10. 夜叉相应巴利
10. Yakkhasaṃyuttaṃ
《因达迦经》的注释巴利
1. Indakasuttavaṇṇanā
235 235. 他因为自身具有统领的能力,所以是一位有大威力的因陀罗;“因陀罗”只是他的一个称呼,因此他也被称为“因陀迦”。这里说的就是那位因陀迦的。他住在因陀罗峰山上,所以叫“因陀罗峰居住者”;这里说的是那位因陀罗峰居住者的。因为要用祭祀来供奉、要受人崇敬,所以是夜叉;这里说的是那位夜叉的。作为因陀罗住处的那座山峰,就叫因陀罗峰;这座山是从夜叉那里得到这个名字的。因陀罗峰略去后一半,就成了“因陀罗”,就像“凯拉萨峰”略成“凯拉萨”一样。而“因陀罗夜叉”这个称呼,是从山峰借来指称住在山上的夜叉。这里并没有随便依凭某一方的毛病,因为两者是互相指认的关系,就像“身业处”那样。所谓“色”,是指整个色蕴,不是指色处。他追问的是:这个身体死后,它会得到什么呢?巴利
235. Attano pariṇāyakattena indo nāma mahesakkho, indoti samaññā assāti katvā ‘‘indako’’tipi vuccati, tassa indakassa. Indakūṭe pabbate nivasatīti indakūṭanivāsī, tassa indakūṭanivāsino. Balikammehi yajitabbato pūjitabbato yakkho, tassa yakkhassa. Indassa nivāsaṭṭhānabhūtaṃ kūṭaṃ indakūṭanti yakkhato kūṭena nāmaṃ laddhaṃ. Indakūṭo indo uttarapadalopena yathā ‘‘kelāsakūṭo kelāso’’ti. Indo yakkhoti kūṭato yakkhena nāmaṃ laddhaṃ. Na cettha itarītaranissayadoso aññamaññūpalakkhaṇabhāvato yathā taṃ ‘‘kāyakammaṭṭhāna’’nti. Rūpanti sakalaṃ rūpakkhandhamāha, na rūpāyatananti. Imaṃ sarīraṃ pecca ayaṃ kinti paṭilabhatīti codeti.
“从哪儿来的?”意思是:在依靠他人的色身、命我、自我之中,当进入母胎之后,色的生起到底是从哪个地方来的?所以他才说“这些骨头、这些肉片”等等。“怎样来?”他问的是:这个胎儿在叫作子宫的洞窟里是怎样安住的?像《长老偈》缘起偈中说的“如同在山窟中咆哮的、长着獠牙的狮子”等等,这里的“窟”也是指子宫的说法。所以注释说“‘在子宫中’就是在母胎中”。他是“补特伽罗论者”,也就是执取有我论的人。就像吃下去的鱼肉会像泡沫一样消融,不再以有情的状态显现而停止运作;同样,如果母胎中以胎儿状态生起的这个色不是有情,它就不会增长,只会消融、灭去。可是这个色确实显现了,所以他凭着“有命我”的见解,认为存在一个命我。他所说的“色……在子宫中”,就是这样讲的。“第一”是指这五种中的第一个。所以注释说“与第一结生识一起”。有人说:“‘生羊毛线’是指从活着的母羊身上取得的羊毛线。”而相应部诵者的意思是:“剖开胎羊取出取得的羊毛为生羊毛;用其三股捻成的线头(毛缕)。”巴利
Kuto āgacchatīti parādhārarūpe jīve attani mātukucchimokkante rūpassa sambhavoti kuto nāma ṭhānato āgacchati. Tenāha ‘‘imāni ca aṭṭhīni imā ca maṃsapesiyo’’tiādi. Kathaṃ nvayanti ayaṃ kucchisaṅkhāte gabbhare kathaṃ sajjatīti pucchati. ‘‘Sīhānaṃva nadantānaṃ, dāṭhīnaṃ girigabbhare’’tiādinā (theragā. nidānagāthā) gabbharo ca kucchivācako āgato. Tenāha ‘‘gabbharasminti mātukucchismi’’nti. Puggalavādīti attavādupādāno. Yathā hi macchamaṃsaṃ bhuttaṃ pheṇaṃ viya hutvā vilīyati, na ca paññāyati sattabhāvena appavattanato, evamevaṃ yadi mātukucchismiṃ gabbhabhāvena uppannaṃ rūpaṃ satto na bhaveyya no vaḍḍheyya, vilīyitvā gaccheyya, paññāyati ca taṃ rūpaṃ, tasmā jīvoti imāya laddhiyā. Evamāhāti ‘‘rūpaṃ…pe… gabbharasmi’’nti evamavoca. Paṭhamanti etesaṃ pañcannaṃ paṭhamaṃ. Tenāha ‘‘paṭhamena paṭisandhiviññāṇena saddhi’’nti. ‘‘Jātiuṇṇaṃsūhīti jātieḷakāya uṇṇaṃsūhī’’ti vadanti. ‘‘Gabbhaṃ phāletvā gahitauṇṇā jātiuṇṇā. Tassā aṃsūhi tīhi katasuttagge’’ti saṃyuttabhāṇakānaṃ adhippāyo.
“无浊”就是清澈,意思是“极净”。“像这样的色泽相似”是指前面所说的那种由数量和形状所限定的状态。被称为“羯逻蓝”的意思是:这个自体,也就是由四大种和所造色构成的有身,以相续的方式在运转,所以就被说成是“羯逻蓝”。巴利
Anāviloti accho, suppasannoti attho. Evaṃvaṇṇappaṭibhāganti vuttappamāṇasaṇṭhānasamparicchinnaṃ. Kalalaṃ sampavuccatīti attabhāvo bhūtupādārūpasaṅkhāto santānavasena pavattamāno kalalaṃ nāmāti kathīyati.
所谓“羯逻蓝”,是依着前面所说的、以羯逻蓝之色为因,把它作为所依、作为缘。关于“洗肉水色”,从颜色来说,是像洗肉水的颜色;从形状来说,则像熔化的锡。巴利
Kalalāti yathāvuttakalalarūpahetu taṃ nissāya paccayaṃ katvā. Maṃsadhovanaudakavaṇṇanti vaṇṇato maṃsadhovanaudakavaṇṇaṃ, saṇṭhānato pana vilīnatipusadisaṃ.
已经成熟:因为到了成熟的时候,所以已经成熟、完全成熟了。已经聚集:成为一团、聚在一起。正在展开:正在转变。以那种状态:这里的“以”是表示宾格的说法,意思是“以那种状态而转变”。或者也可以理解为“以”表示从格,即从那种状态、从羯逻蓝的状态而转变成羯逻蓝。名为“阿浮陀”的就此生起,意思是达到了名为“阿浮陀”的状态。巴利
Paripakkanti paripākakalalabhāvato paripākaṃ gataṃ suparipākaṃ gataṃ. Samūhatanti samūhabhūtaṃ saṅgataṃ. Vivaṭṭamānanti pariṇamantaṃ. Tabbhāvanti karaṇe etaṃ upayogavacanaṃ, tabbhāvena pariṇamantanti attho. Nissakke vā upayogavacanaṃ, tabbhāvato kalalabhāvato kalalaṃ vipariṇamantaṃ. Abbudaṃ nāma jāyati, abbudaṃ nāma sampajjatīti attho.
从形状上看,它像熔化的锡;但从颜色上看,他们说它是白色的,只是带一点红。所谓“米汤”,是指像少女们压榨煮熟的黑胡椒时流出的那种精华汁液。所谓“从各处脱离”,是说那米汤不粘在瓦片上,从瓦片各处脱离后,凝聚成一团停在那里。所谓“像这样的肉片存在”,是说那片肉在子宫里不粘在任何地方,就像前面说的米汤那样凝聚成团而安住。因此注释说“类似熔化的锡”。巴利
Vilīnatipusadisā saṇṭhānavasena, vaṇṇavasena pana sitā arattāva hotīti vadanti. Maṇḍanti dārikānaṃ tathā pīḷanato nibbattamaricapakkassa sārabhūtaṃ rasaṃ. Sabbabhāgehi muccatīti so maṇḍo kapāle alaggo hutvā tassa sabbabhāgehi mucchitvā piṇḍito hutvā tiṭṭhati. Evarūpā pesi hotīti sā pesi gabbhāsaye katthaci alaggā yathāvuttamaṇḍo viya piṇḍito hutvā tiṭṭhati. Tenāha ‘‘vilīnatipusadisā’’ti.
“肉片生起”这里,“肉片”是从格转成主格的说法,所以注释里说“从那个肉片”。巴利
Pesi nibbattatīti ettha pesīti nissakke paccattavacananti āha ‘‘tato pesito’’ti.
坚厚形态的生成:由业缘所生起,即为了产生色法而现起那样的形态。正如《相应部》所说:老死是无常的、有为的、缘生的。巴利
Ghanassa saṇṭhānaṃ. Nibbattaṃ kammapaccayāti taṃsaṇṭhānaṃ rūpadhammanibbattiyā jāyati. ‘‘Jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppanna’’nti (saṃ. ni. 2.20) hi vuttaṃ.
所谓“肿块”,就是生出像肿块一样的肉团。巴利
Pīḷakāti pīḷakasadisā maṃsapiṇḍā jāyanti.
“第七个七日等”中的“等”字,涵盖了从第八个七日开始,一直到第四十一个七日之间的三十四个七日。“成熟之时”指胎儿成熟的时候。过了九个月之后,因为头发、汗毛等已经长出来,就称为外在成熟。因此说“在第四十二个七日时,这些就生起了”。巴利
Sattamādīnīti ādi-saddena aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya yāva ekacattālīsā catuttiṃsa sattāhāni saṅgaṇhāti. Pariṇatakālanti gabbhassa pariṇatakālaṃ. Navamāsato bahi paripakko nāma hoti kesalomādinibbattito. Tenāha ‘‘dvācattālīse sattāhe etāni jāyantī’’ti.
“她”指的就是住在母胎里的有情。胎儿和母腹的内膜连在一起,母亲吃下的食物停在胃里安住之后,就顺着脐带送到胎儿的身体,到了之后发挥食物该起的作用。所谓“生起食生色”,就是成为胎身中食素的缘。那食素得到这个缘之后,就生起以食素为第八的色法。这样,靠着母亲所吃食物这个缘,胎儿在十个月里维持生命——从最初一直到食生色生起的第七个七日为止,都是靠着顺脐带送来的养分;从那时起,才靠自己摄取营养来活。不过也有人说:“母亲吃下的食物就像外敷的药布一样,浸润、渗透他的身体,他靠这个维持生命。”因为胎儿在腹中被腹膜遮住,不能说他在外面,所以经文说“在腹内”。“住于母胎的男子”,就是指在母腹遮蔽之内的人。如此,这个有情以所说的方式……出生,所以色并不是命者。因为恶见所执着的、按七个七日依次增长的东西,终究会坏灭,所以不能成立。巴利
Tassāti gabbhaseyyakasattassa. Mātuudarapaṭalena ekābaddho hoti yato mātarā paribhuttaāhāro āmāsaye patiṭṭhite gabbhassa nābhināḷānusārena gabbhagatassa sarīraṃ sampatvā āhārakiccaṃ karoti. Āhārasamuṭṭhānarūpaṃ samuṭṭhāpetīti gabbhagatassa kāye ojāya paccayo hoti. Sā ca taṃ paccayaṃ labhitvā ojaṭṭhamakaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Evaṃ mātarā paribhuttaāhārapaccayena gabbhagato dasa māse yāpeti attano nābhināḷānusāragateneva tena yāva āhārasamuṭṭhānasattāho, tato paṭṭhāya āharaṇato. Keci pana ‘‘mātarā paribhuttaāhāro bāhiravaggo viya tassa kāyaṃ abhisanneti parisanneti, tena so yāpetī’’ti vadanti. Kucchigataṃ udarapaṭalena tirohitattā bahi ṭhitanti vattabbataṃ na arahatīti ‘‘kucchiyā abbhantaragato’’ti āha. Mātukucchigato naroti mātu tirokucchigato. Evaṃ khoti iminā yathāvuttākārena ayaṃ satto…pe… nibbattati, tasmā rūpaṃ na jīvo. Na hi diṭṭhigatassa sattāhakkamena vuḍḍhippatto icchito aniccatāpattito.
第二部《萨咖名经》的注释巴利
2. Sakkanāmasuttavaṇṇanā
236 名叫帝释天的人,就像波利之子一样,是因为帝释天而得名的。原文写作“据说此人”,也有人写作“据说一人”。站在魔罗那一边的,就是魔党。“凡对其他”这里,“凡”指的是动作,所以要这样连接:凡是针对他人的教诫,对沙门来说都不合适。“以因缘”是指仅仅凭着某种因缘就有了共住,不管对方是在家人还是出家人。对于因为这种因缘而相遇的人,具足智慧的正觉者不应生起悲悯,因为他还没有获得殊胜的证悟;但如果他对那人有特别的净信,那就另当别论。“即使以意……”由贪爱所产生的慈悯和同情,并不与之心相应,因为那种慈悯的本质是清净无染的。巴利
236.Sakkanāmakoti baliputto viya sakkassa vasena gahitanāmo. ‘‘Eso kirā’’ti pāṭho. ‘‘Eko kirā’’tipi likhanti. Mārassa pakkhe gato mārapakkhiko. Yadaññanti ettha yanti kiriyāparāmasanaṃ, tasmā yaṃ aññassa anusāsanaṃ, taṃ samaṇassa na sādhūti yojanā. Kāraṇenāti kāraṇamattena saṃvāso jāyati. Yena kenaci gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. Taṃ kāraṇantaraṃ samāgataṃ purisaṃ sappañño sambuddho anukampituṃ nārahati visesādhigamābhāvā, sati pana tasmiṃ savisesaṃ pasādo hotīti. Manasā ce…pe… na tena hoti saṃyutto sinehavasena anukampā anuddayā tassā asaṃkiliṭṭhasabhāvattā.
