第九 譬喻相应
9. Opammasaṃyuttaṃ
《屋顶经》的注释
1. Kūṭasuttavaṇṇanā
223“到达屋顶”是指通过屋顶的孔洞穿入而到达屋顶。那些位于椽子之间的椽子,也因为接触到屋顶的位置而称为“到达屋顶”。这两种都汇聚于屋顶。“透过屋顶的拆除”,就是屋顶的毁坏、破坏、碎裂。“透过无明的断除”,就是无明彻底不再生起。通过证得解脱法,也就显示了与此相应的法的证得。而“不放逸”这个词,则是显示了达到这一目标的方法。
223.Kūṭaṃgacchantīti kūṭacchiddassa anupavisanavasena kūṭaṃ gacchanti. Yā ca gopānasiyo gopānasantaragatā, tāpi kūṭaṃ āhacca ṭhānena kūṭaṅgamā. Duvidhāpi kūṭe samosaraṇā. Kūṭassa samugghātena vināsena bhijjanena. Avijjāya samugghātenāti avijjāya accantameva appavattiyā. Tena ca mokkhadhammādhigamena tadanurūpadhammādhigamo dassito. Appamattāti pana iminā tassa upāyo dassito.
2. 指甲尖经的注释
2. Nakhasikhasuttavaṇṇanā
224“像指甲尖上沾的那么一点尘土”——这样说是用浅显的比喻来说明:能引生善趣的业本来就很少,往生天界的众生也同样很少。确实,往生天界的有情更少,而且这只是就欲界天而言。至于其他更高的天界,根本就不用说了。
224.Evaṃ appakā yathā nakhasikhāya āropitapaṃsu, sugatisaṃvattaniyassa kammassa appakattā evaṃ devesupīti hīnūdāharaṇavasena vuttaṃ. Appatarā hi sattā ye devesu jāyanti, tañca kho kāmadevesu. Itaresu pana vattabbameva natthi.
第3篇 家族经的注释
3. Kulasuttavaṇṇanā
225他们摧毁,就是伤害。已增长,是指通过修行的圆满而得到充分培育。一再地做,是指通过反复修习,使它一次又一次地持续生起,就像被调教好的车一样——好比一匹良马拉的车,由熟练的御者驾驭,能随自己的意愿行驶;同样,它也被引导到能随心所欲运行的地步。从立足处的意义上说,就是从决定处的意义上说。就像被做成地基一样,通过全面净化各种随烦恼,被做成如同极其清净的界限。已决定,是指因为远离了对立面,依靠善加修习的状态,以不可动摇性而得以确立。全面修习,是指从一切方面使修行累积增长。因此说已善增长。善始,是指通过慈的修行达到了顶点,已经真正圆满地完成。
225.Vidhaṃsayanti viheṭhayanti. Vaḍḍhitāti bhāvanāpāripūrivasena paribrūhitā. Punappunaṃ katāti bhāvanāya bahulīkaraṇena aparāparaṃ pavattitā yuttayānaṃ viya katāti yathā yuttaṃ ājaññarathaṃ chekena sārathinā adhiṭṭhitaṃ yathāruci pavattati, evaṃ yathāruci pavattiyā gamitā. Patiṭṭhānaṭṭhenāti adhiṭṭhānaṭṭhena. Vatthu viya katā sabbaso upakkilesavisodhanena suvisodhitamariyādaṃ viya katā. Adhiṭṭhitāti paṭipakkhadūrībhāvato subhāvitabhāvena avikampaneyyatāya ṭhapitā . Samantato citāti sabbabhāgena bhāvanūpacayaṃ gamitā. Tenāha ‘‘suvaḍḍhitā’’ti . Suṭṭhu samāraddhāti mettābhāvanāya matthakappattiyā sammadeva sampāditā.
