《苦行经》的注释巴利
1. Tapokammasuttavaṇṇanā
137 在《魔相应》的第一经中,“住在优楼频螺”的意思是:已经彻底通达一切知智的世尊,依靠优楼频螺村而住。“初成正觉”的意思是:成等正觉之后,最初就在那七个七日之内。“以苦行”的意思是:通过六年所修的苦行。“魔”:因为他让那些正走在超越自己境界之道上的众生死亡,所以叫魔罗;他驱使人造恶,或者自己就投身于恶,所以叫魔。他还有许多别的名字,比如黑者、主宰、瓦萨瓦帝、终结者、那木支、放逸者之亲等等,但这里只取了两个名字。“近前”的意思是:他心想:“这个沙门乔达摩以为‘我已解脱’,我要告诉他他并没有解脱”,这样想之后就靠近了。巴利
137. Mārasaṃyuttassa paṭhame uruvelāyaṃ viharatīti paṭividdhasabbaññutaññāṇo uruvelagāmaṃ upanissāya viharati. Paṭhamābhisambuddhoti abhisambuddho hutvā paṭhamaṃ antosattāhasmiṃyeva. Dukkarakārikāyāti chabbassāni katāya dukkarakārikāya. Māro pāpimāti attano visayaṃ atikkamituṃ paṭipanne satte māretīti māro. Pāpe niyojeti, sayaṃ vā pāpe niyuttoti pāpimā. Aññānipissa kaṇho, adhipati, vasavattī, antako, namuci, pamattabandhūtiādīni bahūni nāmāni, idha pana nāmadvayameva gahitaṃ. Upasaṅkamīti – ‘‘ayaṃ samaṇo gotamo ‘muttosmī’ti maññati, amuttabhāvamassa kathessāmī’’ti cintetvā upasaṅkami.
舍弃苦行,就是从苦行中离开。说“迷失者”,是指他说“你离清净之道还很远”。“不死苦行”,是指为了达到不死而修的粗劣苦行,也就是自我折磨的修行。说“带来一切不利”,是因为他明白“一切苦行对我都没有利益”。说“如陆地上的桨舵”,就像在荒野陆地上的桨舵一样。这里要表达的是:好比在荒野的陆地上放一艘装满货物的船,众人上船后拿起桨舵又拖又推,连让船移动一两指的距离都做不到,众人的这番努力既不能让船前进,徒劳无益,但也不会造成损害。同样地,我明白“一切不死苦行只会带来损害”之后,就把它舍弃了。巴利
Tapokammā apakkammāti tapokammato apakkamitvā. Aparaddhoti ‘‘dūre tvaṃ suddhimaggā’’ti vadati. Amaraṃ tapanti amaratapaṃ amarabhāvatthāya kataṃ lūkhatapaṃ, attakilamathānuyogo. Sabbānatthāvahaṃ hotīti, ‘‘sabbaṃ tapaṃ mayhaṃ atthāvahaṃ na bhavatī’’ti ñatvā. Phiyārittaṃva dhammanīti araññe thale phiyārittaṃ viya. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā araññe thale nāvaṃ ṭhapetvā bhaṇḍassa pūretvā mahājanā abhirūhitvā phiyārittaṃ gahetvā saṃkaḍḍheyyuṃ ceva uppīleyyuṃ ca, so mahājanassa vāyāmo ekaṅguladvaṅgulamattampi nāvāya gamanaṃ asādhento niratthako bhaveyya na anatthāvaho, evameva ahaṃ ‘sabbaṃ amaraṃ tapaṃ anatthāvahaṃ hotī’ti ñatvā vissajjesinti.
现在,为了说明他舍弃了那种不死苦行之后,是依靠什么道而成佛的,所以说了“戒”等话。其中,用“戒”这个词包含了正语、正业、正命;用“定”包含了正精进、正念、正定;用“慧”包含了正见、正思惟。“为觉悟而修习道”,意思是:为了觉悟,修习这八支圣道本身。这里“为觉悟”就是为了道。就像为了粥而煮粥,为了饼而做饼,不做别的什么;同样地,他就是为了道而修习道本身。因此说“为觉悟而修习道”。“至高清净”指阿罗汉果。“已被击败”意思是:你已被我击败、被打败。第一。巴利
Idāni taṃ amaraṃ tapaṃ pahāya yena maggena buddho jāto, taṃ dassento sīlantiādimāha . Tattha sīlanti vacanena sammāvācākammantājīvā gahitā, samādhinā sammāvāyāmasatisamādhayo, paññāya sammādiṭṭhisaṅkappā. Maggaṃ bodhāya bhāvayanti imaṃ aṭṭhaṅgikameva ariyamaggaṃ bodhatthāya bhāvayanto. Ettha ca bodhāyāti maggatthāya. Yathā hi yāgutthāya yāgumeva pacanti, pūvatthāya pūvameva pacanti, na aññaṃ kiñci karonti, evaṃ maggameva maggatthāya bhāveti. Tenāha ‘‘maggaṃ bodhāya bhāvaya’’nti. Paramaṃ suddhinti arahattaṃ. Nihatoti tvaṃ mayā nihato parājito. Paṭhamaṃ.
《象王容色经》的注释巴利
2. Hatthirājavaṇṇasuttavaṇṇanā
138 第二经中,“黑夜的黑暗”指夜晚那使人看不见东西的大黑暗,即四种黑暗。“露天而坐”指他从香室出来,在经行道一端的石板上,把大袈裟放在头顶,审察精勤而坐。巴利
138. Dutiye rattandhakāratimisāyanti rattiṃ andhabhāvakārake mahātame caturaṅge tamasi. Abbhokāse nisinno hotīti gandhakuṭito nikkhamitvā caṅkamanakoṭiyaṃ pāsāṇaphalake mahācīvaraṃ sīse ṭhapetvā padhānaṃ pariggaṇhamāno nisinno hoti.
难道如来还有未修习的道、未断除的烦恼、未通达的不动(涅槃)、未证得的灭吗?那他为什么还这样做呢?这是为了给未来的善男子们作警策。导师预见到:“未来的善男子们会回想我所走过的路,心想应当住在露天处,从而精勤修行。”所以才这样做。“Mahā”就是巨大。“Ariṭṭhaka”就是黑色。“Maṇī”就是石头。“Evamassa sīsaṃ hoti”的意思是:他的头就是这个样子——黑色的,大小像尖顶屋,像一块大石头。巴利
Nanu ca tathāgatassa abhāvito vā maggo, appahīnā vā kilesā, appaṭividdhaṃ vā akuppaṃ, asacchikato vā nirodho natthi, kasmā evamakāsīti? Anāgate kulaputtānaṃ aṅkusatthaṃ. ‘‘Anāgate hi kulaputtā mayā gatamaggaṃ āvajjitvā abbhokāsavāsaṃ vasitabbaṃ maññamānā padhānakammaṃ karissantī’’ti sampassamāno satthā evamakāsi. Mahāti mahanto. Ariṭṭhakoti kāḷako. Maṇīti pāsāṇo. Evamassa sīsaṃ hotīti evarūpaṃ tassa kāḷavaṇṇaṃ kūṭāgārappamāṇaṃ mahāpāsāṇasadisaṃ sīsaṃ hoti.
“美与不美”:他说的是,你在漫长的轮回流转中,变出美好和不美好的容貌之后来到这里。或者,“流转”就是轮回着、来到。“漫长的路程”:指从他化自在天的地方一直到优楼频螺的长路,或者指成佛之前六年苦行那段漫长的时间。“变出容貌,美与不美”:就是变出美好和不美好、种种不同的容貌,一次又一次来到我跟前,这是意思。据说,魔罗为了恐吓世尊,没有哪种容貌是他不曾变出来过的。所以世尊才这样说。“够了,对你来说那套”:你展现魔罗恐吓形象的这种行为已经够了。巴利
Subhāsubhanti dīghamaddhānaṃ saṃsaranto sundarāsundaraṃ vaṇṇaṃ katvā āgatosīti vadati. Atha vā saṃsaranti saṃsaranto āgacchanto. Dīghamaddhānanti vasavattiṭṭhānato yāva uruvelāya dīghamaggaṃ, pure bodhāya vā chabbassāni dukkarakārikasamayasaṅkhātaṃ dīghakālaṃ. Vaṇṇaṃ katvā subhāsubhanti sundarañca asundarañca nānappakāraṃ vaṇṇaṃ katvā anekavāraṃ mama santikaṃ āgatosīti attho. So kira vaṇṇo nāma natthi, yena vaṇṇena māro vibhiṃsakatthāya bhagavato santikaṃ na āgatapubbo. Tena taṃ bhagavā evamāha. Alaṃ te tenāti alaṃ tuyhaṃ etena māravibhiṃsākāradassanabyāpārena. Dutiyaṃ.
《善经》注释巴利
3. Subhasuttavaṇṇanā
139 在第三经中,“善防护”指完全关闭、好好守护。“他们不随魔罗的意愿而行”:魔罗,他们不随你的意愿而行。“他们不是魔罗的随从”:他们不是你的随从、弟子、内学弟子。第三经结束。巴利
139. Tatiye susaṃvutāti supihitā. Na te māravasānugāti, māra, te tuyhaṃ vasānugā na honti. Na te mārassa baddhagūti te tuyhaṃ mārassa baddhacarā sissā antevāsikā na honti. Tatiyaṃ.
《第一魔网经》的注释巴利
4. Paṭhamamārapāsasuttavaṇṇanā
140 在第四经的注释中,“如理作意”是指以恰当的方法作意。“如理正勤”是指以恰当的精进,即以有方法、有原因的精进。“解脱”是指阿罗汉果的解脱。“开口说话”是指:魔罗心想:“这个人自己努力精进,证得阿罗汉果之后还不满足,现在又鼓励别人说‘你们也去证得吧’,他正在激励他人,我要去阻止他。”这样想完之后,他就开口说了。巴利
140. Catutthe yoniso manasikārāti upāyamanasikārena. Yoniso sammappadhānāti upāyavīriyena kāraṇavīriyena. Vimuttīti arahattaphalavimutti. Ajjhabhāsīti ‘‘ayaṃ attanā vīriyaṃ katvā arahattaṃ patvāpi na tussati, idāni aññesampi ‘pāpuṇāthā’ti ussāhaṃ karoti, paṭibāhessāmi na’’nti cintetvā abhāsi.