第三部《针毛经》的注释巴利
3. Sūcilomasuttavaṇṇanā
237 237. 距离伽耶不远有一个村庄,人们称它为“伽耶”,所以经文说“在伽耶”,意思是依止于距伽耶不远的那个村庄而住。这是对行境村的说明。这种床的床脚在两侧都是长条形,所以没有上下之分。人们为了做供养而制作它,认为那是天神的住处,因此安置在天祠中。据说那种床类似八足床,可以上下翻转。缝制咖提那衣所用的针,就是咖提那针。没有铺上的意思是:不在僧团任何坐卧具上面铺设覆盖物。如同被格子窗穿透一样的意思是:被那些针毛完全网裹,如同格子窗一般被全方位穿透。巴利
237. Gayāya avidūre bhavo gāmo ‘‘gayā’’ti vuttoti āha ‘‘gayāya’’nti, tenāha ‘‘gayāya avidūre niviṭṭhagāmaṃ upanisāyāti attho’’ti. Gocaragāmanidassanaṃ hetaṃ. Idaṃ upari idaṃ heṭṭhāti natthi uppaṭipāṭiyo mañcapādānaṃ dvīsu passesu dīghabhāvena. Balikammatthāya kataṃ devatādhiṭṭhānanti adhippāyena devaṭṭhāne ṭhapenti. Aṭṭhapādamañcasadiso kira so heṭṭhupariparivattetabbato. Kathinasibbanasūci kathinasūci. Apaccattharitvāti kiñci saṅghikasenāsanassa upari paṭicchadanaṃ apaccattharitvā. Gavacchivijjhitaṃ viyāti tehi sūcilomehi gavacchijālaṃ viya gataṃ sabbaso samohataṃ.
这里也是先说“身体粗糙”,接着说明身体粗糙是因为像咖提那针一样多毛,为了指出他变成这样的原因,才说了“据说他……”等等。“用自己的手”是指用那双沾满僧团油的手涂抹自己的身体。“如此”是指按上面所说的方式。巴利
Idhāpi ‘‘kharasarīro’’ti vatvā kharasarīraṃ kathinasūcisadisatāya lomassāti tassa tathābhāvassa kāraṇaṃ dassento ‘‘so kirā’’tiādimāha. Attano hatthehīti saṅghikatelasammakkhitehi attano sarīraṃ makkhesi. Itīti vuttākārena.
“集会之处”就是指夜叉们聚集的地方。“他”是指针毛夜叉。“我”说的也是同一个针毛夜叉。巴利
Samāgamaṭṭhānanti yakkhasannipātaṭṭhānaṃ. Soti sūcilomo yakkho. Manti ca tameva vadati.
把它竖起来,就是让它朝上立起来。让它避开,是说那人没办法把身体靠过来,于是就稍微挪开了一些。不可意,是因为它粗糙尖锐,所以不讨人喜欢。或者我要把你的心打散,意思是:我要凭我的威力,让你的心散乱。为了说明他会怎样让心散乱,经里才说了“对于那些……”等等。或者现出恐怖相,是指按前面说的方式,或者用别的样子,仅仅凭那可怕的外貌,就能让众生心生恐惧、惊骇、毛发直竖。也有版本写作“正在说的时候……”。整句的意思是:抓住他的两只脚,把他扔到恒河对岸去。巴利
Uṭṭhāpetvāti uddhaggā katvā. Apanāmesīti yathā so attano kāyaṃ upanetuṃ na sakkoti, tathā karonto thokaṃ apanāmesi. Amanuññoti pharusatikkhatāya na manuñño. Cittaṃ vā te khipissāmīti mayhaṃ ānubhāvena tava cittavikkhepaṃ vā karissāmi. Yathā pana so cittavikkhepaṃ kareyya, taṃ dassetuṃ ‘‘yesañhī’’tiādi vuttaṃ. Bheravaṃ vāti vuttākārena aññathā vā bhayānakaṃ dassanamatteneva sattānaṃ bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetuṃ samatthaṃ. ‘‘Kathentānaṃyevā’’ti vā pāṭho. Taṃ dvīsu pādesu gahetvā pāraṃ gaṅgāya khipissāmīti yojanā.
“从何因生”是问:由于什么原因?不过,在注释书里,这是个复合词,没有省略格尾,为了说明这一点,才说“以何为因?以何为缘?”——这个意思已经讲过了。“让心放逸”的意思是:不让善心生起,而把心向前抛掷。“从何而生”是在问:那些邪思维是从哪里生起的?巴利
Kutonidānāti kasmā kāraṇā? Aṭṭhakathāyaṃ pana samāsapadametaṃ, vibhattialopena niddesoti dassetuṃ ‘‘kiṃnidānā kiṃpaccayā’’ti? Attho vutto. Cittaṃ ossajantīti kusalacittaṃ pavattituṃ appadānavasena purato khipanti. Kuto samuṭṭhāyāti micchāvitakkānaṃ samuṭṭhānaṃ pucchati?
贪欲等烦恼,是以对净相之类的对象不如理作意为因。不过,贪欲和不如理作意都归属于自身内在,所以说“这个身体是它们的因,它们以此身为因”等等。同样地,在注释书中应当这样理解譬喻:邪思维就像沉迷于游戏的孩童,而这个世界——这个有身的世界——就像那些孩童生起和玩耍的场所;被那些邪思维抛掷出去的心,就像那只乌鸦;系在它脚上的长线,就像那远随不舍的结使。应当这样用譬喻来对应理解。巴利
Kāmarāgādayo subhanimittādīsu ayonisomanasikārahetū. Kāmo pana ayonisomanasikāro ca niyakajjhattapariyāpannoti āha ‘‘ayaṃ attabhāvo nidānaṃ etesanti itonidānā’’tiādi. Evamevāti aṭṭhakathāyaṃ kīḷāpasutakumārakā viya micchāvitakkā daṭṭhabbā, tesaṃ uppattiṭṭhānabhūto loko viya ayaṃ attabhāvaloko. Tehi ossajiyamānaṃ dhaṅkaṃ viya cittaṃ, tassa pāde baddhadīghasuttakaṃ viya taṃ dūrānubandhaṃ saṃyojananti evaṃ upamāya saṃsandanaṃ daṭṭhabbaṃ.
对于邪恶的思维以及与之相应的烦恼来说,渴爱是特别的缘;因为如果没有渴爱,它们就不会存在,所以说“从渴爱的润泽而生”。因为它们属于自身生命,所以说“在自身中生起”。这就表明它们并非由其他原因所生。“如同尼拘律树的树干丛生”这句话,则说明它们种类繁多;而“缠缚”等词,说明它们难以摆脱。所谓“所缘欲”,是指对色所缘等众多对象生起的贪染;“烦恼欲”则有很多种,比如欲爱、色爱等。以这些烦恼欲作为工具而造作。所谓“自身”,就是五蕴。那些致力于修观的人,能如实了知这一点。巴利
Pāpavitakkānaṃ taṃsampayuttakilesānañca taṇhā visesapaccayo tadabhāvena tesaṃ abhāvatoti āha ‘‘taṇhāsinehato jātā’’ti. Attabhāvapariyāpannattā ‘‘attani sambhūtā’’ti vuttaṃ. Tena nesaṃ anaññahetukataṃ dasseti, nigrodhasseva khandhajātīti iminā pana puthubhāvañca, visattātiādinā dubbinissaṭatañca. Vatthukāmesu rūpārammaṇādīsu puthūsu. Puthū kilesakāmā kāmarūpataṇhādayo. Tehi kilesakāmehi karaṇabhūtehi. Attabhāvaṃ khandhapañcakaṃ. Ye vipassanāya yuttapayuttā yāthāvato jānanti.
“从彼”这个词是依格,表示原因,所以经文说“以此为它的因”。“他们除去”是通过指出行为者来说明:他们以什么来除去,那个原因就被否定了,因此经文说“以道谛除去”。这里的“除去”是指从相续中移除、排出、完全舍断;当那个烦恼被舍断时,他们就能渡过暴流——为了说明这一点,经文说了“难渡的”等话。当这个被证得时,就不再后有,即无后有,也就是涅槃,所以经文说“称为无后有的”等。在这里,“那些了知它”和“从何因”这两句揭示了苦谛和集谛;通过“除去”一词揭示了道谛;通过“无后有”揭示了灭谛,因此说“在开示四圣谛”。巴利
Yatoti paccatte nissakkavacananti āha ‘‘yaṃ nidānamassā’’ti. ‘‘Vinodentī’’ti kattuniddesena yena na vinodenti, taṃ kāraṇaṃ bādhitamevāti āha ‘‘maggasaccena vinodentī’’ti. Vinodanañcettha santānato nīharaṇaṃ bahikaraṇaṃ sabbaso pahānaṃ, pahīne ca tasmiṃ kilese oghaṃ tarantīti dassento ‘‘duttara’’ntiādimāha. Etasmiṃ adhigate na puna bhavoti apunabbhavo, nibbānanti āha ‘‘apunabbhavasaṅkhātassā’’tiādi. Yasmā ettha ‘‘ye naṃ pajānanti, yatonidāna’’nti padadvayena dukkhasamudayasaccāni, vinodanaggahaṇena maggasaccaṃ, apunabbhavaggahaṇena nirodhasaccaṃ pakāsitaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘cattāri saccāni pakāsento’’ti.
就在那个地方:他当时站在哪里提出“贪与嗔……”等问题,就站在那同一个地方。随顺教法:是指通过忆念大师那殊胜的法的开示。导入智:是指依照观修的次第,将随觉智导向涅槃、使之生起。住立于入流果:是指通过证得被千种理趣所庄严的第一道,而安住于第一果,他获得——这是经文的连接。由于圣法具有大神力,他们不会停留在杂染的状态。白色的痒刺针:是指变成白色之后,所有发痒刺痛的身毫针毛全都掉落、消逝、离去了。地居天神的轮回:即地居神的有身状态。巴利
Tasmiṃyevāti yattha ṭhito ‘‘rāgo ca doso cā’’tiādinā pañhaṃ pucchi, tasmiṃyeva padese ṭhito. Desanānusārenāti satthu sāmukkaṃsikadhammadesanāya anussaraṇena. Ñāṇaṃ pesetvāti vipassanāpaṭipāṭiyā nibbānaṃ pati anubodhañāṇaṃ pesetvā pavattetvā. Sotāpattiphale patiṭṭhitoti sahassanayapaṭimaṇḍitassa paṭhamamaggassa adhigamena paṭhamaphale patiṭṭhito paṭilabhatīti yojanā. Na kiliṭṭhattabhāve tiṭṭhanti mahānubhāvattā ariyadhammassa. Setakaṇḍupīḷakasūciyoti setabhāvaṃ patvā kaṇḍupīḷakā lomasūciyo sabbā anavasesā patitā paribhaṭṭhā apagatā. Bhummadevatāparihāranti bhummadevattabhāvanti.
第四 摩尼跋陀经的注释巴利
4. Maṇibhaddasuttavaṇṇanā
238 “获得快乐”是指得到现世利益等种种快乐。具念的人因为能行持未来的利益,所以始终更为殊胜。玛尼跋达以“具念的人保持正念而行,现在不会产生怨结”这样的意图,说出了“且从怨结中解脱”。然而世尊指出,仅仅靠具念的成就而获得的怨结解脱,并不是彻底的,也不是绝对的,因为对治方面和外在因素还没有断除。为了否定这一点,世尊说“并不从怨结中解脱”。接着,为了显示那种彻底、绝对、由他人方面的力量而实现的怨结解脱,说了“具慈分”——具有慈心,它是一分善法,故称具慈分。“以悲”是指达到安止的悲。“悲的前分”是指以修悲的方式所生起的初禅近行定。 “他”是指修习悲的那位补特伽罗。“具慈分”是指具有慈心,它是一分善法,故称具慈分。“对他任何……”是指那位阿罗汉,由于悲和修慈极为殊胜,因此以不具备那种状态而与任何人之间确实没有产生怨结的可能。以此说明,即使是漏尽的阿罗汉,若缺乏慈和悲的修习,有人可能会因自己内心的过失而与他结怨;但在那位具足慈悲观解脱的人身上,谁也不会与他结怨。如此显示了大威力的梵住修习。巴利
238.Sukhaṃ paṭilabhatīti diṭṭhadhammikādibhedaṃ sukhaṃ adhigacchati. Niccameva seyyo satimato āyatiṃ hitacaraṇato. Maṇibhaddo ‘‘satimāpuggalo satokārī sampati veraṃ nappasavatī’’ti adhippāyena ‘‘verā ca parimuccatī’’ti āha. Bhagavā pana satimantatāsiddhiyā veraparimuccanaṃ na accantikaṃ, nāpi ekantikaṃ paṭipakkhena parato ca appahīnattāti taṃ nisedhento ‘‘verā ca na parimuccatī’’ti vatvā, yaṃ accantikaṃ ekantikañca parassa vasena veraparimuccanaṃ, taṃ dassento ‘‘yassā’’ti gāthamāha. Karuṇāyāti appanāppattāya karuṇāya. Karuṇāpubbabhāgeti karuṇābhāvanāya vasena uppāditapaṭhamajjhānūpacāre. Soti karuṇābhāvanaṃ bhāvento puggalo. Mettaṃsoti mettacittaṃ aṃso eko kusalakoṭṭhāso etassāti mettaṃso. Tassa kenacīti tassa arahato karuṇāya mettābhāvanāya ca sātisayattā tadabhāvena kenaci puggalena saddhiṃ verappasaṅgo nāma natthi. Iminā khīṇāsavepi mettākaruṇābhāvanārahite koci attano cittadosena veraṃ kareyya, na pana tasmiṃ mettākaruṇācetovimuttisamannāgate koci veraṃ kareyya. Evaṃ mahiddhikā brahmavihārabhāvanāti dasseti.
