比丘尼相应
5. Bhikkhunīsaṃyuttaṃ
《阿罗毗咖经》的注释
1. Āḷavikāsuttavaṇṇanā
162162. 在《比丘尼相应》的第一经中,“阿罗毗咖”是指她出生在阿罗毗城,也是从阿罗毗城出发去出家的。“盲林”:有一位名叫耶输陀罗的说法师圣弟子,为了给迦叶正自觉者的塔寺做修建工程而出去募集钱财,在回来的路上被人挖掉了双眼,就在那个地方,有五百个眼睛坏掉的强盗住在那里,从那时起,那片树林就被叫做“盲林”。据说它在舍卫城南边大约一俱卢舍的地方,由王室护卫看守。想要远离人群的比丘和比丘尼们会去那里。所以这位想要身体远离的比丘尼,也朝那片树林走去。“出离”:指涅槃。“以智慧”:指以省察智。“你不知道那足处”:你不知道那涅槃的足处,或者通向涅槃之道的足处。“如同剑标”:因为它有穿刺的意思,所以像剑和标枪一样。“诸蕴为叠加”:诸蕴就是那些叠加捆缚的东西。第一经终。
162. Bhikkhunīsaṃyuttassa paṭhame āḷavikāti āḷaviyaṃ jātā āḷavinagaratoyeva ca nikkhamma pabbajitā. Andhavananti kassapasammāsambuddhassa cetiye navakammatthāya dhanaṃ samādapetvā āgacchantassa yasodharassa nāma dhammabhāṇakassa ariyapuggalassa akkhīni uppāṭetvā tattheva akkhibhedappattehi pañcahi corasatehi nivutthattā tato paṭṭhāya ‘‘andhavana’’nti saṅkhaṃ gataṃ vanaṃ. Taṃ kira sāvatthito dakkhiṇapasse gāvutamatte hoti rājārakkhāya guttaṃ. Tattha pavivekakāmā bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gacchanti. Tasmā ayampi kāyavivekatthinī yena taṃ vanaṃ, tenupasaṅkami. Nissaraṇanti nibbānaṃ. Paññāyāti paccavekkhaṇañāṇena. Na tvaṃ jānāsi taṃ padanti tvaṃ etaṃ nibbānapadaṃ vā nibbānagāmimaggapadaṃ vā na jānāsi. Sattisūlūpamāti vinivijjhanatthena sattisūlasadisā. Khandhāsaṃ adhikuṭṭanāti khandhā tesaṃ adhikuṭṭanabhaṇḍikā. Paṭhamaṃ.
《索摩经》的注释
2. Somāsuttavaṇṇanā
163163. 在第二经中,“处”指阿罗汉果。“难为”指难以攻克。“二指慧”指微弱的智慧。或者,因为女人用两个手指夹取棉卷来纺线,所以女人被称为“二指慧”。“当智慧正在运转时”指果定之智正在生起的时候。“观察法”指观察四圣谛之法的人,或者在观的前行阶段,观察作为观所缘的五蕴本身。“或其他任何之所在”指如果有其他任何地方,因爱、慢、见而生起“我是”的执取,那也是存在的。第二经终。
163. Dutiye ṭhānanti arahattaṃ. Durabhisambhavanti duppasahaṃ. Dvaṅgulapaññāyāti parittapaññāya. Yasmā vā dvīhi aṅgulehi kappāsavaṭṭiṃ gahetvā suttaṃ kantanti, tasmā itthī ‘‘dvaṅgulapaññā’’ti vuccati. Ñāṇamhi vattamānamhīti phalasamāpattiñāṇe pavattamāne. Dhammaṃ vipassatoti catusaccadhammaṃ vipassantassa, pubbabhāge vā vipassanāya ārammaṇabhūtaṃ khandhapañcakameva. Kiñci vā pana aññasmīti aññaṃ vā kiñci ‘‘ahaṃ asmī’’ti taṇhāmānadiṭṭhivasena yassa siyā. Dutiyaṃ.
