第八 村长相应
8. Gāmaṇisaṃyuttaṃ
《旃陀经》的注释
1. Caṇḍasuttavaṇṇanā
353353. 在《村长相应》第一经中,“旃陀村长”是一位被结集法藏的长老们取名为“旃陀”的村长。“显现”是指:别人争吵他就争吵,别人辱骂他就辱骂,别人殴打他就殴打,把事情闹得人人都知道。“不显现”是指:即使被辱骂、被殴打,也不做任何对抗。
353. Gāmaṇisaṃyuttassa paṭhame caṇḍo gāmaṇīti dhammasaṅgāhakattherehi caṇḍoti gahitanāmo eko gāmaṇi. Pātukarotīti bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍanto akkosantaṃ paccakkosanto paharantaṃ paṭipaharanto pākaṭaṃ karotīti dasseti. Na pātukarotīti akkuṭṭhopi pahaṭopi kiñci paccanīkaṃ akarontoti dasseti.
2. 《多罗布吒经》的注释
2. Tālapuṭasuttavaṇṇanā
354在第二部经的注释里,“多罗富多”是一个人的名字。据说他的面容清净明澈,如同脱离了果蒂的成熟棕榈果的色泽,所以大家就给他取了这个名字。他是一位具足胜愿的最后生者。不过,因为结生是不确定的,就像往空中扔一根棍子一样,所以他投生到了舞者之家。长大后,他在舞艺上出类拔萃,名扬整个赡部洲。他有五百辆车和五百名女子作为随从,妻子那边也有同样多的随从。因此,他带着一千名女子和一千辆车,无论进入哪座城市或城镇,人们都会在他到达之前先献上十万钱财。而当他在舞台上与一千名女子一起表演时,观众抛上来的手镯、脚镯等饰品,多到数不清。那一天,他带着一千名女子的随从在王舍城表演之后,因为智慧已经成熟,就与随从们一起前往世尊那里。
354. Dutiye tālapuṭoti evaṃnāmako. Tassa kira bandhanā pamuttatālapakkavaṇṇo viya mukhavaṇṇo vippasanno ahosi, tenassa tālapuṭoti nāmaṃ akaṃsu. Svāyaṃ abhinīhārasampanno pacchimabhavikapuggalo. Yasmā pana paṭisandhi nāma aniyatā ākāse khittadaṇḍasadisā, tasmā esa naṭakule nibbatti. Vuḍḍhippatto pana naṭasippe aggo hutvā sakalajambudīpe pākaṭo jāto. Tassa pañca sakaṭasatāni pañca mātugāmasatāni parivāro, bhariyāyapissa tāvatakāvāti mātugāmasahassena ceva sakaṭasahassena ca saddhiṃ yaṃ yaṃ nagaraṃ vā nigamaṃ vā pavisati, tatthassa puretarameva satasahassaṃ denti. Samajjavesaṃ gaṇhitvā pana mātugāmasahassena saddhiṃ kīḷaṃ karontassa yaṃ hatthūpagapādūpagādiābharaṇajātaṃ khipanti, tassa pariyanto natthi. So taṃdivasaṃ mātugāmasahassaparivārito rājagahe kīḷaṃ katvā paripakkañāṇattā saparivārova yena bhagavā tenupasaṅkami.
“以真实与虚假”是指真实和虚假。“且止此事”意思是就让这件事停下。“可染的”是指由贪欲引起的那些表现,比如从口中拉出五色丝线、示现风雨,以及其他与欲乐享受相关的种种表演。“更甚”是指程度更加过分。“可嗔的”是指由嗔怒引起的断手断脚之类的表现。“可痴的”是指由愚痴引起的种种幻术,比如拿水变成油、拿油变成水这一类。
Saccālikenāti saccena ca alikena ca. Tiṭṭhatetanti tiṭṭhatu etaṃ. Rajanīyāti rāgappaccayā mukhato pañcavaṇṇasuttanīharaṇavātavuṭṭhidassanādayo aññe ca kāmassādasaṃyuttākāradassanakā abhinayā. Bhiyyosomattāyāti adhikappamāṇattāya. Dosanīyāti dosappaccayā hatthapādacchedādidassanākārā. Mohanīyāti mohappaccayā udakaṃ gahetvā telakaraṇaṃ, telaṃ gahetvā udakakaraṇanti evamādayo māyāpabhedā.
