9. 譬喻相应
9. Opammasaṃyuttaṃ
《尖顶经》的注释
1. Kūṭasuttavaṇṇanā
223223. 在《譬喻相应》的第一经中,“走向屋顶”就是“屋顶行者”。“汇集到屋顶”就是“屋顶汇集者”。“拔除屋顶”就是通过拔除屋顶。“拔除无明”就是通过阿罗汉道拔除无明。“不放逸”就是不舍正念而安住。第一。
223. Opammasaṃyuttassa paṭhame kūṭaṃ gacchantīti kūṭaṅgamā. Kūṭaṃ samosarantīti kūṭasamosaraṇā. Kūṭasamugghātāti kūṭassa samugghātena. Avijjāsamugghātāti arahattamaggena avijjāya samugghātena. Appamattāti satiyā avippavāse ṭhitā hutvā. Paṭhamaṃ.
2. 指甲尖经的注释
2. Nakhasikhasuttavaṇṇanā
224第二经中,“再生于人间”的意思是:那些人从人界死后又投生到人间,这样的人非常少,这就是经文的用意。“除了人间之外”指的是:那些人从人界死后,除了人间,投生到四恶趣中,他们就像大地上的泥土那么多。在这部经里,天人也一并归入人间来算。因此应当知道,就像投生人间的很少,投生天界的也同样很少。第二。
224. Dutiye manussesu paccājāyantīti ye manussalokato cutā manussesu jāyanti, te evaṃ appakāti adhippāyo. Aññatra manussehīti ye pana manussalokato cutā ṭhapetvā manussalokaṃ catūsu apāyesu paccājāyanti, te mahāpathaviyaṃ paṃsu viya bahutarā. Imasmiñca sutte devāpi manusseheva saṅgahitā. Tasmā yathā manussesu jāyantā appakā, evaṃ devesupīti veditabbā. Dutiyaṃ.
第3篇 家族经的注释
3. Kulasuttavaṇṇanā
225225. 在第三经中,“易被破坏的”意思是容易被侵扰的。“被瓮灯贼”是指有些人进入别人家,借着灯光查看,想偷走别人的财物,于是把灯放进瓮里再进去,这些人就叫“瓮灯贼”,这里指被那样的瓮灯贼。“易被非人破坏”是说:缺乏慈心修习的人,连土里的毕舍遮都会来毁坏他,更何况那些力量强大的非人。“已修习”就是已增长。“已多作”就是反复地做。“已作为车乘”就是像套好的车那样去做。“已作为基处”就是从依止的意义上,像地基那样去做。“已随持”就是已决意安住。“已遍习”就是从各方面修习、好好地增长。“已善精勤”就是用心好好地策励精勤。第三经。
225. Tatiye suppadhaṃsiyānīti suviheṭhiyāni. Kumbhatthenakehīti ye paragharaṃ pavisitvā dīpālokena oloketvā parabhaṇḍaṃ haritukāmā ghaṭe dīpaṃ katvā pavisanti, te kumbhatthenakā nāma, tehi kumbhatthenakehi. Suppadhaṃsiyo hoti amanussehīti mettābhāvanārahitaṃ paṃsupisācakā vidhaṃsayanti, pageva uḷārā amanussā. Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ katā. Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā. Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā. Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā . Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā. Susamāraddhāti cittena suṭṭhu samāraddhā. Tatiyaṃ.
4. 《锅经》的注释
4. Okkhāsuttavaṇṇanā
226第四则注释中,“百口大锅”是指一百口宽口大锅。“应行布施”是指应当布施装满精美食物的一百口大锅。也有写成“百支火炬”的读法,意思是“百根带柄火炬”。也就是说,一支火炬能照亮的范围,用七宝填满这个范围的百倍,然后拿来布施。这是它的意思。“挤一次牛奶的量”就是挤一次奶的量,指母牛一次被挤奶时奶汁流出的量。或者也可理解为“嗅一次香的量”,就是用两根手指取一团香,闻一次的量。即使只是在这么短的时间里,如果有人能够以寝室、精舍、寺院的范围为限,或者以轮围世界为限,或者在无量世界中,对一切众生修习遍满利益的慈心,那么这比在一天之中三遍布施食物所得到的果报还要更大。第四。
226. Catutthe okkhāsatanti mahāmukhaukkhalīnaṃ sataṃ. Dānaṃ dadeyyāti paṇītabhojanabharitānaṃ mahāukkhalīnaṃ sataṃ dānaṃ dadeyya. ‘‘Ukkāsata’’ntipi pāṭho , tassa daṇḍadīpikāsatanti attho. Ekāya pana dīpikāya yattake ṭhāne āloko hoti, tato sataguṇaṃ ṭhānaṃ sattahi ratanehi pūretvā dānaṃ dadeyyāti attho. Gadduhanamattanti goduhanamattaṃ, gāviyā ekavāraṃ aggathanākaḍḍhanamattanti attho. Gandhaūhanamattaṃ vā, dvīhi aṅgulīhi gandhapiṇḍaṃ gahetvā ekavāraṃ ghāyanamattanti attho. Ettakampi hi kālaṃ yo pana gabbhapariveṇavihārūpacāra paricchedena vā cakkavāḷaparicchedena vā aparimāṇāsu lokadhātūsu vā sabbasattesu hitapharaṇaṃ mettacittaṃ bhāvetuṃ sakkoti, idaṃ tato ekadivasaṃ tikkhattuṃ dinnadānato mahapphalataraṃ. Catutthaṃ.