5. 萨努经的注释巴利
5. Sānusuttavaṇṇanā
239 被夜叉抓住,就是被夜叉附身。为了从根源上详细说明他被夜叉抓住的原因,所以说了“他”等话。因为他是最后一生的人,从一开始就认真圆满地修学增上戒,所以用“他从出家时起”等话来表明。“拒绝”就是排斥。“在我的诵念中”就是在我诵法的时候。“已得的”就是回向功德。成为可爱的人,因此世尊说:“诸比丘,如果比丘希望‘愿我为同梵行者所亲爱、所悦意、所尊重、所恭敬’,就应当圆满地修习戒。”(《中部》1.65)同样,他也用“在那沙弥”等话作了说明。巴利
239.Yakkhenagahito hotīti yakkhena anupaviṭṭho hoti. Tassa yakkhagahaṇassa kāraṇaṃ mūlato pabhuti vitthārato dassetuṃ ‘‘so’’tiādimāha. Tassa antimabhavikattā ādito paṭṭhāya adhisīlasikkhāya sakkaccaṃ pūraṇanti dasseti ‘‘so pabbajitakālato’’tiādinā. Paccāhāranti paṭikkhepaṃ. Imasmiṃ sarabhaññeti imasmiṃ mama dhammabhaṇane. Pattinti pattidānaṃ. Piyā honti, tenāha bhagavā ‘‘ākaṅkheyya ce, bhikkhave, bhikkhu ‘sabrahmacārīnaṃ piyo ca assaṃ manāpo ca garu ca bhāvanīyo cā’ti, sīlesvevassa paripūrakārī’’ti (ma. ni. 1.65). Tathā cāha ‘‘tasmiṃ sāmaṇere’’tiādi.
已到青春期的肢体发育增长,也就是身体各部分都长成了。因为有能力享受欲乐,所以诸根成熟。“令其从事之后”是指令其还俗之后,或者令其从事在家生活之后。“先前你的儿子被大家认为是具戒、善法、有惭耻心、有愧心、乐于修学的人,如今却变得和以前不一样了”——以这样的宣告,免得我在天神当中丢脸。巴利
Vuḍḍhimanvāyāti yobbanappattiyā aṅgapaccaṅgānaṃ parivuḍḍhimāgamma. Kāmasambhogasamatthatāvasena paripakkindriyo. Anuyojetvāvāti vissajjetvāva, gihibhāve vā anuyojetvāva. ‘‘Pubbe tuyhaṃ putto sīlavā kalyāṇadhammo lajjī kukkuccako sikkhākāmoti sambhāvito, idāni tato aññathā jāto’’ti ghosanāvasena devatānaṃ antare māheva me lajjaṃ uppādeyya.
“神变分”是指十四日、十五日、初八日,依次对应开头、结尾、开头与结尾,按进入和退出的方式,成为应当迎向布萨戒的时段。“十三日等”则是说后面的第七日、第九日等。因为对布萨戒来说,在第七日受持的戒是“进入”的修行,在第九日是“退出”的修行——老师们是这样说的。不过古注中是用迎接和随送的方式来解释的,所以说“人们”等等。“半月”指整个黑分,这样就显示了对雨安居的随顺。“善来”是指极清净、圆满之后,来到自己的相续中。而那种状态与自己的心以各种方式相应,所以说“相应”。通过效仿阿拉汉,就是最殊胜的行持。“因为那些夜叉并不玩耍”,把心安止在自己儿子的身体上,就如同自己玩耍一样,因此这样说。巴利
Pāṭihāriyapakkhañcāti cātuddasīpañcadasīaṭṭhamīnaṃ yathākkamaṃ ādito antato ādiantato ca pavesananikkhamanavasena uposathasīlassa paṭi paṭi abhimukhaṃ paccāvahitabbapakkhañca. Terasiyāpīti paraṃ sattamīnavamīsupīti attho. Pavesabhūtañhi uposathasīlassa sattamīsu samādinnaṃ sīlaṃ paṭipadaṃ, navamīsu nikkhamabhūtanti ācariyā. Porāṇaṭṭhakathāyaṃ pana paccuggamanānugamanapariyāyena vuttanti āha ‘‘manussā’’tiādi. Aḍḍhamāsanti sakalakālapakkhaṃ . Evañhi vassavāsassa anugamanaṃ gataṃ hoti. Suṭṭhu samāgatanti suparisuddhaṃ sampannaṃ katvā attano santānaṃ āgataṃ. Taṃ pana attano cittena samaṃ pakārehi yuttaṃ hotīti āha ‘‘sampayutta’’nti. Arahantānaṃ anukaraṇena seṭṭhacariyaṃ. ‘‘Na te hi yakkhā kīḷantī’’ti attano puttassa kāye adhimuccanaṃ attano kīḷanaṃ viya hotīti katvā āha.
近事女凭前面所说的布萨戒而具戒,沙弥则凭自己的沙弥戒而具戒。“跳起”就是在虚空中跳起。没有解脱,因为已造作并积集了能带来苦的业。巴利
Upāsikā yathāvuttauposathasīlena sīlavatī, sāmaṇero pana attano sāmaṇerasīlena sīlavā. Uppatitvāti ākāse uppatitvā. Mokkho natthi dukkhāvahassa kammassa katūpacitattā.
欲有两种,即事欲和烦恼欲。只有舍弃烦恼欲,才真正叫做舍弃事欲。他因为还俗,就从乞食游行等出家本分中退失。还俗之后,一个失去戒行的人,即使只靠呼吸活着,其实已经和死人一样。世尊确实这样说过:“善星,在圣者的律法中,一个人舍弃学处而退回到低劣的在家状态,这就是死亡。”巴利
Duvidhepi kāmeti vatthukāmakilesakāme. Kilesakāmaṃ pariccajanto eva hi vatthukāme pariccajati nāma. Vibbhamanavasena āgacchati bhikkhāya āhiṇḍanādipabbajitakiccato. Uppabbajitvā vigatasīlassa jīvato ānāpānamattena jīvantopi so matakova. Vuttañhetaṃ ‘‘maraṇañhetaṃ, sunakkhatta, ariyassa vinaye, yo sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattatī’’ti (ma. ni. 3.45).
“热”的意思,是指带有烧灼之义。“奔跑”就是“他奔跑”,在这个奔跑的动作中说“愿你幸福”,然后为了在家生活而奔跑。“取出”就是驱逐出去。因为被十一种火所燃烧,所以像大火聚一样。“观察”就是观察在家生活的过患和出家的利益。获得惭与愧之后,心想“我的同梵行者们会知道我想还俗”。以四众内心扰动的方式,搅动了整个赡部洲。巴利
Uṇhaṭṭhenāti sapariḷāhaṭṭhena. Abhidhāvathāti abhidhāvatīti imasmiṃ abhidhāvanakicce bhaddaṃ te hotūti vatvā gihibhāvāya abhidhāvatha. Nīharitvāti nikkhāmetvā. Ekādasahi aggīhi ādittattā mahāḍāhasadise. Sallakkhetvāti gihibhāve ādīnavaṃ, pabbajjāya ānisaṃsañca sallakkhetvā. Hirottappaṃ paṭilabhitvā ‘‘mama uppabbajitukāmataṃ sabrahmacārino jānissantī’’ti. Catunnaṃ parisānaṃ cittasaṅkhobhavasena sakalajambudīpaṃ khobhetvā.
6. 毕央咖拉经的注释巴利
6. Piyaṅkarasuttavaṇṇanā
240 “Paccante”是指在边境。“Pāṭiyekkaṃ”是指单独,也就是在结集时分开。这部经从《双品》开始,到《婆罗门品》结束,共有二十六品,所以叫“Chabbīsativaggā”(二十六品);“tantī”是指圣典文句。“Uccārapassāvādi evarūpaṃ dubbhojanaṃ”是指大小便等这样粗劣的食物,意思是“因为不净、可厌,所以是粗劣的食物”,或者用“粗劣食物”这个词来指代呕吐物、胎垢等。“Chaviādīni chetvā”是指切开皮肤等,也就是穿透皮肤等,深深进入。“Aṭṭhimiñjaṃ āhacca aṭṭhāsi”是指触到骨髓而停住,这是由喜所生的广大、极广大色法持续生起的状态。因此说“hadayaṅgamanīyo hutvā”,也就是成为令心欢喜的。巴利
240.Paccanteti pariyante. Pāṭiyekkanti saṅgītikāle visuṃ. Yamakavaggādikā brāhmaṇavaggapariyosānā chabbīsati vaggā etissāti chabbīsativaggā, tantīti pāḷi. Uccārapassāvādi evarūpaṃ dubbhojanaṃ, ‘‘asucijegucchabhāvena duṭṭhu bhojana’’nti katvā, dubbhojanaggahaṇena vā vantagabbhamalādīni atidisati. Chaviādīni chetvāti chaviādīni ativijjha ativiya pavisitvā. Aṭṭhimiñjaṃ āhacca aṭṭhāsi pītisamuṭṭhānauḷāroḷārarūpappavattiyā. Tenāha ‘‘hadayaṅgamanīyo hutvā’’ti.
依法自然受持,是指不向任何人求取,而是在那一刻自己自然成为自制者,也就是如实地自制。以第三句来说,就是“我们应当学善戒”这一句。其余,是指前面说过的剩下部分,即远离不与取、邪淫和饮酒这三项。这是用牛犊的比喻来把握的。此处有饥饿和饥荒,就是“饥饿饥荒”,意思是食物匮乏的饥荒很多。从毗舍遮夜叉的胎生,也就是类似阴灵界的夜叉胎,也能解脱。巴利
Dhammatāyasamādiṇṇanti kassaci santike aggahetvā sayameva tasmiṃ khaṇe saṃyatā homāti yathāsaṃyatā. Tatiyapadenāti ‘‘sikkhema susīlya’’nti iminā padena. Sesāti vuttāvasesā. Tisso adinnādānamicchācārasurāpānaviratiyo. Gahitā gobalībaddañāyena. Chātakaṃ dubbhikkhañca etthāti chātakadubbhikkhā, jighacchādubbhikkhābahulāyāti attho. Pisācayakkhayoniyāti pettivisayasadisayakkhayoniyā api nāma muccemāti yojanā.
《布那跋苏经》注疏巴利
7. Punabbasusuttavaṇṇanā
241 241. 通过“住处”这一说法,也涵盖了夜间住处、白天住处等。只取十二手尺的范围,因为这仅限于日常往来路径所及之处。“随众”是指随顺大众,大众停在哪里,她就去到那里,因为她是以大众为界限的。见导师面无异色而察知准许进入,见到“此人定已作福德/功德积累”这一由推论而得的强有力依止。“Ekībhāvagamanena”是指融入其中地前往,也就是进入伸手可及的范围,与大众混为一体。“Puttakā”是指儿女们,即儿子和女儿。在表达慈悯时带有“ka”这个音。巴利
241. Vasanaṭṭhānaggahaṇena rattiṭṭhānadivāṭṭhānādayo saṅgaṇhāti. Dvādasahatthamattameva gaṇhāti pakatisañcaraṇūpacāramattabyāpanato. Yathāparisanti parisānurūpaṃ, yattha yattha parisā tiṭṭhati, taṃ taṃ ṭhānaṃ gacchati parisapariyantikattā. Satthu mukhavikārābhāvato pavesānuññaṃ sallakkhentī ‘‘nūna ayaṃ katādhikārā bhavissatī’’ti anumānasiddhaṃ upanissayaṃ disvā. Ekībhāvagamanenāti hatthapāsūpagamanena parisāya missībhāvappattiyā. Puttakāti puttaputtiyo. Anukampāyañhi ka-saddo.
以涅槃为所缘的圣道正在解脱那些结缚时,就说它们“依止涅槃而得解脱”。“Velātikkantā”是说超越了界限,也就是无法用量度来限定,所以接着说“pamāṇātikkantā”,即超越量度。“Piyāyanā”是喜爱,也就是希求。希求是因为喜爱而对可爱对象生起的寻求与渴望,所以说“magganā patthanā”,即寻求、渴望。“Tato”是从那里,也就是从可爱的儿女等对象那里。“Pāṇīnaṃ”是表示所有格的复数形式,与“苦”这个词相呼应。问“Ke moceti”是在问解脱这个动作的宾语:他解脱了谁?但伊巴罗论师从义理上认为这是格位的变化,所以说应该引作“pāṇine”来表达。“Abhisambudhaṃ”是指正在彻底觉知,因此说“abhisambuddho”,即已正觉者。“Saddhammassa”是在目的义上用作属格,所以说“saddhammameva ajānitvā”,意思是因为不知正法。巴利
Nibbānārammaṇena ariyamaggena muñciyamānā ganthā ‘‘nibbānaṃ āgamma pamuccantī’’ti vuttā. Velātikkantāti pamāṇato paricchindituṃ na sakkāti āha ‘‘pamāṇātikkantā’’ti. Piyāyanāti āsīsanā. Āsīsanaṃ pemavasena pemavatthuno esanā patthanāva hotīti āha ‘‘magganā patthanā’’ti. Tatoti piyaputtādito. Pāṇīnanti sāmiatthe puthuvacanaṃ dukkhasaddāpekkhaṃ. Ke mocetīti mocanakiriyāya kammaṃ pucchati? Ibharo pana atthavasena vibhattivipariṇāmoti ‘‘pāṇineti āharitvā vattabba’’nti āha. Abhisambudhanti abhisambudhanto. Tenāha ‘‘abhisambuddho’’ti. Saddhammassāti upayogatthe sāmivacananti āha ‘‘saddhammameva ajānitvā’’ti.
