第8 聚落主相应
8. Gāmaṇisaṃyuttaṃ
《暴怒经》的注释
1. Caṇḍasuttavaṇṇanā
353结集法藏的长老们通过这样的提问——“因何此处某人被称为‘暴怒者’?”——把“暴怒者”这个名称确定了下来。所谓“他表现出来”,就是显示自己的暴怒本性。
353. ‘‘Yena midhekacco caṇḍo caṇḍotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti evaṃ pañhapucchanena dhammasaṅgāhakattherehi caṇḍoti gahitanāmo. Pākaṭaṃ karotīti dasseti attano caṇḍabhāvaṃ.
《多罗蒲多经》的注疏
2. Tālapuṭasuttavaṇṇanā
354“Vāla”指的就是棕榈树(tāla),它的果实叫“多罗蒲多”(tālapuṭa,棕榈果)。这种果实大小像余甘子,而那个人因为面容颜色像棕榈树,所以就得名叫“多罗蒲多”。因此注疏里说“据说他……”等等。他是具足发愿的人,在多劫中积集了声闻菩提的资粮。同样地,他后来也跻身于佛陀八十位大弟子之中。人们出一千钱,想看跳舞。进入集会场所,就是进入歌舞表演的地方。所谓“作戏”,就是做了舞蹈嬉戏的动作,也就是跳舞的意思。
354. Vāloti vuccati tālo, tassa tālapuṭaṃ nāma. Yathā āmalakīphalasamānakaṃ, so pana tālasadisamukhavaṇṇattā tālapuṭoti evaṃnāmako. Tenāha ‘‘tassa kirā’’tiādi. Abhinīhārasampanno anekesu kappesu sambhatasāvakabodhisambhāro. Tathā hesa asītiyā mahāsāvakesu abbhantaro jāto. Sahassaṃ denti naccaṃ passitukāmā. Samajjavesanti nepaccavesaṃ. Kīḷaṃ katvāti naccakīḷitaṃ kīḷitvā, naccitvāti attho.
过去如实发生的事,是以真实来展现;与此相反的情况,则是以虚妄不实来展现。以贪为缘,意思是成为贪生起的因。从面部……等等展现——“等等”这个词涵盖了从面部喷出火网等展现。其他……的表演,是指展现与爱欲滋味相连的淫欲之味、惊奇之味,以及“其他”所说的寂静之味和怖畏之味的表演。以嗔为缘,意思是成为嗔生起的因。截断手足等——“等”这个词涵盖了展现凶暴、勇猛、怖畏之味的表演。以痴为缘,意思是成为痴生起的因。如此等等——“等”这个词涵盖了展现悲、寂静、怖畏之味的表演。这些正是针对那些味,经中才说:“那些令人贪爱的法、那些引发嗔恼的法、那些令人愚痴的法。”
Pubbe tathāpavattavuttantadassane saccena, tabbipariyāye alikena. Rāgapaccayāti rāguppattiyā kāraṇabhūtā. Mukhato…pe… dassanādayoti ādi-saddena mukhato aggijālanikkhamadassanādike saṅgaṇhāti. Aññe ca…pe… abhinayāti kāmassādasaṃyuttānaṃ siṅgārahassaabbhutarasānañceva ‘‘aññe cā’’ti vuttasantabībhaccharasānañca dassanakā abhinayā. Dosapaccayāti dosuppattiyā kāraṇabhūtā. Hatthapādacchedādīti ādi-saddena saṅgahitānaṃ ruddavīrabhayānakarasānaṃ dassanakā abhinayā. Mohapaccayāti mohuppattiyā kāraṇabhūtā. Evamādayoti ādi-saddena saṅgahitānaṃ karuṇāsantabhayānakarasānaṃ dassanakā abhinayā. Te hi rase sandhāya pāḷiyaṃ ‘‘ye dhammā rajanīyā, ye dhammā dosanīyā, ye dhammā mohanīyā’’ti ca vuttaṃ.