第4篇 《倾倒经》的注释
4. Okkhāsuttavaṇṇanā
226大开口的锅,是指大富人家那些一百个大开口的大锅。装满殊胜食物,是指装满了用酥油、蜂蜜、糖等做成的殊胜食物。那段文句中的“其”,指的就是那段话。挤一头牛乳所需的量,就是挤一头牛那么长的时间。那到底是多少呢?所以接着就说“母牛……”等等。对一切众生散布利益,说的是无分别的慈心修习——意思是能够把慈心修到安止定。而且,这种慈心修习比前面所说的布施果报更大。
226.Mahāmukhaukkhalīnanti mahāmukhānaṃ mahantakoḷumbānaṃ sataṃ. Paṇītabhojanabharitānanti sappimadhusakkarādīhi upanītapaṇītabhojanehi paripuṇṇānaṃ. Tassāti pāṭhassa. Goduhanamattanti godohanavelāmattaṃ. Taṃ pana kittakaṃ adhippetanti āha ‘‘gāviyā’’tiādi. Sabbasattesu hitapharaṇanti anodhisomettābhāvanamāha – mettacittaṃ appanāppattaṃ bhāvetuṃ sakkotīti adhippāyo. Tampi tato yathāvuttadānato mahapphalataranti.
《矛经》的注释
5. Sattisuttavaṇṇanā
227用锋利矛的尖端、或者用手、或者用拳头打击。像棉花团一样:就像被拍打过的棉花团。像树脂团一样:就像果实形状的树脂团。合在一起:把二三十个像花苞那样的团合到一处。使它们粘着、做成团。使退缩:就是使它弯曲、缩回去。使粘着:就是让那两个刃尖互相接触。反敲:就是回击。在那里,树脂就像碎片一样。制作棉花团所需之物:指为了收拢已弹打的棉花而用的缚棍。转动:指以搓卷棉花的方式转动。
227.Agge paharitvāti tiṇhaphalasattiyā agge hatthena vā muṭṭhinā vā pahāraṃ datvā. Kappāsavaṭṭiṃ viyāti pahatakappāsapiṇḍaṃ viya. Niyyāsavaṭṭiṃ viyāti phalasaṇṭhānaṃ niyyāsapiṇḍaṃ viya. Ekato katvāti kalikādibhāvena vīsatiṃsapiṇḍāni ekajjhaṃ katvā. Alliyāpento piṇḍaṃ karonto. Paṭileṇetīti paṭilīnayati nāmeti. Alliyāpento te dvepi dhārā ekato samphusāpento. Paṭikoṭṭetīti paṭipaharati. Tattha khaṇḍaṃ viya niyyāso. Kappāsavaṭṭanakaraṇīyanti vihatassa kappāsassa paṭisaṃharaṇavasena bandhanadaṇḍaṃ. Pavattentoti kappāsassa saṃvellanavasena pavattento.
《持弓经》的注释
6. Dhanuggahasuttavaṇṇanā
228强弓:就是更坚固的弓。现在为了通过说明它坚固的程度来显示这一点,说了“强弓”等话。其中,二千力:就是两千波罗重量的力。为了让已经说过的意思更加清楚明白,又说了“那种弓”等话。其中,那种弓:就是指弓。已上弦的:就是已经装上弦的。被弦绑住的:就是被弦系住的。从地面抬起,应当知道这就是“二千力”的意思。铁头等:指黑铁、铜、铁头等。担:就是一个男子的负重,而这应当依照中等身材男子的情况来理解,他的力量就是这样。已学技艺:指通过学习弓箭术而学得技艺。已修习自在:指在射靶时不脱靶的箭术方面修习纯熟而得自在。已近侍:指他们到王宫等处展示射击和箭术,因此称为已近侍,所以说“在王宫等处展示了技艺”。
228.Daḷhadhanunoti thirataradhanuno. Idāni tassa thiratarabhāvaṃ paricchedato dassetuṃ ‘‘daḷhadhanū’’tiādi vuttaṃ. Tattha dvisahassathāmanti palānaṃ dvisahassathāmaṃ. Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ katvā dassetuṃ ‘‘yassā’’tiādimāha. Tattha yassāti dhanuno. Āropitassāti jiyaṃ āropitassa. Jiyābaddhoti jiyāya baddho. Pathavito muccati, etaṃ ‘‘dvisahassathāma’’nti veditabbaṃ . Lohasīsādīnanti kāḷalohatambalohasīsādīnaṃ. Bhāroti purisabhāro, so pana majjhimapurisassa vasena edisaṃ tassa balaṃ daṭṭhabbaṃ. Uggahitasippā dhanuvedasikkhāvasena. Ciṇṇavasībhāvā lakkhesu avirajjhanasarakkhepavasena. Kataṃ rājakulādīsu upagantvā asanaṃ sarakkhepo etehīti katūpasanāti āha ‘‘rājakulādīsu dassitasippā’’ti.