为儿子随喜,就是随喜儿子的修行。这里的“已升起”,是指那些沉没在泥沼般轮回之苦中、无法把头抬起来的人,今天依靠佛陀的威力,把智慧的头抬了起来,所以叫“已升起”。又因为不再堕入恶趣,真正地升起了,所以叫“善升起”。同样地,在教法中也成为已升起、善升起。“通达四谛的状态”,就是指通达四谛这件事存在。“疥癣等”中的“等”字,包含了可厌、不悦等。“获得天界的成就”,是指在生命流转中,因为能带来成就的业已经得到了机会。“沉默吧,优多罗女”,她接受了母亲的话,通过正确地努力不障碍自己殊胜的证悟;由于母亲已经证得了相应的殊胜,女儿获得了现法利益的成就,所以说“正是借由母亲的力量”。巴利
Puttassa anumodanaṃ karontīti puttassa paṭipattianumodanaṃ karontī. Uggatāti ettha kalale vaṭṭadukkhe nimujjamānā tato sīsaṃ ukkhipituṃ asakkonti ajja buddhānubhāvena paññāsīsaṃ ukkhipitā uggatā. Puna vinipātābhāvato sammadeva uggatattā samuggatā. Tathābhūtā sāsanepi uggatā samuggatā jātā. Catusaccapaṭivedhabhāvanti catusaccapaṭivedhassa atthibhāvaṃ. Kaṇḍukacchuādīti ādi-saddena jegucchaasātādiṃ saṅgaṇhāti. Dibbasampattiṃ paṭilabhati pavattiyaṃ sampattidāyino kammassa katokāsattā. Tuṇhī uttarike hohīti mātu-vacanaṃ sampaṭicchitvā tassa visesādhigamassa avibandhakaraṇasammāpayogena yathāladdhavisesāya mātuyā vasena yasmā dhītā diṭṭhadhammikasampattilābhī, tasmā vuttaṃ ‘‘mātu ānubhāvenevā’’ti.
《须达多经》注疏巴利
8. Sudattasuttavaṇṇanā
242 这里说的“应做之事”,指的就是商业买卖。为了说明这一点,经文接着说“而给孤独长者”等等。“被售卖”就是拿去出售。“照样去做”是说,就像王舍城的那位长者去了舍卫城之后所做的那样,他同样也去王舍城这样做。“那位”指的就是给孤独长者。巴利
242.Karaṇīyenāti ettha karaṇīyanti vāṇijjakammaṃ adhippetanti taṃ vivaranto ‘‘anāthapiṇḍiko cā’’tiādimāha. Vikkīyatīti vikkayaṃ gacchati. Tatheva karotīti yathā rājagahaseṭṭhinā sāvatthiṃ gantvā kataṃ, tatheva rājagahaṃ gantvā karoti. Svāyanti anāthapiṇḍiko.
“那一天”是指给孤独居士来到王舍城附近的那一天。“教法”指佛陀的教导。说“他不听”,是因为他没有听闻,所以说“不听教法”。这位长者确实出于对法的恭敬,把别的事务看得连一根草都不如。因此他说“为了听闻正法”等等。“孩童们”就是孩子们;这里的“rūpa”一词没有实际意义,就像“牛群”中的“rūpa”一样。“五种喜”是指微细喜等五种不同类型的喜,他获得了这五种喜。这些喜是依次在他身上生起的。“从头部起身……行走”这一句,是依据喜所引发的身体动作状态来说的。巴利
Taṃ divasanti yaṃ divasaṃ anāthapiṇḍiko, gahapati, rājagahasamīpaṃ upagato, taṃ divasaṃ. Paṇṇanti sāsanaṃ. Na suṇīti asuṇanto ‘‘paṇṇaṃ na suṇī’’ti vutto. Dhammagāravena hi so seṭṭhi aññaṃ kiccaṃ tiṇāyapi na maññi. Tenāha ‘‘dhammassavanatthāyā’’tiādi. Dārakarūpānanti dārakānaṃ. Anatthantarakaro hi rūpa-saddo yathā ‘‘gorūpāna’’nti. Pañcavaṇṇanti khuddikādibhedaṃ pañcappakāraṃ pītiṃ paṭilabhi. Anukkamena hi tā etassa sambhavanti. ‘‘Sīsena uṭṭhāya…pe… gacchatī’’ti padaṃ pītisamuṭṭhānarūpavasena lakkhetvā vuttaṃ.
住在坟场,就是住在坟场附近,因为他的精舍紧挨着坟场。那时,给孤独长者心里想:“现在不是时候……我该去拜访了。”他不再想别的事,只怀着对佛陀的忆念,躺到上好的床座上。因此说“那一天”等等。巴利
Sivathikāya vasatīti sivathikāya samīpe vasati. Susānassāsannaṭṭhāne hi so vihāro. Athassāti athassa anāthapiṇḍikassa ‘‘akālo…pe… upasaṅkamissāmī’’ti etaṃ ahosi. Buddhagatāya satiyāti aññaṃ kiñci acintetvā buddhagatāya eva satiyā sayanavaragato nipajji. Tena vuttaṃ ‘‘taṃ divasa’’ntiādi.
“强力的净信”是指以佛陀为所缘而生起的强有力的信。“喜与光”是指:由于过去诸佛长久熏习而生的强力净信之力,仅仅听到“佛陀”这个名称,就生起广大的喜悦;由这种喜悦所引发的、类似于观智光明的殊胜光明,是由心和时节等起色法所产生的。因此说“一切黑暗都消散了”等等。也有人说是“天神所造”,但这里前一种解释更合适。巴利
Balavappasādoti buddhārammaṇā balavatī saddhā. Pītiālokoti purimabuddhesu cirakālaṃ paricayaṃ gatassa balavato pasādassa vasena ‘‘buddho’’ti nāmaṃ savanamattena uppannāya uḷārāya pītiyā samuṭṭhāpito vipassanobhāsasadiso sātisayo āloko hoti cittapaccayautusamuṭṭhāno. Tenāha ‘‘sabbatamaṃ vigacchī’’tiādi. ‘‘Devatā hi katā’’tipi vadanti, purimo evettha yutto.
“非人”是指已经证得殊胜境界的天神。因为他们亲眼看见了那位长者的成就,所以才说“这位大长者”等等。“全身”是指当时刚被丢弃的、或者残缺的尸体。“另一具”是指已经死去、腐烂发臭的尸体。“围拢”是指从四面靠过来。光明消失,是因为喜悦的势头减弱了,由那种喜悦所产生的色法也变得微弱了。巴利
Amanussāti adhigatavisesā devatā. Tā hi seṭṭhissa sampattiṃ paccakkhato passiṃsu. Tenāha ‘‘ayaṃ mahāseṭṭhī’’tiādi. Allasarīranti tāvadeva chaḍḍitaṃ acchinnaṃ vā kaḷevaraṃ. Aparampīti mataṃ kuthitakuṇapaṃ. Parikiriṃsūti samantato osaritā ahesuṃ. Āloko antaradhāyipītivegassa mandabhāvena taṃsamuṭṭhānarūpānaṃ dubbalabhāvato.
用“以这些”这个说法,应当联系“千步”那一节来理解。所谓“越步”,就是在这里越过步,也就是越步之处。所谓“一同前往”,就是不作两次拖延地一同前往。所谓“从那里”,就是从那些十六份当中。所谓“一份”,就是把前面所说的越步之处分成十六份后,其中的一份。所谓“持续转起的思”,就是为了在称为分处的那一范围里跨越、奔行而持续转起的思。或者说,通过它越过步,所以叫“越步”,也就是那样转起的善思。他们说“把它的果报分成十六份”,这是从“安立者”的角度来说的。即使是为了以出离为根基而供养三宝、听闻正法、受持学处和皈依而前往,也是可以的。前面所说的第一种前往,必定能证得出世间的殊胜;第二种则不一定,所以说“也适合”,这是带有保留的说法。巴利
Imināvāti adhikārena sahassapadena eva sambandhitabbāni. Padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro, padavītihāraṭṭhānaṃ. Samagamaneti dutavilambitaṃ akatvā samagamane. Tatoti tesu soḷasabhāgesu. Eko koṭṭhāsoti yathāvuttaṃ padavītihārapadesaṃ soḷasadhā bhinnassa eko bhāgo. Pavattacetanāti yathāvuttakalāsaṅkhātassa padesassa laṅghanadhāvanapavattacetanā. Padaṃ vā vītiharati etenāti padavītihāro, tathāpavattā kusalacetanā. ‘‘Tassā phalaṃ soḷasadhā katvā’’ti vadanti. Patiṭṭhahantassa vasena gahitanti yojanā. Vivaṭṭanissitāya eva ratanattayapūjāya dhammassavanassa sikkhāpadasamādānassa saraṇagamanassa ca atthāya gacchatopi vasena vaṭṭati. Paṭhamaṃ vuttagamanaṃ lokuttaravisesādhigamassa ekantikaṃ, dutiyaṃ anekantikanti ‘‘vaṭṭatiyevā’’ti sāsaṅkavacanaṃ.
这里说的“他”是指给孤独长者。“随从者”是指跟随他的同伴们,这句话正是针对他们说的。另一些人说“尸婆是非人”。难道他只是因为“我有随从,为什么要害怕”才这样勇敢吗?不只是这样。为了说明他是凭借以佛陀为所缘的敏锐清晰的念,克服了一切危险才前去的,所以经文才说了“而且”等话。信的特相就是跃入。与信相应的善士,凭借正法的功德力,克服一切危险而跃入,应当这样理解。巴利
Soti anāthapiṇḍiko seṭṭhi. Anuyuttāti anugāmino sahāyā. Teva sandhāya vadati. ‘‘Sivako amanusso’’ti apare. Na kevalaṃ ‘‘anuyuttāpi me atthi, kasmā bhāyāmī’’ti evaṃ sūro ahosi? Atha kho buddhagatāya tikkhavisadasabhāvena sabbaṃ parissayaṃ madditvāpi agamāsīti dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Pakkhandanalakkhaṇā hi saddhā, tāya yuttako sappurisopi saddhammaguṇavasena sabbaṃ parissayaṃ madditvā pakkhandatīti daṭṭhabbaṃ.
他具备一切欲乐圆满、慷慨舍施的戒德、崇高的志向、想拔除他人痛苦的心愿、谋求他人利益、随喜他人成就等种种伟大功德,又恒常不断地给无依无靠的人布施食物,因此得到了“给孤独”这个名字。所谓“这样说”,就是他说:“来吧,须达多!”巴利
Sabbakāmasamiddhatā pariccāgasīlatā uḷārajjhāsayatā paradukkhāpanayakāmatā paresaṃ hitesitā parasampattipamodanāti evamādīnaṃ mahāguṇānaṃ vasena niccakālaṃ anāthānaṃ piṇḍadāyakattā ‘‘anāthapiṇḍiko’’ti evaṃ uppannaṃ nāmaṃ. Evamāhāti ‘‘ehi sudattā’’ti evaṃ āha.
“以烦恼的完全寂灭”是指一切贪等烦恼的彻底止息。“烦恼的止息”是指通过最上之道证得一切烦恼的彻底止息。“次第论”是指布施等论说。它因为需要按次第来讲说,所以被称为“次第论”。针对这一点而说:“那时,世尊讲了次第论,即:布施论、持戒论、生天论,以及诸欲的过患、卑下、染污,和出离的利益。”(小品305)“在顶点”是指在次第论之上,更进一步。“开示了四圣谛”,就像大长者被安立在以千种方式庄严的入流果中那样,世尊分别辨明流转与还灭及其原因,而开示了四圣谛。巴利
Kilesaparinibbānenāti sabbaso rāgādikilesavūpasamena. Kilesavūpasamanti sabbaso sabbesaṃ kilesānaṃ vūpasamaṃ aggamaggena patvā. Anupubbikathanti dānādikathaṃ. Sā hi anupubbena kathetabbattā ‘‘anupubbikathā’’ti vuccati. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesī’’ti (cūḷava. 305). Matthaketi anupubbikathāya upari parato. Cattāri saccāni pakāsesīti yathā mahāseṭṭhi sahassanayapaṭimaṇḍite sotāpattiphale patiṭṭhāti, evaṃ pavattinivattiyo saha hetunā vibhajanto cattāri ariyasaccāni pakāsesīti.
第九 第一白净经的注释巴利
9. Paṭhamasukkāsuttavaṇṇanā
243 243.“Rathika”指的是道路。“Gahetvā”意思是去了之后。“Siṅghāṭaka”在其他地方是指三角形的路,但这里说的是“四衢”。关于“Madhupīkā”:这里用“蜜”这个词是指一种特别的蜜,所以说“就像喝了香蜜一样”。因为一般性的词可以用来表达特殊含义,所以“香蜜”就是指一种极其甘甜、令人陶醉的特殊蜜。因此说“失去知觉,就那样躺着”。巴利
243.Rathikanti racchaṃ. Gahetvāti gantvā. Siṅghāṭakanti aññattha tikoṇā racchā vuccati. Idha pana ‘‘catukka’’nti vuttaṃ. ‘‘Madhupīkā’’ti ettha madhu-saddena madhuviseso vuccatīti āha ‘‘gandhamadhupānaṃ pītā viyā’’ti. Sāmaññajotanā hi visese tiṭṭhatīti gandhamadhūti ca ativiya madhuro madaniyo eko madhuviseso. Tenāha ‘‘asaññī hutvā sayatevā’’ti.
“不应抗拒、不应去除”就是不可抗拒。因此他说“因为外来的……”等。凡是能带来寂静与殊胜状态、不需浇灌的,就是“不需调配”。正因如此,也叫“未掺杂”。“有营养的”:因为像大家公认有营养的东西那样,所以说“有营养的”。因此他说“犹如……”等。“法性”是指仅依其自性。它是甘甜、可意的。“犹如饮用”:仿佛苏卡比丘尼把正法甘露之味送到自己跟前,盛满耳掌而倾注进去。所谓“从雨云而来”,就是雨云。巴利
Na paṭivānīyaṃ na apanetabbanti appaṭivānīyaṃ. Tenāha ‘‘bāhirakañhī’’tiādi. Yaṃ kiñci santapaṇītabhāvāvahaṃ na secananti asecanakaṃ. Tato eva anāsittakaṃ. Ojavantanti bahusammataojavantasadisatāya ojavantaṃ. Tenāha ‘‘yathā hī’’tiādi. Dhammatāyāti attano sabhāveneva. Madhuro iṭṭho. Pivantī viyāti sukkāya bhikkhuniyā upanīyamānaṃ saddhammāmatarasaṃ attano sotañjaliṃ pūretvā odahantīva. Valāhakato āgataṃ valāhakaṃ.