他正是因为执取了舞者的装扮,才随着与业相似的果报在地狱里受煎熬。这里说的“就此而言”,就是指前面所说的在地狱里受煎熬这件事。经文里说“有一个叫‘笑’的地狱,他投生到那里”,说的就是这个。
就像在世间,有些原本带宾语的动词,因为表达上的特殊需要,也可以当不带宾语来用,比如“人解脱了”。同样,这里也因为表达上的特殊需要,把一个不带宾语的动词当作带宾语来用,所以说“尊者,我不是在为这件事哭”。
那这个特殊需要是什么呢?就是“受不了”“忍不住”。所以意思是:我不是在哭,我受不了,我忍不住。因为一个人如果受不了哭的缘由,被那个缘由压倒了,他才会哭。正是针对这个让动词带上宾语的特殊需要,注疏里补充说“不只是流眼泪而已”。
在“母亲,你是在为死人哭吗”这句话里也是一样,“为死人哭”的意思就是:他们受不了、忍不住那个人的死。这个意思在这里是很清楚的。
Naṭavesaṃgahetvāva paccanti kammasarikkhavipākavasena. Taṃ sandhāyāti taṃ yathāvuttaṃ niraye paccanaṃ sandhāya. Etaṃ ‘‘pahāso nāma nirayo, tattha upapajjatī’’ti vuttaṃ. Yathā loke atthavisesavasena sakammakānipi padāni akammakāni bhavanti ‘‘vimuccati puriso’’ti, evaṃ idha atthavisesavasena akammakaṃ sakammakaṃ katvā vuttaṃ – ‘‘nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmī’’ti. Ko pana so atthaviseso? Asahanaṃ akkhamanaṃ, tasmā na rodāmi na sahāmi, na akkhamāmīti attho. Rodanakāraṇañhi asahanto tena abhibhūto rodati. Tamevassa sakammakabhāvassa kāraṇabhūtaṃ atthavisesaṃ ‘‘na assuvimocanamattenā’’ti vuttaṃ. Mataṃ vā, amma, rodantīti etthāpi mataṃ rodanti, tassa maraṇaṃ na sahanti, nakkhamantīti pākaṭoyamatthoti.
第3至第5经,战士经等的注释
3-5. Yodhājīvasuttādivaṇṇanā
355-357355-357. 作战的人就是战士,他的活命来源就是这个,所以叫以战斗谋生的人。因此说“靠打仗来维持生活”。他付出努力、精进,也就是通过作战来发奋努力。“令他们陷入”是指让他们遭遇以死亡为终点的灾难。因此说“令他们走向死亡”。“错误确立”是指以错误的方式安立,没有走上能给自己和他人带来利益的道路。在战场上被别人打败、被杀,然后投生到这里,这就叫败北地狱。剑、弓、杵、铁棒、轮,这五种是武器。“此言彼”是针对那个以战斗谋生的人而说的。这就是“若有某人……”等经文所讲的内容。在第四和第五,也就是象兵经和马兵经中,道理是一样的,和第三经所说的在意义上没有差别。
355-357. Yujjhanaṃ yodho, so ājīvo etassāti yodhājīvo. Tenāha – ‘‘yuddhena jīvikaṃ kappanako’’ti, ussāhaṃ vāyāmaṃ karotīti yujjhanavasena ussāhaṃ vāyāmaṃ karoti. Pariyāpādentīti maraṇapariyantikaṃ āpadaṃ pāpenti. Tenāha ‘‘maraṇaṃ paṭipajjāpentī’’ti. Duṭṭhu ṭhapitanti duṭṭhākārena attano paresañca atthāvahabhāvaṃ na gataṃ paṭipannaṃ. Parehi saṅgāme jitā hatā ettha jāyantīti parajito nāma nirayo. Asidhanugadāyasaṅkucakkāni pañcāvudhāni. Taṃ sandhāyāti taṃ yodhājīvaṃ puggalaṃ sandhāya. Etaṃ ‘‘yo so’’tiādi vuttaṃ. Catutthapañcamesūti hatthārohaassārohasuttesu. Eseva nayoti eso tatiye vutto eva atthato visesābhāvato.