3. 翅舍·乔达弥经的注释
3. Kisāgotamīsuttavaṇṇanā
164164. 在第三经中,“翅舍·乔达弥”:“翅舍”是因为缺少血肉而消瘦,“乔达弥”则是她的名字。据说从前在舍卫城有一户人家,八亿财产全都变成了炭烬。家主没有把那些变成炭烬的东西搬走,心想:“肯定会有某个有福之人,凭他的福德,这些东西会重新恢复原样。”于是把装满黄金白银的罐子摆在店铺里,自己坐在旁边。那时,有一个穷苦人家的女儿,心想“拿半摩沙迦去买柴火和野菜”,走在街上,看到那情景便对家主说:“你店铺里就有这么多财宝,家里该有多少啊?”家主问:“姑娘,你看到什么才这么说?”“这些黄金白银。”他心想:“这女子一定有福。”问明她的住处后,便收拾店铺里的货物,去拜访她的父母,这样说道:“我家有个已经成年的儿子,请把这女儿嫁给我们家。”她父母说:“主人,您是在跟穷苦人家开玩笑吗?”他说:“朋友之间的交情,跟穷苦人家也是可以有的。请把她交给我们,她会成为我家的主母。”于是把她接回家中。她与他同居后,生了一个儿子。儿子到了能自己走路的时候,却死了。她生在穷苦人家,后来进了大户人家,如今又遭遇丧子之痛,生起了强烈的悲伤,不肯为儿子办丧事,抱着那具死尸在城里到处哭喊游走。
164. Tatiye kisāgotamīti appamaṃsalohitatāya kisā, gotamīti panassā nāmaṃ. Pubbe kira sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kule asītikoṭidhanaṃ sabbaṃ aṅgārāva jātaṃ. Kuṭumbiko aṅgārajātāni anīharitvā – ‘‘avassaṃ koci puññavā bhavissati, tassa puññena puna pākatikaṃ bhavissatī’’ti suvaṇṇahiraññassa cāṭiyo pūretvā āpaṇe ṭhapetvā samīpe nisīdi. Athekā duggatakulassa dhītā – ‘‘aḍḍhamāsakaṃ gahetvā dārusākaṃ āharissāmī’’ti vīthiṃ gatā taṃ disvā kuṭumbikaṃ āha – ‘‘āpaṇe tāva dhanaṃ ettakaṃ, gehe kittakaṃ bhavissatī’’ti. Kiṃ disvā amma evaṃ kathesīti? Imaṃ hiraññasuvaṇṇanti. So ‘‘puññavatī esā bhavissatī’’ti tassā vasanaṭṭhānaṃ pucchitvā āpaṇe bhaṇḍaṃ paṭisāmetvā tassā mātāpitaro upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘amhākaṃ gehe vayappatto dārako atthi, tassetaṃ dārikaṃ dethā’’ti. Kiṃ sāmi duggatehi saddhiṃ keḷiṃ karosīti? Mittasanthavo nāma duggatehipi saddhiṃ hoti, detha naṃ, kuṭumbasāminī bhavissatīti naṃ gahetvā gharaṃ ānesi. Sā saṃvāsamanvāya puttaṃ vijātā. Putto padasā āhiṇḍanakāle kālamakāsi. Sā duggatakule uppajjitvā mahākulaṃ gantvāpi ‘‘puttavināsaṃ pattāmhī’’ti uppannabalavasokā puttassa sarīrakiccaṃ vāretvā taṃ matakaḷevaraṃ ādāya nagare vippalapantī carati.