《矛经》的注释
5. Sattisuttavaṇṇanā
227第五经中,“我要遮蔽”等说法是这样的:先打顶端,像把棉条弄弯那样使它弯曲,又像把树脂条聚拢成一束那样让它们粘合在一起,这叫作“遮蔽”。打中间使它弯曲,或者用刀刃去打,让两片刀刃也合在一起,这叫作“折叠”。像做棉条那样运作,又像把长时间卷起来的席子展开后再重新卷起来,这叫作“回卷”。第五。
227. Pañcame paṭileṇissāmītiādīsu agge paharitvā kappāsavaṭṭiṃ viya nāmento niyyāsavaṭṭiṃ viya ca ekato katvā alliyāpento paṭileṇeti nāma. Majjhe paharitvā nāmetvā dhārāya vā paharitvā dvepi dhārā ekato alliyāpento paṭikoṭṭeti nāma. Kappāsavaṭṭanakaraṇīyaṃ viya pavattento cirakālaṃ saṃvellitakilañjaṃ pasāretvā puna saṃvellento viya ca paṭivaṭṭeti nāma. Pañcamaṃ.
《持弓经》的注释
6. Dhanuggahasuttavaṇṇanā
228第六经中,“强弓弓箭手”是指用强弓的射手。所谓强弓,是说有两千力的弓;所谓两千力,是指对于已上弦的弓,绑在弓弦上的铅头等重物的负担,用棍子抬起,抬到箭那么高的时候,它才从地面脱离。“善学”是指在老师家里学了十年或十二年技艺。“练熟了手”:只是学会技艺本身,还不算练熟了手;这些人因为已经练到运用自如,所以叫练熟了手。“已侍奉过”是指在王宫等地方展示过技艺。
228. Chaṭṭhe daḷhadhammā dhanuggahāti daḷhadhanuno issāsā. Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati, dvisahassathāmaṃ nāma yassa āropitassa jiyābaddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati. Susikkhitāti dasadvādasavassāni ācariyakule uggahitasippā. Katahatthāti yo sippameva uggaṇhāti, so katahattho na hoti, ime pana katahatthā ciṇṇavasībhāvā. Katūpāsanāti rājakulādīsu dassitasippā.
那个人的速度,像他这样的人过去从未有过,但唯有菩萨才有名为“速行天鹅时期”的时光。那时菩萨拿来四支箭。据说当时他的弟弟们告诉他:“兄长,我们要和太阳一起竞速。”菩萨说:“太阳飞得极快,你们没法跟它一起竞速。”他们第二次、第三次还是那样说,有一天说:“我们走吧。”就登上持双山坐下。菩萨问:“我的弟弟们在哪里?”有人回答:“去和太阳一起竞速了。”菩萨心想:“这些苦行者要毁了。”出于怜悯,他自己也去了,坐在他们旁边。太阳升起时,两个弟弟和太阳一起飞上天空,菩萨也和他们一起飞。其中一人在还没到吃午饭的时候,翅膀中间起了火,他喊兄长说:“我不行了。”菩萨安慰他说:“别怕。”然后用翅膀把他裹住,消除他的疲惫,说:“去吧。”就让他走了。
Tassa purisassa javoti evarūpo añño puriso nāma na bhūtapubbo, bodhisattasseva pana javanahaṃsakālo nāma āsi. Tadā bodhisatto cattāri kaṇḍāni āhari. Tadā kirassa kaniṭṭhabhātaro ‘‘mayaṃ, bhātika, sūriyena saddhiṃ javissāmā’’ti ārocesuṃ. Bodhisatto āha – ‘‘sūriyo sīghajavo, na sakkhissatha tumhe tena saddhiṃ javitu’’nti. Te dutiyaṃ tatiyampi tatheva vatvā ekadivasaṃ ‘‘gacchāmā’’ti yugandharapabbataṃ āruhitvā nisīdiṃsu. Bodhisatto ‘‘kahaṃ me bhātaro’’ti? Pucchitvā, ‘‘sūriyena saddhiṃ javituṃ gatā’’ti vutte, ‘‘vinassissanti tapassino’’ti te anukampamāno sayampi gantvā tesaṃ santike nisīdi. Atha sūriye uggacchante dvepi bhātaro sūriyena saddhiṃyeva ākāsaṃ pakkhantā, bodhisattopi tehi saddhiṃyeva pakkhanto. Tesu ekassa apatteyeva antarabhattasamaye pakkhantaresu aggi uṭṭhahi, so bhātaraṃ pakkositvā ‘‘na sakkomī’’ti āha. Tamenaṃ bodhisatto ‘‘mā bhāyī’’ti samassāsetvā pakkhapañjarena paliveṭhetvā darathaṃ vinodetvā ‘‘gacchā’’ti pesesi.
第二个弟弟也飞到午饭之前,翼间生起火来,同样说了那番话。菩萨也照样做了,说“去吧”,就把他打发走了。菩萨自己则飞到正午,心想:“这些是愚人,我可不该也做愚人。”于是折返回来,说道:“我要去见那位还没见过面的朋友——波罗奈国王。”便前往波罗奈城。他在城市上空盘旋时,这座方圆十二由旬的城市就像被钵盖住了一样。盘旋之中,各处空隙显露出来。他自己也现出数千只天鹅般的身影。他收住速度,朝王宫方向飞去。国王看见后,说道:“我的好友速行天鹅来了。”便打开窗户,铺设宝座,站在那里观望。菩萨坐在宝座上。
Dutiyo yāva antarabhattā javitvā pakkhantaresu aggimhi uṭṭhahite tathevāha. Tampi so tatheva katvā ‘‘gacchā’’ti pesesi. Sayaṃ pana yāva majjhanhikā javitvā, ‘‘ete bālāti mayāpi bālena na bhavitabba’’nti nivattitvā – ‘‘adiṭṭhasahāyakaṃ bārāṇasirājaṃ passissāmī’’ti bārāṇasiṃ agamāsi. Tasmiṃ nagaramatthake paribbhamante dvādasayojanaṃ nagaraṃ pattakaṭāhena otthaṭapatto viya ahosi. Atha paribbhamantassa paribbhamantassa tattha tattha chiddāni paññāyiṃsu. Sayampi anekahaṃsasahassasadiso paññāyi. So vegaṃ paṭisaṃharitvā rājagehābhimukho ahosi. Rājā oloketvā – ‘‘āgato kira me piyasahāyo javanahaṃso’’ti vātapānaṃ vivaritvā ratanapīṭhaṃ paññāpetvā olokento aṭṭhāsi. Bodhisatto ratanapīṭhe nisīdi.
于是国王用经过一千次提炼的油涂在他的两翼之间,又给了他蜜炒米和甜饮。等他享用完毕,国王问:“朋友,你去了哪里?”他把事情的经过讲了一遍,然后说:“大王,我飞到正午的时候,心想‘飞行没什么意义’,就折返回来了。”国王听了便说:“朋友,我想看看您和太阳比速度的样子。”他回答:“大王,这很难做到,您没法看到。”国王说:“那么,朋友,至少展示一个差不多的程度吧。”他说:“好的,大王,请把弓箭手召集起来。”国王便召集了弓箭手。天鹅从里面挑了四个人,让人在城中央搭起一座牌楼,又让人在自己脖子上挂好铃铛,然后坐在牌楼顶上,说道:“你们四个人靠着牌楼,朝四个方向各射一箭。”说完,他自己和第一支箭同时飞起,接住了那支箭,又抓住了那支朝南飞去、离弓只有一宝距离的箭。第二支在离弓两宝距离时抓住,第三支在三宝距离时抓住,第四支还没落地就抓住了。随后,他抓着四支箭,坐回牌楼顶上,众人这才看见他。他对国王说:“大王请看,我们的速度就是这么飞快。”要知道,这就是菩萨在速行天鹅时期取回那四支箭的经过。
Athassa rājā sahassapākena telena pakkhantarāni makkhetvā, madhulāje ceva madhurapānakañca adāsi. Tato naṃ kataparibhogaṃ ‘‘samma, kahaṃ agamāsī’’ti? Pucchi. So taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘athāhaṃ, mahārāja, yāva majjhanhikā javitvā – ‘natthi javitena attho’ti nivatto’’ti ācikkhi. Atha rājā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, tumhākaṃ sūriyena saddhiṃ javanavegaṃ passitukāmo’’ti . Dukkaraṃ, mahārāja, na sakkā tayā passitunti. Tena hi, sāmi, sarikkhakamattampi dassehīti. Āma, mahārāja, dhanuggahe sannipātehīti. Rājā sannipātesi. Haṃso tato cattāro gahetvā nagaramajjhe toraṇaṃ kāretvā attano gīvāya ghaṇḍaṃ piḷandhāpetvā toraṇassa upari nisīditvā – ‘‘cattāro janā toraṇaṃ nissāya catudisābhimukhā ekekaṃ kaṇḍaṃ khipantū’’ti vatvā, sayaṃ paṭhamakaṇḍeneva saddhiṃ uppatitvā, taṃ kaṇḍaṃ aggahetvāva, dakkhiṇābhimukhaṃ gatakaṇḍaṃ dhanuto ratanamattāpagataṃ gaṇhi. Dutiyaṃ dviratanamattāpagataṃ, tatiyaṃ tiratanamattāpagataṃ, catutthaṃ bhūmiṃ appattameva gaṇhi. Atha naṃ cattāri kaṇḍāni gahetvā toraṇe nisinnakāleyeva addasaṃsu. So rājānaṃ āha – ‘‘passa, mahārāja, evaṃsīgho amhākaṃ javo’’ti. Evaṃ bodhisatteneva javanahaṃsakāle tāni kaṇḍāni āharitānīti veditabbāni.
她们在前面奔跑,意思是快速向前奔行。不过她们并非一直都在前面,有时在前,有时在后。因为在空中的宫殿里,也有花园和池塘,她们在那里沐浴、嬉水时就会落在后面,然后又加速赶上去,重新奔到前面。所谓寿行,是指色命根而说的,因为它比那更快地耗尽。至于非色的诸法,其坏灭则无法被指出。第六。
Purato dhāvantīti aggato javanti. Na panetā sabbakālaṃ puratova honti, kadāci purato, kadāci pacchato honti. Ākāsaṭṭhakavimānesu hi uyyānānipi honti pokkharaṇiyopi, tā tattha nahāyanti, udakakīḷaṃ kīḷamānā pacchatopi honti, vegena pana gantvā puna puratova dhāvanti. Āyusaṅkhārāti rūpajīvitindriyaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi tato sīghataraṃ khīyati. Arūpadhammānaṃ pana bhedo na sakkā paññāpetuṃ. Chaṭṭhaṃ.
《Āṇi经》的注释
7. Āṇisuttavaṇṇanā
229第七句里说的“十车王”,是指名叫这个的刹帝利们。据说他们总是抽取十分之一的税,因此被称为“十车王”。“阿那迦”是一面这样得名的鼓。据说在雪山有一个大蟹湖。那里有一只大蟹,凡是下水的大象都被它吃掉。于是大象们深受其害,便一起恭敬一头母象,心想:“靠她生的儿子,我们就能平安了。”那头母象也生下一个有大威力的儿子,大象们对他也同样恭敬。他长大后问母亲:“为什么他们这样敬重我?”母亲就把事情经过告诉了他。他说:“一只蟹能把我怎么样?来,我们走!”于是带着一大群象到了那里,自己第一个下了水。那蟹一听到水声就过来抓住了他。那只蟹的螯很大,他没法把它左右甩开,就把鼻子伸进蟹嘴里,发出惨叫。大象们心想:“我们原本指望靠他能得平安,结果他反倒最先被抓了。”于是从各处四散逃走了。
229. Sattame dasārahānanti evaṃnāmakānaṃ khattiyānaṃ. Te kira satato dasabhāgaṃ gaṇhiṃsu, tasmā ‘‘dasārahā’’ti paññāyiṃsu. Ānakoti evaṃladdhanāmo mudiṅgo. Himavante kira mahākuḷīradaho ahosi. Tattha mahanto kuḷīro otiṇṇotiṇṇaṃ hatthiṃ khādati. Atha hatthī upaddutā ekaṃ kareṇuṃ sakkariṃsu ‘‘imissā puttaṃ nissāya amhākaṃ sotthi bhavissatī’’ti. Sāpi mahesakkhaṃ puttaṃ vijāyi. Te tampi sakkariṃsu. So vuddhippatto mātaraṃ pucchi, ‘‘kasmā maṃ ete sakkarontī’’ti? Sā taṃ pavattimācikkhi. So ‘‘kiṃ mayhaṃ kuḷīro pahoti? Etha gacchāmā’’ti mahāhatthiparivāro tattha gantvā paṭhamameva otari. Kuḷīro udakasaddeneva āgantvā taṃ aggahesi. Mahanto kuḷīrassa aḷo, so taṃ ito vā etto vā cāletuṃ asakkonto mukhe soṇḍaṃ pakkhipitvā viravi. Hatthino ‘‘yaṃnissāya mayaṃ ‘sotthi bhavissatī’ti amaññimhā, so paṭhamataraṃ gahito’’ti tato tato palāyiṃsu.
这时,他的母亲站在不远处,用亲切的话对螃蟹说:“我们是陆地上的象,你们是水里的象,象不应该被象伤害。”然后说了这首偈颂:
Athassa mātā avidūre ṭhatvā ‘‘mayaṃ thalanāgā, tumhe udakanāgā nāma, nāgehi nāgo na viheṭhetabbo’’ti kuḷīraṃ piyavacanena vatvā imaṃ gāthamāha –
在大海、恒河和耶牟那河里的那些螃蟹,
你是它们当中最尊贵的水族,请放开这个正在哭泣的众生。
‘‘Ye kuḷīrā samuddasmiṃ, gaṅgāya yamunāya ca; Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho, muñca rodantiyā paja’’nti.
“女人”这个词一出口,搅动男人之后仍持续存在,所以那只蟹听了这话,就松开了钳子。小象飞快地抬起两只脚,踩上了蟹背。刚一踩下去,蟹背就像陶罐一样碎裂了。接着,小象用象牙把它刺穿,挑起来扔到干地上,发出欢喜的叫声。然后,象群从这边那边过来,把它踩烂。它的一只钳子退后落下,天王帝释捡起来带走了。
Mātugāmasaddo nāma purise khobhetvā tiṭṭhati, tasmā so gahaṇaṃ sithilamakāsi. Hatthipoto vegena ubho pāde ukkhipitvā taṃ piṭṭhiyaṃ akkami. Saha akkamanā piṭṭhi mattikabhājanaṃ viya bhijji. Atha naṃ dantehi vijjhitvā ukkhipitvā thale chaḍḍetvā tuṭṭharavaṃ ravi. Atha naṃ hatthī ito cito ca āgantvā maddiṃsu. Tassa eko aḷo paṭikkamitvā pati, taṃ sakko devarājā gahetvā gato.
另一只螯则被风吹日晒弄干了,颜色变得像熬出来的碱水一样。后来天降大雨,它被洪水冲走,漂到十位兄弟国王在上游张网嬉戏的地方,挂在了网上。他们玩够了收网时看见它,就问:“这是什么?”有人回答:“是蟹螯,主人。”他们说:“这东西没法拿来当装饰品,把它裹起来做成一面鼓吧。”于是他们把它裹好,敲了起来。鼓声传遍了方圆十二由旬的都城。于是他们说:“这鼓不能天天敲,就让它做节庆日的吉祥鼓吧。”便把它定为吉祥鼓。每当这面鼓敲响,大众就不沐浴、不佩戴装饰,乘上象车等迅速聚集而来。它就像能把大众召唤来一样,因此得名“阿那迦鼓”。
Itaro pana aḷo vātātapena sukkhitvā pakkalākhārasavaṇṇo ahosi, so deve vuṭṭhe udakoghena vuyhanto dasabhātikānaṃ rājūnaṃ uparisote jālaṃ pasārāpetvā gaṅgāya kīḷantānaṃ āgantvā jāle laggi. Te kīḷāpariyosāne jālamhi ukkhipiyamāne taṃ disvā pucchiṃsu ‘‘kiṃ eta’’nti? ‘‘Kuḷīraaḷo sāmī’’ti. ‘‘Na sakkā esa ābharaṇatthāya upanetuṃ, pariyonandhāpetvā bheriṃ karissāmā’’ti? Pariyonandhāpetvā pahariṃsu. Saddo dvādasayojanaṃ nagaraṃ avatthari. Tato āhaṃsu – ‘‘na sakkā idaṃ divase divase vādetuṃ, chaṇadivasatthāya maṅgalabherī hotū’’ti maṅgalabheriṃ akaṃsu. Tasmiṃ vādite mahājano anhāyitvā apiḷandhitvā hatthiyānādīni āruyha sīghaṃ sannipatanti. Iti mahājanaṃ pakkositvā viya ānetīti ānako tvevassa nāmaṃ ahosi.
他们换上了别的钉子,也就是换上用黄金、白银等做成的钉子。只剩下一堆钉子的接合处,意思是那些金、银等做成的钉子只剩下组合在一起的那一部分了。那时,这鼓声虽然能传到十二由旬远,在屋内却要费力才能听见。
Aññaṃāṇiṃ odahiṃsūti aññaṃ suvaṇṇarajatādimayaṃ āṇiṃ ghaṭayiṃsu. Āṇisaṅghāṭova avasissīti suvaṇṇādimayānaṃ āṇīnaṃ saṅghāṭamattameva avasesaṃ ahosi. Athassa dvādasayojanappamāṇo saddo antosālāyampi dukkhena suyyittha.
“甚深”:从文句方面说是甚深,如同《箭经》。“义理甚深”:从义理方面说是甚深,如同《大义罗经》等。“出世”:阐明出世间的义理。“空相应”:只开示七空法,如同《缩略相应经》。“应受持、应通达”:应当受持,应当通达。“诗人所作”:由诗人们所作。另一个词是它的同义词。“词彩华丽”:文字绚丽。另一个词是它的同义词。“外道”:属于佛法之外的。“声闻所说”:由各自的声闻弟子所说。“将欲听闻”:因为词句华丽和听闻的成就,沙弥、年轻比丘、女人、大居士等心生欢喜,聚集在一起,心想“这位是说法者”,从而想要听闻。因此:因为如来所说的经若不受持保存就会消失,所以说。第七。
Gambhīrāti pāḷivasena gambhīrā sallasuttasadisā. Gambhīratthāti atthavasena gambhīrā mahāvedallasuttasadisā (ma. ni. 1.449 ādayo). Lokuttarāti lokuttaraatthadīpakā. Suññatappaṭisaṃyuttāti sattasuññatadhammamattameva pakāsakā saṃkhittasaṃyuttasadisā. Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbanti uggahetabbe ca pariyāpuṇitabbe ca. Kavikatāti kavīhi katā. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Cittakkharāti vicitraakkharā. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Bāhirakāti sāsanato bahibhūtā. Sāvakabhāsitāti tesaṃ tesaṃ sāvakehi bhāsitā. Sussūsissantīti akkharacittatāya ceva savanasampattiyā ca attamanā hutvā sāmaṇeradaharabhikkhumātugāmamahāgahapatikādayo ‘‘esa dhammakathiko’’ti sannipatitvā sotukāmā bhavissanti. Tasmāti yasmā tathāgatabhāsitā suttantā anuggayhamānā antaradhāyanti, tasmā. Sattamaṃ.
8. 《迦陵伽罗经》的注释
8. Kaliṅgarasuttavaṇṇanā
230第八,「以羯陵伽木为枕」:就是把羯陵伽木块垫在头和脚下当枕头。「不放逸」:指在学习技艺上不放逸。「勤行」:指具备由精进努力而来的热忱。「于奉事」:指专心投入技艺的研习,以及恭敬地亲近侍奉老师。据说他们那时天一亮就起床,前往技艺学堂,在那里学习技艺,又通过背诵温习等努力用功,然后洗脸去喝粥。喝完粥,再回到学堂学习技艺、温习,之后才去吃早饭。吃完饭心想:「不能因为放逸而睡太久」,于是把金合欢木块垫在头和脚下,稍微躺一会儿,然后又回到学堂学习技艺、温习。傍晚温习完回家,吃过晚饭,在初夜时分温习,到了睡觉的时候,也同样拿羯陵伽木块当枕头睡下。就这样,他们成了能射穿针孔、射穿毛发的人。这段话说的就是这个意思。
230. Aṭṭhame kaliṅgarūpadhānāti kaliṅgaraghaṭikaṃ sīsūpadhānañceva pādūpadhānañca katvā. Appamattāti sippuggahaṇe appamattā. Ātāpinoti uṭṭhānavīriyātāpena yuttā. Upāsanasminti sippānaṃ abhiyoge ācariyānañca payirupāsane. Te kira tadā pātova uṭṭhāya sippasālaṃ gacchanti, tattha sippaṃ uggahetvā sajjhāyādīhi abhiyogaṃ katvā mukhaṃ dhovitvā yāgupānāya gacchanti. Yāguṃ pivitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gaṇhitvā sajjhāyaṃ karontā pātarāsāya gacchanti. Katapātarāsā samānā ‘‘mā pamādena ciraṃ niddokkamanaṃ ahosī’’ti khadiraghaṭikāsu sīse ca pāde ca upadahitvā thokaṃ nipajjitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gahetvā sajjhāyanti. Sāyaṃ sajjhāyaṃ karontā ca gehaṃ gantvā bhuttasāyamāsā paṭhamayāmaṃ sajjhāyaṃ katvā sayanakāle tatheva kaliṅgaraṃ upadhānaṃ katvā sayanti. Evaṃ te akkhaṇavedhino vālavedhino ca ahesuṃ. Idaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
进入:指缝隙。所缘:指条件。在精进之地:就是在精进用功的场所努力修行。据说,在最初成道时期,比丘们吃完饭后才专注修行的业处。就在他们专注的时候,太阳已经落山了。他们洗完澡,又走上经行道,在初夜时分经行。之后心想“不要睡太久”,为了消除身体的疲劳而躺下时,拿一块木头垫着睡,到了后夜时分起来,又走上经行道经行。说的就是这些比丘。当时,这座岛在三王时代,一处钟声响起,整个精进区域都能听到。在那纳穆卡敲响的钟声,传到波利叉科利耶;在迦利耶尼敲响的钟声,传到那伽岛。那时,人们会伸出手指说:“这个比丘是凡夫,这个是凡夫。”有一天,所有人都成了阿罗汉。因此:正因为那些以木块为枕的修行人,魔罗找不到可下手的所缘,所以说。第八。
Otāranti vivaraṃ. Ārammaṇanti paccayaṃ. Padhānasminti padhānabhūmiyaṃ vīriyaṃ kurumānā. Paṭhamabodhiyaṃ kira bhikkhū bhattakiccaṃ katvāva kammaṭṭhānaṃ manasi karonti. Tesaṃ manasikarontānaṃyeva sūriyo atthaṃ gacchati. Te nhāyitvā puna caṅkamaṃ otaritvā paṭhamayāmaṃ caṅkamanti. Tato ‘‘mā ciraṃ niddāyimhā’’ti sarīradarathavinodanatthaṃ nipajjantā kaṭṭhakhaṇḍaṃ upadahitvā nipajjanti, te puna pacchimayāme vuṭṭhāya caṅkamaṃ otaranti. Te sandhāya idaṃ vuttaṃ. Ayampi dīpo tiṇṇaṃ rājūnaṃ kāle ekaghaṇḍinigghoso ekapadhānabhūmi ahosi. Nānāmukhe pahaṭaghaṇḍi pilicchikoḷiyaṃ osarati, kalyāṇiyaṃ pahaṭaghaṇḍi nāgadīpe osarati . ‘‘Ayaṃ bhikkhu puthujjano, ayaṃ puthujjano’’ti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo ahosi. Ekadivasaṃ sabbe arahantova ahesuṃ. Tasmāti yasmā kaliṅgarūpadhānānaṃ māro ārammaṇaṃ na labhati, tasmā. Aṭṭhamaṃ.
第9章 龙经的注释
9. Nāgasuttavaṇṇanā
231第九。“过时”是指时间已经过去,也就是超过了限定的时间。“我又凭什么不去亲近呢?”意思是我因为什么理由而不去亲近呢?“藕和藕根”就是藕以及藕根。“拔出”就是拔出来。“嘤嘤崽”是指小象。据说这些小象经常发出嘤嘤的叫声,所以就叫它们嘤嘤崽。“作净信相”是指做那些生起净信的人所应当做的事,也就是布施四种生活资具。“说法”是指学了一两则本生故事或者经典之后,用不混杂其他声音的嗓音来说法。“作净信相”是指在家人因听闻说法而生起净信,由此布施资具。“既不为色相也不为力”,是指既不为功德之相,也不为智慧之力;然而功德之相衰退时,身体之色相和身体之力也会衰退,因此对身体来说,既不为色相也不为力。第九。
231. Navame ativelanti atikkantavelaṃ kālaṃ atikkantappamāṇaṃ kālaṃ. Kimaṅgaṃ panāhanti ahaṃ pana kiṃkāraṇā na upasaṅkamissāmi? Bhisamuḷālanti bhisañceva muḷālañca. Abbuhetvāti uddharitvā. Bhiṅkacchāpāti hatthipotakā. Te kira abhiṇhaṃ bhiṅkārasaddaṃ karonti, tasmā bhiṅkacchāpāti vuccanti. Pasannākāraṃ karontīti pasannehi kattabbākāraṃ karonti, cattāro paccaye denti. Dhammaṃ bhāsantīti ekaṃ dve jātakāni vā suttante vā uggaṇhitvā asambhinnena sarena dhammaṃ desenti. Pasannākāraṃ karontīti tesaṃ tāya desanāya pasannā gihī paccaye denti. Neva vaṇṇāya hoti na balāyāti neva guṇavaṇṇāya, na ñāṇabalāya hoti, guṇavaṇṇe pana parihāyante sarīravaṇṇopi sarīrabalampi parihāyati, tasmā sarīrassa neva vaṇṇāya na balāya hoti. Navamaṃ.