《阿西班达卡之子经》的注释
6. Asibandhakaputtasuttavaṇṇanā
358“后地居民”指其他地方的居民。“为了知晓水清净性之义”:既是为了让他自己知道水清净的性质,也是为了让人知道“通过水而得到清净”这个道理。“令向上往生”:让他们往生到上方的梵天界。“正确令知”:正确地、径直地让他们投生到天界。因此说“令进入名为天界的地方”,意思是让他们投入、沉入其中。“随行”:跟着走,也就是跟随在后面。
358.Pacchābhūmivāsinoti aparadesavāsino. Udakasuddhikabhāvajānanatthāyāti attano udakasuddhikabhāvaṃ jānanatthañceva lokassa ca udakena suddhi hotīti imassa atthassa jānanatthañca. Upari yāpentīti upari brahmalokaṃ yāpenti. Sammā ñāpentīti sammā ujukaṃyeva saggaṃ lokaṃ gamenti. Tenāha – ‘‘saggaṃ nāma okkāmentī’’ti, avakkāmenti ogāhāpentīti attho. Anuparigaccheyyāti anuparito gaccheyya.
7. 《田喻经》的注释
7. Khettūpamasuttavaṇṇanā
359“坚硬的”是指粗涩、粗糙。“咸的”是指变成碱性。因为不被四种瀑流所征服,所以我是洲。因为不被一切灾患所征服,所以我是庇护所。因为从一切苦中防护、救护,所以从保护之义来说,我是救护。因为能摧破一切恐怖,所以我是皈依——应当这样连接理解。
359.Thaddhanti kathinaṃ lūkhaṃ. Ūsaranti ūsajātaṃ. Catūhipi oghehi anabhibhavanīyatāya ahaṃ dīpo. Sabbaparissayehi anabhibhavanīyatāya ahaṃ leṇo. Sabbadukkhaparittāsanato tāyanaṭṭhena ahaṃ tāṇaṃ. Sabbabhayahiṃsanato ahaṃ saraṇanti yojetabbaṃ.
“水罐”是指大的盛水容器。它不会因为向外溢流就把水带走,所以叫“不取水”;它不会从四周渗漏,所以叫“不周漏”。诸佛对正法怀有恭敬,对一切众生怀有广大悲悯,具有平等的法味,所以总是恭敬地开示。四众弟子则因为对导师的恭敬,以及自身具足信心,生起净信、确立信心之后才听闻,因此他们能与开示的果报相应。由于事情的成就,导师在那里的开示就被称为“恭敬开示”。
Udakamaṇikoti mahantaṃ udakabhājanaṃ. Bahi vissandanavasena udakaṃ na haratīti ahārī, parito na paggharatīti aparihārī. Sakkaccameva desenti saddhammagāravassa sabbasattesu mahākaruṇāya ca buddhānaṃ samānarasattā. Catasso pana parisā satthugāravena attano ca saddhāsampannatāya saddahitvā okappetvā suṇanti, tasmā tā desanāphalena yujjanti. Kiccasiddhiyā satthu desanā tattha sakkaccadesanā nāma jātā.
