无记相应
10. Abyākatasaṃyuttaṃ
差摩经的注释
1. Khemāsuttavaṇṇanā
410在《无记相应》的第一经中,差摩:她在家人时期就是频婆娑罗王的近事女,出于信心出家,后来成为大长老尼。世尊把她列为弟子中的第一,说:“比丘们,在我的女弟子比丘尼中,智慧广大第一的,就是差摩。”她就是这样被世尊以“智慧广大第一”而安立的。智者:就是具备智慧的人。敏达者:就是具备敏达的人。聪慧者:就是具备聪慧和智慧的人。多闻者:她在教法的学习上广学多闻,在通达证悟上也是广学多闻。
410. Abyākatasaṃyuttassa paṭhame khemāti gihikāle bimbisārassa upāsikā saddhāpabbajitā mahātherī ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvikānaṃ bhikkhunīnaṃ mahāpaññānaṃ yadidaṃ khemā’’ti evaṃ bhagavatā mahāpaññatāya etadagge ṭhapitā. Paṇḍitāti paṇḍiccena samannāgatā. Viyattāti veyyattiyena samannāgatā. Medhāvinīti medhāya paññāya samannāgatā. Bahussutāti pariyattibāhusaccenapi paṭivedhabāhusaccenapi samannāgatā.
如来被称为计数师,是因为善于无间断计数。被称为指算师,是因为善于用手指印来计数。被称为总计师,是因为善于按堆总量来算。甚深,是说深达八万四千由旬。不可测量,是说用阿罗迦为单位来算也算不尽。难通达,是说想用阿罗迦为单位去把握它的量,极难通达。若以那样的色来施设如来,意思是:用那种或长、或短、或黑、或白的色,依“有情”这个概念去施设如来。那个色对如来来说已被断除,是说前面所说的那种色,因为集的彻底断除,在一切知如来那里已被断除。于色想得到解脱,是说因为未来不再生起色,而且即使在色与无色这两个范畴里,“将会成为这样名称的人”这种言说也已完全止息,所以连“色”这个施设也解脱了。甚深,是说因为志趣甚深,也因为功德甚深,所以甚深。对于这样功德甚深的一切知如来,凡是依凭某种事物而施设出“基于有情概念的如来”这个名称的,见到那种施设已不复存在,那么“如来死后存在”这句话就不成立、不相应;“如来死后不存在”等说法也同样不成立、不相应。
Gaṇakoti acchiddakagaṇanāya kusalo. Muddikoti aṅgulimuddāya gaṇanāya kusalo. Saṅkhāyakoti piṇḍagaṇanāya kusalo. Gambhīroti caturāsītiyojanasahassagambhīro. Appameyyoti āḷhakagaṇanāya appameyyo. Duppariyogāhoti āḷhakagaṇanāya pamāṇagahaṇatthaṃ durogāho. Yena rūpena tathāgatanti yena rūpena dīgho rasso sāmo odātoti sattasaṅkhātaṃ tathāgataṃ paññapeyya. Taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnanti taṃ vuttappakārarūpaṃ samudayappahānena sabbaññutathāgatassa pahīnaṃ. Rūpasaṅkhāya vimuttoti āyatiṃ rūpassa anuppattiyā rūpārūpakoṭṭhāsenapi evarūpo nāma bhavissatīti vohārassapi paṭipassaddhattā rūpapaṇṇattiyāpi vimutto. Gambhīroti ajjhāsaya gambhīratāya ca guṇagambhīratāya ca gambhīro. Tassa evaṃ guṇagambhīrassa sato sabbaññutathāgatassa yaṃ upādāya sattasaṅkhāto tathāgatoti paññatti hoti, tadabhāvena tassā paññattiyā abhāvaṃ passantassa ayaṃ sattasaṅkhāto hoti tathāgato paraṃ maraṇāti idaṃ vacanaṃ na upeti na yujjati, na hoti tathāgato paraṃ maraṇātiādivacanampi na upeti na yujjatīti attho.
“一致”是指成为同一个。“和合”是指不间断地存在。“不冲突”是指不会成为互相矛盾的语句。“于最上句”是指在开示上。这里,“最上句”指的就是开示本身。
Saṃsandissatīti ekaṃ bhavissati. Samessatīti nirantaraṃ bhavissati. Na virodhayissatīti na viruddhaṃ padaṃ bhavissati. Aggapadasminti desanāya. Desanā hi idha aggapadanti adhippetā.