说完“菩萨取来四支箭”之后,为了详细说明这个意思,又接着说了“那时据说”等话。其中,“我们将跑”就是我们将要奔跑。“火生起”是说,因为快速坠落而产生的灼热,再加上靠近太阳光焰的炽热,所以有热气生起。“用翼的笼”是指穿过双翼的网格之间。
‘‘Bodhisatto cattāri kaṇḍāni āharī’’ti vatvā tameva atthaṃ vitthārato dassento ‘‘tadā kirā’’tiādimāha. Tattha javissāmāti dhāvissāma. Aggi uṭṭhahīti sīghapatanasantāpena ca sūriyarasmisantāpassa āsannabhāvena ca usumā uṭṭhahi. Pakkhapañjarenāti pakkhajālantarena.
“折返”是指:想到“这样疾驰没有意义”,于是就折返了。就像被叶盘盖住的叶子一样,也就是像被遮蔽的叶子那样;由于急速坠落,城市上方的天空被遮住了。因为被驱赶着移动,所以看起来像成千上万只天鹅一样,正如菩萨做持弓者时,看见箭堆等情形那样。
Nivattitvāti ‘‘nippayojanamidaṃ javana’’nti nivattitvā. Pattakaṭāhena otthaṭapatto viyāti pihitapatto viya ahosi, vegasā patanena nagarassa upari ākāsassa nirikkhaṇaṃ ahosi. Sañcāritattā anekahaṃsasahassasadiso paññāyi seyyathāpi bodhisattassa dhanuggahakāle sarakūṭādidassane.
“难”是指看不见它,不是说它自己会掉下来。因为太阳的圆轮即使以极快的速度运行,它的直径有五十由旬,凭着自身的广大和明亮,能进入众生眼识的范围;可是速行的天鹅以那样的速度跟太阳一起飞行时,却不会被看见。所以说“你不可能看见它”。四位刹那射手:他们走过去给大象挂上铃铛,好让它听到声音,然后自己面向东方坐下。这是针对那支射向东方的箭而说的:“跟第一支箭同时飞起。”他们在同一刹那间射出了那四支箭。
Dukkaranti tassa adassanaṃ sandhāyāha, na attano patanaṃ. Sūriyamaṇḍalañhi atisīghena javena gacchantampi paññāsayojanāyāmavitthataṃ attano vipulatāya pabhassaratāya ca sattānaṃ cakkhussa gocarabhāvaṃ gacchati, javanahaṃso pana tādisena sūriyena saddhiṃ javena gacchanto na paññāyeyya. Tasmā vuttaṃ ‘‘na sakkā tayā passitu’’nti. Cattāro akkhaṇavedhino. Gantvā gahite sotuṃ ghaṇḍaṃ piḷandhāpetvā sayaṃ puratthābhimukho nisinno. Puratthimadisābhimukhaṃ gatakaṇḍaṃ sandhāyāha ‘‘paṭhamakaṇḍeneva saddhiṃ uppatitvā’’ti. Te cattāri kaṇḍāni ekakkhaṇeyeva khipiṃsu.
以这个来造作寿命,所以叫寿行。就像业所生的色法的持续是系缚在命根上的,有身的持续也同样系缚在命根上。经文中用复数来说,是因为在一个刹那中,就能找到成百上千个命根。那个命根,比前面所说的天神运行得还要快地耗尽,因为它的刹那极其短暂。确实是这样说的:
Āyuṃ saṅkharoti etenāti āyusaṅkhāro. Yathā hi kammajarūpānaṃ pavatti jīvitindriyapaṭibaddhā, evaṃ attabhāvassa pavatti tappaṭibaddhāti. Bahuvacananiddeso pana pāḷiyaṃ ekasmiṃ khaṇe anekasatasaṅkhassa jīvitindriyassa upalabbhanato. Taṃ jīvitindriyaṃ. Tato yathāvuttadevatānaṃ javato sīghataraṃ khīyati ittarakhaṇattā. Vuttañhetaṃ –
生命和自身,以及纯粹的苦与乐;
与单一心识相应的那一刹那,迅速地流转着。
‘‘Jīvitaṃ attabhāvo ca, sukhadukkhā ca kevalā; Ekacittasamāyuttā, lahuso vattate khaṇo’’ti. (mahāni. 10);
“坏”就是坏灭。它比那还要短暂得多,所以无法施设。
Bhedoti bhaṅgo. Na sakkā paññāpetuṃ tatopi ativiya ittarakhaṇattā.