《吹螺经》的注释
8. Saṅkhadhamasuttavaṇṇanā
360有人说:“任何杀生、说妄语的人,都必定堕入恶趣。”接着又说:“无论经常做什么,就会因它而堕入恶趣。”这样说其实是在自己破坏自己的主张。如果真是这样——因为经常造作恶业才堕入恶趣,那么“任何人杀生”等说法就是错的。“四句”:就是按“任何人杀生”这样的方式所说的四个义理部分。当人不如理地冒出“然而有我”等想法时,它们就作为邪见的缘而生起。“有力量者”:就是有能力。“吹螺者”:就是擅长吹螺这件事。“不苦”:就是快乐。近行定和安止定两者都适用,因为两者都是通称。确实可以达到无量的状态。因为它能镇伏烦恼、持续长久、果报广大,所以称为“广大”。
360. ‘‘Yo koci puriso pāṇātipātī musāvādī, sabbo so āpāyiko’’ti vatvā puna ‘‘yaṃbahulaṃ yaṃbahulaṃ karoti, tena duggatiṃ gacchatī’’ti vadanto attanāva attano vādaṃ bhindati. Evaṃ santeti yadi bahuso katena pāpakammena āpāyiko, ‘‘yo koci pāṇamatipātetī’’tiādivacanaṃ micchāti. Cattāri padānīti ‘‘yo koci pāṇamatipātetī’’tiādinā nayena vuttā cattāro atthakoṭṭhāsā. Diṭṭhiyā paccayā honti ‘‘atthi kho pana mayā’’tiādinā ayoniso ummujjantassa. Balasampannoti samattho. Saṅkhadhamakoti saṅkhassa dhamanakicce cheko. Adukkhenāti sukhena. Upacāropi appanāpi vaṭṭati ubhinnaṃ sāmaññavacanabhāvato. Appamāṇakatabhāvo labbhateva. Tathā hi taṃ kilesānaṃ vikkhambhanasamatthatāya dīghasantānatāya vipulaphalatāya ca ‘‘mahaggata’’nti vuccati.
不滞留:在某个相续中,欲界业和广大业都已经造作并积累下来,当它们得到机会产生果报而住立时,其中欲界业不能把另一种广大业排开,让自己留在那里产生自己的果报;而广大业却能排斥另一种欲界业,产生自己的果报,因为它更重。因此说“那欲界业”等等。以烦恼故:是就作为恶业根本的烦恼来说。因为杀生等行为,都是由嗔、痴、贪等根本烦恼所生起的。或者,“以烦恼故”是指业烦恼。正如经中所说:“居士子,杀生是业染污”等等。以如连结而行:就是以称为“如连结”的连结而到达终点,因为它是面对染污而生起的清净法所完成的结果。
Na ohīyatīti yasmiṃ santāne kāmāvacarakammaṃ, mahaggatakammañca katūpacitaṃ vipākadāne laddhāvasaraṃ hutvā ṭhitaṃ, tesu kāmāvacarakammaṃ itaraṃ nīharitvā sayaṃ tattha ohīyitvā attano vipākaṃ dātuṃ na sakkoti, mahaggatakammameva pana itaraṃ paṭibāhitvā attano vipākaṃ dātuṃ sakkoti garubhāvato. Tenāha ‘‘taṃ kāmāvacarakamma’’ntiādi. Kilesavasenāti pāpakammassa mūlabhūtakilesavasena. Pāṇātipātādayo hi dosamohalobhādimūlakilesasamuṭṭhānā. Kilesavasenāti vā kammakilesavasena. Vuttañhetaṃ – ‘‘pāṇātipāto kho, gahapatiputta, kammakileso’’tiādi (dī. ni. 3.245). Yathānusandhināva gatanti yathānusandhisaṅkhātaanusandhinā osānaṃ gataṃ saṃkilesasammukhena uṭṭhitāya vodānadhammavasena niṭṭhāpitattā.
第9篇 家族经的注释
9. Kulasuttavaṇṇanā
361所谓“这样有两种生计方式”,即这样两种谋生方式。两种生计方式,就是从事艰难维生的营生。这里只简略地提到“筹”,也就是说了“筹”这个词,前一个词中省略了后一个词。两端都难办:如果你说“我不称赞对家族的怜悯”,你就应当发起这样的诤论:“你们这些沙门真是无情”;如果你总是说“我称赞对家族的怜悯”,那么既然这样,你就应当发起这样的诤论:“为什么在饥荒的时候,你们还由一大群人围绕着,到处游方行脚,做出断绝家族供养的事呢?”就这样,用两端都难办的批评去打发村长走了。
361.Evaṃ pavattaīhitikāti evaṃ dvidhā pavattaīhitikā. Dvīhitikā dukkarajīvikapayogā. Salākamattaṃ vuttaṃ etthāti salākā vuttā, purimapade uttarapadalopo. Ubhatokoṭikanti yadi ‘‘kulānudayaṃ na vaṇṇemī’’ti vadati, ‘‘bhūtā nikkaruṇā samaṇa tumhe’’ti vādaṃ āropehi. Atha sabbadāpi ‘‘kulānudayaṃ vaṇṇemī’’ti vadati. Evaṃ sante ‘‘kasmā evaṃ dubbhikkhe kāle mahatiyā parisāya parivuto janapadacārikaṃ carantā kulūpacchedāya paṭipajjathā’’ti evaṃ ubhatokoṭikaṃ vādaṃ āropehīti gāmaṇiṃ uyyojesi.