第十部《第二白净经》的注释巴利
10. Dutiyasukkāsuttavaṇṇanā
244 向具足戒者布施食物给已解脱一切结缚、最上应供的白净长老尼,确实能产生很多福德。巴利
244.Bahuṃ vata puññaṃ pasavati sabbaganthavimuttiyā sīlasamannāgatena aggadakkhiṇeyyāya sukkāya theriyā bhojanassa dinnattā.
11. 吉拉经的注释巴利
11. Cīrāsuttavaṇṇanā
245 第十一经的内容本身很清楚,和第十经相似。不过,那里是近事男带来的食物,而这里说的是布施袈裟,这就是唯一的差别。巴利
245.Ekādasamaṃ uttānameva dasamena sadisattā. Tattha hi bhojanaṃ upāsakassa ābhataṃ, idha cīvaradānanti ayameva viseso.
12. 《阿罗婆迦经》的注释巴利
12. Āḷavakasuttavaṇṇanā
246 246.“阿罗毗”一词,因为词性是阴性,所以既指那个国家,也指那座城。即使指的是国家,这里也不用复数,因为没有那样的惯用法。“那个住处”,就是阿罗婆迦夜叉的住处。“在那里”,就是在阿罗婆迦夜叉的住处里。“那时,阿罗婆迦夜叉来到世尊那里”——就是经文里那一句所在的地方。“这是次第说法”,就是现在正在说的、按顺序讲下来的话。“阿罗毗的主宰”就是阿罗婆,也叫阿罗婆迦,说的是国王。他有时为了击退盗贼,有时为了显示勇气和力量而阻止敌王,有时为了运用相术等适当手段而作努力。因为鹿群在那里居住、栖息、呼吸,所以名为“鹿园”的园林获得了“鹿苑”的名称。“他的”:就是国王的。“鹿”:一只雌鹿。“三由旬”:表示极远关系的宾格。“如入水而立”:如疲劳者入水而立时无法呼吸,此亦如是而立。“根”:近处。夜叉一见到国王,国王就生起恐惧、惊慌、大腿僵直,因此国王无法逃跑。因此说“前来吃掉”。那时国王把切成两半的鹿给了夜叉,想要解救自己。夜叉说:“难道从鹿落入我手之时起,鹿就是我的所有物了吗?在那里,你把自己的解救说成是什么‘这是诡计’呢?”于是不放国王。那时国王对他作了那样的承诺。因此说“国王与他一起”等。未入住处:未入我的住处。未得允许:未被进入者(作为主人)所允许。以此显示:他进入了那里,现在得到那样的人允许,我可以吃。巴利
246.Āḷaviyanti itthiliṅgavasena taṃ raṭṭhampi nagarampi vuccati. Raṭṭhe adhippetepi na ettha bahuvacanaṃ tathāruḷhiyā abhāvato. Tañca bhavananti tañca āḷavakassa yakkhassa bhavanaṃ. Tatthāti āḷavakassa bhavane. ‘‘Atha kho āḷavako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkamī’’ti ettha tasmiṃ pāṭhapadese. Ayamanupubbikathāti ayaṃ idāni vuccamānā anupubbato āgatā kathā. Āḷaviyā issaroti āḷavo, āḷavakoti ca rājā vutto. Kadāci corapaṭibāhanatthaṃ, kadāci ussāhasattivibhāvanavasena paṭirājanisedhanatthaṃ, kadāci lakkhayogyaviniyogavasena byāyāmakaraṇatthañca. Migānaṃ vananato vasanato vānato vā ‘‘migavā’’ti laddhasamaññaṃ migavaṃ. Tassevāti rañño eva. Migoti eko eṇimigo. Tiyojananti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Udakaṃ viya pavisitvā ṭhitanti yathā parissamappatto udakaṃ pavisitvā ṭhito nirassāso hoti, evaṃ viya ṭhitaṃ. Mūlanti samīpaṃ. Yakkhaṃ disvāva rañño bhayaṃ chambhitattaṃ ūrutthambhaṃ ahosi, tasmā rājā palāyituṃ nāsakkhi. Tena vuttaṃ ‘‘khādituṃ upagato’’ti. Atha rājā dvidhā chinnaṃ migaṃ datvā attānaṃ mocetukāmo ahosi. Yakkho ‘‘nanu mama hatthagatakālato paṭṭhāya migopi mama santako, tattha kinnāma te kerāṭiyamidaṃ datvā attano mocana’’nti rājānaṃ na muñci. Atha rājā tassa tādisaṃ paṭiññātaṃ akāsi. Tena vuttaṃ ‘‘rājā tena saddhi’’ntiādi. Bhavanaṃ anupagatanti idaṃ mama bhavanaṃ anupagataṃ. Ananuññātanti upagatena sāmibhūtena ananuññātañca. Etena upagataṃ taṃ, idāni tādisena anuññātañca khādituṃ labhāmīti dasseti.
Maccupathe 就是死亡所行的范围。因为已经接近死亡,所以这样说。巴利
Maccupatheti maccugocare. Āsannamaraṇatāya evamāhaṃsu.
把那个阿罗婆迦王子带上之后就离开了,这是句子的连接方式。那位国王的大王后,说的就是阿罗婆迦王子的母亲。而“成千的后妃们哀号哭泣”这句话,应当转换过来理解。巴利
Taṃ āḷavakakumāraṃ ādāya pakkamiṃsūti yojanā. Tassa rañño mahesī āḷavakakumārassa mātāti vuttā. Devisahassānaṃ vippalapantīnanti vacanaṃ pariṇāmetabbaṃ.
说法结束时:世尊调伏了夜叉之后,返回并坐在城门附近的树根下,为包括国王在内的大众说法,就在这场说法结束的时候。“彼”指世尊。“就在自己的宫殿里”,就是在那座天宫之中。世尊也用平常的肉眼就看见了,因为那位天子就化生在榕树上方。巴利
Desanāpariyosāneti yakkhaṃ dametvā paccāgantvā nagaradvārasamīpe rukkhamūle nisinnena bhagavatā sarājikāya mahatiyā parisāya desitadesanāya pariyosāne. Soti bhagavā. Bhavane evāti vimāne eva. Bhagavāpi passati pakaticakkhunāva nigrodhassa upari nibbattattā.
这里说的是“想要激怒他”这句话里的内容。“他们”指萨多耆利和雪山两位夜叉。五大观照,是观照时间、洲、地方、家族、母亲和寿命的范围。“寒去、暑退”等,是《佛种姓》中提到的三十二种前兆。三处,指腰部、衣服下摆和耳朵这三处。“声”指旷野夜叉发出的呼喊声。巴利
Tatrāti tasmiṃ ‘‘rosetukāmatāyā’’ti vacane. Tesanti sātāgirihemavatānaṃ. Kāladīpadesakulajanettiāyuppamāṇavisayaṃ pañcamahāvilokitaṃ. ‘‘Sītaṃ byapagataṃ hoti, uṇhañca upasammatī’’tiādinā (bu. vaṃ. 2.83) āgatāni dvattiṃsa pubbanimittāni. Kaṭippadesavatthikosakaṇṇato tidhā. Saddoti āḷavakassa ugghositasaddo.
借着这个因缘,为了说明在遍满整个赡部洲传开的另外三种声音中,旷野夜叉的呼喊声也像这些声音一样,所以说了“四种”等话。“退失”:指正在衰退、减损的时候。巴利
Iminā pasaṅgena sakalajambudīpaṃ byāpetvā pavatte aparepi tayo sadde yathā ete, evaṃ āḷavakassa ugghositasaddopīti dassetuṃ ‘‘cattāro’’tiādi vuttaṃ. Osakkanteti parihāyamāne.
“粉碎者”这个说法,是就它有能力粉碎而言才这么说的,并不是说真的发生了粉碎这件事。所以接着才说“不要对任何人……”等等。“乃至只有一滴露珠那么一点”:意思是哪怕只有一滴露珠落下的那么一点点。“剃刀锋般的箭”:就是箭。巴利
Cuṇṇentāti cuṇṇetuṃ samatthataṃ sandhāya vuttaṃ, na pana cuṇṇanavasena vuttaṃ. Tenāha ‘‘mā kassacī’’tiādi. Ussāvabindumattampīti ussāvapatanamattampi. Khurappaṃ sallaṃ.
“最上”是指以不可战胜、无法被阻挡而最为殊胜。“布武器”是指能起到武器作用的上衣布料。据说,这些是帝释等凭借功德之力化现出来的武器,具有无可阻挡的光威,能摧毁敌对者,而自身不会被毁坏。因此才说“如果……”等。巴利
Seṭṭhānīti ajeyyena appaṭihatabhāvena uttamāni. Dussāvudhanti āvudhakiccakaraṃ uttariyaṃ dussaṃ. Imāni kira sakkādīnaṃ puññānubhāvena nibbattāni appaṭihatappabhāvāni paṭipakkhavidhamanayuttāni avajjhāni āvudhāni. Tenāha ‘‘yadi hī’’tiādi.
就像雷电轮一样,就像雷电的圆环一样。巴利
Asanivicakkaṃ viyāti asanimaṇḍalaṃ viya.
胆就是水蛇的胆。应散布就是应洒出去。容易就是容易做到。为了使心变得柔软并确立,就是为了让自己的心变得柔软,从而在心中确立。巴利
Pittanti alagaddapittaṃ. Bhindeyyāti āsiñceyya. Sukhanti sukaraṃ. Mudubhūtacittavavatthānakaraṇatthanti mudubhūtaṃ attano citte vavatthānassa karaṇatthaṃ.
当这样说时,也就是当这样说“我确实不是”的时候。在世尊的教法住立之时,亲近并学习,亲近世尊并学习,这就叫学习,所以说“他们向迦叶学习”。所问的问题,是指由正自觉者所问的问题。因为是在佛陀的领域内被问的问题,所以它们只属于佛陀的领域。巴利
Evaṃ vutteti ‘‘na khvāha’’nti evaṃ vutte. Bhagavato sāsane ṭhite payirupāsitvā uggahitaṃ bhagavantaṃ payirūpāsitvā uggahitameva nāmāti āha ‘‘kassapaṃ…pe... uggahesu’’nti. Puṭṭhapañhāti sammāsambuddhena puṭṭhapañhā. Yasmā buddhavisaye puṭṭhapañhā, tasmā buddhavisayāva honti.
“拒绝后”是指:因为用言语根本做不到,所以拒绝。由于连读的关系,“Yadākaṅkhasī”(当你希望时)被解释成“yadi ākaṅkhasī”(如果你希望)。这是表示:先听完你的问题,然后他们会回答。因此说了“不是我的”等话。在第二种读法中,da-音是连读形成的,所以说“yaṃ ākaṅkhasī”(你所希望的)。这里并不是说“问吧,贤友,听完我就知道了”,而是因为遍知佛陀的话没有任何限定、遍及一切,所以说“一切你……”等。巴利
Paṭisedhetvāti vācāya asakkuṇeyyabhāveneva paṭisedhetvā. ‘‘Yadākaṅkhasī’’ti padasandhivasena niddesoti āha ‘‘yadi ākaṅkhasī’’ti. Tena tuyhaṃ pucchaṃ tāva sutvā vissajjessanti dasseti. Tenāha ‘‘na me’’tiādi. Dutiyavikappe da-kāro padasandhikaroti āha ‘‘yaṃ ākaṅkhasī’’ti. ‘‘Puccha, āvuso, sutvā jānissāmī’’ti avatvā sabbaññubuddhassa aniyametvā vacanaṃ sabbavisayaṃ hotīti āha ‘‘sabbaṃ te’’tiādi.
“Kiṃsū”在这里是问“到底什么”,sū表示疑惑,意思是“究竟是什么?”。“Idha”指在这个世间。因此,“财富”:因为能带来欢喜,所以叫财富。“善作”就是好好恭敬地做。“乐”是令人满意的果报。为了指出其中哪个是根本,就说了“身心的愉悦”等等。因为等流果通过领受它就已经被包含在内了。“Appetī”是使到达的意思。tara这个词表示殊胜之义,所以说“极其美味”。对于那些被称为味的可意贪等法。以什么方式?这是对kathaṃ这个词的解释。“如何生活”:如果这是一个复合词,就是把kathā加上鼻音,所以说“为了偈颂组合的顺畅”等等。巴利
Kiṃsūti ettha kinti pucchāyaṃ, sūti saṃsaye, kiṃ nūti attho? Idhāti imasmiṃ loke. Tasmā vittanti yasmā vittikaraṇato vittaṃ. Sukatanti suṭṭhu sakkaccaṃ kataṃ. Sukhanti iṭṭhaphalaṃ. Tattha yaṃ padhānaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘kāyikacetasikaṃ sāta’’ntiādi vuttaṃ. Nissandaphalañhi taggahaṇena gahitameva hoti. Appetīti pāpeti. Atisayatthajotano tara-saddoti āha ‘‘atisayena sādū’’ti. Rasasaññitāya iṭṭhānaṃ rāgādidhammānaṃ. Kena pakārenāti kathaṃ-saddassa atthamāha. Kathaṃjīvinti yadi samāsapadametaṃ, ‘‘katha’’nti sānunāsikā katāti āha ‘‘gāthābandhasukhattha’’ntiādi.
信在这里就是财富,这是用部分来显示整体,就像用大海和山来指代整体一样。iti这个词应当理解为“等等”的意思。为了结合原因和譬喻来说明“因为能带来欢喜所以是财富”这个已经说过的含义,才说了“正如”等话。因此,由于能带来快乐、排除痛苦、消除贫穷、是获得珍宝的原因、以及能带来世间的延续,所以信就是财富,就像金银等一样。因此说“这样”等。难道思和正见等不会带来更殊胜的异熟乐吗?那为什么说是信带来的呢?因为信是先行者的本质。因此说“对于以信为先导而修行的人”。而且这一点也应当结合其余各句来理解。巴利
Saddhīdha vittanti ekadesena samudāyadassanaṃ samuddapabbatanidassanaṃ viya. Iti-saddo ādiattho daṭṭhabbo. ‘‘Vittikaraṇato vitta’’nti vuttamatthaṃ sandhāya hetūpamāhi yojetvā dassetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. Tena sukhāvahanato, dukkhapaṭibāhanato, dāliddiyūpasamanato, ratanapaṭilābhahetuto, lokasantatiāvahanato ca saddhā vittaṃ yathā taṃ hiraññasuvaṇṇādīni. Tenāha ‘‘eva’’ntiādi. Nanu cetanā sammādiṭṭhiādayo ca sātisayaṃ vipākasukhaṃ āvahanti, taṃ kathaṃ saddhā āvahatīti? Saddhādhurabhāvasabhāvato. Tenāha ‘‘saddhādhurena paṭipannāna’’nti. Tassa ca sesapadesupi yojetabbaṃ.
现在,为了说明“金银等财宝只是信财的比喻,那是低劣的,只有信财本身才是殊胜的”,以及说明巴利圣典中取了“最胜”这个词,所以说了“然而因为”等话。能跟着去到后世,所以叫“随行”。不和其他人共有,所以叫“不共”。它是一切成就的因,也就是一切戒成就等世间和出世间成就的因。如果以不正确的方式修行,它就成了没有意义的东西。因此,因为它是随行的、不共的、是一切成就的因,又以金银等财宝为根源,所以只有信财才是最胜的。这是以最显著的方式来解说,就像说“天人师”那样。巴利
Idāni yaṃ hiraññasuvaṇṇādi saddhāvittassa opammaṃ, taṃ hīnaṃ, saddhāvittameva uttamanti pāḷiyaṃ seṭṭhaggahaṇaṃ katanti dassetuṃ ‘‘yasmā panā’’tiādi vuttaṃ. Paralokaṃ gataṃ anugacchatīti anugāmikaṃ. Aññehi na sādhāraṇanti anaññasādhāraṇaṃ. Sabbasampattihetūti sabbāsaṃ sīlasampadādīnaṃ lokiyalokuttarānaṃ sampattīnaṃ hetu. Anatthāya hoti anupāyapaṭipattito. Tasmā anugāmikattā. Anaññasādhāraṇattā sabbasampattihetubhāvato hiraññādivittanidānattā ca saddhāvittameva seṭṭhaṃ. Ukkaṭṭhaparicchedadesanā yathā ‘‘satthā devamanussāna’’nti.
“十善法”这个说法,只涵盖了一部分布施等法,并没有涵盖全部。为了把没涵盖的也收进来,所以又说“或是布施、持戒、修行的法”。“乐”这个说法,是对三种乐的统称。为了依人的差别来显示它所得到的殊胜,就说“须那长者……带来”。那位莲花天妃的儿子,名叫大莲花的国王,享受了像天界之乐一样的王位之乐,后来成为独觉佛,体验了涅槃之乐。以他作为例证,就说“像大莲花等人那样,也带来涅槃之乐”。巴利
‘‘Dasakusaladhammo’’ti iminā ekaccānaṃyeva dānādidhammānaṃ saṅgaho, na sabbesanti asaṅgahitasaṅgaṇhanatthaṃ ‘‘dānasīlabhāvanādhammo vā’’ti vuttaṃ. ‘‘Sukha’’nti tividhassapi sukhassa sādhāraṇaggahaṇametanti taṃ savisesaladdhaṃ puggalavasena dassento ‘‘soṇaseṭṭhi…pe… āvahatī’’ti āha. Yo so padumavatiyā deviyā putto mahāpadumo nāma rājā dibbasukhasadisaṃ rajjasukhamanubhavitvā pacchā paccekabuddho hutvā nibbānasukhamanubhavi, taṃ nidassanabhāvena gahetvā āha ‘‘mahāpadumādīnaṃ viya nibbānasukhañca āvahatī’’ti.
按照提取义理的方式解释“谛”这个词时,说“它出现在多种含义中”。在“语谛”中可以看到“谛”这个词,因为说了“bhaṇe”(说)的缘故,这就是其意图。在“离谛”中也可以看到。确实,安住在远离中的沙门婆罗门被称为“立于谛”。执取“只有这是谛,其他都是虚妄”这种生起的方式,依此而见的本身就是谛,即“见谛”。在这个见谛中可以看到“谛”这个词——这样连接。“婆罗门谛”指最胜梵的谛,也就是《四集》中所说的:“一切众生不应被杀,一切欲是无常的,一切存在是无常的,我在任何地方对任何人的任何东西都不执为所有”等等。最胜的真实之谛是涅槃。“纳入内”就是含摄其中。与它们一起的信,意思是连胜义谛也因极其美妙而受到珍爱。“由于谁的威力”:即由于那个语谛的威力。巴利
Atthuddhāranayena saccasaddaṃ saṃvaṇṇento ‘‘anekesu atthesu dissatī’’ti āha. Vācāsacce dissati saccasaddo ‘‘bhaṇe’’ti vuttattāti adhippāyo. Viratisacce dissati. Veramaṇīsu hi patiṭṭhitā samaṇabrāhmaṇā ‘‘sacce ṭhitā’’ti vuccanti. Attākārampi vatthuṃ idameva saccaṃ moghamaññanti pavattiyākāraṃ upādāya diṭṭhi eva saccanti diṭṭhisaccaṃ, tasmiṃ diṭṭhisacce dissatīti yojanā. Brāhmaṇasaccānīti paramatthabrahmānaṃ saccāni, yāni ‘‘sabbe pāṇā avajjhā, sabbe kāmā aniccā, sabbe bhavā aniccā, nāhaṃ kvacani kassaci kiñcanatasmi’’ntiādinā (a. ni. 4.185) catukkanipāte āgatāni. Paramatthabhūtaṃ saccaṃ nibbānaṃ. Abbhantaraṃ katvāti antogadhameva katvā, tehi saddhinti attho paramatthasaccānampi sādutarattā. Yassānubhāvenāti yassa vācāsaccassa ānubhāvena.
在水面上奔跑:说的是在水面上不被沉没、像在地上一样奔跑行走,就像摩诃劫宾那王那样。智者以真实语消除毒害,就像黑岛等人那样。以真实语:就像《鱼本生》中菩萨以真实语让天降雨打雷。立于真实:指三位菩萨都安住于离真实和语真实。寂灭:就是向往涅槃。极为妙味:因为它能带来更持续、更可爱的果报。巴利
Udakamhi dhāvatīti udakapiṭṭhiyaṃ abhijjamānāyaṃ pathaviyā viya dhāvati gacchati mahākappinarājā viya. Visampi saccena hananti paṇḍitāti kaṇhadīpāyanādayo viya. Saccenāti macchajātake bodhisattassa viya saccena devo thanayaṃ pavassati. Sacce ṭhitāti viratisacce vācāsacce ca ṭhitā tayopi bodhisattā. Nibbutinti nibbānaṃ patthayanti. Sādutaranti sātataraṃ iṭṭhataravipākadānato.
“诸味中”这一说法,是在表达简择含义时用的属格。有人会认为,简择并不需要靠“某人从某处、以某种方式”这样的说法来成立,为了说明这一点,就说了“这些”等话。因此,涅槃是依于一切味的总集,以它更为殊胜的美味这一特点而被简择出来的。这里的连接是:“这些被称为……。”“可尝的法”,是指应当用舌头去尝的法。味处就是味,所以说“根味、蕴味”等等。“果味”,就是果实的味,意思是把果实压榨、加热之后所应取得的味。“无味者”,是指没有行持的本质。由于贪著于色的滋味而生起的乐法,就是色味。声味等等也是这样。“声味”,是由言辞音声所产生的味。“解脱味”,是具足解脱的味。“义味”,是由于通达义而生起的乐,就是义味;法味也应当这样理解。在“色行”等说法中,是以对味的摄取来说果味。因为那既是果的色,又由于可以品尝、可以享受而成为味,所以叫“色味”。而行持则因为能带来和谐之味,所以被称为“味”。“谛确实”这里的“确实”是表示决定意义的不变词,决定意义就是简择,所以说“只有谛才是最殊胜的美味”等等。它能滋养身体,不能滋养心。难道因为它能带来乐,所以也能滋养心吗?不是,因为乐是依于身体得到滋养才生起的。以离真实和语真实来说,这是就真实的特殊意义而说成就。它能滋养心,是因为在语句所表达的离语真实中,以谛味存在时,依止、观等能使心得到滋养,所以这里取的是道与果的功德。它又带来无染污的乐,因为它依于还灭。所谓“解脱味”,说的是果的乐,或者也指涅槃的乐。所谓“胜义谛味”,就是涅槃味。因此,它也被称为“不变坏味、令人安稳味”。由于被它熏修的缘故,这是为了显示解脱味更为殊胜。即便如此,通过“由于被解脱味熏修”这句话,仍然表明解脱味或胜义谛味是更殊胜的美味。它是达成那胜义谛的方法。依于义和法,也就是依于果和因,所以义味和法味是美味的;但比这更美味的,还是胜义谛本身,这就是这里的意趣。巴利
Rasānanti niddhāraṇatthe sāmivacanaṃ. Niddhāraṇañca koci kutoci kenaci imanti kassaci vacanaṃ na sādhetīti dassento ‘‘ye ime’’tiādimāha. Tena hi nibbānaṃ rasasamudāyato sādutaratāvisesena niddhārīyati. Tattha ye ime vuccantīti yojanā. Sāyanīyadhammāti jivhāya sāyitabbā dhammā. Rasāyatanaṃ rasoti āha ‘‘mūlaraso khandharaso’’tiādi. Phalarasanti phalassa rasaṃ, phalaṃ pīḷetvā tāpetvā gahetabbarasanti attho. Arasarūpoti ācārarahitasabhāvo. Rūpassa assādanavasena uppajjanakasukhadhammā rūparasā. Esa nayo saddarasādīsu. Saddarasoti byañjanasambhūto raso. Vimuttirasoti vimuttisampattiko raso. Attharasoti atthassa paṭivijjhanavasena uppajjanakasukhaṃ attharaso, tathā dhammaraso veditabbo. Rūpācārātiādīsu rasaggahaṇena phalarasaṃ vadati. So hi phalassa rūpo ca, rasitabbato āsādetabbato raso cāti ‘‘rūparaso’’ti vuccati. Ācāro pana sāmaggīrasahetutāya ‘‘raso’’ti vutto. Saccaṃ haveti ettha haveti ekaṃsatthe nipāto, ekaṃsattho ca avadhāraṇamevāti āha ‘‘saccameva sādutara’’ntiādi. Sarīramupabrūhenti, na cittaṃ. Nanu ca sukhuppattipayojanattā cittampi upabrūhentīti? Na, sukhassa sarīrabrūhanaṃ paṭicca uppannattā. Viratisaccavācāti saccavisesena sampajjanaṃ vadati. Cittamupabrūheti padālikāya virativācāya saccarase sati samathavipassanādīhi cittaparibrūhanassa sambhavato maggaphalānisaṃsaṃ gaṇhāti. Asaṃkilesikañca sukhamāvahati vivaṭṭasannissitattā. Vimuttirasoti phalasukhaṃ vadati nibbānasukhampi vā. Paramatthasaccaraso nāma nibbānaraso. Tathā hi taṃ ‘‘accutirasaṃ assāsakaraṇarasa’’ntipi vuccati. Tena paribhāvitattāti vimuttirasassa sādutarabhāvadassanatthaṃ. Evaṃ santepi ‘‘vimuttirasaparibhāvitattā’’ti etena kāmaṃ vimuttiraso vā paramatthasaccaraso vā sādutararasāti dasseti. Tadadhigamūpāyabhūtanti tassa paramatthasaccassa adhigamūpāyabhūtaṃ. Atthañca dhammañcāti phalañca kāraṇañca nissāya pavattito attharasā dhammarasā ca sādū, tatopi paramatthasaccameva sādurasanti adhippāyo.
不了知出世间义和世间义的人,是盲人;只了知世间义的人,是独眼人;两者都了知的人,是双眼人。不了知利他和自利的人,是盲人;只了知自利的人,是独眼人;自他二利都了知的人,是双眼人。这样的双眼人,是以智慧过活的人。接着,为了按在家人和出家人来分别说明,经中说“gahaṭṭho vā”(或在家人)等。经文的连接是:圆满成就了在家的修行之后。这里的“成就”,就是完成、圆满的意思。巴利
Lokuttaraṃ lokiyañca atthaṃ ajānanto andho, lokiyatthameva jānanto ekacakkhu, ubhayaṃ jānanto dvicakkhu. Parahitaṃ attahitañca ajānanto andho, attahitameva jānanto ekacakkhu, ubhayatthaṃ jānanto dvicakkhu. So dvicakkhupuggalo paññājīvī. Taṃ pana gahaṭṭhapabbajitavasena vibhajitvā dassetuṃ ‘‘gahaṭṭho vā’’tiādi vuttaṃ. Gahaṭṭhapaṭipadaṃ ārādhetvā cāti yojanā. Ārādhetvāti ca sādhetvāti attho.