所谓“名为笑的地狱”,并不是另外单独有一个叫“笑”的地狱。而是在无间地狱的某一个区域里,那些众生就像在跳舞、唱歌一样,打扮成舞者的模样在受苦,这段话就是针对这种情况说的。“尊者,我不是为这个而哭”,应当理解为:尊者,我不是因为世尊的授记而哭。这里的含义要从及物、带对象的行为这个角度来理解,而不只是流出眼泪而已。此外,“为死者哭泣”之类的其他说法,也应当同样理解。
Pahāsonāma nirayoti visuṃ pahāsanāmako nirayo nāma natthi, avīcisseva pana ekasmiṃ koṭṭhāse naccantā viya gāyantā viya ca naṭavesaṃ gahetvāva paccanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmīti ahaṃ, bhante, etaṃ bhagavato byākaraṇaṃ na rodāmīti evaṃ sakammakavasenettha attho veditabbo, na assuvimocanamattena. ‘‘Mataṃ vā ammarodantī’’tiādayo cettha aññepi vohārā veditabbā.
第3至第5经,战士经等的注释
3-5. Yodhājīvasuttādivaṇṇanā
355-357355-357. 在第三经中,“战士生”是指靠打仗来谋生的人,这是结集法的长老们给他取的名称。“他努力、奋发”就是说他发起勤勉、付出精进。“令导入”是指促使他们走向死亡。“恶作”是指做得恶劣。“恶立”是指安置得邪恶。所谓“败北地狱”也不是单独一个地狱,而是在无间地狱的某一个区域里,众生披挂五种武器,手持盾牌,骑上象、马、战车,像在战场上交战一样受苦,这段话就是针对这种情况说的。第四经和第五经也是同样的道理。
355-357. Tatiye yodhājīvoti yuddhena jīvikaṃ kappanako dhammasaṅgāhakattherehi evaṃ gahitanāmo. Ussahati vāyamatīti ussāhaṃ vāyāmaṃ karoti. Pariyāpādentīti maraṇaṃ paṭipajjāpenti. Dukkaṭanti duṭṭhu kataṃ. Duppaṇihitanti duṭṭhu ṭhapitaṃ. Parajito nāma nirayoti ayampi na visuṃ eko nirayo, avīcisseva pana ekasmiṃ koṭṭhāse pañcāvudhasannaddhā phalakahatthā hatthiassarathe āruyha saṅgāme yujjhantā viya paccanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Catutthapañcamesupi eseva nayo.
6. 《阿西班达卡子经》的注释
6. Asibandhakaputtasuttavaṇṇanā
358第六经中,“pacchābhūmakā”指住在后方地区的人。“Kāmaṇḍalukā”指随身带着自己水壶的人。“Sevālamālikā”指天一亮就从水里捞取水草和睡莲等,为了判断水质干净与否而编成花环戴在身上的人。“Udakorohakā”指早晨与傍晚入水的人。“Uyyāpentī”指使他们往上活命。“Saññāpentī”指使他们正确明白。“Saggaṃ nāma okkāmentī”指围在旁边站着,一边说着“去梵天界吧,尊者!去梵天界吧,尊者!”一边将他们送入天界。“Anuparisakkeyyāti”指紧随在后、依近而行。“Ummujjāti”指浮出水面、站立起来。“Thalamuplavāti”指登上干地。“Tatra yāssāti”指在那里,若有。“Sakkharā vā kaṭhalā vāti”指碎石和土块。“Sā adhogāmī assāti”指那会向下走,会成为向下行。“Adhogacchāti”指向下行。
358. Chaṭṭhe pacchābhūmakāti pacchābhūmivāsino. Kāmaṇḍalukāti sakamaṇḍaluno. Sevālamālikāti pātova udakato sevālañceva uppalādīni ca gahetvā udakasuddhikabhāvajānanatthāya mālaṃ katvā piḷandhanakā. Udakorohakāti sāyaṃpātaṃ udakaṃ orohanakā. Uyyāpentīti upari yāpenti. Saññāpentīti sammā ñāpenti. Saggaṃ nāma okkāmentīti parivāretvā ṭhitā ‘‘gaccha, bho, brahmalokaṃ, gaccha, bho, brahmaloka’’nti vadantā saggaṃ pavesenti. Anuparisakkeyyāti anuparigaccheyya. Ummujjāti ummujja uṭṭhaha. Thalamuplavāti thalamabhiruha. Tatra yāssāti tatra yā bhaveyya. Sakkharā vā kaṭhalā vāti sakkharā ca kaṭhalā ca . Sā adhogāmī assāti sā adho gaccheyya, heṭṭhāgāmī bhaveyya. Adhogacchāti heṭṭhā gaccha.