第10章 猫经的注释
10. Biḷārasuttavaṇṇanā
232第十。在“缝隙、污秽、垃圾堆”这一句里,这里的“缝隙”是指破败房屋的裂缝;“污秽”是指从村里排出粪便的通道;“垃圾堆”就是丢垃圾的地方。“软鼠”是指柔软的鼠。“出起得以显现”是指开示得以显明。第十部分结束。
232. Dasame sandhisamalasaṃkaṭīreti ettha sandhīti bhinnagharānaṃ sandhi, samaloti gāmato gūthanikkhamanamaggo, saṃkaṭīranti saṅkāraṭṭhānaṃ. Mudumūsinti mudukaṃ mūsikaṃ. Vuṭṭhānaṃ paññāyatīti desanā paññāyati. Dasamaṃ.
11. 《豺经》注释
11. Siṅgālasuttavaṇṇanā
233第十一。“无论想去哪里”,是说那只老豺在它想去的地方,靠调整行住坐卧的姿势,再加上吹凉风,也能时不时得到一点心里的舒服。这句话就是在显示这一点。“自称是释迦子的人”这句是针对提婆达多说的。因为他将来投生时,连这么一点点心里的舒服都得不到。第十一结束。
233. Ekādasame yena yena icchatīti so jarasiṅgālo icchiticchitaṭṭhāne iriyāpathakappanena sītavātūpavāyanena ca antarantarā cittassādampi labhatīti dasseti. Sakyaputtiyapaṭiññoti idaṃ devadattaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi ettakampi cittassādaṃ anāgate attabhāve na labhissatīti. Ekādasamaṃ.
第十二 第二豺经注
12. Dutiyasiṅgālasuttavaṇṇanā
234第十二部分。“知恩”是指知道别人对自己做过的好事;“报恩”是指知道去回报那些特别的好意。这里有一个关于老豺知恩的事例:据说有七兄弟在耕田,他们中最小的弟弟站在田边看牛。这时,一条大蟒蛇抓住了一只老豺,弟弟看见后,用棍子打它,逼它放开了豺。大蟒蛇放开豺后,却反过来抓住了弟弟。豺心想:“它给了我活命的机会,我也要给它活命的机会。”于是它用嘴咬住放在粥罐上的刀,来到弟弟身边。其他兄弟看见后,喊道:“豺把刀叼走了!”就追了上去。豺知道自己被发现了,就把刀丢在弟弟旁边逃走了。兄弟们赶到后,看见最小的弟弟被大蟒蛇缠住,就用刀砍断大蟒蛇,把他救下来带走了。这样看来,那只老豺确实有某种知恩、报恩的表现。而“自称释迦子者”这句话,也是针对提婆达多的行为而说的。第十二部分结束。
234. Dvādasame kataññutāti katajānanaṃ. Kataveditāti katavisesajānanaṃ. Tatridaṃ jarasiṅgālassa kataññutāya vatthu – satta kira bhātaro khettaṃ kasanti. Tesaṃ sabbakaniṭṭho khettapariyante ṭhatvā gāvo rakkhati. Athekaṃ jarasiṅgālaṃ ajagaro gaṇhi, so taṃ disvā yaṭṭhiyā pothetvā vissajjāpesi. Ajagaro siṅgālaṃ vissajjetvā tameva gaṇhi. Siṅgālo cintesi – ‘‘mayhaṃ iminā jīvitaṃ dinnaṃ, ahampi imassa dassāmī’’ti yāgughaṭassa upari ṭhapitaṃ vāsiṃ mukhena ḍaṃsitvā tassa santikaṃ agamāsi. Itare bhātaro disvā, ‘‘siṅgālo vāsiṃ haratī’’ti anubandhiṃsu. So tehi diṭṭhabhāvaṃ ñatvā vāsiṃ tassa santike chaḍḍetvā palāyi. Itare āgantvā kaniṭṭhaṃ ajagarena gahitaṃ disvā vāsiyā ajagaraṃ chinditvā taṃ gahetvā agamaṃsu. Evaṃ jarasiṅgāle siyā yā kāci kataññutā kataveditā. Sakyaputtiyapaṭiññeti idampi devadattassa ācārameva sandhāya vuttanti. Dvādasamaṃ.