“魔网”指烦恼的网。“那些天界的和人类的”是说:那些被称为天界五欲的、以及被称为人间五欲的魔网,你已被所有这些网束缚。“被魔的束缚所缚”指被魔的束缚绑住,或陷在魔的束缚里。“沙门,你逃不出我”是说:沙门,你无法从我的领域逃脱。第四。巴利
Mārapāsenāti kilesapāsena. Ye dibbā ye ca mānusāti ye dibbā kāmaguṇasaṅkhātā mānusā kāmaguṇasaṅkhātā ca mārapāsā nāma atthi, sabbehi tehi tvaṃ baddhoti vadati. Mārabandhanabaddhoti mārabandhanena baddho, mārabandhane vā baddho. Na me samaṇa mokkhasīti samaṇa tvaṃ mama visayato na muccissasi. Catutthaṃ.
《第二魔网经》的注释巴利
5. Dutiyamārapāsasuttavaṇṇanā
141 第五经中,“我已解脱”的意思就是“我解脱了”。前面那部经是在雨安居期间讲的,而这部经是在自恣之后、雨安居结束时讲的。“游行”是指一站一站地渐次游行。世尊说:“你们每天最多走一由旬。”又说“不要两人同走一条路”,就是不要两个人走同一条路。因为如果两个人一起走,当一个人在说法时,另一个人就只能沉默地站着,所以世尊这样说。巴利
141. Pañcame muttāhanti mutto ahaṃ. Purimaṃ suttaṃ antovasse vuttaṃ, idaṃ pana pavāretvā vuṭṭhavassakāle. Cārikanti anupubbagamanacārikaṃ. (Pavāretvā) divase divase yojanaparamaṃ gacchantā carathāti vadati. Mā ekena dveti ekamaggena dve janā mā agamittha. Evañhi gatesu ekasmiṃ dhammaṃ desente, ekena tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ hoti. Tasmā evamāha.
“开头就是好的”是指开头就善、美好、吉祥;中间和结尾也是这样。这里所说的开头、中间、结尾,按教法和说法两方面分成两种。其中,就教法来说:戒是开头,止观之道是中间,果和涅槃是结尾。或者说,戒和定是开头,观和道是中间,果和涅槃是结尾。又或者说,戒、定、观是开头,道是中间,果和涅槃是结尾。就说法来说:对于四句偈颂,第一句是开头,第二、第三句是中间,第四句是结尾。对于五句、六句的偈颂,第一句是开头,最后一句是结尾,其余各句是中间。对于只有一个连结的经,序分是开头,“世尊这样说”是结尾,其余部分是中间。对于有多个连结的经,中间不论有多少连结,都只是中间,序分是开头,“世尊这样说”是结尾。巴利
Ādikalyāṇanti ādimhi kalyāṇaṃ sundaraṃ bhaddakaṃ. Tathā majjhapariyosānesu. Ādimajjhapariyosānañca nāmetaṃ sāsanassa ca desanāya ca vasena duvidhaṃ. Tattha sāsanassa sīlaṃ ādi, samathavipassanāmaggā majjhaṃ, phalanibbānāni pariyosānaṃ. Sīlasamādhayo vā ādi , vipassanāmaggā majjhaṃ, phalanibbānāni pariyosānaṃ. Sīlasamādhivipassanā vā ādi, maggo majjhaṃ, phalanibbānāni pariyosānaṃ. Desanāya pana catuppadikāya gāthāya tāva paṭhamapādo ādi, dutiyatatiyā majjhaṃ, catuttho pariyosānaṃ. Pañcapadachappadānaṃ paṭhamapādo ādi, avasānapādo pariyosānaṃ, avasesā majjhaṃ. Ekānusandhikasuttassa nidānaṃ ādi, ‘‘idamavocā’’ti pariyosānaṃ, sesaṃ majjhaṃ. Anekānusandhikassa majjhe bahūpi anusandhi majjhameva, nidānaṃ ādi, ‘‘idamavocā’’ti pariyosānaṃ.
应带着意义来讲说,也就是让所讲的内容具有利益。应带着文句来讲说,也就是以完整的音节和词句来表达。完全圆满,就是整体上完整无缺。清净,就是没有烦恼染污。梵行,就是包含三学的教法梵行。你们应当阐明,就是你们要把它开显出来。巴利
Sātthanti sātthakaṃ katvā desetha. Sabyañjananti byañjanehi ceva padehi ca paripūraṃ katvā desetha. Kevalaparipuṇṇanti sakalaparipuṇṇaṃ. Parisuddhanti nirupakkilesaṃ. Brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahaṃ sāsanabrahmacariyaṃ. Pakāsethāti āvikarotha.
“少尘垢之类”是指:在智慧之眼中,烦恼尘垢极少,本性如此。就像被一层薄布遮住一样,他们能在四句偈颂结束时证得阿罗汉果——存在这样的人,这就是这句话的意思。“未听闻”是指因为没有听闻。“退失”是指从得不到利益的状况中退失,从法上退失。“将军聚落”是指最初劫时军队驻扎之处所形成的村落;或者是指善生女之父名叫“将军”的那个聚落。“我将去他那里”意思是:我不会把你们打发走,让人建好住处等,自己由侍者照料着舒适安住;而是要去为三位结发者示现三千五百种神变,然后只为他们说法,所以我要去那里。“他去了他那里”意思是:魔罗心想:“这位沙门乔达摩好像在指挥一场大战一样,说‘不要两人走同一条路,你们要去说法’,就这样把六十个人打发出去。可是哪怕只有一个人在说法,我心里都不生欢喜,这么多人说法,哪里还会有欢喜呢?我要去阻拦他。”这样想过之后,他就去了。第五。巴利
Apparajakkhajātikāti paññācakkhumhi appakilesarajasabhāvā, dukūlasāṇiyā paṭicchannā viya catuppadikagāthāpariyosāne arahattaṃ pattuṃ samatthā santīti attho. Assavanatāti assavanatāya. Parihāyantīti alābhaparihāniyā dhammato parihāyanti. Senānigamoti paṭhamakappikānaṃ senāya niviṭṭhokāse patiṭṭhitagāmo, sujātāya vā pitu senānī nāma nigamo. Tenupasaṅkamissāmīti nāhaṃ tumhe uyyojetvā pariveṇādīni kāretvā upaṭṭhākādīhi paricariyamāno viharissāmi, tiṇṇaṃ pana jaṭilānaṃ aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassāni dassetvā dhammameva desetuṃ upasaṅkamissāmīti. Tenupasaṅkamīti, ‘‘ayaṃ samaṇo gotamo mahāyuddhaṃ vicārento viya, ‘mā ekena dve agamittha, dhammaṃ desethā’ti saṭṭhi jane uyyojeti, imasmiṃ pana ekasmimpi dhammaṃ desente mayhaṃ cittassādaṃ natthi, evaṃ bahūsu desentesu kuto bhavissati, paṭibāhāmi na’’nti cintetvā upasaṅkami. Pañcamaṃ.
第6章 蛇经的注释巴利
6. Sappasuttavaṇṇanā
142 第六,所谓“酒糟席”,就是酿酒人铺晒酒糟用的席子。所谓“憍萨罗国的铜钵”,就是憍萨罗国王用的钵,大小像车轮一样。所谓“嘎啦嘎啦响”,是说发出轰隆声。所谓“铁匠的风箱管”,是指铁匠用来鼓风的管子。所谓“正在被吹动”,是说被风箱的风吹得鼓起来。所谓“这样了知之后”,就是(魔罗心想:“沙门乔达摩精勤修行,却安适地坐着,我要去打扰他。”)于是变化出那样一个身体,在关键的地方来回走动,借着闪电的光看见了,心想“这到底是什么众生?”再一作意观察,就这样了知:“这是魔罗。”巴利
142. Chaṭṭhe soṇḍikākilañjanti surākārakānaṃ piṭṭhapattharaṇakakilañjaṃ. Kosalikā kaṃsapātīti kosalarañño rathacakkappamāṇā paribhogapāti . Gaḷagaḷāyanteti gajjante. Kammāragaggariyāti kammāruddhanapaṇāḷiyā. Dhamamānāyāti bhastavātena pūriyamānāya. Iti viditvāti – ‘‘samaṇo gotamo padhānamanuyutto sukhena nisinno, ghaṭṭayissāmi na’’nti vuttappakāraṃ attabhāvaṃ māpetvā niyāmabhūmiyaṃ ito cito ca sañcarantaṃ vijjulatālokena disvā, ‘‘ko nu kho eso satto’’ti? Āvajjento, ‘‘māro aya’’nti evaṃ viditvā.
“空屋”就是空寂的住处。“卧具”是为了躺卧休息。为了站立、经行、坐下、躺卧这些目的而使用空寂的住处,这就是这句话的意思。那位牟尼是自我调伏的:这位佛陀牟尼,因为没有手足的躁动不安而自身调伏。舍弃之后应当游行于彼处:他在那自身之中舍弃了执著与贪乐,放下之后而行。对于如此安住的佛陀牟尼来说,舍弃对自身的贪乐而行,确实是合适的、相应的、相称的。巴利
Suññagehānīti suññāgārāni. Seyyāti seyyatthāya. Ṭhassāmi caṅkamissāmi nisīdissāmi nipajjissāmīti etadatthāya yo suññāgārāni sevatīti attho. So muni attasaññatoti so buddhamuni hatthapādakukkuccābhāvena saṃyatattabhāvo. Vossajja careyya tattha soti so tasmiṃ attabhāve ālayaṃ nikantiṃ vossajjitvā pahāya careyya. Patirūpaṃ hi tathāvidhassa tanti tādisassa taṃsaṇṭhitassa buddhamunino taṃ attabhāve nikantiṃ vossajjitvā caraṇaṃ nāma patirūpaṃ yuttaṃ anucchavikaṃ.