“以先前那个方法”是指以迦叶正自觉者所开示的那个方法。“即使”这个词是表示许可和开显的助词。它许可什么呢?偈颂四句所表达的义理中,只要有一义成立,它就许可其余诸义也同样成立。所以他说:“若人于四种流……略……得以清净。”它在开显什么呢?有些人因为恶法势力强盛,无法成就度越暴流等,它就以与他们恶法相对立的诸法毫无疑惑地呈现出来,作为开显。所以他说:“虽然如此……”等。“度越暴流”是指度越暴流的修行实践。“不信者”是指正在这样修行,却不相信依此修行能度越暴流的人。“不跃入”是指不被以跃入为特征的信所推动,也就是不深入进去。“以心的放逸”是指以随心所欲的方式舍弃、放纵心。放逸者就是陷入放逸的人。“就在那里面”是指就在那些欲之中。因为被系缚,所以是执著的。混杂就是被掺杂。因此,“所以”一词是把前面所说的四种义作为理由来回指。“它的对立面”是指不信等的对立面,也就是信等,因为信等正是在那里生起的。巴利
Purimanayenevāti kassapasammāsambuddhavissajjitanayeneva. Kiñcāpīti anujānanasandassanatthe nipāto. Kiṃ anujānātīti? Gāthāya catūhi padehi vuttesu atthesu ekassa atthassa siddhiyaṃ itaresampi siddhiṃ anujānāti. Tenāha ‘‘yo catubbidhamoghaṃ…pe… parisujjhatī’’ti. Kiṃ sandassetīti? Yesaṃ pāpadhammānaṃ balavabhāvena oghataraṇādi na sijjhati, tesaṃ paṭipakkhānaṃ nissandehavasena sandassanaṃ. Tenāha ‘‘evaṃ santepī’’tiādi. Oghataraṇanti oghataraṇapaṭipattiṃ. Asaddahantoti evaṃ paṭipajjanto imāya paṭipattiyā oghaṃ taratīti na saddahanto. Na pakkhandatīti pakkhandanalakkhaṇāya saddhāya na ugghāṭīyatīti na otarati. Cittavossaggenāti yathākāmācāravasena cittassa vossajjanena. Pamatto pamādaṃ āpanno. Tatthevāti kāmesu eva. Visattattā laggattā. Vokiṇṇoti visevito. Tasmāti vuttassa catubbidhassapi atthassa hetubhāvena paccāmasanaṃ. Tappaṭipakkhanti assaddhiyādīnaṃ paṭipakkhaṃ saddhādīnaṃ okāsattā.
“以此”是和偈颂里“此句”相关联的。亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行,这些是证得入流道之支分的直接原因,所以他说“信根是入流支分的立足处”。这确实说过:“由信而生的人前去亲近,前去亲近的人恭敬承事,恭敬承事的人倾耳倾听,倾耳倾听的人听闻法”等等。“以此度越见流”就是度越见流,也就是对见流的度越。这里虽然说的是“度越暴流”,但因为见流已被度越这件事是决定性的,把正在发生或接近发生的事当作正在发生来说也是合适的,所以说“也开显入流者”。这个道理在其余几项上也一样。由于见、疑等对修行之道构成障碍的恶法已被彻底断除,所以入流者……中略……具备不放逸。如果只说“入流……中略……度越”,那么“仅一次来到此世间”也可能被包含进去,为了排除这个意思,所以说“证得后……中略……剩余者”。难道因为说了“剩余者”,由入流道尚未度越的全部有流事物就已经被包含了吗?不是的,因为那些应由上面两道来度越的,是就其后断除两种(欲流与有流)来说的。他也避开了被非难的范围,说:“这样,这个非难在自己的范围内是站不住的。”由于欲想从无始以来就存在,度越欲流必须以极大的精进才能成就,所以说“以精进”。即证得了第三道。欲流的事物就是“欲流事物”,即与欲功德一起的一切欲有。被称为欲流,就是名为欲流。以渴爱之义为欲,这欲就是苦,所以是“欲苦”。以味著之义为欲,这欲就是想的对象,所以是“欲想”;由于已被完全断除,欲想已离去,具有这种状态,所以是“离欲想”。因为是一切贪等垢秽的根本,特别使众生的相续具有染污的性质,所以是至极的垢,即“最上垢”,也就是无明。因此世尊说:“无明是最上垢。”巴利
Etāyāti gāthāyaṃ iminā padenāti sambandho. Sappurisasaṃsevo saddhammassavanaṃ yonisomanasikāro dhammānudhammapaṭipattīti imesaṃ sotāpattimaggādhigamassa aṅgānaṃ āsannakāraṇaṃ saddhindriyanti āha ‘‘sotāpattiyaṅgapadaṭṭhānaṃ saddhindriya’’nti. Vuttañhetaṃ – ‘‘saddhājāto upasaṅkamati , upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṃ odahati, ohitasoto dhammaṃ suṇātī’’tiādi (ma. ni. 2.183, 432). Diṭṭhoghaṃ tarati etenāti diṭṭhoghataraṇaṃ, diṭṭhoghassa taraṇaṃ. Kāmañcettha ‘‘tarati ogha’’nti vuttaṃ, vattamānasamīpepi pana vattamānaṃ viya voharaṇaṃ yuttaṃ diṭṭhoghassa tiṇṇabhāvassa ekantikattāti ‘‘sotāpannañca pakāsetī’’ti vuttaṃ. Esa nayo sesesupi. Diṭṭhivicikicchādipaṭipattantarāyakarānaṃ pāpadhammānaṃ samucchinnattā sotāpanno…pe… appamādena samannāgato. ‘‘Sotāpatti…pe… taratī’’ti ettake vutte sakideva imassa lokassa āgamanampi gahitaṃ siyāti tannivattanatthaṃ ‘‘ārādhetvā…pe… avasesa’’nti vuttaṃ. Nanu ‘‘avasesa’’nti vuttattā sotāpattimaggena atiṇṇaṃ anavasesaṃ bhavoghavatthu gahitameva siyāti? Na, upari dvīhi maggehi taritabbānaṃ tesaṃ parato dvinnaṃ pahānavasena vuccamānattā. Apavādavisayampi pariharati – ‘‘evaṃ esā codanā attano visaye na patiṭṭhātī’’ti. Anādikālabhāvattā kāmasaññāya kāmoghataraṇaṃ mahatā eva vīriyena sādhetabbanti āha ‘‘vīriyenā’’ti. Tatiyaṃ maggaṃ ārādhetvā. Kāmoghassa vatthu kāmoghavatthu, kāmaguṇehi saddhiṃ sabbo kāmabhavo. Kāmoghasaññitanti kāmoghasaṅkhātaṃ. Kāmanaṭṭhena kāmo ca so dukkho cāti kāmadukkhaṃ. Assādanaṭṭhena kāmo eva saññāti kāmasaññā, sabbaso samucchinnattā vigatā kāmasaññā etissāti vigatakāmasaññā. Sabbesaṃ rāgādimalānaṃ mūlabhūtattā sattasantānassa visesato malīnasabhāvāpādanato paramaṃ ukkaṃsagataṃ malanti paramamalaṃ, avijjā. Tenāha bhagavā – ‘‘avijjāparamaṃ mala’’nti (dha. pa. 243).
把如上所说的“慧句”记在心里,就是“执取慧句”。借着这个因缘,凭自己的辩才来说,就像所有(圣者)共同受持的规则那样。所谓“于一切处”,就是指在五个地方。“对义理的提问”,就是问证得慧等义理的道理、原因。因此他说“因为这个人……”等等。“知晓慧等义”就是通过如实通达而成就的智,从自性上了知被称为慧财、称誉、善友、来世的义理。难道这个人不是已经超越了出世间入流道果的慧以及证得它的方便——世间慧而安住吗?那他为什么还要在那里问义理呢?这话没错,不过他想要进一步问定的道理,因为慧最为殊胜,而且他只用一分就已证得了它,所以就拿它作开头来问。“以何种道理……”等等,对义的解说在“在财等之中也是这个道理”里已经充分显示出来了。而在那里也有对义理提问的情况,这一点由“于一切处”这句话来说明。巴利
Paññāpadaṃ gahetvāti yathāvuttaṃ paññāpadaṃ hadaye ṭhapetvā. Tappasaṅgena attano paṭibhānena sabbehi viya uggahitaniyāmena. Sabbatthevāti pañcasupi ṭhānesu. Atthayuttipucchāti paññādiatthasamadhigamassa yuttiyā kāraṇassa pucchā. Tenāha ‘‘ayaṃ hī’’tiādi. Paññādiatthaṃ ñatvāti paññādhana-kitti-mitta-abhisamparāyasaṅkhātaṃ atthaṃ sarūpato saccapaṭivedhanipphādanena ñāṇena jānitvā. Nanu esa lokuttaraṃ sotāpattimaggaphalapaññaṃ tadadhigamūpāyaṃ lokiyapaññañca abhibhavitvā ṭhito, so kasmā tattha atthayuttiṃ pucchatīti? Saccametaṃ, upari pana samādhissa yuttiṃ pucchitukāmo paññāya seṭṭhabhāvato, tassa ca ekadeseneva adhigatattā tameva ādiṃ katvā pucchati. ‘‘Kāya yuttiyā’’tiādi atthavaṇṇanaṃ atidissati ‘‘esa nayo dhanādīsū’’ti. Tatthāpi atthayuttipucchābhāvo pana ‘‘sabbatthevā’’ti iminā vibhāvitoti.
通过信、乐于听闻、不放逸、勤勉这四种被称为因由的条件。以身善行等为区分,作为活命第八的戒体。以止与观为体,不加区分地只取菩提分法,所以说“于后时”。而差别意义上的菩提分法,特别是在出起观的时候也能获得。或者说“于前分”,指的是初阶观的时候。进而,联系到此前的修行资粮,又说“于后时”,意思是从那之后。“法”指行道之法。并非仅凭信仰就能获得慧,这是文句的关联方式。既然如此,为什么说“信仰者”呢?因此说“然而因为……”等。以“所说的意义是……”等语句,阐明已经说过的义理。为了显示并非仅凭乐于听闻就能获得慧,而是以不放逸获得慧,所以在经文中说“不放逸者、明智者”;为了揭示这个意义而说“如此……”等。巴利
Saddhāsussūsāappamādauṭṭhānasaṅkhātehi catūhi kāraṇehi. Kāyasucaritādibhedena ājīvaṭṭhamakasīlabhūtena. Samathavipassanābhūtena nippariyāyena bodhipakkhiye eva gaṇhanto ‘‘aparabhāge’’ti āha. Pariyāyabodhipakkhiyā pana visesato vuṭṭhānagāminivipassanākālepi labbhanti. Pubbabhāgeti vā taruṇavipassanākālaṃ. Tato pubbasādhanañca sandhāya ‘‘aparabhāge’’ti punāha, tato paranti attho. Dhammanti paṭipattidhammaṃ. Na saddhāmattakeneva paññaṃ labhatīti yojanā. Yadi evaṃ kasmā ‘‘saddahāno’’ti vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Kiṃ vuttaṃ hotītiādinā vuttameva atthaṃ vivarati. Na kevalaṃ sussūsāmattena paññāpaṭilābho, atha kho appamādena paññaṃ labhatīti dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘appamatto vicakkhaṇo’’ti vuttanti tadatthaṃ dassento ‘‘eva’’ntiādimāha.
现在,为了说明信等各自是获得慧的特殊条件,而说了“如此”这句话。“乐闻”就是想要听、愿意听的心。从实际含义来说,就是前去亲近善知识等行为。获得慧的方法,指的是教理之法。因此说“他听闻”。已经掌握的不让它忘失,因为不放逸确实具有念不流失的特征。所谓明智,不只是善于如实把握,更是能如实让慧透彻显现,所以说“使它广大”。现在,为了把获得慧的因由完整地展示出来,说了“以乐闻或……”等话。“他审查义理”,就是对所听闻的诸法,先审查经文和义理,然后从色与非色的区分入手,依自相与共相来审查、思择究竟义。“次第地”,就是这样达到知遍知之后,由度遍知依次将度遍知和断遍知推向圆满,沿着道的次第,亲证作为究竟真理的涅槃。巴利
Idāni saddhādīnaṃ paññāpaṭilābhassa taṃtaṃvisesapaccayāni nīharitvā dassetuṃ ‘‘eva’’nti vuttaṃ. Sussūsāyāti sotukāmatāya. Sā atthato upasaṅkamanādi. Paññādhigamūpāyanti pariyattidhammamāha. Tenāha ‘‘suṇātī’’ti. Gahitaṃ na pamussati, satiavippavāsalakkhaṇo hi appamādoti. Na kevalaṃ yāthāvato gahaṇakosallameva vicakkhaṇatā, atha kho yāthāvato paññāsampavedhanañcāti āha ‘‘vitthārikaṃ karotī’’ti. Idāni paññāpaṭilābhahetuṃ matthakaṃ pāpetvā dassetuṃ ‘‘sussūsāya vā’’tiādi vuttaṃ. Atthamupaparikkhatīti sutakatānaṃ dhammānaṃ pāḷiatthūpaparikkhāpubbakaṃ rūpārūpavibhāgaṃ paramatthaṃ salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca upaparikkhati vīmaṃsati. Anupubbenāti evaṃ ñātapariññaṃ patvā tīraṇapariññāya tato anukkamena tīraṇapariññaṃ pahānapariññañca matthakaṃ pāpento maggappaṭipāṭiyā paramatthasaccabhūtaṃ nibbānaṃ sacchikaroti.