第7篇《田喻经》的注释
7. Khettūpamasuttavaṇṇanā
359359. 在第七经中,“jaṅgala”指坚硬而不柔软的地。“ūsara”指含盐的盐碱地。“pāpabhūmī”指低劣的土地部分。在“maṃdīpā”等词中,“maṃdīpā”意思是:我是这些人的洲、是他们的依止处。“maṃleṇā”意思是:我是这些人的窟、是他们依附栖身的地方。“maṃtāṇā”意思是:我是这些人的救护、保护。“maṃsaraṇā”意思是:我是这些人的皈依、是他们消除怖畏的依靠。“viharanti”意思是:如此以我为依止而安住。
359. Sattame jaṅgalanti thaddhaṃ na mudu. Ūsaranti sañjātaloṇaṃ. Pāpabhūmīti lāmakabhūmibhāgaṃ. Maṃdīpātiādīsu ahaṃ dīpo patiṭṭhā etesanti maṃdīpā. Ahaṃ leṇo allīyanaṭṭhānaṃ etesanti maṃleṇā. Ahaṃ tāṇaṃ rakkhā etesanti maṃtāṇā. Ahaṃ saraṇaṃ bhayanāsanaṃ etesanti maṃsaraṇā. Viharantīti maṃ evaṃ katvā viharanti.
“牛食”这句的意思是:因为当时没有谷物和果实,所以收割后把草捆成一束一束放着,到了夏天也能拿来给牛吃。 “水瓮”是指一种特别的容器,因为腹部有像珠串一样的箍环,所以得到这个名字。 “不取水、不带水”是说他不打水,也不把水带走,也就是水不会被用尽的意思。 这样,在这部经里,说的正是恭敬开示。 因为诸佛确实没有不恭敬的开示。 诸佛的行事像狮子一样:就像狮子无论是要扑杀发狂的强壮大象,还是要抓野兔、小猫之类的小动物,都会使出同样迅猛的冲劲;诸佛也是如此,无论是对一个人开示,对两个人开示,还是对比丘众、比丘尼众、近事男众、近事女众,甚至对外道开示,全都是恭敬地开示。 不过,因为四众弟子是以信心相信、认可之后才来听,所以对他们所作的开示,就成了恭敬的开示。
Gobhattampīti dhaññaphalassa abhāvena lāyitvā kalāpakalāpaṃ bandhitvā ṭhapitaṃ gimhakāle gunnampi khādanaṃ bhavissatīti attho. Udakamaṇikoti kucchiyaṃ maṇikamekhalāya evaṃ laddhanāmo bhājanaviseso. Ahārī aparihārīti udakaṃ na harati na pariharati, na pariyādiyatīti attho. Iti imasmiṃ sutte sakkaccadhammadesanāva kathitā. Buddhānañhi asakkaccadhammadesanā nāma natthi. Sīhasamānavuttino hi buddhā, yathā sīho pabhinnavaravāraṇassapi sasabiḷārādīnampi gahaṇatthāya ekasadisameva vegaṃ karoti, evaṃ buddhāpi ekassa desentāpi dvinnaṃ bahūnaṃ bhikkhuparisāya bhikkhuniupāsakaupāsikāparisāyapi titthiyānampi desentā sakkaccameva desenti. Catasso pana parisā saddahitvā okappetvā suṇantīti tāsaṃ desanā sakkaccadesanā nāma jātā.