“两个极端”就是指两边。“拿出来”的意思是:不取“不称赞”,也不取“称赞”,从这两个极端中脱开,就把所问的那个意义“拿出来”了。其中,指出过失而责问对方,使对方不再是提问者,这就叫像吞下去一样,把它放回里面。
Dve anteti ubho koṭiyo. Bahi nīharitunti na vaṇṇemi vaṇṇemīti dve ante mocento taṃ pucchitamatthaṃ bahi nīharati nāma. Tattha dosaṃ datvā codento taṃ apucchaṃ karonto gilitvā viya anto paveseti nāma.
“从这里,村长”等这段话,是为了说明:通过布施食物给自己的比丘和其他想要利益的人,不会带来不好的结果。“由布施所生”:是指通过布施所造的福德业,真正地达到繁荣、增长。“由真实所生”:是指通过圣者的言语方式真正地产生、生起,所以说“所谓真实,就是说真实语”。“其余的戒”:是指八种圣者言语方式之外的其他戒行。“被藏”:是指被那个家族中的先人作为宝藏藏在那里。“不善经营”:是指耕作、经商等经营不善的事业。“衰败”:是灭亡。“家炭”:如同炭火般毁灭家族的人。“无常”:指死亡;或指该家族中主导人物或财富的彻底毁灭。因此说“有已而无”等。
Ito so gāmaṇītiādi attano bhikkhūnaṃ aññesañca atthakāmānaṃ bhikkhappadānena aniṭṭhappattiabhāvadassanatthaṃ āraddhaṃ. Dānena sambhūtānīti dānamayena puññakiriyavatthunā sammadeva bhūtiṃ vaḍḍhiṃ pattāni. Saccena ariyavohārena sammadeva bhūtāni uppannāni saccasambhūtānīti āha ‘‘saccaṃ nāma saccavāditā’’ti. Sesasīlanti aṭṭhavidhaariyavohārato aññasīlaṃ. Nihitanti tasmiṃ kule pubbapurisehi nidhānabhāvena nihitaṃ. Duppayuttāti kasivāṇijjādivasena duṭṭhu payuttā kammantā. Vipajjantīti nassanti. Kulaṅgāroti kulassa aṅgārasadiso vināsakapuggalo. Aniccatāti maraṇaṃ. Tasmiṃ kule padhānapurisānaṃ bhogānaṃ vā sabbaso vināso. Tenāha ‘‘hutvā abhāvo’’tiādi.
第10章《摩尼珠髻经》的注释
10. Maṇicūḷakasuttavaṇṇanā
362那群会众,就是坐在王宫里的国王的随从们。执取理趣,是指不从任何地方听来,只凭自己的智慧去把握道理并安住其中。
362.Taṃparisanti taṃ rājantepure nisinnaṃ rājaparisaṃ. Nayaggāheti kutocipi asutvā kevalaṃ attano eva matiyā nayaggahaṇe ṭhatvā.
如果有条件修补,就应该修补;不应当对住处被毁坏视而不见,这就是这里的用意。在这里,当自己的事务做完之后,那些本来就属于在家人、只是暂时使用的东西,就叫作“作成在家人所有”。我不是说这适合出家人。
Kāretuṃ vaṭṭati sati sambhave paṭisaṅkhārassa, senāsanavināso na ajjhupekkhitabboti adhippāyo. Attano ettha kiccāvasāne yaṃ gihīnaṃyeva santakaṃ tāvakālikaṃ, taṃ gihivikatanti āha ‘‘gihivikataṃ katvā’’ti. Na vadāmi pabbajjitāsāruppato.