有一天,她沿着宽阔的佛陀游行大道来到十力世尊面前,说:“世尊,请给我药,让我儿子康复。”世尊说:“你去舍卫城,挨家挨户走一遍,哪户人家从来没死过人,就从那家取来吉祥芥子,那就是你儿子的药。”她进了城,从街头的第一户开始,按世尊说的挨家挨户求取吉祥芥子,每家都对她说:“你上哪儿能找到这样的人家?”走了几户之后,她想:“这是所有众生的普遍规律,不只是我儿子一个人如此。”于是她把尸体丢在厅堂里,请求出家。导师说:“让她出家吧。”就把她送到比丘尼的住处。她在剃刀落下的那一刻就证得了阿罗汉果。关于这位长老尼,经中说“那时,翅舍·乔达弥……”
Ekadivasaṃ mahatiyā buddhavīthiyā dasabalassa santikaṃ gantvā – ‘‘puttassa me arogabhāvatthāya bhesajjaṃ detha bhagavā’’ti āha. Gaccha sāvatthiṃ āhiṇḍitvā yasmiṃ gehe matapubbo natthi, tato siddhatthakaṃ āhara, puttassa te bhesajjaṃ bhavissatīti. Sā nagaraṃ pavisitvā dhuragehato paṭṭhāya bhagavatā vuttanayena gantvā siddhatthakaṃ yācantī ghare ghare, ‘‘kuto tvaṃ evarūpaṃ gharaṃ passissasī’’ti vuttā katipayāni gehāni āhiṇḍitvā – ‘‘sabbesampi kirāyaṃ dhammatā, na mayhaṃ puttassevā’’ti sālāyaṃ chavaṃ chaḍḍetvā pabbajjaṃ yāci. Satthā ‘‘imaṃ pabbājetū’’ti bhikkhuniupassayaṃ pesesi. Sā khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi. Imaṃ theriṃ sandhāya ‘‘atha kho kisāgotamī’’ti vuttaṃ.
“只有一个”:意思是她只有这一个。“哭脸”:就像一张哭泣的脸。“彻底死了儿子”:这里“彻底”是指已经过去、到了尽头,这是中性抽象名词。这话的意思是:就像儿子的死已经彻底过去、到了尽头一样,我也是死了儿子的人,如今对我来说,再也不会有儿子死这回事了。“男人也到此为止”:男人对我来说也到此为止。我儿子之死到了尽头,我对男人也到此为止,如今我再也不可能去找男人了。“一切处喜被灭”:在我一切蕴、处、界、有、生、趣、识住、有情居中,我的渴爱与喜乐已被灭除。“无明蕴”:无明积聚而成的堆,“已被破开”:被智慧所击破
Ekamāsīti ekā āsi. Rudammukhīti rudamānamukhī viya. Accantaṃ mataputtāmhīti ettha antaṃ atītaṃ accantaṃ, bhāvanapuṃsakametaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā puttamaraṇaṃ antaṃ atītaṃ hoti, evaṃ mataputtā ahaṃ, idāni mama puna puttamaraṇaṃ nāma natthi. Purisā etadantikāti purisāpi me etadantikāva . Yo me puttamaraṇassa anto, purisānampi me esevanto, abhabbā ahaṃ idāni purisaṃ gavesitunti. Sabbattha vihatā nandīti sabbesu khandhāyatanadhātubhavayonigatiṭhitinivāsesu mama taṇhānandī vihatā. Tamokkhandhoti avijjākkhandho. Padālitoti ñāṇena bhinno. Tatiyaṃ.
第四部 维嘉亚经的注释
4. Vijayāsuttavaṇṇanā
165165. 在第四经中,“以五支具足”:是指由绷紧的鼓皮、松弛的鼓皮、绷紧又松弛的鼓皮、实心乐器以及中空乐器——这样以五种支分具足的乐器。“我全都奉献给你”:我把一切都只给你。“我对此无所需”:我对它没有需要。“以臭秽之身”:即使身体呈现金色光泽,也因为一直流漏不净而本来就是臭秽之身,所以这样说。“以破碎”:以具有坏灭的本质。“以脆弱”:以具有碎成粉末、化为微尘的性质。“我厌患”:我受到逼迫、压迫。“我羞愧”:我感到羞耻。“寂静之定”:八种世间定,因为所缘寂静和诸支寂静,所以称为寂静。“于一切处”:在所有的色有与无色有中——由于已涵盖这两种有,也就涵盖了所包含的欲有,以及八种定——在这一切处,我的无明黑暗已被摧毁,她这样说。第四。
165. Catutthe pañcaṅgikenāti ātataṃ vitataṃ ātatavitataṃ ghanaṃ susiranti evaṃ pañcaṅgasamannāgatena. Niyyātayāmi tuyhevāti sabbe tuyhaṃyeva demi. Nāhaṃ tenatthikāti nāhaṃ tena atthikā. Pūtikāyenāti suvaṇṇavaṇṇopi kāyo niccaṃ uggharitapaggharitaṭṭhena pūtikāyova, tasmā evamāha. Bhindanenāti bhijjanasabhāvena. Pabhaṅgunāti cuṇṇavicuṇṇaṃ āpajjanadhammena. Aṭṭīyāmīti aṭṭā pīḷitā homi. Harāyāmīti lajjāmi. Santā samāpattīti aṭṭhavidhā lokiyasamāpatti ārammaṇasantatāya aṅgasantatāya ca santāti vuttā. Sabbatthāti sabbesu rūpārūpabhavesu, tesaṃ dvinnaṃ bhavānaṃ gahitattā gahite kāmabhave aṭṭhasu ca samāpattīsūti etesu sabbesu ṭhānesu mayhaṃ avijjātamo vihatoti vadati. Catutthaṃ.