“Carakā”指狮子、老虎这类四处游走的众生。“Bheravā”指有意识的恐怖和无意识的恐怖。其中,有意识的恐怖是狮子、老虎等;无意识的恐怖是夜间看上去像树桩、蚁丘等的东西。因为那些东西在那个时候也会像夜叉一样显现出来,所有的绳索、藤蔓等也都会像蛇一样显现出来。“Tattha”:在这些恐怖之中,进入空寂处的佛陀牟尼,连毫毛都不动一下。巴利
Carakāti sīhabyagghādikā sañcaraṇasattā. Bheravāti saviññāṇakaaviññāṇakabheravā. Tattha saviññāṇakā sīhabyagghādayo, aviññāṇakā rattibhāge khāṇuvammikādayo. Tepi hi tasmiṃ kāle yakkhā viya upaṭṭhahanti, rajjuvalliyādīni sabbāni sappā viya upaṭṭhahanti. Tatthāti tesu bheravesu suññāgāragato buddhamuni lomacalanamattakampi na karoti.
现在,为了说明对“非处”的思量,而说了“天穹将破裂”等语句。在这里,“破裂”:就像乌鸦的脚印一样,碎裂开来。“动摇”:就像莲叶上被风吹动的水珠一样摇晃。“即使利箭刺入胸膛”:纵然有锐利的矛箭刺入胸膛。“于诸依处”:指于诸蕴依处。“不作庇护”:当利箭刺入胸膛时,因恐惧而躲入树丛、山洞、山崖等处,这称为作庇护。然而,诸佛陀已断尽一切恐惧,不作这样的庇护。第六。巴利
Idāni aṭṭhānaparikappaṃ dassento nabhaṃ phaleyyātiādimāha. Tattha phaleyyāti kākapadaṃ viya hīrahīraso phaleyya. Caleyyāti pokkharapatte vātāhato udakabindu viya caleyya. Sallampi ce urasi pakappayeyyunti tikhiṇasattisallaṃ cepi urasmiṃ cāreyeyyuṃ. Upadhīsūti khandhūpadhīsu. Tāṇaṃ na karontīti tikhiṇe salle urasmiṃ cāriyamāne bhayena gumbantarakandarādīni pavisantā tāṇaṃ karonti nāma. Buddhā pana samucchinnasabbabhayā evarūpaṃ tāṇaṃ nāma na karonti. Chaṭṭhaṃ.
7. 善眠经的注释巴利
7. Supatisuttavaṇṇanā
143 洗完脚之后:为了去除暑热而洗脚。不过,佛陀的身体不会被尘垢沾污,水洒上去就像落在荷叶上一样滚开。再说,出家人洗过脚再进屋,这是规矩。在这方面,诸佛并没有破例,但他们也是站在洗脚的地方洗脚。因为如果如来既不沐浴也不洗脚,人们就会说:“这人不是人。”所以,如来不舍弃人间常行,照样洗脚。具念正知:具备摄持睡眠的念与正知。近前:魔罗心想:“沙门乔达摩整夜在露天经行,进香室后睡下,一定睡得很舒服,我去打扰他。”这样想完,他就走近了。巴利
143. Sattame pāde pakkhāletvāti utugāhāpanatthaṃ dhovitvā. Buddhānaṃ pana sarīre rajojallaṃ na upalimpati, udakampi pokkharapatte pakkhittaṃ viya vivaṭṭitvā gacchati. Apica kho dhotapādake gehe pāde dhovitvā pavisanaṃ pabbajitānaṃ vattaṃ. Tattha buddhānaṃ vattabhedo nāma natthi, vattasīse pana ṭhatvā dhovanti. Sace hi tathāgato neva nhāyeyya, na pāde dhoveyya, ‘‘nāyaṃ manusso’’ti vadeyyuṃ. Tasmā manussakiriyaṃ amuñcanto dhovati. Sato sampajānoti soppapariggāhakena satisampajaññena samannāgato. Upasaṅkamīti samaṇo gotamo sabbarattiṃ abbhokāse caṅkamitvā gandhakuṭiṃ pavisitvā niddāyati, ativiya sukhasayito bhavissati, ghaṭṭayissāmi nanti cintetvā upasaṅkami.
“你为什么睡觉?”——意思是:你怎么在睡?这算什么睡觉?他这样对你说。“你为什么睡觉呢?”——为什么你还在睡?像倒霉的人一样,像死人一样,像失去知觉的人一样。“空屋”——我得到了空屋,所以就睡——他这么说。“太阳升起时”——太阳已经升起之后。现在其他比丘都在扫地、准备饮用水,准备好去乞食了,你为什么还一直在睡?巴利
Kiṃ soppasīti kiṃ supasi, kiṃ soppaṃ nāmidaṃ tavāti vadati. Kiṃ nu soppasīti kasmā nu supasi? Dubbhago viyāti mato viya, visaññī viya ca. Suññamagāranti suññaṃ me gharaṃ laddhanti soppasīti vadati. Sūriye uggateti sūriyamhi uṭṭhite. Idāni hi aññe bhikkhū sammajjanti , pānīyaṃ upaṭṭhapenti, bhikkhācāragamanasajjā bhavanti, tvaṃ kasmā soppasiyeva.
“有网者”:因为以安住于覆盖三有的状态,通过“缘于内在的十八种爱行”等(《分别论》842)所说的、属于自己每一部分的网而称为有网者。“有染者”:因为在色等对象上处处染着,根性不平等,受用也不平等,所以称为有染者。“无处可引导”:不能引导到任何地方。“由于一切依处的灭尽”:因为蕴、烦恼、行、五欲等一切依处都已灭尽。“魔,这里与你何干?”:魔罗啊,这里与你何干?你为什么像一只无法在热粥里藏身的小苍蝇,只能自己到处飞着抱怨?第七。巴利
Jālinīti tayo bhave ajjhottharitvā ṭhitena ‘‘ajjhattikassupādāya aṭṭhārasataṇhāvicaritānī’’tiādinā (vibha. 842) tena tena attano koṭṭhāsabhūtena jālena jālinī. Visattikāti rūpādīsu tattha tattha visattatāya visamūlatāya visaparibhogatāya ca visattikā. Kuhiñci netaveti katthaci netuṃ. Sabbūpadhi parikkhayāti sabbesaṃ khandhakilesābhisaṅkhārakāmaguṇabhedānaṃ upadhīnaṃ parikkhayā. Kiṃ tavettha, mārāti, māra, tuyhaṃ kiṃ ettha? Kasmā tvaṃ uṇhayāguyaṃ nilīyituṃ asakkontī khuddakamakkhikā viya antanteneva ujjhāyanto āhiṇḍasīti. Sattamaṃ.
8. 《欢喜经》的注释巴利
8. Nandatisuttavaṇṇanā
144 第八。其含义已在《天神相应》中解说。第八。巴利
144. Aṭṭhamaṃ devatāsaṃyutte vuttatthameva. Aṭṭhamaṃ.
第九 第一寿命经的注释巴利
9. Paṭhamaāyusuttavaṇṇanā
145 第九项中,“少或多”:就算活得再久,也没法再活一百年,只能活五十岁或六十岁。“他说”:沙门乔达摩是在说“人的寿命很短”;魔罗心想“我要对他说寿命是长久的”,却因为争胜对立的心态压过了自己,才那样说。巴利
145. Navame appaṃ vā bhiyyoti bhiyyo jīvanto aparaṃ vassasataṃ jīvituṃ na sakkoti, paṇṇāsaṃ vā saṭṭhi vā vassāni jīvati. Ajjhabhāsīti samaṇo gotamo ‘‘manussānaṃ appamāyū’’ti katheti, dīghabhāvamassa kathessāmīti paccanīkasātatāya abhibhavitvā abhāsi.
有智慧的人不会轻视寿命,不会想“这寿命太短了”就轻视它。像喝奶的婴儿一样:就像年幼的婴儿仰面躺着,喝完奶后躺在细布垫子上,像无意识一样睡着了,他不会去想任何人的寿命是短是长,善士也是如此。应当像头上着火一样而行:知道寿命短暂之后,应当像头上着火一样精勤而行。第九。巴利
Nanaṃ hīḷeti taṃ āyuṃ ‘‘appakamida’’nti na hīḷeyya. Khīramatto vāti yathā daharo kumāro uttānaseyyako khīraṃ pivitvā dukūlacumbaṭake nipanno asaññī viya niddāyati, kassaci āyuṃ appaṃ vā dīghaṃ vāti na cinteti, evaṃ sappuriso. Careyyādittasīso vāti āyuṃ parittanti ñatvā pajjalitasīso viya careyya. Navamaṃ.
第二寿命经的注释巴利
10. Dutiyaāyusuttavaṇṇanā
146 第十项中,“就像轮缘跟着车轭转”:好比白天行驶的车子,车轮的轮缘一直跟着车轭转,不会离开;同样地,寿命也一直跟着流转。第十。巴利
146. Dasame nemīva rathakubbaranti yathā divasaṃ gacchantassa rathassa cakkanemi kubbaraṃ anupariyāyati na vijahati, evaṃ āyu anupariyāyatīti. Dasamaṃ.
《石头经》的注释巴利
1. Pāsāṇasuttavaṇṇanā
147 147. 第二品的第一篇中,“坐着”是指像前面所说的那样,在把握精勤努力时坐着。魔罗知道他这样安稳地坐着,心想“我要去打击他”,便走近了。“碎裂”:站在山顶上投掷出去。岩石没有间隙地互相撞击着掉落下来。“全部”:指完整的。“一切”是同一个意思的另一种说法。第一。巴利
147. Dutiyavaggassa paṭhame nisinnoti pubbe vuttanayeneva padhānaṃ pariggaṇhanto nisinno. Māropissa sukhanisinnabhāvaṃ ñatvā ghaṭṭayissāmīti upasaṅkamanto. Padālesīti pabbatapiṭṭhe ṭhatvā pavijjhi. Pāsāṇā nirantarā aññamaññaṃ abhihanantā patanti. Kevalanti sakalaṃ. Sabbanti tasseva vevacanaṃ. Paṭhamaṃ.