《吹螺经》的注释
8. Saṅkhadhamasuttavaṇṇanā
360在第八经中,尼乾子用“哪种业多、哪种业多”这句话,自己就把自己的主张给破了。所以世尊才说“若真是这样,那就没有人会堕入恶趣了”等等。前面那四句则是邪见的缘,因此为了显示它们的过患,这里说:“村长,有一位导师这样说……”等等。其中,“ahampamhī”就是“我也是”。
360. Aṭṭhame yaṃbahulaṃ yaṃbahulanti iminā nigaṇṭho attanāva attano vādaṃ bhindati. Tasmā bhagavā evaṃ sante na koci āpāyikotiādimāha. Purimāni pana cattāri padāni diṭṭhiyā paccayā honti. Tasmā tesupi ādīnavaṃ dassento idha, gāmaṇi, ekacco satthā evaṃvādī hotītiādimāha. Tattha ahampamhīti ahampi amhi.
关于“与慈俱行”等句,凡是应当说明的内容,连同修习方法,都已经在《清净道论》里讲过了。而“譬如,村长,一个有力气的吹螺者”等话,则是这里先前没有的。其中,“有力气”指具足力量。“吹螺者”指吹法螺的人。“毫不费力”指不困难、不辛苦。因为力气弱的吹螺者即使吹螺,也不能让四方都听到声音,他的螺声不能遍及各处;而有力气的人吹起来,声音就能广泛传开。所以说“有力气”。
Mettāsahagatenātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttameva. Seyyathāpi, gāmaṇi, balavā saṅkhadhamotiādi pana idha apubbaṃ. Tattha balavāti balasampanno. Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako. Appakasirenāti akicchena adukkhena. Dubbalo hi saṅkhadhamo saṅkhaṃ dhamantopi na sakkoti catasso disā sarena viññāpetuṃ, nāssa saṅkhasaddo sabbato pharati, balavato pana vipphāriko hoti, tasmā ‘‘balavā’’ti āha.
在“慈心解脱”这个说法里,提到“慈”的时候,近行定和安止定都算数;但提到“心解脱”的时候,就只有安止定才算数。所谓“有量业”,有量业指的就是欲界业;无量业指的就是色界业。因为这种业已经超越了限量,以有指定范围遍满、无指定范围遍满、遍及各方而遍满的方式不断增长修习,所以称为无量业。
Mettāya cetovimuttiyāti ettha ‘‘mettā’’ti vutte upacāropi appanāpi vaṭṭati, ‘‘cetovimuttī’’ti vutte pana appanāva vaṭṭati. Yaṃ pamāṇakataṃ kammanti pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ vuccati, appamāṇakataṃ kammaṃ nāma rūpāvacaraṃ. Tañhi pamāṇaṃ atikkamitvā odhisakaanodhisakadisāpharaṇavasena vaḍḍhetvā katattā appamāṇakatanti vuccati.
它不会留在那里,也不会停在那里。意思是:那欲界业不会在色界、无色界业中滞留或停住。这话说的是什么呢?那欲界业没办法插进色界、无色界业中间去附着或停留,也没办法遍满、吞没色界无色界业,占据它的位置而站住。反而是色界、无色界业像大洪水一样,遍满并吞没那如小水洼般的欲界业,占住自己的位置而安立,把欲界业的果报排开,自己就带来梵天同住。所以这部经开头是依烦恼而出离,结尾则是依梵住来把握,因此是顺着原本的脉络讲下来的。
Na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhatīti taṃ kāmāvacarakammaṃ tasmiṃ rūpārūpāvacarakamme na ohīyati na tiṭṭhati. Kiṃ vuttaṃ hoti? Taṃ kāmāvacarakammaṃ tassa rūpārūpāvacarakammassa antarā laggituṃ vā ṭhātuṃ vā rūpārūpāvacarakammaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ gahetvā patiṭṭhātuṃ vā na sakkoti. Atha kho rūpārūpāvacarakammameva kāmāvacaraṃ mahogho viya parittaṃ udakaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ katvā tiṭṭhati, tassa vipākaṃ paṭibāhitvā sayameva brahmasahabyataṃ upanetīti. Iti idaṃ suttaṃ ādimhi kilesavasena vuṭṭhāya avasāne brahmavihāravasena gahitattā yathānusandhināva gataṃ.
第9篇 家族经的注释
9. Kulasuttavaṇṇanā
361第九:dubbhikkhā(饥荒)就是很难得到食物。Dvīhitikā(二命)就是“我们到底能不能活下去呢”这样的一种状态。也有写成Duhitikā的读法,意思一样。Duhitikā(苦命)是说在这里生存很艰难,不管什么事都没法靠安乐的方式做成。Setaṭṭhikā(白骨)是说那里到处散落着死人的白骨。Salākāvuttā(依签而活)是说只靠签子那么一丁点东西过活,当时种下去的东西只长成签子那么细,根本不结果实。
361. Navame dubbhikkhāti dullabhabhikkhā. Dvīhitikāti ‘‘jīvissāma nu kho na nu kho’’ti evaṃ pavattaīhitikā. ‘‘Duhitikā’’tipi pāṭho. Ayameva attho. Dukkhā īhiti ettha na sakkā koci payogo sukhena kātunti duhitikā. Tattha tattha matamanussānaṃ vippakiṇṇāni setāni aṭṭhikāni etthāti setaṭṭhikā. Salākāvuttāti salākamattavuttā, yaṃ tattha vuttaṃ vāpitaṃ, taṃ salākamattameva ahosi, phale na janayatīti attho.
“吐出来”是指:没办法松开两端把它说出来,所以不能吐出来、不能把它送到外面去。“吞进去”是指:看到提问里的过失,却没办法把它消除掉,所以不能吞进去、不能把它收进里面去。
Uggilitunti dve ante mocetvā kathetuṃ asakkonto uggilituṃ bahi nīharituṃ na sakkhīti . Ogilitunti pucchāya dosaṃ disvā hāretuṃ asakkonto ogilituṃ anto pavesetuṃ na sakkhīti.
村长,从那时起九十一劫以来——世尊说这话的时候,仅仅在呼出的气还没再吸回来的那么短的时间里,就回顾了九十一劫,为的是彻底弄清楚:“有没有哪个家族,曾经因为布施熟食而受过损害?”当他一个也没看到时,就说了“村长,从那时起……”等等的话。现在,为了讲说布施等的功德,便开始了“那些富裕的家族……”这段法谈。其中,“由布施所生”的意思,就是由布施而生起、产生的。其余两个词也是同样的道理。这里,“真实”就是指说真实语。“沙门性”就是指其余的戒。“散失”是说由于不加守护,随用随散。“吹散”是说像被风吹掉一样消失。“破坏”是说彻底灭去。“无常性”是说曾经存在而后消失,即使长久积聚,也会在刹那间消散。
Ito so gāmaṇi ekanavutikappeti bhagavā kathayamānova yāva nikkhanto nāsikavāto na puna pavisati, tāvatakena kālena ekanavutikappe anussari ‘‘atthi nu kho kiñci kule pakkabhikkhādānena upahatapubba’’nti parijānanatthaṃ. Athekampi apassanto ‘‘ito so, gāmaṇī’’tiādimāha. Idāni dānādīnaṃ ānisaṃsaṃ kathento atha kho yāni tāni kulāni aḍḍhānīti dhammadesanaṃ ārabhi. Tattha dānasambhūtānīti dānena sambhūtāni nibbattāni. Sesapadadvayepi eseva nayo. Ettha pana saccaṃ nāma saccavāditā. Sāmaññaṃ nāma sesasīlaṃ. Vikiratīti ayogena vaḷañjento vippakirati. Vidhamatīti dhamento viya nāseti. Viddhaṃsetīti nāseti. Aniccatāti hutvā abhāvo bahunāpi kālena saṅgatānaṃ khaṇeneva antaradhānaṃ.
第10经《摩尼珠髻经》的注释
10. Maṇicūḷakasuttavaṇṇanā
362第十经中,“他对那群会众这样说”的意思是:据说他心里这样想:“善男子们出家时,是舍弃了妻儿和金银才出家的,已经出家的人不可能再把那些舍弃的东西拿回来,让他们自己取回。”他立足于合理论断的立场,才说了“尊者,不要……”等话。“应当确定地”的意思是:这种对五欲的贪著,就是非沙门法、非释迦子法,你应当确定无疑地记在心里。
362. Dasame taṃ parisaṃ etadavocāti tassa kira evaṃ ahosi ‘‘kulaputtā pabbajantā puttadārañceva jātarūparajatañca pahāyeva pabbajanti, na ca sakkā yaṃ pahāya pabbajitā, taṃ tehi gahetu’’nti nayaggāhe ṭhatvā ‘‘mā ayyo’’tiādivacanaṃ avoca. Ekaṃsenetanti etaṃ pañcakāmaguṇakappanaṃ assamaṇadhammo asakyaputtiyadhammoti ekaṃsena dhāreyyāsi.