第5经 莲华色经的注释
5. Uppalavaṇṇāsuttavaṇṇanā
166第五经。“从顶端开始极好地开花”:指一棵从树顶开始就开满花的婆罗树。“你没有第二个色界”:意思是,没有第二个与你容貌相当的色界。她说,没有别的比丘尼和你相似。“若来此应是那般者”:就像你来这里没有得到任何亲近或爱恋一样,她们也会变成那样。“在睫毛中间者”:指站在双眼之间、鼻梁之上的我,你看不见。“我是自在者”:我是已得自在的人。第五。
166. Pañcame supupphitagganti aggato paṭṭhāya suṭṭhu pupphitaṃ sālarukkhaṃ. Na catthi te dutiyā vaṇṇadhātūti tava vaṇṇadhātusadisā dutiyā vaṇṇadhātu natthi, tayā sadisā aññā bhikkhunī natthīti vadati. Idhāgatā tādisikā bhaveyyunti yathā tvaṃ idhāgatā kiñci santhavaṃ vā sinehaṃ vā na labhasi, evamevaṃ tepi tayāva sadisā bhaveyyuṃ. Pakhumantarikāyanti dvinnaṃ akkhīnaṃ majjhe nāsavaṃsepi tiṭṭhantiṃ maṃ na passasi. Vasībhūtamhīti vasībhūtā asmi. Pañcamaṃ.
第六经《遮罗经》的注释
6. Cālāsuttavaṇṇanā
167第六经中,“是谁让你这样接受的?”意思是:是哪个愚钝无知的傻瓜让你这样执取的呢?“杂染”:还有其他种种灾祸。现在,为了摧破魔罗所说的“是谁让你这样接受的?”这句话,表明“让我这样接受的并不是盲目的愚人,而是世间最尊胜的人——导师,他宣说了法”,所以说了“佛陀”等话。其中,“使立足于谛”:是使她立足于胜义谛,即涅槃。“不知灭者”:是指不知灭谛的人。第六。
167. Chaṭṭhe ko nu taṃ idamādapayīti ko nu mandabuddhi bālo taṃ evaṃ gāhāpesi? Pariklesanti aññampi nānappakāraṃ upaddavaṃ. Idāni yaṃ māro āha – ‘‘ko nu taṃ idamādapayī’’ti, taṃ maddantī – ‘‘na maṃ andhabālo ādapesi, loke pana aggapuggalo satthā dhammaṃ desesī’’ti dassetuṃ, buddhotiādimāha. Tattha sacce nivesayīti paramatthasacce nibbāne nivesesi. Nirodhaṃ appajānantāti nirodhasaccaṃ ajānantā. Chaṭṭhaṃ.
第7经 优波遮罗经的注释
7. Upacālāsuttavaṇṇanā
168在第七经中,“他们进入魔罗的掌控”:意思是他们一再地落入死魔、烦恼魔、天子魔的掌控之中。“被烧灼”:就是被热恼所逼。“魔罗去不到的地方”:就是你魔罗去不到的地方。“在那里”:就是在那个涅槃中。第七经。
168. Sattame enti māravasaṃ punāti punappunaṃ maraṇamārakilesamāradevaputtamārānaṃ vasaṃ āgacchanti. Padhūpitoti santāpito. Agati yattha mārassāti yattha tuyhaṃ mārassa agati. Tatthāti tasmiṃ nibbāne. Sattamaṃ.