第7篇 《楔子经》的注释
7. Āṇisuttavaṇṇanā
229其他国王只取一份,而这些人却取十份,可见这是他们的惯例。因为能召集大众,所以叫“阿那迦”,他说“就这样得名”。现在为了说明它从最初开始的由来次第,他说“据说在雪山”。“Kareṇu”就是母象,意思是象。“恭敬”是指通过避免无益之事和献上殊胜供品来尊崇。“下降”就是进入蟹湖。“退下放置”就是退开之后放下。
229. Aññe rājāno ca bhāgaṃ gaṇhantā ime viya dasabhāgaṃ gaṇhantīti tesamayaṃ anugati paññāyati. Mahājanassa ānayanato ānakoti āha ‘‘evaṃladdhanāmo’’ti. Idāni taṃ ādito paṭṭhāya āgamanānukkamaṃ dassetuṃ ‘‘himavante kirā’’tiādimāha. Kareṇunti kareṇukaṃ, hatthininti attho. Sakkariṃsūti anatthapariharaṇavasena pasatthūpahāravasena ca pūjesuṃ. Otarīti kuḷīradahaṃ pāvisi. Paṭikkamitvā ṭhapanavasena apakkamitvā pati.
用金、银等材料做成:他们在一些孔洞里装上金楔,一些装上银楔,一些装上水晶楔。先前声音弥漫而停留时,它的声音能传十二由旬那么远,所以叫“十二由旬大的声音”。可是过了几百年后,只剩下楔子拼合的那一点残迹,即使在屋内也很难听到。
Suvaṇṇarajatādimayanti kismiñci chidde suvaṇṇamayaṃ, kismiñci rajatamayaṃ, kismiñci phalikamayaṃ āṇiṃ ghaṭayiṃsu bandhiṃsu. Pubbe pharitvā tiṭṭhantassa dvādasa yojanāni pamāṇo etassāti dvādasayojanappamāṇo, saddo. Athassa anekasatakāle gacchante antosālāyampi dukkhena suyyittha āṇisaṅghāṭamattattā.
“甚深”是指深不可测、难以通达。《箭经》里说“无相、不可知”等等,那是从文句上说的甚深,不是从义理上说的甚深。因为在那部经里,那些偈颂本身就是难以理解的样子,用智慧很难通达,所以就说它“甚深”。这里有些偈颂因为前后文难以理解,也是难以通达,因此就从文句上说它是甚深,所以说“从文句上说是甚深,和《箭经》一样”。按照这个方式,应当理解“从义理上说是甚深”这句话的含义。《大韦达罗经》从义理上说是甚深,这是很明显的。超越世间,所以叫出世间,也就是九种无量法;这些法就是他们的真实之义,所以是出世间。因此说“阐明出世间之义”。“众生空而唯有法性”,意思是众生是空的,唯有法本身。关于应当受持、应当精熟,这是用性别、数、格的变化来说的,所以说“于应当受持和应当精熟者”。“诗作”是指诗人的创作。某件事是谁做的,就说这是由他所作,所以说“诗作就是由诗人所作”。另一个词“kāveyyā”,说的就是诗。而“诗”是诗人所说的意思。因此说“这是它的同义词”。“种种文句”是指形式多样的文句。教法之外的人,就是不属于教法范围的人。那些异学的弟子,就是任何不被称作“佛弟子”的弟子。“不受持”是指不通过听闻、忆持、反复练习、以义理观察等方式来受持。“隐没”是指趋向于看不见。
Gambhīrāti agādhā dukkhogāḷhā. Sallasuttañhi ‘‘animittamanaññāta’’ntiādinā pāḷivasena gambhīraṃ, na atthagambhīraṃ. Tathā hi tattha tā tā gāthā duviññeyyarūpā tiṭṭhanti, duviññeyyaṃ ñāṇena dukkhogāhanti katvā ‘‘gambhīra’’nti vuccati. Pubbāparampettha kāsañci gāthānaṃ duviññeyyatāya dukkhogāhameva, tasmā taṃ pāḷivasena ‘‘gambhīra’’nti vuttaṃ ‘‘pāḷivasena gambhīrā sallasuttasadisā’’ti. Iminā nayena ‘‘atthavasena gambhīrā’’ti ettha attho veditabbo. Mahāvedallasuttassa atthavasena gambhīratā pākaṭāyeva. Lokaṃ uttaratīti lokuttaro, navavidhaappamāṇadhammo, so atthabhūto etesaṃ atthīti lokuttarā. Tenāha ‘‘lokuttaraatthadīpakā’’ti. Sattasuññatadhammamattamevāti sattena attanā suññataṃ kevalaṃ dhammamattameva. Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbanti ca liṅgavacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘uggahetabbe ca pariyāpuṇitabbe cā’’ti. Kavitāti kavino kammaṃ kavikatā. Yassa pana yaṃ kammaṃ, taṃ tena katanti vuccatīti āha ‘‘kavitāti kavīhi katā’’ti. Itaraṃ ‘‘kāveyyā’’ti padaṃ, kabbanti vuttaṃ hoti. ‘‘Kabba’’nti ca kavinā vuttanti attho. Tenāha ‘‘tasseva vevacana’’nti. Cittakkharāti vicitrākāraakkharā. Sāsanato bahibhūtāti na sāsanāvacarā. Tesaṃ sāvakehīti ‘‘buddhānaṃ sāvakā’’ti apaññātānaṃ yesaṃ kesañci sāvakehi. Anuggayhamānāti na uggayhamānā savanadhāraṇaparicayaatthūpaparikkhādivasena anuggayhamānā. Antaradhāyanti adassanaṃ gacchanti.
第8章 木片经的注释
8. Kaliṅgarasuttavaṇṇanā
230230. “朽木”是指小块木头,把它当作枕头,所以叫“以朽木为枕者”。不过离车族当时是拿坎达拉木棍当枕头来住的,因此经文说“以坎达拉木棍为枕”等。他们射箭快到连闪电的一刹那都没有,所以叫“非刹那穿射者”,因为他们射穿目标比闪电还快。“非刹那”指的就是闪电,因为它的刹那极其短暂。凭“非刹那”的光亮就能射中目标的人,就是“非刹那穿射者”。能射穿被劈成许多丝的毛发的人,叫“穿射毛发者”。这里,“毛发”指的是毛发的一丝。
230. Kaliṅgaraṃ vuccati khuddakadārukhaṇḍaṃ, taṃ upadhānaṃ etesanti kaliṅgarūpadhānā. Licchavī pana khadiradaṇḍaṃ upadhānaṃ katvā tadā vihariṃsu. Tasmā vuttaṃ ‘‘khadiraghaṭikāsū’’tiādi. Pakativijjusaññito natthi etesaṃ khaṇo vijjhaneti akkhaṇavedhino tato sīghataraṃ vijjhanato. ‘‘Akkhaṇa’’nti vijju vuccati ittarakhaṇattā. Akkhaṇobhāsena lakkhaṇavedhakā akkhaṇavedhino. Anekadhā bhinnassa vālassa vijjhanena vālavedhino. Vālekadeso hi idha ‘‘vālo’’ti gahito.