11. 《贤善经》注释
11. Bhadrakasuttavaṇṇanā
363“如是名”:末罗是地方上的王族子弟,因为他们住在那里,以复数形式被称为“末罗”,那个地区也就因此得名。对于证得这个法,没有所谓由时间间隔而来的“时”,所以叫“非时”,那就是“非时”。因此说“不待时节而证得”。再者,经中说“无论什么苦,生起时都是以欲为根本”,这就说明了苦以欲为根本。由于宣说了这种以欲为根本的苦,所以说“在这部经中开示了轮回之苦”。
363.Evaṃnāmaketi mallā nāma jānapadino rājakumārā, nesaṃ nivāsatāya ‘‘mallā’’icceva bahuvacanavasena laddhanāmattā evaṃnāmake janapade. Natthi etassa pattiyā kālantarasaññito kāloti akālo, so eva akāliko. Tenāha – ‘‘kālaṃ anatikkamitvā pattenā’’ti. So pana ‘‘yaṃkiñci dukkhaṃ uppajjamānaṃ uppajjati, sabbaṃ taṃ chandamūlaka’’nti evaṃ vutto dukkhassa chandamūlabhāvo, evaṃ chandamūlakassa dukkhassa kathitattā ‘‘imasmiṃ sutte vaṭṭadukkhaṃ kathita’’nti vuttaṃ.
第12篇 《拉西亚经》的注释
12. Rāsiyasuttavaṇṇanā
364先就魔罗的陷阱把问题归成一堆,在那里又按内部的类别把应问的问题分开之后,再合在一起归成一堆。灼热、自我煎熬就是苦行,谁有这种苦行,谁就是苦行僧,这里说的就是那位苦行僧。而他依止那种苦行而住,所以说为“依止苦行者”。又因为他以种种方式过粗涩、艰难的生活,所以称为“粗陋生活者”,因此说“粗陋生计”。由于它是中道的歧途,是不应行之处,所以称为“边端”;正因为低劣,所以称为边端。低劣的也可称为“端”,例如“比丘们,这是一种生活方式的端……一个端”等经文所说。在注释书中,则承认它们互相依存的关系,而说为“部分”。经文中说“低劣的聚落”,gāma一词是低劣的同义语,依据此义,所以说“gāmmo”。“gāmmo”是指“在村落中生起的”。这里的gāma一词,是指村落居民的范围,就如同“村落来了”等说法中那样。不过在注释书中则说“村落居民的法”,意思是他们的行为。这里的atta一词是身体的同义语,如同“自我折磨者”等说法中那样,因此说“意思是做使身体痛苦的事”。
364.Rāsiṃ katvā mārapāsavasena, tatrāpi antarabhedena vibhajitvā pucchitabbapañhe ekato rāsiṃ katvā. Tapanaṃ attaparitāpanaṃ tapo, so etassa atthīti tapassī, taṃ tapassiṃ. So pana taṃ tapaṃ nissāya ṭhito nāma hotīti vuttaṃ ‘‘tapanissitaka’’nti. So pana anekākārabhedena lūkhaṃ pharusaṃ jīvanasīlattā lūkhajīvī nāma. Tenāha ‘‘lūkhajīvika’’nti. Majjhimāya paṭipattiyā uppathabhāvena avaniyā gandhabbāti antā, tato eva lāmakattā antā. Lāmakampi ‘‘anto’’ti vuccati ‘‘antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ (itivu. 91; saṃ. ni. 3.80), eko anto’’ti evamādīsu (saṃ. ni. 2.15; 3.90). Aṭṭhakathāyaṃ pana aññamaññaādhārabhāvaṃ urīkatvā ‘‘koṭṭhāsā’’ti vuttaṃ. Hīno gāmoti pāḷi. Gāma-saddo hīnapariyāyoti adhippāyenāha ‘‘gāmmo’’ti. Gāme bhavoti gāmmo. Gāma-saddo cettha gāmavāsivisayo ‘‘gāmo āgato’’tiādīsu viya. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘gāmavāsīnaṃ dhammo’’ti vuttaṃ, tesaṃ cārittanti attho. Atta-saddo idha sarīrapariyāyo ‘‘attantapo’’tiādīsu viyāti āha ‘‘sarīradukkhakaraṇanti attho’’ti.