《西苏巴遮罗经》的注释
8. Sīsupacālāsuttavaṇṇanā
169第八个问题:“你看起来像沙门尼”,意思是你看上去和沙门尼一样。“你为什么像愚蒙者一样游行?”意思是你是出于什么原因,像愚蒙者那样到处行走?“在此之外”,意思是在这教法之外。把网投掷出去,所以叫外道(pāsaṇḍā);意思是将邪见的网投进众生的心里。然而,这教法能让人从网中解脱出来,所以不称为外道;只有在这教法之外的,才是外道。“沉陷”,意思是下沉、陷住、粘着。
169. Aṭṭhame samaṇī viya dissasīti samaṇisadisā dissasi. Kimiva carasi momūhāti kiṃ kāraṇā momūhā viya carasi? Ito bahiddhāti imamhā sāsanā bahi. Pāsaṃ ḍentīti pāsaṇḍā, sattānaṃ cittesu diṭṭhipāsaṃ khipantīti attho. Sāsanaṃ pana pāse moceti, tasmā pāsaṇḍoti na vuccati, ito bahiddhāyeva pāsaṇḍā honti. Pasīdantīti saṃsīdanti lagganti.
现在,为了回答“你到底是为了谁而剃发”这个问题,说了“有出生于释迦族者”等话。其中,“征服一切者”:就是征服了一切蕴、处、界、有、生、趣等之后而安住。“驱除魔者”:就是驱除了死魔等魔。“于一切处不败者”:就是在一切贪等烦恼中,或在与魔的战斗中都不被战胜。“于一切处解脱者”:就是从一切蕴等中解脱。“无依者”:就是不依靠渴爱和见解,无所依著。“达一切业灭尽者”:就是达到了称为一切业灭尽的阿罗汉果。“于依灭尽”:就是在称为依灭尽的涅槃中,以它为所缘而解脱。第八。
Idāni ‘‘kaṃ nu uddissa muṇḍāsī’’ti pañhaṃ kathentī atthi sakyakule jātotiādimāha. Tattha sabbābhibhūti sabbāni khandhāyatanadhātubhavayonigatiādīni abhibhavitvā ṭhito. Maraṇamārādayo nudi nīharīti māranudo. Sabbatthamaparājitoti sabbesu rāgādīsu vā mārayuddhe vā ajito. Sabbattha muttoti sabbesu khandhādīsu mutto. Asitoti taṇhādiṭṭhinissayena anissito. Sabbakammakkhayaṃ pattoti sabbakammakkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ patto. Upadhisaṅkhayeti upadhisaṅkhayasaṅkhāte nibbāne ārammaṇato vimutto. Aṭṭhamaṃ.
9. 《塞拉经》注释
9. Selāsuttavaṇṇanā
170170. 第九经中,“由何所作此”:是由什么造作了这个?“像”:是就有身而说。“苦”:因为是苦的所依处,所以就是指有身。“因的破坏”:是由于因的灭尽、缘的缺失。第九。
170. Navame kenidaṃ pakatanti kena idaṃ kataṃ. Bimbanti attabhāvaṃ sandhāya vadati. Aghanti dukkhapatiṭṭhānattā attabhāvameva vadati. Hetubhaṅgāti hetunirodhena paccayavekallena. Navamaṃ.
10. 《金刚经》的注释
10. Vajirāsuttavaṇṇanā
171171. 在第十经中,“此处没有有情可得”的意思是:在这纯粹的行蕴聚集里,从究竟真实的角度来看,根本找不到所谓的有情。“当诸蕴存在时”的意思是:当五蕴存在,并且以各种方式被区分界定的时候。“假名”就是指“有情”仅仅是一个名称而已。“苦”是指五蕴之苦。“不离于苦”的意思是:除了苦之外,没有任何其他东西生起或灭去。第十。
171. Dasame nayidha sattupalabbhatīti imasmiṃ suddhasaṅkhārapuñje paramatthato satto nāma na upalabbhati. Khandhesu santesūti pañcasu khandhesu vijjamānesu tena tenākārena vavatthitesu. Sammutīti sattoti samaññāmattameva hoti. Dukkhanti pañcakkhandhadukkhaṃ. Nāññatra dukkhāti ṭhapetvā dukkhaṃ añño neva sambhoti na nirujjhatīti. Dasamaṃ.
《相应部》的注释书
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya