,所以不应这样认可。文中说“以彼色”等,是为了在一切知如来身上排除在众生如来中所说的色,而说“彼色”等。“依何”,是指依于五蕴。“因彼无有”,是指由于那五蕴不存在。“彼施设”,是指“众生”这个指称也不存在。“已灭”,就是无法予以指示。巴利
Acchiddakagaṇanāya kusaloti navantagaṇanāya kusalo. Aṅgulimuddāya gaṇanāya kusaloti aṅgulikāya eva gaṇanāya kusalo seyyathāpi pādasikā. Piṇḍagaṇanāyāti saṅkalanapaṭuppannakārino piṇḍavasena gaṇanā. Tathāgatoti khīṇāsavo, tathāgataṃ sandhāya pucchatīti khīṇāsavoti cassa arahattaphalavasibhāvitakhandhe upādāya ayaṃ paññatti hoti. Tesu khandhesu sati khīṇāsavā sattasaṅkhātā hontīti vohārena paññapetuṃ sakkā bhaveyya, asantesu na sakkā, tasmā paraṃ maraṇāti vuttattā tesaṃ abhāvā ‘‘abyākatameta’’nti vuttaṃ. Yadi evaṃ tesaṃ abhāvato ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti puṭṭhāya ‘‘āmā’’ti paṭijānitabbā siyā, taṃ pana sattasaṅkhātassa pucchitattā na paṭiññātanti daṭṭhabbaṃ. Yena rūpenāti sattatathāgate vuttarūpaṃ sabbaññutathāgate paṭikkhipituṃ ‘‘taṃ rūpa’’ntiādi vuttaṃ. Yaṃ upādāyāti yaṃ khandhapañcakaṃ upādāya. Tadabhāvenāti tassa khandhapañcakassa abhāvena. Tassā paññattiyāti sattapaññattiyā abhāvaṃ. Niruddhaṃ na nidasseti.
差摩长老尼所说的第一部经,因为揭示了世尊最殊胜的义理,所以属于“最上句”的范畴,因此说为“在最上句中”。巴利
Khemāya theriyā vuttaṃ paṭhamaṃ suttaṃ bhagavato seṭṭhatthadīpanato aggapadāvacaraṃva hotīti vuttaṃ ‘‘aggapadasmi’’nti.
2. 阿奴罗陀经的注释巴利
2. Anurādhasuttavaṇṇanā
411 这里,在六处品中,是结集者在结集时所说的。巴利
411.Idha saḷāyatanavagge saṅgāyanavasena saṅgītikārehi vuttaṃ.
3-8. 第一舍利弗拘絺罗经等经的注释巴利
3-8. Paṭhamasāriputtakoṭṭhikasuttādivaṇṇanā
412-417 412-417.“只是色”这个地方,“matta”这个词是用来排除某种特殊含义的。那被排除的特殊含义是什么呢?就是外道所构想出来的、在这里被称为“如来”的那个“我”。“自性不可得”:因为找不到、无法被认知。巴利
412-417.Rūpamattanti ettha matta-saddo visesanivattiattho. Ko pana so visesoti? Yo bāhiraparikappito idha tathāgatoti vuccamāno attā. Anupalabbhiyasabhāvoti anupalabbhiyattā.
第9篇 好奇堂经的注释巴利
9. Kutūhalasālāsuttavaṇṇanā
418 “种种”是指与各种执见和论说相关联的言论,以及其他各种畜生论。应当理解为:这是许多人产生好奇心的由来。“乃至往生光音梵天世界”:是指在劫末被火毁灭时往生到那里,这是针对那种情况而说的。“而此身”:是指这个色身。“以死心舍弃”:是以正在坏灭的死心而舍弃。因为死心之前的第十七心识刹那生起的业生色,会与死心一同灭去,此后业生色不再生起。如果还会生起,死亡就不会发生。死心不能产生心生色,食生色也完全不生起,只有时节生色还在继续。在结生的刹那,有情才被称为“往生于某处”;而在死的刹那,如果没有获得结生心,就不能称为“往生于某处”。因此说:“在死时……乃至……不成为……”。巴利
418.Nānāvidhanti taṃtaṃdiṭṭhivādapaṭisaṃyuttaṃ aññampi vā nānāvidhaṃ tiracchānakathaṃ. Bahūnaṃ kutūhaluppattiṭṭhānatoti yojanā. Yāva ābhassarabrahmalokā gacchatīti agginā kappavuṭṭhānakāle gacchati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Imañca kāyanti imaṃ rūpakāyaṃ. Cuticittena nikkhipatīti cuticittena bhijjamānena nikkhipati. Cuticittassa hi oraṃ sattarasamassa cittassa uppādakkhaṇe uppannaṃ kammajarūpaṃ cuticittena saddhiṃ nirujjhati, tato paraṃ kammajarūpaṃ na uppajjati. Yadi uppajjeyya, maraṇaṃ na siyā, cuticittaṃ rūpaṃ na samuṭṭhāpeti, āhārajassa ca asambhavo eva, utujaṃ pana vattateva. Yasmā paṭisandhikkhaṇe satto aññataraṇāya upapajjati nāma, cutikkhaṇe paṭisandhicittaṃ aladdhaṃ aññataraṇāya, tasmā vuttaṃ ‘‘cutikkhaṇe…pe… hotī’’ti.
10. 《阿难经》的注释巴利
10. Ānandasuttavaṇṇanā
419 “与他们的见解一致”:如果与那些持常见者的见解一致,那么“有我”这个说法就会与它相符。正因为如此,它就不会随顺于智。意思是,它是没有实质的。“对于我而言,对彼[观智]难道……”:也就是“这是无我的”,它难道会随顺于观智吗?意思是,它只会与观智相违。巴利
419.Tesaṃ laddhiyāti tesaṃ sassatavādānaṃ laddhiyā saddhiṃ etaṃ ‘‘atthattā’’ti vacanaṃ ekaṃ abhavissa. Tato eva anulomaṃ taṃ nābhavissa ñāṇassāti asāraṃ etanti adhippāyo. Api nu metassāti me etassa anattāti vipassanāñāṇassa anulomaṃ api nu abhavissa, vilomakameva tassa siyāti attho.
《萨毗耶迦旃延经》的注释巴利
11. Sabhiyakaccānasuttavaṇṇanā
420 “若有者”这个读法的整体意思是“贤友”等等。这里的关联是这样的:贤友,如果有一个人已经住满了三个雨安居,在这段时间里,他能作出这样的解答——“当因存在时,才有‘有色’等施设;因不存在时,就没有”——对这个人来说,能说到这个程度已经很多了,更何况超过这个限度!一旦超出这个范围,在说法的方式上更是自不待言。那位游方者听了长老对问题的解答后,表现出喜悦和欢喜。巴利
420. Yassapa’ssāti pāṭhassa ayaṃ piṇḍattho ‘‘āvuso’’tiādi. Tatthāyaṃ sambandho – āvuso, yassapi puggalassa tīṇi vassāni vuṭṭho, ettakena kālena ‘‘hetumhi sati rūpītiādipaññāpanā hoti, asati na hotī’’ti ettakaṃ byākaraṇaṃ bhaveyya, tassa puggalassa ettakameva bahu, ko pana vādo atikkante! Ito atikkante dhammadesanānaye vādoyeva vattabbameva natthīti therassa pañhabyākaraṇaṃ sutvā paribbājako pītisomanassaṃ pavedesi.