把信等这四种原因推到顶点来开示,所以说道“不舍弃处所、时机等”。意思是说:在某个地方、某个时候、依靠某些同伴,应当完成某件事,想要自己有所长进的人,就不该越过这些处所、时机等,而应当先全面考察:“我现在住的是这个地方,现在是这个时候,这些人是朋友,这些人是敌人,这些是收入和支出,我自己在出身、家族、地方、能力、财富、随从等方面是这样;那件事现在该动手了,那件事现在还不该动手。”这样考察之后再去做。能这样做的人,对世间的财富来说,就是在做恰当的获取方法;对出世间的法来说,则要按持戒清净等来理解。因为要承担,像轭一样,所以叫“轭”,也就是负担。这里用省略后词的方式,以“轭”指持轭,也就是精进。这个人有这种殊胜的轭,所以叫“有轭者”。因为接下来要用“勤勉者”这个词来说身精进,所以这里特别限定为“以心精进来说”。不放下轭,就是处于承担的状态。不把草看得比它更重,意思是像轻视草一样,不被它压住而前进。以“等”字……巴利
Imāni saddhādīni cattāri kāraṇāni matthakaṃ pāpetvā dassento āha ‘‘desakālādīni ahāpetvā’’ti. Yasmiṃ dese yasmiṃ kāle ye ca sahāyake nissāya yaṃ kiccaṃ tiretabbaṃ, tāni desakālādīni anatikkamitvā attano abhivuḍḍhiṃ icchantena ‘‘ayaṃ nāma deso, yatthāhaṃ etarahi vasāmi, ayaṃ kālo, ime mittā, ime amittā, ime āyavayā, ahañca ediso jāti-kula-padesa-balabhoga-parivārādīhi, taṃ kiccaṃ idāni āraddhabbaṃ, idāni nāraddhabba’’nti sabbaṃ upaparikkhitvā paṭipajjitabbaṃ. Evaṃ paṭipajjanto hi lokiyassa dhanassa paṭirūpādhigamūpāyaṃ karoti nāma. Lokuttarassa pana sīlavisodhanādivasena veditabbaṃ. Vahitabbabhāvena dhuro viyāti dhuro, bhāro. Idha pana dhurasampaggaho uttarapadalopena dhuro, vīriyaṃ. So sātisayo etassa atthīti dhuravā. ‘‘Uṭṭhātā’’ti padena kāyikavīriyassa vakkhamānattā ‘‘cetasikavīriyavasenā’’ti visesitaṃ. Anikkhittadhuro dhorayhabhāvato. Tiṇā bhiyyo na maññatīti tiṇaṃ viya paribhavanto atibhuyya vattatīti attho. Ādinā nayenāti ettha ādi-saddena –
做男子该做的事,他就不会失去安乐。
不把白天睡觉当成习惯,也不厌恶夜里起身。
总是沉醉嗜酒的人,是无法持家的。巴利
‘‘Karaṃ purisakiccāni, so sukhā na vihāyati; (Dī. ni. 3.253); ‘‘Na divā soppasīlena, rattimuṭṭhānadessinā; Niccaṃ mattena soṇḍena, sakkā āvasituṃ ghara’’nti ca. (dī. ni. 3.253); –
以上就是对这些情况的归纳。因为他的精进从不松懈,本性也不懒惰。所谓“一只老鼠”,是指一只死了的老鼠。“不久”,就是在仅仅四个月之内。所谓“像小学徒一样,得到总数四十万的财富”,是说:按照一枚小铜币、半迦哈巴那、十六迦哈巴那、二十四迦哈巴那、一百迦哈巴那这样一步步积累,得到二十万;又因为娶到小长者的女儿,得到二十万。像这样,总共得到四十万财富,凭一份本钱,就像小学徒那样获得了。同样,其他行于正行、肯担起精进责任的人,也能获得财富。这个道理应当用《小长者本生》来说明。正如所说的:巴利
Evamādīnaṃ saṅgaho. Asithilaparakkamo analasabhāvato. Ekamūsikāyāti ekāya matamūsikāya. Nacirassevāti catumāsabbhantareyeva. Catusatasahassasaṅkhaṃ cūḷantevāsī viyāti kākaṇikaḍḍhakahāpaṇa-soḷasa-kahāpaṇa-catuvīsati-kahāpaṇa-sataharaṇakkamena dve satasahassāni, cūḷakamahāseṭṭhino dhītulābhavasena dve satasahassānīti evaṃ catusatasahassasaṅkhaṃ dhanaṃ ekamūlena yathā cūḷantevāsī vindi, evaṃ aññopi patirūpakārī dhuravā uṭṭhātā vindate dhanaṃ. Ayañca attho cūḷakaseṭṭhijātakena dīpetabbo. Vuttañhetaṃ –
哪怕只有一点点本钱,有智慧、有眼力的人,
他让自己重新振作起来,就像吹燃一小点火苗一样。巴利
‘‘Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama’’nti. (jā. 1.1.4);
完成了承诺,就是立下了决心。被称为“说真话的人、说实在话的人”,意思是因此得到这样的名声。所谓“想要和希求”,是指自己希望和哪些人做朋友,也就对那些人所拥有的其他东西产生希求。所谓“结交朋友”,就是促成朋友关系。因为布施能让人变得讨人喜欢,所以说“布施的人讨人喜欢”。为了说明哪种布施一定能带来友谊,就说“即使难舍的东西也布施出去,他就能结交朋友”。而“他们布施”是一个表明特征的词,所以接着说“以布施为门”等等。巴利
Vattaṃ katvāti adhiṭṭhānavattaṃ katvā. ‘‘Saccavādī bhūtavādī’’ti kittiṃ pappotīti yojanā. Icchitapatthitanti yehi mittaṃ icchati, tehi itaraṃ patthitaṃ. Mittāni ganthatīti mittabhāvaṃ ghaṭeti. Dānassa piyabhāvakaraṇato ‘‘dadaṃ piyo hotī’’ti vuttaṃ. Yaṃ dānaṃ ekantato mittabhāvāvahaṃ, taṃ dassento ‘‘duddadaṃ vā dadaṃ taṃ ganthatī’’ti āha. Dadanti ca lakkhaṇavacanametanti āha ‘‘dānamukhena vā’’tiādi.
针对旷野夜叉的意乐,用适合在家人的方式来回答。“他有信”,就是说这个人有信心,所以叫有信者,也就是那位有信心的人。“寻求居家的人”,是指寻求那种被称为居家生活的家。因为居家生活依赖于欲乐,所以说“家”指的就是五欲,因此说“五种欲乐”。“这四种法”等话,是为了表明紧接着的那首偈颂所说的法正是这些法,所以说“如前所说的谛”等等。其中,因为能如实记住、牢牢把握“这些是善、这些是不善”等含义,所以叫“法”。“想”是对心和心所法的执持;因为能不间断地保持、维系善的相续,所以叫“坚忍”,也就是精进。因为能以此舍弃,所以叫“舍”,也就是布施。因为它们不缺少条件,有能力产生果报,所以叫“存在”。巴利
Āḷavakassa ajjhāsayānurūpaṃ gahaṭṭhavasena vissajjento. Saddhā etassa atthīti saddho, tassa saddhassa. Gharamesinoti gharāvāsasaṅkhātaṃ gharaṃ esantassa. Gharāvāsasannissitattā ‘‘ghara’’nti kāmaguṇā vuccantīti āha ‘‘pañca kāmaguṇe’’ti. ‘‘Ete caturo dhammā’’tiādinā gahitā anantaragāthāya vuttadhammā evāti dassento ‘‘vuttappakāraṃ sacca’’ntiādimāha. Tattha ‘‘ime kusalā, ime akusalā’’tiādinā te atthe yāthāvato dhāraṇato upadhāraṇato dhammo. Saññā cittacetasikānaṃ dhāraṇaṃ, avicchedato sandhāraṇato kusalasantānaṃ dhāretīti dhiti, vīriyaṃ. Cajati etenāti cāgo, dānaṃ. Paccayavekallato phaluppādanasamatthatāvasena santi.
“还有其他”是说:除了上面所说的这类法之外,如果还有其他法,那就请问那些法。调伏,是指能调伏烦恼,或者能调伏身、语等行为,所以叫调伏,也就是慧。奋起,是指依靠这个而奋起、努力,所以叫奋起,也就是精进。此处,是指在这个问题里。信,是简略的说法,把表示“存在”意义的词和它连在一起说。一一词,是指慧等每一个词。像“慧在这个地方作为慧和法而被提到”这样,把慧等的意义举出来,就是义摄。对每一个词义,像“慧是了知”等这样,把同义词举出来,就是词摄。能了知,所以是慧;能执持,所以是法;能调伏,所以是调伏——像这样解释词,就是词释。巴利
Aññepīti ito yathāvuttadhammasamudāyato aññepi dhammā yadi santi, te dhamme pucchassūti. Kilese, kāyavācādike vā dametīti damo, paññā. Uṭṭhahati ussahati etenāti uṭṭhānaṃ, vīriyaṃ. Etthāti etissā pucchāya. Saddhinti saṅkhepato bhāvatthapadānaṃ bandhanena saha. Ekamekaṃ padanti paññādikamekekaṃ padaṃ. ‘‘Paññā imasmiṃ ṭhāne paññāti dhammoti ca āgatā’’tiādinā paññādiatthassa uddharaṇaṃ atthuddhāro. Tassa tassa atthassa ‘‘paññā pajānanā’’tiādinā (dha. sa. 16) vevacanapadānaṃ uddharaṇaṃ paduddhāro. Pajānātīti paññā, dhāretīti dhammo, dametīti damoti evaṃ padassa kathanaṃ padavaṇṇanā.
“今日”就是现在。“以所说的方式”是指按照前面说的那种方式,也就是“信受应供者……”等等所说的方式。或者,“以所说的方式”是指通过证悟真理而如实了知此世和他世的真正利益,也就是因为已经亲见真理。老师们说:亚卡通过提问这个由世尊说法的威力所成就的问题,来显示自己所得的成就,因此说了“如何得慧”等话。在“他世的”这个词里,“ca”字被省略了,因此“以及现世的”这个意思已经被表达出来了。为了说明这个意思,所以说了“那个意义……展示……”。“义/利”是指果由此而被获得,也就是因。“具明见者”是因为具有利益性。巴利
Ajjāti vā etarahi. Yathāvuttena pakārenāti ‘‘saddahāno arahata’’ntiādinā vuttappakārena. Saccasampaṭivedhāvagahaṇaṃ vā yathāvuttena pakārena diṭṭhasaccatāya idhalokaparalokatthaṃ yāthāvato jānanto. Evañca yakkho satthu desanānubhāvasiddhaṃ pañhaṃ pucchanena attano paṭilābhasampattiṃ vibhāvento ‘‘kathaṃsu labhate pañña’’ntiādimāhāti ācariyā. Samparāyikoti ettha ca-saddo luttaniddiṭṭho, tena ‘‘diṭṭhadhammiko cā’’ti ayamattho vutto evāti dassento ‘‘yo attho…pe… dassetī’’ti āha. Arīyati phalaṃ etasmāti attho, kāraṇaṃ. Vicakkhaṇe sapayojanatāya.
对于“那智”这句话,指的是让那个义理显现出来的智慧。又因为在功德殊胜方面,没有任何其他能与他相似,所以佛陀世尊是最上的应供者。因此说:巴利
Tassa ñāṇassāti tassa atthassa āvibhāvanassa ñāṇassa. Guṇavisesehi ca sadisassapi aññassa abhāvato aggadakkhiṇeyyo buddho bhagavā. Tenāha –
无论在这个世间,还是在别的世间,
比得上佛陀或与佛陀相等的人,根本找不到。
他达到了应受供养者所能得到的最高供养。
为那些想要功德、追求广大果报的人。巴利
‘‘Nayimasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, Buddhena seṭṭhova samova vijjati; Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gato, Puññatthikānaṃ vipulaphalesina’’nti. (vi. va. 1047);
具足行道,就是指与智慧相应的自身修行。美好的觉悟就是善觉悟,佛陀的善觉悟就是佛陀的觉悟,这本身就是佛陀的善觉悟性。还有,为了听法而聚集起来的天众发出“善哉”赞叹声的生起。巴利
Sahitapaṭipattinti paññāsaṅgāhikaṃ attano paṭipattiṃ. Sundarā bodhi subodhi, buddhassa subodhi buddhasubodhi, sā eva buddhasubodhitā. Dhammassavanatthaṃ sannipatitadevatāhi saṅghuṭṭhasādhukārasadduṭṭhānañca.
“百福德相”:因为在十万劫中积累了福德资粮,凭借那些福德,就有了百福德相,也就是由众多福德所生的相。因为令人欢喜,所以一切肢体都具备、圆满。能表明已积累福德的状态的,就是种种相好,也就是大肢体和小肢体。由于它们圆满无缺,所以是“圆满的相好”。那位亚卡……(中略)……充满;世尊确实只是为了补足偈颂的完整,才示现了那样的形貌。“无病”就是没有疾病。有人读作“不怖畏”,意思是自身没有恐惧。巴利
Satapuññalakkhaṇanti satasahassakappe puññasambhārassa katattā tesaṃ puññānaṃ vasena satapuññalakkhaṇaṃ anekapuññanibbattalakkhaṇaṃ. Abhinandiyatāya sabbehi aṅgehi samupetaṃ samannāgataṃ. Katapuññabhāvaṃ byañjentīti byañjanāni , aṅgapaccaṅgāni. Tesaṃ paripuṇṇattā paripuṇṇabyañjanaṃ. Taṃ yakkho…pe… pūresīti gāthāpūraṇatthameva hi bhagavā tathārūpāni akāsi. Abyādhitāti arogā. ‘‘Abyathitā’’ti keci paṭhanti, sayasantāsarahitāti attho.
本来应该说“诸手”,却说成了“手者”。说“阿罗毗城”,指的是住在阿罗毗城的人。确实有这种以所在地来指称当地居民的说法,比如“村庄来了”“床铺们发出嘈杂声”。这是在一致的喧闹声中说的。巴利
‘‘Hatthayo’’ti vattabbe ‘‘hatthako’’ti vuttaṃ. Āḷavinagaranti āḷavinagaravāsino vadati. Bhavati hi tatraṭṭhatāya taṃ-saddo yathā ‘‘gāmo āgato, mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’ti. Ekakolāhalena vattamānena.
“聚集”就是集合到一起。虽然并没有谁真的为他准备过物资,但因为他为了打仗多次努力,所以就说成“以战争等为首而做”。他讲的就是那部《旷野夜叉经》,因为对那场说法所聚集的大众来说,这部经正合适。因此说“以说法……(中略)……了”。以四种事,就是以四种摄事。大众,是指他自己的徒众。也有人说是“以及其他”。巴利
Sampiṇḍitvāti sannipatitvā. Kāmaṃ sambhāro tena katoti natthi, yuddhatthaṃ pana bahuso ussāhassa katattā ‘‘yuddhamādiṃ katvā’’ti vuttaṃ. Tameva āḷavakasuttaṃ kathesi tassā eva desanāya sannipatitaparisāya sappāyattā. Tenāha ‘‘kathāpari…pe… ahosī’’ti. Catūhi vatthūhīti catūhi saṅgahavatthūhi. Parisanti attano parisaṃ. ‘‘Itarañcā’’tipi vadanti.