《难道是狮子经》的注释巴利
2. Kinnusīhasuttavaṇṇanā
148 148. 第二部经的注释中,“欲坏眼者”是指想要毁掉大众慧眼。然而他无法毁掉诸佛的慧眼,只能通过让大众听到或看到恐怖的景象来做到。“你以为自己胜利了吗?”——你难道以为“我是战胜一切的胜利者”吗?不要这样想,你并没有胜利。“于大众中”:指在八种大众之中。“得自在力者”:指证得十力的人。第二部经注释完毕。巴利
148. Dutiye vicakkhukammāyāti parisāya paññācakkhuṃ vināsetukamyatāya. Buddhānaṃ panesa paññācakkhuṃ vināsetuṃ na sakkoti, parisāya bheravārammaṇaṃ sāvento vā dassento vā sakkoti. Vijitāvī nu maññasīti kiṃ nu tvaṃ ‘‘vijitavijayo aha’’nti maññasi? Mā evaṃ maññi, natthi te jayo. Parisāsūti, aṭṭhasu parisāsu. Balappattāti dasabalappattā. Dutiyaṃ.
《木刺经》的注释巴利
3. Sakalikasuttavaṇṇanā
149 第三部经中,“是因迟钝而卧吗”:是因为内心迟钝、愚昧糊涂的状态吗?“还是耽著诗兴而卧”:是否像诗人构思诗作时,因作诗而陶醉,就这样躺着?你也是这样躺着的吗?“极繁多”:意思是很多。“你为何只是卧、只是躺着?”:为什么一直躺着,只是躺着呢?“通达义理后”:指领悟、证得义理。对我来说,所谓“未被摄受”——即缺少或缺失义理——根本不存在。“箭”:指锐利的长矛之箭。“醒时亦不畏惧”:就像有人在猛兽出没之路等处,醒着会感到害怕;但我即使醒着,也不会畏惧。“眠时亦不恐惧”:就像有人在猛兽出没之路等处,连睡觉都害怕;但我即使睡觉,也不害怕。“不令我后悔”:就像老师或弟子生病时,弟子因为还要诵习和问答,日日夜夜过去而心生后悔;但我不这样后悔。因为我没有任何未完成的事。因此说“我在任何地方都看不到损失”。第三部。巴利
149. Tatiye mandiyā nūti mandabhāvena momūhabhāvena. Udāhu kāveyyamattoti udāhu yathā kavi kabbaṃ cintento tena kabbakaraṇena matto sayati, evaṃ sayasi. Sampacurāti bahavo. Kimidaṃ soppase vāti kasmā idaṃ soppaṃ soppasiyeva? Atthaṃ sameccāti atthaṃ samāgantvā pāpuṇitvā. Mayhaṃ hi asaṅgaho nāma saṅgahavipanno vā attho natthi. Sallanti tikhiṇaṃ sattisallaṃ. Jaggaṃ na saṅketi yathā ekacco sīhapathādīsu jagganto saṅkati, tathā ahaṃ jaggantopi na saṅkāmi. Napi bhemi sottunti yathā ekacco sīhapathādīsuyeva supituṃ bhāyati, evaṃ ahaṃ supitumpi na bhāyāmi. Nānutapanti māmanti yathā ācariyassa vā antevāsikassa vā aphāsuke jāte uddesaparipucchāya ṭhitattā antevāsiṃ rattindivā atikkamantā anutapanti, evaṃ maṃ nānutapanti. Na hi mayhaṃ kiñci apariniṭṭhitakammaṃ nāma atthi. Tenevāha hāniṃ na passāmi kuhiñci loketi. Tatiyaṃ.
第4篇《相称经》的注释巴利
4. Patirūpasuttavaṇṇanā
150 150. 第四首偈的注释中,“于随顺与违逆中”:指在贪爱与嗔恚中。“你莫执著于此行持”:在这样行持佛法开示时,不要执著。因为说法者说法时,有些人称赞随喜,他对这些人就生起贪爱;有些人不恭敬地听,他对这些人就生起嗔恚。这样,说法者就叫做执著于随顺与违逆。世尊说:你不要这样执著。“当他教导他人时”:指当他教导另一个人时。正觉者以利益悲悯众生,以利益而悲悯。正因为他是希望利益者,所以如来已从随顺与违逆中完全解脱。第四。巴利
150. Catutthe anurodhavirodhesūti rāgapaṭighesu. Mā sajjittho tadācaranti evaṃ dhammakathaṃ ācaranto mā laggi. Dhammakathaṃ kathentassa hi ekacce sādhukāraṃ dadanti, tesu rāgo uppajjati. Ekacce asakkaccaṃ suṇanti, tesu paṭigho uppajjati. Iti dhammakathiko anurodhavirodhesu sajjati nāma. Tvaṃ evaṃ mā sajjitthoti vadati. Yadaññamanusāsatīti yaṃ aññaṃ anusāsati, taṃ. Sambuddho hitānukampī hitena anupakampati. Yasmā ca hitānukampī , tasmā anurodhavirodhehi vippamutto tathāgatoti. Catutthaṃ.
第五部 意经的注释巴利
5. Mānasasuttavaṇṇanā
151 151. 在第五经中,“即使在空中行走,也能把他绑住”——意思是能在空中行走的人。“绳索”——就是贪欲的绳索。“心的”——就是与心相应的。第五。巴利
151. Pañcame ākāse carantepi bandhatīti antalikkhacaro. Pāsoti rāgapāso. Mānasoti manasampayutto. Pañcamaṃ.
第6篇 钵经的注释巴利
6. Pattasuttavaṇṇanā
152 第六经中“依于五取蕴而作”这句,是执取五取蕴之后,按自性和共相等等不同方式加以分别开示。“令见”就是显示诸蕴的自性相等。“令受持”就是让人接受。“令策励”就是在接受上生起精勤。“令欢喜”就是以通达的功德使心清净、明亮。“作骨想”就是当作有意义的、当作“这是我们应该证得的利益”,这样审察之后,对那番开示生起求利益的心。“作意”就是放在心里。“以全部心作意”就是以全部相应的作意之心去作意。“倾耳而听”就是竖起耳朵。“如放在露地”就是为了晒干而放置。巴利
152. Chaṭṭhe pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ upādāyāti pañca upādānakkhandhe ādiyitvā, sabhāvasāmaññalakkhaṇavasena nānappakārato vibhajitvā dassento. Sandassetīti khandhānaṃ sabhāvalakkhaṇādīni dasseti. Samādapetīti gaṇhāpeti. Samuttejetīti samādānamhi ussāhaṃ janeti. Sampahaṃsetīti paṭividdhaguṇena vodāpeti jotāpeti. Aṭṭhiṃ katvāti atthikaṃ katvā, ‘‘ayaṃ no adhigantabbo attho’’ti evaṃ sallakkhetvā tāya desanāya atthikā hutvā. Manasi katvāti citte ṭhapetvā. Sabbacetaso samannāharitvāti sabbena tena kammakārakacittena samannāharitvā. Ohitasotāti ṭhapitāsotā. Abbhokāse nikkhittāti otāpanatthāya ṭhapitā.
色、受、想:这些就是色、受、想三蕴。而“及有为”这句话,是把行蕴也包括进来了。像这样,他在那里离染,也就是这样观察:“这不是我,这不是我的”,如此观察的人就在这些蕴上离染。“安稳”:指已经成为安稳的有身,这是显示果的特征。“遍寻”:在被称为趣、生、住、有情居的一切地方到处寻找。“不曾获得”:就是不曾见到。第六。巴利
Rūpaṃ vedayitaṃ saññānti, ete rūpādayo tayo khandhā. Yañca saṅkhatanti iminā saṅkhārakkhandho gahito. Evaṃ tattha virajjatīti ‘‘eso ahaṃ na homi, etaṃ mayhaṃ na hotī’’ti passanto evaṃ tesu khandhesu virajjati. Khemattanti khemībhūtaṃ attabhāvaṃ. Iminā phalakkhaṇaṃ dasseti. Anvesanti bhavayonigatiṭhitisattāvāsasaṅkhātesu sabbaṭṭhānesu pariyesamānā. Nājjhagāti na passīti. Chaṭṭhaṃ.
第七部 六触处经的注释巴利
7. Chaphassāyatanasuttavaṇṇanā
153 153. 在第七首偈颂中,“触处”是指六门触的诸处,因为它们是种种生起与汇聚的依处。“怖畏恐惧之声”是指像雷云轰鸣或霹雳落下那样能让人生起恐惧的声音。“大地仿佛崩裂”是说这大地好像发出了啪嗒啪嗒的响声。“世间于此昏迷”是说在这六种所缘当中,世间陷入迷执。“魔罗的境界”是指成为魔罗住处的三界轮回。第七首。巴利
153. Sattame phassāyatanānanti sañjātisamosaraṇaṭṭhena chadvārikassa phassassa āyatanānaṃ. Bhayabheravaṃ saddanti meghadundubhiasanipātasaddasadisaṃ bhayajanakaṃ saddaṃ. Pathavī maññe undrīyatīti ayaṃ mahāpathavī paṭapaṭasaddaṃ kurumānā viya ahosi. Ettha loko vimucchitoti etesu chasu ārammaṇesu loko adhimucchito. Māradheyyanti mārassa ṭhānabhūtaṃ tebhūmakavaṭṭaṃ. Sattamaṃ.
8. 《团食经》的注释巴利
8. Piṇḍasuttavaṇṇanā
154 154. 第八部中,“有宾客之礼”的意思是:在那种节庆日子里,会有该送往各处的宾客礼品,也就是赠给来客的礼物。到了自行游乐的那天,同岁、同族、同姓的童子们从各处聚到一起。女童们也按照各自家里的财力打扮起来,到处走动。在那里,女童们会向自己喜欢的童子送去礼物,童子们也会向女童们回赠,要是没有别的东西,至少也会用花环围上一圈。“附身”就是跟随、附入。据说那天有五百位女童正要去园林游玩,途中见到导师,便想供养节庆糕饼。导师为了随喜她们的布施,就讲了一部杂法;开示结束时,她们全都安立于入流果。魔罗心想“我要阻碍她们获得成就”,便附身而来。不过经文里只说到“别让沙门乔达摩得到施食”这么一句。巴利
154. Aṭṭhame pāhunakāni bhavantīti tathārūpe nakkhatte tattha tattha pesetabbāni pāhunakāni bhavanti, āgantukapaṇṇākāradānāni vā. Sayaṃcaraṇadivase samavayajātigottā kumārakā tato tato sannipatanti. Kumārikāyopi attano attano vibhavānurūpena alaṅkatā tahaṃ tahaṃ vicaranti. Tatra kumārikāyopi yathārucikānaṃ kumārakānaṃ paṇṇākāraṃ pesenti, kumārakāpi kumārikānaṃ aññasmiṃ asati antamaso mālāguḷenapi parikkhipanti. Anvāviṭṭhāti anu āviṭṭhā. Taṃdivasaṃ kira pañcasatā kumārikāyo uyyānakīḷaṃ gacchantiyo paṭipathe satthāraṃ disvā chaṇapūvaṃ dadeyyuṃ. Satthā tāsaṃ dānānumodanatthaṃ pakiṇṇakadhammadesanaṃ deseyya, desanāpariyosāne sabbāpi sotāpattiphale patiṭṭhaheyyuṃ. Māro tāsaṃ sampattiyā antarāyaṃ karissāmīti anvāvisi. Pāḷiyaṃ pana mā samaṇo gotamo piṇḍamalatthāti ettakaṃyeva vuttanti.