他们白天大部分时间都在精勤修行,为了消除由此生起的疲惫和劳累,就去沐浴。「关于那些」:指的是那些这样精勤修行的比丘们。现在所说的这个义理,古注里已经讲过。「他也说这个岛」:说的是铜掌岛。到了应当精勤用功的时候,各处同时敲响的钟声汇成一片,因为散住在各处叶屋等处的比丘们,这就成了共同精勤的信号。名为「种种面」:一座精舍在阿努拉德普勒城的西边,另一座在毕利奇科利那城的东边。从这两处传出的钟声,与中间各处响起的钟声混在一起传出来。在善地响起的钟声也是这样,在那伽岛也是如此。
Bahudeva divasabhāgaṃ padhānānuyogato uppannadarathaparissamavinodanatthaṃ nhāyitvā. Te sandhāyāti te tathārūpe padhānakammikabhikkhū sandhāya. Idaṃ idāni vuccamānaṃ atthajātaṃ vuttaṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ. Ayampi dīpoti tambapaṇṇidīpamāha. Padhānānuyuñjanavelāya nivedanavasena tattha tattha ekajjhaṃ pahataghaṇḍinigghoseneva ekaghaṇḍinigghoso, tattha tattha paṇṇasālādīsu vasantānaṃ bhikkhūnaṃ vasena ekapadhānabhūto. Nānāmukhoti anurādhapurassa pacchimadisāyaṃ eko vihāro, pilicchikoḷinagarassa puratthimadisāyaṃ. Ubhayattha pavattaghaṇḍisaddā antarāpavattaghaṇḍisaddehi missetvā osaranti. Kalyāṇiyaṃ pavattaghaṇḍisaddo tathā nāgadīpe.
第9篇《龙经》注释
9. Nāgasuttavaṇṇanā
231“过了时候”是指超过了饭后随喜和坐着谈话的时间。“不杂乱”是指从音声的圆满来说不杂乱,意思是说没有失去音声运用的圆满。因为内心不清净,所以既没有功德的相貌,也没有智慧的力量。“那”就是指那样受用资具,那样错误地行持。
231.Atikkantavelanti bhattānumodanaupanisinnakathāvelato atikkantavelaṃ. Asambhinnenāti sarasampattito asambhinnena, sarassa uccāraṇasampattiṃ aparihāpetvāti attho. Aparisuddhāsayatāya neva guṇavaṇṇāya na ñāṇabalāya hoti. Tanti taṃ tathā paccayānaṃ paribhuñjanaṃ, taṃ tathā micchāpaṭipajjanaṃ.
第十《猫经》注释
10. Biḷārasuttavaṇṇanā
232“房屋的连接处”,是指屋与屋相连的地方。“与垢共存”,就是带着污垢。“从家、村出来的丢弃处”,是指从家、村出来丢垃圾的地方。“垃圾处”,就是垃圾堆。有些人说,那是“连接处的垃圾堆”。“出罪”,是指从所犯的罪中出来,不是从烦恼中出来;在清净圆满时,则是决意。不过,对所犯的罪来说,这就叫作“发露”,所以说“发露表明”。
232.Gharānaṃsandhīti gharena gharassa sambandhaṭṭhānaṃ. Saha malena vattatīti samalaṃ. Gehato gāmato ca nikkhamanacandanikaṭṭhānaṃ. Saṅkāraṭṭhānanti saṅkārakūṭaṃ. Keci ‘‘sandhisaṅkārakūṭaṭṭhāna’’nti vadanti. Vuṭṭhānanti āpannaāpattito, na kilesato vuṭṭhānaṃ, suddhante adhiṭṭhānaṃ. Taṃ pana yathāāpannāya āpattiyā ‘‘desanā’’tveva vuccatīti āha ‘‘desanā paññāyatī’’ti.
11. 《豺经》注释
11. Siṅgālasuttavaṇṇanā
233就算只是这么一点点,他也得不到;因为被这头老豺拖累,他连一丝一毫心意上的满足都得不到,整个一劫之中,始终被无间地狱的火焰不间断地焚烧,长久处在痛苦和极度煎熬之中。
233.Ettakampīti iminā jarasiṅgālena laddhabbaṃ cittassādamattampi na labhissati sakalameva kappaṃ sabbaso avīcijālāhi nirantaraṃ jhāyamānatāya niccadukkhāturabhāvato.
第12章《第二豺经》的注释
12. Dutiyasiṅgālasuttavaṇṇanā
234“知恩”是指知道别人为自己做过的事。“感恩”是指把这份恩惠向其他人公开表明,让人知道。“只是行为”是指所犯下的过错。
234.Katajānananti katūpakārajānanaṃ. Kataveditāti tasseva paresaṃ pākaṭakaraṇavasena jānanameva. Ācāramevāti katāparādhameva.