在这里,也就是在这个应当受到呵责的、依止苦行的话题中,为什么要提到两个极端和中道呢?意思是:先要把自我折磨的追求提出来,就是为了说明这个道理。只有在展示了欲乐享受者、依止苦行者以及净除的对象之后,才有可能把想要表达的含义分别解说出来;所以,在展示了这些之后,就把想要表达的含义说清楚了。
Etthāti etasmiṃ tapanissitagarahitabbapade kasmā antadvayamajjhimapaṭipadāgahaṇaṃ? Attakilamathānuyogo tāva gayhatu idamatthitāyāti adhippāyo. Kāmabhogītapanissitakanijjaravatthūnaṃ dassane yathādhippetassa atthassa vibhajitvā kathanaṃ sambhavatīti te dassetvā adhippetattho kathito.
“此义”指的是:前面所说的“对沉溺欲乐的人和执着苦行的人,只该批评的就批评,只该称赞的就称赞”这个意思,现在把它阐明出来。“以粗暴业行”是指用不正当的行为。“以法和非法”是指以如法的方式和不如法的方式。批评者针对的是不如理运作的外道修习,所以说“如何”等话。另一方则指出,这里并不是指那种自我折磨,而是指如理运作的教内修习,因此说“以四支精进力”等。其中,依照“纵使只剩皮肤、筋、骨……”等经文所说的方式,为了不顾惜身体而策励观禅所生起的精进修行,称为“以四支精进力”。同样,依止露地坐、常坐等苦行,适合摧破烦恼的精进修行,称为“以头陀支”。通过圣道断除一切烦恼的舍断,就是净除。这种净除因为可以亲自证见,所以是现见的;又因为断除三种根本烦恼,所以说“三种”。因此说“即使一人”等话。
Tamatthanti yo ‘‘kāmabhogītapanissitakesu garahitabbeyeva garahati, pasaṃsitabbeyeva ca pasaṃsatī’’ti vutto attho, tamatthaṃ pakāsento. Sāhasikakammenāti ayuttena kammena. Dhammena ca adhammena cāti dhammikena adhammikena ca. Ayoniso pavattaṃ bāhirakaṃ sandhāya codako ‘‘katha’’ntiādimāha. Itaro nayidaṃ tādisaṃ attaparitāpanaṃ adhippetaṃ, atha kho yoniso pavattaṃ sāsanikamevāti dassento ‘‘caturaṅgavīriyavasena cā’’ti āha. Tattha ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatū’’tiādinā (ma. ni. 2.184; saṃ. ni. 2.22.237; a. ni. 2.5) nayena vuttā sarīrenirapekkhavipassanāya ussukkāpanavasena pavattā vīriyabhāvanā ‘‘caturaṅgavīriyavasenā’’ti vuttā. Tathā abbhokāsikanesajjikatapādinissitāva kilesanimmathanayogyā vīriyabhāvanā ‘‘dhutaṅgavasena cā’’ti vuttāti. Ariyamaggena nissesakilesānaṃ pajahanā nijjarā. Sā ca attapaccakkhatāya sandiṭṭhikā tiṇṇaṃ mūlakilesānaṃ pajahanena ‘‘tisso’’ti ca vuttā. Tenāha ‘‘ekopī’’tiādi.
13. 《巴答离亚经》注释
13. Pāṭaliyasuttavaṇṇanā
365“我知幻术”这句话,确实是为了说明那些人具有幻术师的性质;但世尊在菩提树下就已经彻底断除了幻术、诡诈等一切恶法,所以他已经完全断除了幻术。并且凭借一切知智,他完全了知幻术以及其他一切应知之法。因此经中说:“村长,我知幻术”等等。说“我知幻术”,并不是说我只知道幻术,而是说我也了知这样、那样的其他种种法。
365. ‘‘Māyañcāhaṃ pajānāmī’’ti vacanaṃ kāmaṃ tesaṃ māyāvībhāvadassanaparaṃ, bhagavato pana māyāsāṭheyyādikassa sabbassa pāpadhammassa bodhimūle eva setughāto, tasmā sabbaso pahīnamāyo, sabbaññutāya māyaṃ aññe ca ñeyye sabbaso jānāti. Tena vuttaṃ ‘‘māyañcāhaṃ, gāmaṇi, pajānāmī’’tiādi. Māyañca pajānāmīti na kevalamahaṃ māyaṃ eva jānāmi, atha kho aññampi idañcidañca jānāmīti.
对女人的欲望,就是指对女人以及对其余各种欲望。在一个地方,就是在一个处所。对每一位前来的在家人或出家人。依能力,就是依财富能力。依力量,就是依眷属势力。或者,依能力就是依信心的能力,依力量就是依财富的力量。于诸法中的定,就是在十种善法中的安定安住。心未被摄持,就是被烦恼控制驱使。由此说明了世间的戒清净和见清净。正如经中所说:“什么是诸善法的开端?就是极为清净的戒和端正的见。”为了说明已经在这上面站稳的人接下来该做什么,所以说了“住于法定”等话。这条道路,就是那位宣说业果的导师的教导;对所有人来说,这条道路——也就是我所说的戒律防护和梵住修习——只导致无害。所谓“获胜”,无论哪种情况,我都没有任何损失。
Itthikāmehīti itthīhi ceva tadaññakāmehi ca. Ekasmiṃ ṭhāneti ekasmiṃ padese. Ekekasseva āgantukassa gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā. Sattianurūpenāti vibhavasattianurūpena. Balānurūpenāti parivārabalānurūpena. Sattianurūpenāti vā saddhāsattianurūpena. Balānurūpenāti vibhavabalānurūpena. Dhammesu samādhi dasakusaladhammesu samādhānaṃ. Aggahitacittatā pariyuṭṭhakāritā. Tena lokiyasīlavisuddhi diṭṭhivisuddhi ca vuttā. Tathā cāha – ‘‘ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ, sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā’’ti (saṃ. ni. 5.369). Tattha patiṭṭhitassa upari kattabbaṃ dassetuṃ ‘‘dhammasamādhismiṃ ṭhito’’tiādi vuttaṃ. Ayaṃ paṭipadāti tassa kammaphalavādino satthu vacanaṃ sabbesañca ayaṃ mayhaṃ sīlasaṃvarabrahmavihārabhāvanāsaṅkhātāpaṭipadā anaparādhakatāya eva saṃvattati. Jayaggāhoti ubhayathāpi mayhaṃ kāci jāni natthi.
五种法就叫作法定,或者仅仅指观、道、果这些法本身。在第三种解释里,连同戒等清净和四梵住一起,因为它们带来前面说的那三种法,所以就叫作法定。对于正在圆满修习的人,那时生起的心一境性,就是所说的刹那心一境性。它也因为能让心安住下来,所以被称为心定;前面所说的那种定,生起时能镇伏和断除与它对立的东西,因此特别被称为心定。
Pañca dhammā dhammasamādhi nāma, vipassanāmaggaphaladhammamattaṃ vā. Tatiyavikappe sīlādivisuddhiyā saddhiṃ brahmavihārā yathāvuttatividhadhammāvahattā eva dhammasamādhi nāma. Pūrentassa uppannā cittekaggatāti vuttakhaṇikacittekaggatā. Sāpi cittassa samādhānato ‘‘cittasamādhī’’ti vuttā, tassa paṭipakkhaṃ vikkhambhantī samucchindantī ca hutvā pavattā yathāvuttasamādhi eva visesena cittasamādhi nāma.