“草”是指盖住所用的草。“应当去寻求”的意思是:当草顶或瓦顶的房子坏了,就该到当初让人建这房子的人那里去,告诉他们:“你们建的住所漏雨了,没法在那里住了。”如果那些人能修,就会去修;如果修不了,他们会说:“你们去找个木匠来修吧,我们去跟木匠说。”这样说了之后,等修好了,也该去告诉他们。人们会把该给木匠的报酬拿出来。如果没有寺院的主人,也可以按照平时乞食的规矩告诉其他人之后再去修建。就是针对这个情况,才说“应当去寻求”。
Tiṇanti senāsanacchadanatiṇaṃ. Pariyesitabbanti tiṇacchadane vā iṭṭhakacchadane vā gehe palujjante yehi taṃ kāritaṃ, tesaṃ santikaṃ gantvā ‘‘tumhehi kāritasenāsanaṃ ovassati, na sakkā tattha vasitu’’nti ācikkhitabbaṃ. Manussā sakkontā karissanti, asakkontā ‘‘tumhe vaḍḍhakiṃ gahetvā kārāpetha, mayaṃ te saññāpessāmā’’ti vakkhanti. Evaṃ vutte kāretvā tesaṃ ācikkhitabbaṃ. Manussā vaḍḍhakīnaṃ dātabbaṃ dassanti. Sace āvāsasāmikā natthi, aññesampi bhikkhācāravattena ārocetvā kāretuṃ vaṭṭati. Idaṃ sandhāya ‘‘pariyesitabba’’nti vuttaṃ.
木材:当僧舍的椽子、挡板等损坏时,为了修补而需要的木材。车辆:指在家人自己造来临时使用的车。不只是车,其他像斧头、锯子、锄头这类工具,也应当这样去寻求。人:应当以手工活的方式去找人。可以对任何一个人说:“贤友,你能做点手工活给我吗?”对方回答“我会做的,尊者”之后,就可以让他做任何自己想让他做的事。不过,村长啊,我不说金银可以用任何理由去寻求。
Dārunti senāsane gopānasiādīsu palujjamānesu tadatthāya dāruṃ. Sakaṭanti gihivikataṃ katvā tāvakālikasakaṭaṃ. Na kevalañca sakaṭameva, aññampi vāsipharasukuddālādiupakaraṇaṃ evaṃ pariyesituṃ vaṭṭati. Purisoti hatthakammavasena puriso pariyesitabbo. Yaṃkiñci hi purisaṃ ‘‘hatthakammaṃ , āvuso, katvā dassasī’’ti vatvā ‘‘dassāmi, bhante,’’ti vutte ‘‘idañcidañca karohī’’ti yaṃ icchati, taṃ kāretuṃ vaṭṭati. Na tvevāhaṃ, gāmaṇi, kenaci pariyāyenāti jātarūparajataṃ panāhaṃ kenacipi kāraṇena pariyesitabbanti na vadāmi.
第11经《贤善经》的注释
11. Bhadrakasuttavaṇṇanā
363363. 在第十一经中,“末罗”是一个地区的名称。“杀害”就是杀死。“损失”指财富的损失。“无时的获得”是指不是经过一段时间才获得,而是没有超过时限就获得,意思是当下就得到。“名为久住的童子”就是那个人的儿子,名字叫久住。“住在外面的住所”是指住在城外,正在学习某种技艺。这部经里讲的是轮回之苦。
363. Ekādasame mallesūti evaṃnāmake janapade. Vadhenāti māraṇena. Jāniyāti dhanajāniyā. Akālikena pattenāti na kālantarena pattena, kālaṃ anatikkamitvāva pattenāti attho. Ciravāsī nāma kumāroti evaṃnāmako tassa putto. Bahi āvasathe paṭivasatīti bahinagare kiñcideva sippaṃ uggaṇhanto vasati. Imasmiṃ sutte vaṭṭadukkhaṃ kathitaṃ.
第12章 拉西亚经的注释
12. Rāsiyasuttavaṇṇanā
364364. 在第十二经里,“拉西耶”这个名称,是因为把问题归纳成一组之后再提问,结集法藏的长老们才这样取名的。“苦行者”是指依赖苦行的人。“粗陋生活”是指粗陋生活者。“端”是指部分。“村”就是村庄。也有写成“gammo”的读法,意思是村民的法。“自我苦行”就是自己折磨自己,意思是让身体受苦。
364. Dvādasame rāsiyoti rāsiṃ katvā pañhassa pucchitattā rāsiyoti evaṃ dhammasaṅgāhakattherehi gahitanāmo. Tapassinti tapanissitakaṃ. Lūkhajīvinti lūkhajīvikaṃ. Antāti koṭṭhāsā. Gāmoti gāmmo. Gammotipi pāṭho, gāmavāsīnaṃ dhammoti attho. Attakilamathānuyogoti attano kilamathānuyogo, sarīradukkhakaraṇanti attho.
那么,这里为什么选取了“沉溺欲乐”呢?为什么选取了“自我折磨的苦行”呢?又为什么选取了“中道”呢?选取“沉溺欲乐”,是为了说明那些享受欲乐的人;选取“自我折磨的苦行”,是为了说明那些依赖苦行的人;选取“中道”,是为了说明三种消尽烦恼的所依。说明这些有什么目的呢?如来正是舍弃这两种极端,通过中道而证得正等正觉。他既不一概呵责享受欲乐的人,也不一概称赞;对依赖苦行的人,同样既不一概呵责,也不一概称赞,只呵责应当呵责的行为,称赞应当称赞的行为。应当知道,说明这些的目的,就是为了阐明这个道理。
Kasmā panettha kāmasukhallikānuyogo gahito, kasmā attakilamathānuyogo, kasmā majjhimā paṭipadāti? Kāmasukhallikānuyogo tāva kāmabhogīnaṃ dassanatthaṃ gahito, attakilamathānuyogo tapanissitakānaṃ, majjhimā paṭipadā tiṇṇaṃ nijjaravatthūnaṃ dassanatthaṃ gahitā. Kiṃ etesaṃ dassane payojananti? Ime dve ante pahāya tathāgato majjhimāya paṭipadāya sammāsambodhiṃ patto. So kāmabhoginopi na sabbe garahati na pasaṃsati, tapanissitakepi na sabbe garahati na pasaṃsati, garahitabbayuttakeyeva garahati, pasaṃsitabbayuttake pasaṃsatīti imassatthassa pakāsanaṃ etesaṃ dassane payojananti veditabbaṃ.
现在,为了说明这个意思,他接着说:“村长,有三种欲乐享受者……”等等。其中,“以暴力”是指用暴力行为;“不分享”是指不跟朋友、同伴、熟人、相识的人分享;“不造福”是指不做能成为来世因缘的福行;“如法与非法”是指用合法和非法的方式;“以各种理由”是指以各种原因。“亲证”:怎样折磨自己、让自己受苦而亲证呢?是通过四支精进和头陀行。“三种现世消尽烦恼”:这里虽然只有一条道,但因为它能消尽三种烦恼,所以说为三种消尽烦恼。
Idāni tamatthaṃ pakāsento tayo khome, gāmaṇi, kāmabhoginotiādimāha. Tattha sāhasenāti sāhasikakammena. Na saṃvibhajatīti mittasahāyasandiṭṭhasambhattānaṃ saṃvibhāgaṃ na karoti. Na puññāni karotīti anāgatabhavassa paccayabhūtāni puññāni na karoti. Dhammādhammenāti dhammena ca adhammena ca. Ṭhānehīti kāraṇehi. Sacchikarotīti kathaṃ attānaṃ ātāpento paritāpento sacchikaroti? Caturaṅgavīriyavasena ca dhutaṅgavasena ca. Tisso sandiṭṭhikā nijjarāti ettha ekopi maggo tiṇṇaṃ kilesānaṃ nijjaraṇatāya tisso nijjarāti vuttoti.
13. 《巴答离亚经》的注释
13. Pāṭaliyasuttavaṇṇanā
365第十三经中说的“使事”,就是做使者该做的事,包括送信和传口信。“杀生我也……”这一段为什么开始讲呢?是为了表明我不只知道这一种骗术,还知道其他各种各样的事,以此显示佛陀的一切知智。“村长,有些沙门、婆罗门……”这一段开始讲,是为了先展示其他沙门婆罗门的见解,然后让听者舍弃那些见解。
365. Terasame dūteyyānīti dūtakammāni paṇṇāni ceva mukhasāsanāni ca. Pāṇātipātañcāhanti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Na kevalaṃ ahaṃ māyaṃ jānāmi, aññampi idañcidañca jānāmīti sabbaññubhāvadassanatthaṃ āraddhaṃ. Santi hi, gāmaṇi, eke samaṇabrāhmaṇāti idaṃ sesasamaṇabrāhmaṇānaṃ laddhiṃ dassetvā tassā pajahāpanatthaṃ āraddhaṃ.
戴花鬘的人和戴耳环的人:因为花鬘,所以是戴花鬘的人;因为耳环,所以是戴耳环的人。与女人欲乐:和女人在一起的欲乐就是女人欲乐,通过那些女人欲乐。临时住所:在俗家宅院里的某一个地方,专门为每个人自己安住而建的住处。因此,我随能力、随力量来分享:我按照与自己的能力相应、与自己的力量相应的方式来分享。这是合理的:意思是适宜的。在应当疑惑的地方:在应当疑惑的事情上。心定:这显示,如果你能安住于那法之中,就能通过观和四道的力量获得心定。这对我来说是真实:这条修行之道对我来说,因为是真实、没有过失的,所以能导向这个意义。决定胜掷:就是决定胜利的一掷。
Mālī kuṇḍalīti mālāya mālī, kuṇḍalehi kuṇḍalī. Itthikāmehīti itthīhi saddhiṃ kāmā itthikāmā, tehi itthikāmehi. Āvasathāgāranti kulagharassa ekasmiṃ ṭhāne ekekasseva sukhanivāsatthāya kataṃ vāsāgāraṃ. Tenāhaṃ yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajāmīti tassāhaṃ attano sattianurūpena ceva balānurūpena ca saṃvibhāgaṃ karomi. Alanti yuttaṃ. Kaṅkhaniye ṭhāneti kaṅkhitabbe kāraṇe. Cittasamādhinti tasmiṃ dhammasamādhismiṃ ṭhito tvaṃ saha vipassanāya catunnaṃ maggānaṃ vasena cittasamādhiṃ sace paṭilabheyyāsīti dasseti. Apaṇṇakatāyamayhanti ayaṃ paṭipadā mayhaṃ apaṇṇakatāya anaparādhakatāya eva saṃvattatīti attho. Kaṭaggāhoti jayaggāho.
村长,这就是法定。如果你在那里获得了心定——在这里,“法定”指的是十善业道法;“心定”指的是连同观一起的四道。或者,像经文里说的“欢悦生起,欢悦者生起喜”,这样所说的由欢悦、喜、轻安、乐、定这五种法组成的,就叫“法定”;而“心定”仍然是连同观一起的四道。或者,十善业道和四梵住就叫“法定”;在圆满这法定时生起的心一境性,就叫“心定”。这样,你就能断除这个疑惑之法——意思是,当你安住在上面所说的这种法定中,如果能这样获得心定,就一定能断除这个疑惑。其余各处都按照前面所说的方式来理解。
Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi, tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsīti ettha dhammasamādhīti dasakusalakammapathadhammā, cittasamādhīti saha vipassanāya cattāro maggā. Atha vā ‘‘pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyatī’’ti (a. ni. 5.26) evaṃ vuttā pāmojjapītipassaddhisukhasamādhisaṅkhātā pañca dhammā dhammasamādhi nāma, cittasamādhi pana saha vipassanāya cattāro maggāva. Atha vā dasakusalakammapathā cattāro brahmavihārā cāti ayaṃ dhammasamādhi nāma, taṃ dhammasamādhiṃ pūrentassa uppannā cittekaggatā cittasamādhi nāma. Evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsīti evaṃ tvaṃ imasmiṃ vuttappabhede dhammasamādhismiṃ ṭhito sace evaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, ekaṃsenetaṃ kaṅkhaṃ pajaheyyāsīti attho. Sesaṃ sabbattha vuttanayamevāti.