2. 阿奴罗陀经的注释
2. Anurādhasuttavaṇṇanā
411第二部在《蕴品》中已详细解释,这里只是依无记的类别而说。
411. Dutiyaṃ khandhiyavagge vitthāritameva, abyākatādhikārato pana idha vuttaṃ.
3-8. 第一舍利弗拘絺罗经等的注释
3-8. Paṭhamasāriputtakoṭṭhikasuttādivaṇṇanā
412-417412-417. 在第三经中,“此仅为色所摄”,意思是这只是色而已。这里要说明的是:除了色之外,找不到任何所谓的“有情”;但只要有色存在,这也只是“名”而已。“此仅为受所摄”等说法,道理也是这样。“贤友,此即是因”:这个因就是离开色等便不可得的自性,世尊正是因此才说它是无记的。第四经等意义浅显易懂。
412-417. Tatiye rūpagatametanti rūpamattametaṃ. Ettha rūpato añño koci satto nāma na upalabbhati, rūpe pana sati nāmamattaṃ etaṃ hotīti dasseti. Vedanāgatametantiādīsupi eseva nayo. Ayaṃ kho āvuso hetūti ayaṃ rūpādīni muñcitvā anupalabbhiyasabhāvo hetu, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatāti. Catutthādīni uttānatthāneva.
9. 好奇堂经注释
9. Kutūhalasālāsuttavaṇṇanā
418第九经中说到“好奇堂”:并没有一座单独叫“好奇堂”的厅堂。不过,各种外道沙门、婆罗门在那里谈论种种话题,众人因为好奇而纷纷问“这个人在说什么?那个人在说什么?”,这种引发好奇的场所,就叫做“好奇堂”。“也去到远处”:意思是甚至一直去到光音梵天世界。“也舍弃这个身体”:以死亡之心舍弃这个身体。“没有结生”:因为在死亡那一刹那,结生心还没有生起,所以说是没有结生。
418. Navame kutūhalasālāyanti kutūhalasālā nāma paccekasālā natthi, yattha pana nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā nānāvidhaṃ kathaṃ pavattenti, sā bahūnaṃ ‘‘ayaṃ kiṃ vadati, ayaṃ kiṃ vadatī’’ti kutūhaluppavattiṭṭhānato kutūhalasālāti vuccati. Dūrampi gacchatīti yāva ābhassarabrahmalokā gacchati. Imañca kāyaṃ nikkhipatīti cuticittena nikkhipati. Anupapanno hotīti cutikkhaṇeyeva paṭisandhicittassa anuppannattā anupapanno hoti.
第10 阿难经的注释
10. Ānandasuttavaṇṇanā
419419. 第十经中,“他们若有这个共识”:意思是,与他们的见解一起,这就会是这样。假如它随顺于智的生起,即“一切法无我”——当“一切法无我”的观智生起时,它是否会随顺于我对此的智呢?这就是这段话的意思。
419. Dasame tesametaṃ saddhiṃ abhavissāti tesaṃ laddhiyā saddhiṃ etaṃ abhavissa. Anulomaṃ abhavissa ñāṇassa uppādāya sabbe dhammā anattāti yaṃ etaṃ ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti vipassanāñāṇaṃ uppajjati, api nu me tassa anulomaṃ abhavissāti attho.
第11篇 萨毗耶迦旃延经的注释
11. Sabhiyakaccānasuttavaṇṇanā
420第十一经中,“仅凭这么一点,就只是这么一点”:贤友,如果有人能在这么短的时间里作出解说——“因存在时,‘有色’等的施设才成立,因不存在时就不成立”——那么对这个人来说,这么一点就已经很多了。更何况是超越此上的呢?而一旦超越了,在更为殊胜悦意的法门开示方式上,哪里还谈得上什么议论?根本没有议论的余地,言路已经断绝。
420. Ekādasame etamettakena ettakamevāti āvuso yassāpi etaṃ ettakena kālena ‘‘hetumhi sati rūpītiādi paññāpanā hoti, asati na hotī’’ti byākaraṇaṃ bhaveyya, tassa ettakameva bahu. Ko pana vādo atikkanteti atikkante pana atimanāpe dhammadesanānaye vādoyeva ko, natthi vādo, chinnā kathāti.