导师是因为不知道魔罗的阻挠才进去的吗?是的,是不知道才进去的。为什么不知道呢?因为没有作意。对诸佛来说,作意“我们会在某处得到食物,或者得不到食物”并非不合适。不过,他进去之后,看到人们的态度有些异常,就作意:“这是怎么回事?”知道以后,他觉得“为了食物去破除魔罗的阻挠是不合适的”,于是没有破除就离开了。巴利
Kiṃ pana satthā mārāvaṭṭanaṃ ajānitvā paviṭṭhoti? Āma ajānitvā. Kasmā? Anāvajjanatāya. Buddhānañhi – ‘‘asukaṭṭhāne bhattaṃ labhissāma, na labhissāmā’’ti āvajjanaṃ na ananucchavikaṃ. Paviṭṭho pana manussānaṃ upacārabhedaṃ disvā, ‘‘kiṃ ida’’nti? Āvajjento ñatvā, ‘‘āmisatthaṃ mārāvaṭṭanaṃ bhindituṃ ananucchavika’’nti abhinditvāva nikkhanto.
魔罗见世尊走遍全村,连一勺饭都没讨到,正要离开村子,就像战胜了敌人一样得意,于是化作村民的模样凑上前去。“我也要这么干”——他这是在说妄语。据说他心里盘算的是:“我这么一说,他肯定会再进村去,然后村里的孩子们就会嘲笑他:‘你在全村转了一圈,连一勺饭都没讨到,出了村又折回来。’”而世尊心想:“要是这家伙这样来烦我,他的脑袋当场就会裂成七瓣。”出于对魔罗的怜悯,世尊没有再进村,而是说了两首偈颂。巴利
Upasaṅkamīti amittavijayena viya tuṭṭho sakalagāme kaṭacchumattampi bhattaṃ alabhitvā gāmato nikkhamantaṃ bhagavantaṃ gāmiyamanussavesena upasaṅkami. Tathāhaṃ karissāmīti idaṃ so musā bhāsati. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘mayā evaṃ vutte puna pavisissati, atha naṃ gāmadārakā ‘sakalagāme caritvā kaṭacchubhikkhampi alabhitvā gāmato nikkhamma puna paviṭṭhosī’tiādīni vatvā uppaṇḍessantī’’ti. Bhagavā pana – ‘‘sacāyaṃ maṃ evaṃ viheṭhessati muddhamasseva sattadhā phalissatī’’ti tasmiṃ anukampāya apavisitvā gāthādvayamāha.
这里,“产生”是指生出、使出现。“冒犯后”是指冲撞、触恼之后。“我的恶不会成熟”是指我造的恶业不会结果。“这是没有果报的”是指——你难道是这样想的吗?不要这样想,这是在说明:你所造的恶业是有果报的。“些许”是指能压垮人的东西,也就是贪染等这一类烦恼。“如同光音天一般”是指:就像光音天的天人们靠伴随喜的禅那维持生命,成为以喜为食者那样,我们也将成为那样。第八。巴利
Tattha pasavīti janesi nipphādesi. Āsajjāti āsādetvā ghaṭṭetvā. Na me pāpaṃ vipaccatīti mama pāpaṃ na paccati. Nipphalaṃ etanti kiṃ nu tvaṃ evaṃ maññasi? Mā evaṃ maññi, atthi tayā katassa pāpassa phalanti dīpeti. Kiñcananti maddituṃ samatthaṃ rāgakiñcanādi kilesajātaṃ. Ābhassarā yathāti yathā ābhassarā devā sappītikajjhānena yāpentā pītibhakkhā nāma honti, evaṃ bhavissāmāti. Aṭṭhamaṃ.
第九部 农夫经的注释巴利
9. Kassakasuttavaṇṇanā
155 155. 在第九首偈颂中,“与涅槃相关的”:是指以涅槃为指向而说的。“头发乱作一团”:就是把前面的头发甩到后面,后面的头发甩到前面,左边的头发甩到右边,右边的头发甩到左边,这样反复拨弄,头发散乱不堪。“我的眼触所生之识处”:意思是与眼识相应的眼触,以及识处,都属于我。在这里,用“眼触”涵盖了与识相应的那些法,用“识处”涵盖了在眼门生起的一切转向识等。耳门等处也是同样的道理。至于意门,“意”是指包含转向的有分心。“法”是指作为所缘的法。“意触”是指与包含转向的有分心相应的触。“识处”是指速行心,彼所缘也包括在内。巴利
155. Navame nibbānapaṭisaṃyuttāyāti nibbānaṃ apadisitvā pavattāya. Haṭahaṭakesoti purimakese pacchato, pacchimakese purato vāmapassakese dakkhiṇato, dakkhiṇapassakese vāmato pharitvā pharitvā vippakiṇṇakeso. Mama cakkhusamphassaviññāṇāyatananti cakkhuviññāṇena sampayutto cakkhusamphassopi viññāṇāyatanampi mamevāti. Ettha ca cakkhusamphassena viññāṇasampayuttakā dhammā gahitā, viññāṇāyatanena sabbānipi cakkhudvāre uppannāni āvajjanādiviññāṇāni. Sotadvārādīsupi eseva nayo. Manodvāre pana manoti sāvajjanakaṃ bhavaṅgacittaṃ. Dhammāti ārammaṇadhammā. Manosamphassoti sāvajjanena bhavaṅgena sampayuttaphasso. Viññāṇāyatananti javanacittaṃ tadārammaṇampi vaṭṭati.
邪恶者,那所谓的眼,就是世间被眼翳、白内障之类毛病所侵害,是种种疾病和感官的温床,已经衰败朽坏,哪怕瞎了的眼睛也算在内——这一切全都归你好了。对色等外境,也是同样的道理。巴利
Taveva pāpima, cakkhūti yaṃ loke timirakācādīhi upaddutaṃ anekarogāyatanaṃ upakkavipakkaṃ antamaso kāṇacakkhupi, sabbaṃ taṃ taveva bhavatu. Rūpādīsupi eseva nayo.
他们宣称的东西:就是指人们说“这是我的”的那些物品。说“我的”的人:就是指那些开口说“我的”的人。如果在这些地方你的心还在——在这些事情上,如果还有心念存在——那么“沙门,你逃不出我”:沙门,你逃不出我的掌控范围。他们宣称的东西:他们宣称的那些物品,不是我的。宣称的人:那些这样说的人,他们也不是我。你也看不到我的路:在有、生、趣等种种轮回去处中,你也看不到我所走的路。第九。巴利
Yaṃ vadantīti yaṃ bhaṇḍakaṃ ‘‘mama ida’’nti vadanti. Ye vadanti mamanti cāti ye ca puggalā ‘‘mama’’nti vadanti. Ettha ce te mano atthīti etesu ca ṭhānesu yadi cittaṃ atthi. Na me samaṇa mokkhasīti samaṇa mayhaṃ visayato na muccissasi. Yaṃ vadantīti yaṃ bhaṇḍakaṃ vadanti, na taṃ mayhaṃ. Ye vadantīti yepi puggalā evaṃ vadanti, na te ahaṃ. Na me maggampi dakkhasīti bhavayonigatiādīsu mayhaṃ gatamaggampi na passasi. Navamaṃ.
第十 王权经的注释巴利
10. Rajjasuttavaṇṇanā
156 第十经中,“不杀、不令杀”:自己不杀,也不让别人杀。“不夺、不令夺”:自己不损害别人的财物,也不让别人损害。“不愁、不令愁”:自己不忧愁,也不让别人忧愁。世尊看到那些不如法的国王所统治的国土中,人民被棍棒刑罚所压迫,出于悲悯而这样思惟。“他走近”:魔王心想:“沙门乔达摩在思惟‘是否有可能行使王权?’他将会想要行使王权,而王权正是放逸之处,在行使王权时便能找到可乘之机,我去激发一下他的热忱吧。”这样想后,便走近了世尊。“神足”:指能成就的部分。“已修习”:已经培育增长。“已多作”:指反复修习。“已作为车乘”:像已经套好轭的车一样,能随时运用。“已作为基础”:成为稳固立足处的基础。“已随行”:未曾舍离,恒常相续。“已熟习”:经由持续不断的实践,达到了极为纯熟的地步,如同射手百发百中的手法。“已善精勤”:善巧地精进努力,修行得以圆满。“假如他决意”:假如他心中这样思惟。巴利
156. Dasame ahanaṃ aghātayanti ahanantena aghātayantena. Ajinaṃ ajāpayanti parassa dhanajāniṃ akarontena akārāpentena. Asocaṃ asocāpayanti asocantena asocāpayantena. Iti bhagavā adhammikarājūnaṃ rajje vijite daṇḍakarapīḷite manusse disvā kāruññavasena evaṃ cintesi. Upasaṅkamīti ‘‘samaṇo gotamo ‘sakkā nu kho rajjaṃ kāretu’nti cintesi, rajjaṃ kāretukāmo bhavissati, rajjañca nāmetaṃ pamādaṭṭhānaṃ, rajjaṃ kārente sakkā otāraṃ labhituṃ, gacchāmi ussāhamassa janessāmī’’ti cintetvā upasaṅkami. Iddhipādāti ijjhanakakoṭṭhāsā . Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ katā. Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā. Vatthukatāti patiṭṭhaṭṭhenavatthukatā. Anuṭṭhitāti avijahitā niccānubaddhā. Paricitāti sātaccakiriyāya suparicitā katā issāsassa avirādhitavedhihattho viya. Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā paripuṇṇabhāvanā. Adhimucceyyāti cinteyya.
“像山一样”:意思是应当像山那样。“就算两倍”:且不说一座山,就算两倍大的金山,对一个人来说也不够,不能满足——这就是这句话的意思。“因此智者应平等而行”:这样了知之后,就应平等而行。“苦从何因生”:所谓苦,是以五欲为因;他了知这苦是从什么因生起的。“他怎么会倾向”:那个众生对那些作为苦因的诸欲,有什么理由会倾向呢?“了知依着”:了知对五欲的依着——“这是结缚,这是粘着”——这样了知之后。“那众生便应学修断除它”:应当为了断除那个依着而修学。第十。巴利
Pabbatassāti pabbato bhaveyya. Dvittāvāti tiṭṭhatu eko pabbato, dvikkhattumpi tāva mahanto suvaṇṇapabbato ekassa nālaṃ, na pariyattoti attho. Iti vidvā samañcareti evaṃ jānanto samaṃ careyya. Yatonidānanti dukkhaṃ nāma pañcakāmaguṇanidānaṃ, taṃ yatonidānaṃ hoti, evaṃ yo adakkhi. Kathaṃ nameyyāti so jantu tesu dukkhassa nidānabhūtesu kāmesu kena kāraṇena nameyya. Upadhiṃ viditvāti kāmaguṇaupadhiṃ ‘‘saṅgo eso, lagganameta’’nti evaṃ viditvā. Tasseva jantu vinayāya sikkheti tasseva upadhissa vinayāya sikkheyya. Dasamaṃ.
《众经注》巴利
1. Sambahulasuttavaṇṇanā
157 157. 第三品第一经的注释中,“以乱发髻”指的是用发结扎成的头巾。“穿着带蹄的羚羊皮”是指把一件带蹄的羚羊皮当裙子穿,另一件披在身上。“优昙婆罗杖”是为了显示少欲的样子,拿了一根稍微弯曲的优昙婆罗杖。“他这样说”:世间人对婆罗门的话是会听从的,在婆罗门当中出家人受尊敬,在出家人当中长老受尊敬。于是他扮成出家长老的模样,走近那些精进修行的比丘们,举起手说了“尊者们年轻”等话。“弯着身子”:用下巴撞胸口,使身体俯下去。“伸出舌头”:把杂色的大舌头伸出来,上下左右都摇动。“三叉的”:就是有三个叉。“额纹”:就是蹙额,指额头上皱起三道纹。“离去”:说完“你们不听智者们的话,自己将会在油锅里被煮”,就选了一条路走了。第一。巴利
157. Tatiyavaggassa paṭhame jaṭaṇḍuvenāti jaṭācumbaṭakena. Ajinakkhipanivatthoti sakhuraṃ ajinacammaṃ ekaṃ nivattho ekaṃ pāruto. Udumbaradaṇḍanti appicchabhāvappakāsanatthaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ udumbaradaṇḍaṃ gahetvā. Etadavocāti loke brāhmaṇassa vacanaṃ nāma sussūsanti, brāhmaṇesupi pabbajitassa, pabbajitesupi mahallakassāti mahallakabrāhmaṇassa pabbajitavesaṃ gahetvā padhānabhūmiyaṃ kammaṃ karonte te bhikkhū upasaṅkamitvā hatthaṃ ukkhipitvā etaṃ ‘‘daharā bhavanto’’tiādivacanaṃ avoca. Okampetvāti hanukena uraṃ paharanto adhonataṃ katvā. Jivhaṃ nillāletvāti kabaramahājivhaṃ nīharitvā uddhamadho ubhayapassesu ca lāletvā. Tivisākhanti tisākhaṃ. Nalāṭikanti bhakuṭiṃ, nalāṭe uṭṭhitaṃ valittayanti attho. Pakkāmīti tumhe jānantānaṃ vacanaṃ akatvā attanova tele paccissathāti vatvā ekaṃ maggaṃ gahetvā gato. Paṭhamaṃ.
第二 三弥提经的注释巴利
2. Samiddhisuttavaṇṇanā
158 158. 在第二经中,“我确实得到了利益,我确实善得”:因为获得了这样的导师、法以及同梵行者,所以这是我的利益,这是我的善得。据说这位尊者后来思惟了根本业处,心想“我要证得阿罗汉果”,便先取了一个令人愉悦的业处,随念佛陀、法、僧伽的功德,使心变得柔适合用,让心欢喜、满足之后坐下。于是他生起了这样的想法。“他走近”:意思是“这位三弥提比丘取了一个令人愉悦的业处后坐着,在他还没有取根本业处、证得阿罗汉果之前,我要给他制造障碍”,于是走近了。“你去吧”:导师遍观整个赡部洲,看到“就在那个地方,他的业处会变得适合”,所以这样说。“我的念与慧已了知”:意思是我已了知的念与慧。“你尽管造作色相吧”:意思是尽管造作许多令人恐惧的色相吧。“你伤害不了我”:意思是你既不能使我恐惧,也不能使我动摇。第二经终。巴利
158. Dutiye lābhā vata me, suladdhaṃ vata meti evarūpassa satthu ceva dhammassa ca sabrahmacārīnañca laddhattā mayhaṃ lābhā mayhaṃ suladdhanti. So kirāyasmā pacchā mūlakammaṭṭhānaṃ sammasitvā ‘‘arahattaṃ gahessāmī’’ti pāsādikaṃ tāva kammaṭṭhānaṃ gahetvā buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittakallataṃ uppādetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā nisinno. Tenassa evamahosi. Upasaṅkamīti ‘‘ayaṃ samiddhi bhikkhu pāsādikaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā nisinnasadiso, yāva mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ na gaṇhāti, tāvassa antarāyaṃ karissāmī’’ti upasaṅkami. Gaccha tvanti satthā sakalajambudīpaṃ olokento ‘‘tasmiṃyeva ṭhāne tassa kammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ bhavissatī’’ti addasa, tasmā evamāha. Satipaññā ca me buddhāti mayā sati ca paññā ca ñātā. Karassu rūpānīti bahūnipi vibhiṃsakārahāni rūpāni karassu. Neva maṃ byādhayissasīti maṃ neva vedhayissasi na kampassesi. Dutiyaṃ.
《瞿低迦经》的注释巴利
3. Godhikasuttavaṇṇanā
159 159. 在第三经中,“仙吞山旁”是指名为仙吞山的山旁边。“黑色岩石上”是指在黑色的岩石上。“暂时的心解脱”:在每一次入定的刹那,心从对立的烦恼法中解脱出来,同时又专注于所缘,因此世间等至就称为暂时的心解脱。“触证”是指获得。“退失”:为什么直到第六次都还会退失?因为有病的缘故。据说长老由于风、胆、痰等所导致的潜藏疾病,无法圆满适合修定的资助法,对于每一次入定所得的等至都会退失。巴利
159. Tatiye isigilipasseti isigilissa nāma pabbatassa passe. Kāḷasilāyanti kāḷavaṇṇāya silāyaṃ. Sāmayikaṃ cetovimuttinti appitappitakkhaṇe paccanīkadhammehi vimuccati, ārammaṇe ca adhimuccatīti lokiyasamāpatti sāmayikā cetovimutti nāma. Phusīti paṭilabhi. Parihāyīti kasmā yāva chaṭṭhaṃ parihāyi? Sābādhattā. Therassa kira vātapittasemhavasena anusāyiko ābādho atthi, tena samādhissa sappāye upakārakadhamme pūretuṃ na sakkoti, appitappitāya samāpattiyā parihāyati.
“我干脆拿刀来吧。”据说他这样想:因为禅那退失的人临终时,投生的去向不确定;禅那没有退失的人,去向确定,会投生到梵天界,所以他想拿刀。“走近”——“这位沙门想拿刀,而拿刀这种事,只有对身体和生命都不眷恋的人才做得出来。像这样对身体和生命都不眷恋的人,思惟根本业处之后,连阿罗汉果也有能力证得。可是,如果我去阻拦他,他不会停手;如果导师阻拦他,他就会停手。”于是他像是真心为长老好一样,朝世尊那里走去。巴利
Yaṃnūnāhaṃ satthaṃ āhareyyanti so kira cintesi, yasmā parihīnajjhānassa kālaṅkaroto anibaddhā gati hoti, aparihīnajjhānassa nibaddhā gati hoti, brahmaloke nibbattati, tasmā satthaṃ āharitukāmo ahosi. Upasaṅkamīti – ‘‘ayaṃ samaṇo satthaṃ āharitukāmo, satthāharaṇañca nāmetaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhassa hoti. Yo evaṃ kāye ca jīvite ca anapekkho hoti, so mūlakammaṭṭhānaṃ sammasitvā arahattampi gahetuṃ samattho hoti, mayā pana paṭibāhitopi esa na oramissati, satthārā paṭibāhito oramissatī’’ti therassa atthakāmo viya hutvā yena bhagavā tenupasaṅkami.
“燃烧”就是正在燃烧。“具眼者!我礼拜您的双足”意思是:具足五眼的具眼者,我礼拜您的双足。“持光辉者”就是具有威神之力的人。“未达意”就是还没有证得阿拉汉果。“有学”就是还在修学戒等学处、还有应作之事的人。“在众人中闻名”就是在众人中广为人知。“刀已经拿来了”:据说长老心想:“我要这条命还有什么用?”于是仰面躺下,用刀割开喉咙。剧烈的苦受随之生起。长老镇伏了那些感受,又去观照那感受本身,提起正念,思惟根本业处,证得阿拉汉果,成为等首而入般涅槃。所谓“等首”,有三种:威仪等首、病等首、命等首。巴利
Jalāti jalamānā. Pāde vandāmi cakkhumāti pañcahi cakkhūhi cakkhumā tava pāde vandāmi. Jutindharāti ānubhāvadharā. Appattamānasoti appattaarahatto. Sekhoti sīlādīni sikkhamāno sakaraṇīyo. Jane sutāti jane vissutā. Satthaṃ āharitaṃ hotīti thero kira ‘‘kiṃ mayhaṃ iminā jīvitenā’’ti? Uttāno nipajjitvā satthena galanāḷiṃ chindi, dukkhā vedanā uppajjiṃsu. Thero vedanaṃ vikkhambhetvā taṃyeva vedanaṃ pariggahetvā satiṃ upaṭṭhapetvā mūlakammaṭṭhānaṃ sammasanto arahattaṃ patvā samasīsī hutvā parinibbāyi. Samasīsī nāma tividho hoti iriyāpathasamasīsī, rogasamasīsī, jīvitasamasīsīti.
在这里,如果有人决意保持站立等某种姿势,然后开始修观,心想“我要在不破坏这个姿势的情况下证得阿罗汉果”,那么他证得阿罗汉果和破坏姿势就在同一瞬间发生。这叫作威仪等首。如果有人患上眼病等某种疾病,然后开始修观,心想“我要在不起身离开这个病的情况下证得阿罗汉果”,那么他证得阿罗汉果和从疾病中痊愈就在同一瞬间发生。这叫作病等首。不过有些人认为,就在那种姿势和那种疾病当中直接般涅槃,也算这里的等首。如果一个人的漏尽和命尽在同一瞬间发生,这叫作命等首。也有这样的说法:“对于一个人,漏的彻底灭尽和命的彻底灭尽不分先后、同时发生,这个人就称为等首。”巴利
Tattha yo ṭhānādīsu iriyāpathesu aññataraṃ adhiṭṭhāya – ‘‘imaṃ akopetvāva arahattaṃ pāpuṇissāmī’’ti vipassanaṃ paṭṭhapeti, athassa arahattappatti ca iriyāpathakopanañca ekappahāreneva hoti. Ayaṃ iriyāpathasamasīsī nāma. Yo pana cakkhurogādīsu aññatarasmiṃ sati – ‘‘ito anuṭṭhitova arahattaṃ pāpuṇissāmī’’ti vipassanaṃ paṭṭhapeti, athassa arahattappatti ca rogato vuṭṭhānañca ekappahāreneva hoti. Ayaṃ rogasamasīsī nāma. Keci pana tasmiṃyeva iriyāpathe tasmiñca roge parinibbānavasenettha samasīsitaṃ paññāpenti. Yassa pana āsavakkhayo ca jīvitakkhayo ca ekappahāreneva hoti. Ayaṃ jīvitasamasīsī nāma. Vuttampi cetaṃ – ‘‘yassa puggalassa apubbaṃ acarimaṃ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañca, ayaṃ vuccati puggalo samasīsī’’ti (pu. pa. 16).
在这里,有两种“首”:转起首和烦恼首。其中,转起首就是命根,烦恼首就是无明。在这两者当中,命根被死心耗尽,无明被道心耗尽。这两种心不可能同时生起。不过,道心之后紧接着是果心,果心之后紧接着是有分心,从有分心出来之后是省察。这种省察可能圆满,也可能不圆满。即使有人用锋利的刀砍断自己的头,也必定会生起一个或两个省察的转起;只是因为心识转换极其迅速,漏尽和命尽看起来就好像在同一刹那发生。巴利
Ettha ca pavattisīsaṃ kilesasīsanti dve sīsāni. Tattha pavattisīsaṃ nāma jīvitindriyaṃ, kilesasīsaṃ nāma avijjā. Tesu jīvitindriyaṃ cuticittaṃ khepeti, avijjā maggacittaṃ. Dvinnaṃ cittānaṃ ekato uppādo natthi. Maggānantaraṃ pana phalaṃ, phalānantaraṃ bhavaṅgaṃ, bhavaṅgato vuṭṭhāya paccavekkhaṇaṃ, taṃ paripuṇṇaṃ vā hoti aparipuṇṇaṃ vā. Tikhiṇena asinā sīse chijjantepi hi eko vā dve vā paccavekkhaṇavārā avassaṃ uppajjantiyeva, cittānaṃ pana lahuparivattitāya āsavakkhayo ca jīvitapariyādānañca ekakkhaṇe viya paññāyati.
把渴爱连根拔起:以无明为根,用阿罗汉道把渴爱连同它的根一起铲除。已寂灭:以无余涅槃而寂灭。巴利
Samūlaṃ taṇhamabbuyhāti avijjāmūlena samūlakaṃ taṇhaṃ arahattamaggena uppāṭetvā. Parinibbutoti anupādisesanibbānena parinibbuto.
“翻转的蕴”是指翻转过来的蕴。“躺卧”是指仰面躺着。不过,长老虽然仰面而卧,但因为他习惯右侧卧,所以头还是转向右边停在那里。“烟雾弥漫”是指弥漫着烟雾的状态。因为就在那一刻,像烟云、像暗云一样升起了。“识正在搜寻”是指正在寻找结生心。“无有住立”是指以结生识没有住立,也就是没有住立的原因。“携带着如木苹果般黄色的大琴”是指像成熟的木苹果那样黄色的金色大琴。取来之后,夹在腋下。“走近”:他心里想“我不知道瞿低迦长老投生到了哪里,问了沙门乔达摩之后就能没有疑惑”,于是化作小男孩的模样走近。“没有找到”就是没有看见。“为悲伤所侵袭”是指被悲伤触及。“脱落滑下”是指掉落在脚背上。第三经结束。巴利
Vivattakkhandhanti parivattakkhandhaṃ. Semānanti uttānaṃ hutvā sayitaṃ hoti. Thero pana kiñcāpi uttānako sayito, tathāpissa dakkhiṇena passena paricitasayanattā sīsaṃ dakkhiṇatova parivattitvā ṭhitaṃ. Dhūmāyitattanti dhūmāyitabhāvaṃ. Tasmiṃ hi khaṇe dhūmavalāhakā viya timiravalāhakā viya ca uṭṭhahiṃsu. Viññāṇaṃ samanvesatīti paṭisandhicittaṃ pariyesati. Appatiṭṭhitenāti paṭisandhiviññāṇena appatiṭṭhitena, appatiṭṭhitakāraṇāti attho. Beluvapaṇḍuvīṇanti beluvapakkaṃ viya paṇḍuvaṇṇaṃ suvaṇṇamahāvīṇaṃ. Ādāyāti kacche ṭhapetvā. Upasaṅkamīti ‘‘godhikattherassa nibbattaṭṭhānaṃ na jānāmi, samaṇaṃ gotamaṃ pucchitvā nikkaṅkho bhavissāmī’’ti khuddakadārakavaṇṇī hutvā upasaṅkami. Nādhigacchāmīti na passāmi. Sokaparetassāti sokena phuṭṭhassa. Abhassathāti pādapiṭṭhiyaṃ patitā. Tatiyaṃ.
《七年追随经》的注释巴利
4. Sattavassānubandhasuttavaṇṇanā
160 第四偈中说的“七年”,是指觉悟之前六年,加上觉悟之后一年。所谓“寻求过失”,就是一直盯着看有没有可乘之机,心里想:“只要我在沙门乔达摩的身体行为等方面看到任何不妥当的地方,我就要指责他。”所谓“找不到”,就是连车轮扬起微尘那么细小的过失都看不到。因此说:巴利
160. Catutthe satta vassānīti pure bodhiyā chabbassāni, bodhito pacchā ekaṃ vassaṃ. Otārāpekkhoti ‘‘sace samaṇassa gotamassa kāyadvārādīsu kiñcideva ananucchavikaṃ passāmi, codessāmi na’’nti evaṃ vivaraṃ apekkhamāno. Alabhamānoti rathareṇumattampi avakkhalitaṃ apassanto. Tenāha –
七年之中,我步步紧随世尊,却未能在具念的正自觉者身上找到丝毫过失。
我没能找到一个可乘之机,对于具念的正觉者。巴利
‘‘Satta vassāni bhagavantaṃ, anubandhiṃ padāpadaṃ; Otāraṃ nādhigacchissaṃ, sambuddhassa satīmato’’ti. (su. ni. 448);
他走上前去,是心里想着“今天我要抓住沙门乔达摩的把柄,然后离开”,于是就上前去了。巴利
Upasaṅkamīti ‘‘ajja samaṇaṃ gotamaṃ atigahetvā gamissāmī’’ti upasaṅkami.
“你在禅修吧”——他是在说“你正坐着专心禅修,而不是胡思乱想”。
“你是不是输了钱财”——你是输了一百还是输了一千?
“你是不是在村里犯了罪”——难道你在村里犯了不可饶恕的恶行,以至于不敢面对别人的脸,只能在树林里游荡?
“能交朋友”——指能建立朋友关系。巴利
Jhāyasīti jhāyanto avajjhāyanto nisinnosīti vadati. Vittaṃ nu jīnoti sataṃ vā sahassaṃ vā jitosi nu. Āguṃ nu gāmasminti, kiṃ nu antogāme pamāṇātikkantaṃ pāpakammaṃ akāsi, yena aññesaṃ mukhaṃ oloketuṃ avisahanto araññe vicarasi? Sakkhinti mittabhāvaṃ.
“挖掉之后”,就是挖开以后。“有贪的渴爱”,指的是被称为有贪的渴爱。“我无漏而禅修”,意思是断尽了渴爱之后,以两种禅那来禅修。“放逸者的亲戚”,这是在称呼魔罗。因为世间一切放逸的人,他确实是他们的亲戚。巴利
Palikhāyāti khaṇitvā. Bhavalobhajappanti bhavalobhasaṅkhātaṃ taṇhaṃ. Anāsavo jhāyāmīti nittaṇho hutvā dvīhi jhānehi jhāyāmi. Pamattabandhūti māraṃ ālapati. So hi yekeci loke pamattā, tesaṃ bandhu.
如果已经觉知了道,意思就是如果你已经觉知了道。走开,就是离去。不死之处,就是死亡没有立足之地的涅槃。到彼岸者,就是已经到达彼岸的人是到彼岸者,将要到达彼岸的人以及想要到达彼岸的人,也都是到彼岸者。巴利
Sace maggaṃ anubuddhanti yadi tayā maggo anubuddho. Apehīti apayāhi. Amaccudheyyanti maccuno anokāsabhūtaṃ nibbānaṃ. Pāragāminoti yepi pāraṃ gatā, tepi pāragāmino. Yepi pāraṃ gacchissanti, yepi pāraṃ gantukāmā, tepi pāragāmino.
“歪曲的”指魔罗的歪曲之见。“被颠倒奉行的”指与正理相违的奉行,也就是当有人说“人的寿命短,日夜流逝”时,另有人说“人的寿命长,日夜不流逝”等一类颠倒的说法。“挣扎乱动”指魔罗在各个时候显现为象王、蛇王等形象。“令人厌离的”指令人厌倦、令人不满的。巴利
Visūkāyikānīti māravisūkāni. Visevitānīti viruddhasevitāni, ‘‘appamāyu manussānaṃ, accayanti ahorattā’’ti vutte. ‘‘Dīghamāyu manussānaṃ, nāccayanti ahorattā’’tiādīni paṭilomakāraṇāni. Vipphanditānīti, tamhi tamhi kāle hatthirājavaṇṇasappavaṇṇādidassanāni. Nibbejanīyāti ukkaṇṭhanīyā.
在“随后随行”等说法里,虽然用的是过去时,但意思要按不同情况来理解。这里说的是:就像一只乌鸦看见一块颜色像肥肉的石头,心想“也许这里能找到软的东西,也许有点滋味”,就绕着它转,结果在那里根本得不到什么滋味,于是乌鸦就从那儿飞走,离开那块石头。同样,我们就像那只乌鸦,靠近了像石头一样的乔达摩,却得不到乐味,也得不到亲近交情,于是对乔达摩心生厌离而离开。第四。巴利
Anupariyagātiādīsu kiñcāpi atītavacanaṃ kataṃ, attho pana vikappavasena veditabbo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā medavaṇṇaṃ pāsāṇaṃ vāyaso disvā – ‘‘api nāmettha muduṃ vindeyyāma, api assādo siyā’’ti anuparigaccheyya, atha so tattha assādaṃ alabhitvāva vāyaso etto apakkameyya, tato pāsāṇā apagaccheyya, evaṃ mayampi so kāko viya selaṃ gotamaṃ āsajja assādaṃ vā santhavaṃ vā alabhantā gotamā nibbinditvā apagacchāma. Catutthaṃ.
《魔女经》的注释巴利
5. Māradhītusuttavaṇṇanā
161 第五句里的“未说”,这个“未”只是个语气词,实际意思是“说了之后”。也有版本写作“使说后”。“他们走近”:就像牧牛童用棍子在地上画了线,极度愁闷地坐着,心想:“到底是什么原因呢?”为了问清楚,他们就走上前去。巴利
161. Pañcame abhāsitvāti ettha a-kāro nipātamattaṃ, bhāsitvāti attho. Abhāsayitvātipi pāṭho. Upasaṅkamiṃsūti ‘‘gopālakadārakaṃ viya daṇḍakena bhūmiṃ lekhaṃ datvā ativiya dummano hutvā nisinno. ‘Kinnu kho kāraṇa’nti? Pucchitvā, jānissāmā’’ti upasaṅkamiṃsu.
她心里发愁,想道:“就像从林野里派出的母象去引诱林野中的公象一样。”也就是说,那些从林野被派来的、当作诱饵的母象,用展示雌性姿态来引诱林野中的公象,把它捆住带回来;我们也要这样把他带回来。“魔境”就是指三界轮回。巴利
Socasīti cintesi. Āraññamiva kuñjaranti yathā araññato pesitagaṇikārahatthiniyo āraññakaṃ kuñjaraṃ itthikuttadassanena palobhetvā bandhitvā ānayanti, evaṃ ānayissāma. Māradheyyanti tebhūmakavaṭṭaṃ.
她们走上前去,是说她们安慰父亲道:“请您稍等一会儿,我们这就把他带来。”这样安慰父亲之后,她们便走上前去。种种,就是各式各样。各一百,是把每一种都做成一百个。百种童女端严,就是按这种方式化现出来的一百种童女身相。巴利
Upasaṅkamiṃsūti – ‘‘tumhe thokaṃ adhivāsetha, mayaṃ taṃ ānessāmā’’ti pitaraṃ samassāsetvā upasaṅkamiṃsu. Uccāvacāti nānāvidhā. Ekasataṃ ekasatanti ekekaṃ sataṃ sataṃ katvā. Kumārivaṇṇasatanti iminā nayena kumāriattabhāvānaṃ sataṃ.
“获得利益,心得寂静”——这两句说的就是阿罗汉果。“军”指烦恼军,也就是那可爱、可意的烦恼军。“我独自禅修”:即我独自修禅那。“证知安乐”:证知了阿罗汉的安乐。这里说的是:我战胜了可爱、可意的烦恼军,独自禅修,证知了那被称为“获得利益,心得寂静”的阿罗汉安乐。因此,我不与任何人亲近结交,也正是因为这个原因,我和任何人都合不来。巴利
Atthassapattiṃ hadayassa santinti, dvīhipi padehi arahattameva kathesi. Senanti kilesasenaṃ. Sā hi piyarūpasātarūpā nāma. Ekāhaṃ jhāyanti eko ahaṃ jhāyanto. Sukhamanubodhinti arahattasukhaṃ anubujjhiṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – piyarūpaṃ sātarūpaṃ senaṃ jinitvā ahaṃ eko jhāyanto ‘‘atthassa pattiṃ hadayassa santi’’nti saṅkhaṃ gataṃ arahattasukhaṃ anubujjhiṃ. Tasmā janena mittasanthavaṃ na karomi, teneva ca me kāraṇena kenaci saddhiṃ sakkhī na sampajjatīti.
“以何为多住”是说:以哪一种住的方式而多住?“未得”就是没有得到。“而”只是一个语气词。这段话的意思是:对于以某一种禅那而频繁修习的那个人,欲想根本抓不到他,只能停留在外面。巴利
Kathaṃvihārībahuloti katamena vihārena bahulaṃ viharanto. Aladdhāti alabhitvā. Yoti nipātamattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – katamena jhānena bahulaṃ jhāyantaṃ taṃ puggalaṃ kāmasaññā alabhitvāva paribāhirā hontīti.
“身轻安”:因为在第四禅那中,出入息之身得到了轻安,所以叫身轻安。“心善解脱”:因为阿拉汉果的解脱,心得到了很好的解脱。“不造作”:不造作三种业行。“无住着”:就是没有执著。“了知法”:了知四圣谛之法以后。“无寻禅修者”:以无寻的第四禅那在禅修。“不忿怒”等句中:不因嗔而忿怒,不因贪而忆念,不因痴而迟钝。这三种根本烦恼被包含时,一千五百种烦恼也就都被包含了。或者,第一句包含了嗔恚盖,第二句包含了欲贪盖,第三句则包含了以昏沉睡眠为首的其余诸盖。这样,通过这里所说的断除诸盖,就显示了漏尽者。巴利
Passaddhakāyoti catutthajjhānena assāsapassāsakāyassa passaddhattā passaddhakāyo. Suvimuttacittoti arahattaphalavimuttiyā suṭṭhu vimuttacitto. Asaṅkharānoti tayo kammābhisaṅkhāre anabhisaṅkharonto. Anokoti anālayo. Aññāya dhammanti catusaccadhammaṃ jānitvā. Avitakkajhāyīti avitakkena catutthajjhānena jhāyanto. Na kuppatītiādīsu dosena na kuppati, rāgena na sarati, mohena na thīno. Imesu tīsu mūlakilesesu gahitesu diyaḍḍhakilesasahassaṃ gahitameva hoti. Paṭhamapadena vā byāpādanīvaraṇaṃ gahitaṃ, dutiyena kāmacchandanīvaraṇaṃ, tatiyena thinaṃ ādiṃ katvā sesanīvaraṇāni. Iti iminā nīvaraṇappahānena khīṇāsavaṃ dasseti.
已度脱五瀑流:指已经渡过了五门的烦恼瀑流。第六:指也渡过了第六意门的烦恼瀑流。或者,依“五瀑流”的取义,应知为五下分结;依“第六”的取义,应知为五上分结。与众僧伽同行:指在众人和僧伽中行游的导师,所以称为与众僧伽同行。必定游行:指其他许多有信的人也必定会去游行。此:指这位导师。无住着:指无所执著。巴利
Pañcoghatiṇṇoti pañcadvārikaṃ kilesoghaṃ tiṇṇo. Chaṭṭhanti manodvārikampi chaṭṭhaṃ kilesoghaṃ atari. Pañcoghaggahaṇena vā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni , chaṭṭhaggahaṇena pañcuddhambhāgiyāni veditabbāni. Gaṇasaṅghacārīti gaṇe ca saṅghe ca caratīti satthā gaṇasaṅghacārī nāma. Addhā carissantīti aññepi saddhā bahujanā ekaṃsena carissanti. Ayanti ayaṃ satthā. Anokoti anālayo.
“他将夺走并带走”:意思是夺过来之后带走,也就是从死神手里夺过来,带到涅槃的彼岸。这样说。“在正被带走的人们当中”:指的是那些正被带走的人。巴利
Acchejjanessatīti acchinditvā nayissati, maccurājassa hatthato acchinditvā nibbānapāraṃ nayissatīti vuttaṃ hoti. Nayamānānanti nayamānesu.
就像把一块大得像尖顶楼阁的岩石顶在头上,却想在深渊里找到落脚点。“如同用胸口去撞树桩”,就像用胸膛去撞树桩。“走开吧”,就是离开。在这里,结集者们用“他这样说”结束开示后,诵出了“daddallamānā”等偈颂。其中,“daddallamānā”的意思是极其炽燃、光辉灿烂。“来到”,就是已经到达。“驱散”,就是除去。就像风吹散从果实上脱落的木棉絮或波咤厘丝绵一样,这样地驱散。第五。巴利
Selaṃva sirasūhacca, pātāle gādhamesathāti mahantaṃ kūṭāgārappamāṇaṃ silaṃ sīse ṭhapetvā pātāle patiṭṭhagavesanaṃ viya. Khāṇuṃva urasāsajjāti urasi khāṇuṃ paharitvā viya. Apethāti apagacchatha. Imasmiṃ ṭhāne saṅgītikārā ‘‘idamavocā’’ti desanaṃ niṭṭhapetvā daddallamānāti gāthaṃ āhaṃsu. Tattha daddallamānāti ativiya jalamānā sobhamānā. Āgañchunti āgatā. Panudīti nīhari. Tūlaṃ bhaṭṭhaṃva mālutoti yathā phalato bhaṭṭhaṃ simbalitūlaṃ vā poṭakitūlaṃ vā vāto panudati nīharati, evaṃ panudīti. Pañcamaṃ.
《相应部》的注释书巴利
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya