无始相应
4. Anamataggasaṃyuttaṃ
《草木经》的注释
1. Tiṇakaṭṭhasuttavaṇṇanā
124124. 在《无始相应》的第一经中,“无始”的意思是:没有起始。即使以智慧追溯一百年、一千年,也找不到它的起始,无法知道它的起点,无法从这边或那边知道它的尽头,意思是前后两端都无法划定。“轮回”是指五蕴等不间断地相续生起的次第。“前际不可知”是说看不到最初的界限。因为它的前际不可知,所以后际也同样不可知,众生就只是在这中间轮回流转。“会走到尽头”这句话是就譬喻本身很小而说的。因为在其他教派中,意义是有限的,譬喻则很大。譬如说“这头牛像大象,这头猪像牛,这个池塘像大海”时,那些东西并没有那样大的量。但在佛陀的教法中,譬喻小,意义大。因为在巴利文中,只取了一个阎浮提,而像这样的阎浮提即使有百千个,草木等以那种方式也会走到尽头,然而“人的母亲之母亲”却不会走到尽头。“已领受苦”是说:你们已经遍历诸苦。“剧烈”是它的同义词。“灾难”是指亲眷丧亡等各种灾厄。“冢墓”是指坟场,或即指大地。因为那大地被屡屡死去的人埋葬尸体而增广。“足以”是合宜、应当的意思。第一经。
124. Anamataggasaṃyuttassa paṭhame anamataggoti anu amataggo, vassasataṃ vassasahassaṃ ñāṇena anugantvāpi amataggo aviditaggo, nāssa sakkā ito vā etto vā aggaṃ jānituṃ, aparicchinnapubbāparakoṭikoti attho. Saṃsāroti khandhādīnaṃ avicchinnappavattā paṭipāṭi. Pubbā koṭi na paññāyatīti purimamariyādā na dissati. Yadaggena cassa purimā koṭi na paññāyati, pacchimāpi tadaggeneva na paññāyati, vemajjheyeva pana sattā saṃsaranti. Pariyādānaṃ gaccheyyāti idaṃ upamāya khuddakattā vuttaṃ. Bāhirasamayasmiñhi attho paritto hoti, upamā mahatī. ‘‘Hatthī viya ayaṃ goṇo, goṇo viya sūkaro, samuddo viya taḷāka’’nti hi vutte na tesaṃ tādisaṃ pamāṇaṃ hoti. Buddhasamaye pana upamā parittā, attho mahā. Pāḷiyañhi eko jambudīpo gahito, evarūpānaṃ pana jambudīpānaṃ satepi sahassepi satasahassepi tiṇādīni tena upakkamena pariyādānaṃ gaccheyyuṃ, na tveva purisassa mātu mātaroti. Dukkhaṃ paccanubhūtanti tumhehi dukkhaṃ anubhūtaṃ. Tibbanti tasseva vevacanaṃ. Byasananti ñātibyasanādianekavidhaṃ. Kaṭasīti susānaṃ, pathavīyeva vā. Sā hi punappunaṃ marantehi sarīranikkhepena vaḍḍhitā. Alamevāti yuttameva. Paṭhamaṃ.
2. 《地经》的注释
2. Pathavīsuttavaṇṇanā
125125. 第二经中,“大地”是指以轮围山为边界的大地。“放置”是指把大地打碎,做成所说的那么大的丸子,放在一边。第二。
125. Dutiye mahāpathavinti cakkavāḷapariyantaṃ mahāpathaviṃ. Nikkhipeyyāti taṃ pathaviṃ bhinditvā vuttappamāṇaṃ guḷikaṃ karitvā ekamantaṃ ṭhapeyya. Dutiyaṃ.
3. 《泪经》的注释
3. Assusuttavaṇṇanā
126在第三经中,“哭泣者”指发出声音哭泣的人。“流出”指眼泪汇集流下。“在四大海中”指被须弥山的光芒分隔开的四大海。因为须弥山东面是银所成,南面是摩尼宝所成,西面是水晶所成,北面是金所成。从东面和南面射出的银光与摩尼宝光汇合在一起,沿着海面行进,触及轮围山后停住;从南面和西面射出的摩尼宝光与水晶光汇合在一起,沿着海面行进,触及轮围山后停住;从西面和北面射出的水晶光与金光汇合在一起,沿着海面行进,触及轮围山后停住;从北面和东面射出的金光与银光汇合在一起,沿着海面行进,触及轮围山后停住。这些光线之间的区域,就是四大海。针对这一点,所以说“在四大海中”。在“亲族灾难”等表述中,“灾难”就是破坏、毁灭的意思。亲族的灾难叫亲族灾难,财富的灾难叫财富灾难。而疾病本身就会破坏健康、毁灭健康,所以叫灾难,即疾病灾难。第三。
126. Tatiye kandantānanti sasaddaṃ rudamānānaṃ. Passannanti sanditaṃ pavattaṃ. Catūsu mahāsamuddesūti sinerurasmīhi paricchinnesu catūsu mahāsamuddesu. Sinerussa hi pācīnapassaṃ rajatamayaṃ, dakkhiṇapassaṃ maṇimayaṃ, pacchimapassaṃ phalikamayaṃ, uttarapassaṃ suvaṇṇamayaṃ. Pubbadakkhiṇapassehi nikkhantā rajatamaṇirasmiyo ekato hutvā mahāsamuddapiṭṭhena gantvā cakkavāḷapabbataṃ āhacca tiṭṭhanti, dakkhiṇapacchimapassehi nikkhantā maṇiphalikarasmiyo, pacchimuttarapassehi nikkhantā phalikasuvaṇṇarasmiyo, uttarapācīnapassehi nikkhantā suvaṇṇarajatarasmiyo ekato hutvā mahāsamuddapiṭṭhena gantvā cakkavāḷapabbataṃ āhacca tiṭṭhanti. Tāsaṃ rasmīnaṃ antaresu cattāro mahāsamuddā honti. Te sandhāya vuttaṃ ‘‘catūsu mahāsamuddesū’’ti. Ñātibyasanantiādīsu byasananti viasanaṃ, vināsoti attho. Ñātīnaṃ byasanaṃ ñātibyasanaṃ, bhogānaṃ byasanaṃ bhogabyasanaṃ. Rogo pana sayameva ārogyaṃ viyasati vināsetīti byasanaṃ, rogova byasanaṃ rogabyasanaṃ. Tatiyaṃ.
第四 乳经注释
4. Khīrasuttavaṇṇanā
127第四经的注释。“母乳”:是指同名母亲的乳汁。对于这些众生来说,当他们在蛆虫、蚂蚁等当中投生,或者在鱼、鳖等当中投生,或者在鸟类当中投生时,根本没有母乳;在羊、牛、水牛等当中投生时,则有乳汁;人类也是一样。其中,在羊等当中投生时所喝的乳汁,以及在人类当中,于名为“天女”“善意”“提舍”等不同名字的母亲胎中投生时所喝的乳汁,都不算在内;只有在一同名“提舍”的母亲胎中投生时所喝的乳汁才算,应当知道这乳汁比四大海的水还要多。第四。
127. Catutthe mātuthaññanti ekanāmikāya manussamātu khīraṃ. Imesañhi sattānaṃ gaṇḍuppādakipillikādīsu vā macchakacchapādīsu vā pakkhijātesu vā nibbattakāle mātukhīrameva natthi, ajapasumahiṃsādīsu nibbattakāle khīraṃ atthi, tathā manussesu. Tattha ajādikāle ca manussesu cāpi ‘‘devī sumanā tissā’’ti evaṃ nānānāmikānaṃ kucchiyaṃ nibbattakāle aggahetvā tissāti ekanāmikāya eva mātu kucchiyaṃ nibbattakāle pītaṃ thaññaṃ catūsu mahāsamuddesu udakato bahutaranti veditabbaṃ. Catutthaṃ.
第五 山经的注释
5. Pabbatasuttavaṇṇanā
128第五经中,那位比丘这样想:“导师对于无始轮回的漫长,只是说‘不容易,不容易’,却没有把它说尽,能不能做个譬喻呢?”所以他这样问。“用迦尸布”:把三根棉线合在一起,用纺成的线织成极细的布。那么,这块布被摩擦时会损耗多少呢?只有芥子那么大。第五经。
128. Pañcame sakkā pana, bhanteti so kira bhikkhu cintesi – ‘‘satthā anamataggassa saṃsārassa dīghatamattā ‘na sukaraṃ na sukara’nti kathetiyeva , kathaṃ nacchindati , sakkā nu kho upamaṃ kārāpetu’’nti. Tasmā evamāha. Kāsikenāti tayo kappāsaṃsū ekato gahetvā kantitasuttamayena atisukhumavatthena. Tena pana parimaṭṭhe kittakaṃ khīyeyyāti. Sāsapamattaṃ. Pañcamaṃ.
第六 芥子经的注释
6. Sāsapasuttavaṇṇanā
129第六经中说的“铁城”,是指四周用铁墙围起来的城,但不能理解成城里到处都塞满了铁制的单层楼阁之类的建筑。第六经。
129. Chaṭṭhe āyasaṃ nagaranti āyasena pākārena parikkhittaṃ nagaraṃ, na pana anto āyasehi ekabhūmikādipāsādehi ākiṇṇanti daṭṭhabbaṃ. Chaṭṭhaṃ.
第七 弟子经的注释
7. Sāvakasuttavaṇṇanā
130130. 在第七经中,“能随念”的意思是:一个人能随念十万劫,另一个人从他停住的地方再随念另一个十万劫,再另一个人又再随念另一个十万劫,这样四个人一共能随念四十万劫。第七。
130. Sattame anussareyyunti ekena kappasatasahasse anussarite aparo tassa ṭhitaṭṭhānato aññaṃ satasahassaṃ, aññopi aññanti evaṃ cattāropi cattārisatasahassāni anussareyyuṃ. Sattamaṃ.
8-9. 恒河经等的注释
8-9. Gaṅgāsuttādivaṇṇanā
131-132131-132. 第八经里说的“在这中间的沙”,指的是在这段长五百由旬的范围内那些沙。第九经没有什么需要特别说明的。以上是第八经和第九经。
131-132. Aṭṭhame yā etasmiṃ antare vālikāti yā etasmiṃ āyāmato pañcayojanasatike antare vālikā. Navame vattabbaṃ natthi. Aṭṭhamanavamāni.
第10篇 人经的注释
10. Puggalasuttavaṇṇanā
133第十经里,“骨锁”等三个词,都只是“堆积”“堆聚”的同义词。不过,这些众生的无骨时期比有骨时期要长得多。因为蛆虫之类的众生根本没有骨头,而鱼、龟之类的众生则是骨头占多数。所以,不能把无骨时期和多骨时期算进来,只应取骨头均等的时期。“灵鹫山北”:就是站在灵鹫山的北面。“摩揭陀人的王舍城”:就是在摩揭陀国中群山环绕的王舍城。其余各处都清楚明了。第十。
133. Dasame aṭṭhikaṅkalotiādīni tīṇipi rāsivevacanāneva. Imesaṃ pana sattānaṃ saaṭṭhikālato anaṭṭhikālova bahutaro. Gaṇḍuppādakādipāṇabhūtānañhi etesaṃ aṭṭhimeva natthi, macchakacchapādibhūtānaṃ pana aṭṭhimeva bahutaraṃ, tasmā anaṭṭhikālañca bahuaṭṭhikālañca aggahetvā samaṭṭhikālova gahetabbo. Uttarogijjhakūṭassāti gijjhakūṭassa uttarapasse ṭhito. Magadhānaṃ giribbajeti magadharaṭṭhassa giribbaje, giriparikkhepe ṭhitoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. Dasamaṃ.
《堕苦处经》的注释
1. Duggatasuttavaṇṇanā
134134. 在第二品的第一经中,“悲惨”指贫穷、困苦。“具恶形”指因手足畸形而具有丑陋的形态。第一。
134. Dutiyavaggassa paṭhame duggatanti daliddaṃ kapaṇaṃ. Durūpetanti dussaṇṭhānehi hatthapādehi upetaṃ. Paṭhamaṃ.
《乐者经》的注释
2. Sukhitasuttavaṇṇanā
135在第二经中,“快乐”指沉浸在安乐里,拥有大财富、大受用。“善装备”指打扮装饰整齐,坐在象背上,随从众多。第二。
135. Dutiye sukhitanti sukhasamappitaṃ mahaddhanaṃ mahābhogaṃ. Susajjitanti alaṅkatapaṭiyattaṃ hatthikkhandhagataṃ mahāparivāraṃ. Dutiyaṃ.
《三十经》的注释。
3. Tiṃsamattasuttavaṇṇanā
136136. 在第三经中,“巴韦亚地方的人”指住在巴韦亚地区的人。“全都是阿兰若住者”等句中,应当根据他们受持头陀支的情况,来理解他们为什么被称为阿兰若住者等。“全都有结缚”指全都有束缚,其中有些是入流者(须陀洹),有些是一来者,有些是不来者。因为在这些人当中,既没有凡夫,也没有漏已尽者。“牛色”等句中,是指在白、黑等颜色中,只取单一颜色的那个阶段。“拦路者”指埋伏在路上杀害行人的强盗。“通奸者”指陷入与他人妻子邪行的人。
136. Tatiye pāveyyakāti pāveyyadesavāsino. Sabbe āraññikātiādīsu dhutaṅgasamādānavasena tesaṃ āraññikādibhāvo veditabbo. Sabbe sasaṃyojanāti sabbe sabandhanā, keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. Tesu hi puthujjano vā khīṇāsavo vā natthi. Gunnantiādīsu setakāḷādivaṇṇesu ekekavaṇṇakālova gahetabbo. Pāripanthakāti paripanthe tiṭṭhanakā panthaghātacorā. Pāradārikāti paradāracārittaṃ āpajjanakā. Tatiyaṃ.
《母经》等篇的注释
4-9. Mātusuttādivaṇṇanā
137-142在第四经等当中,应当依据性别规则和轮围世界的规则来理解其含义。也就是说,男子有成为女人的时期,女人也有成为男子的时期——这就是这里的性别规则。有情众生从这个轮围世界流转到另一个轮围世界,又从另一个轮围世界流转回这个轮围世界。为了说明在这个轮围世界中,当处于成为女人的时期,正是曾为母亲的情形,所以经文说“凡是过去曾为母者”。在“凡是过去曾为父者”等语句中,也是同样的道理。第四经等。
137-142. Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo. Purisānañhi mātugāmakālo, mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo. Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ, paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti. Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha. Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo. Catutthādīni.
第10篇 毗富罗山经的注释
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
143在第十经的注释里,“过去曾经”这句话,是引用过去的一个譬喻故事来说明。“出现了名称”是指有了这样的施设。“以四天攀登”是针对这座山处于中等高度时说的。“顶”是指最高处。“双贤”是指美好的双贤组合。“以三天攀登”据说是因为,在两位佛陀之间的时期,大地升高了一由旬,所以那座山就变成了三由旬高。
143. Dasame bhūtapubbanti atītakāle ekaṃ apadānaṃ āharitvā dasseti. Samaññā udapādīti paññatti ahosi. Catūhena ārohantīti idaṃ thāmamajjhime sandhāya vuttaṃ. Agganti uttamaṃ. Bhaddayuganti sundarayugalaṃ. Tīhena ārohantīti ettāvatā kira dvinnaṃ buddhānaṃ antare yojanaṃ pathavī ussannā, so pabbato tiyojanubbedho jāto.
“略多”:比一百岁多一点,也就是多出十岁或二十岁。其实并没有人真的刚好活满一百岁;就最高限度来说,人们会活到六十岁或八十岁。至于活不到一百岁,在五岁、十岁等年纪就死去的人,则有很多。这里说拘留孙世尊是在人寿四万岁的时候出世,拘那含是在人寿三万岁的时候出世——这只是按次第递减的方式,表现出逐渐衰减的样子,并不是说寿命就真的这样一直递减下去。应当理解为:寿命是先增了又增,然后才衰减的。怎么理解呢?先说拘留孙世尊,他就在这一劫中,人寿四万岁的时候出世。他把当时的寿量分成五份,在第五份还存在的时候就入了般涅槃。那寿量逐渐衰减,到了只剩十岁的时候,又转而增长,增长到阿僧祇岁,再从那里衰减下来,停在人寿三万岁的时候,那时拘那含出世。拘那含也同样入般涅槃之后,那寿量又衰减到只剩十岁,再增长到阿僧祇岁,再衰减下来,停在人寿二万岁的时候,那时迦叶世尊出世。迦叶也同样入般涅槃之后,那寿量又衰减到只剩十岁,再增长到阿僧祇岁,再衰减下来,达到人寿一百岁的时候,我们的正自觉者就出世了。应当这样理解:寿命是次第衰减、又增长、再增长之后才衰减的。而且,当人寿短促的时候,诸佛出世,他们的寿量也就是那样的人寿量。第十。
Appaṃ vā bhiyyoti vassasatato uttariṃ appaṃ dasa vā vīsaṃ vā vassāni. Puna vassasatameva jīvanako nāma natthi, uttamakoṭiyā pana saṭṭhi vā asīti vā vassāni jīvanti. Vassasataṃ pana appatvā pañcavassadasavassādikāle mīyamānāva bahukā. Ettha ca kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle, koṇāgamano tiṃsavassasahassāyukakāle nibbattoti idaṃ anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na pana evaṃ parihīnaṃ, vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Kakusandho tāva bhagavā imasmiṃyeva kappe cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto āyuppamāṇaṃ pañca koṭṭhāse katvā cattāro ṭhatvā pañcame vijjamāneyeva parinibbuto. Taṃ āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano nibbatto. Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā parihāyitvā vīsavassasahassakāle ṭhitaṃ, tadā kassapo bhagavā nibbatto. Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā parihāyitvā vassasatakālaṃ pattaṃ, atha amhākaṃ sammāsambuddho nibbatto. Evaṃ anupubbena parihāyitvā vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Tattha ca yaṃ āyuparimāṇesu mandesu buddhā nibbattanti, tesampi tadeva āyuparimāṇaṃ hotīti. Dasamaṃ.