第6章巴利
6. Chaṭṭho paricchedo
所缘的分类解说巴利
Ārammaṇavibhāgavaṇṇanā
而从此以后,这些心的所缘如下。
我将把它显示出来,因为离开它,就不可能生起。巴利
Etesaṃ pana cittānaṃ, ārammaṇamito paraṃ; Dassayissāmahaṃ tena, vinā natthi hi sambhavo.
从这之后,也就是从这一章往后,我要说明这些心的所缘。为什么呢?因为如果没有那个所缘,心就不可能生起,所以我要把它说明出来。巴利
Ito paraṃ ito paricchedato paraṃ ahaṃ etesaṃ pana cittānaṃ ārammaṇaṃ dassayissāmi. Hi kasmā? Tena vinā taṃ ārammaṇaṃ vajjetvā cittānaṃ sambhavo natthi yasmā kāraṇā, tasmā kāraṇā dassayissāmi.
色、声、香、味、触,以及法。
通达六所缘的智者们说,所缘分为六类。巴利
Rūpaṃsaddaṃ gandhaṃ rasaṃ, phoṭṭhabbaṃ dhammameva ca; Chadhā ārammaṇaṃ āhu, chaḷārammaṇakovidā.
精通六种所缘的智者们说,所缘有六种,分为六类。巴利
Chaḷārammaṇesu chekā paṇḍitā ārammaṇaṃ chadhā chappakāraṃ āhu kathesuṃ.
293 在这里,依于大种,是指:在这些所缘中,依于大种、缘于大种而生的色,由业、心、时节、食这四种缘所生起、所产生,与可见一起生起,与有对一起生起,这称为色所缘。巴利
293.Tattha bhūte upādāya. Tattha tesu ārammaṇesu bhūte upādāya bhūte paṭicca vaṇṇo catusamuṭṭhito kammacittautuāhārasaṅkhātehi catūhi paccayehi samuṭṭhito nibbatto nidassanena saha pavatto paṭighena saha pavatto rūpārammaṇasaññito.
294 294. 声也被看成两种:由心生起的声音和由业生起的声音。牟尼这样把声看成两种:由心生起和由业生起。其中,有识的声音就是由心生起的。为什么?由发语的心,让已经生成、已经存在的地界发生变异——因为地界有坚硬的特相,这种极度坚硬的状态就叫作“变异”。它被认知为语表;由于这个语表,对已执取的业生地界的冲击,也就是心生地界对业生地界的冲击,这个冲击和声音,不前不后,同时生起。巴利
294.Duvidhopi samuddiṭṭho, saddo cittotusambhavo saddo duvidhopi muninā samuddiṭṭho cittotusambhavo, saviññāṇakasaddova cittasamuṭṭhito hoti. Kathaṃ? Vacībhedakacittena bhūtāya jātāya bhūmiyā pathavīdhātuyā vikāratā pathavīlakkhaṇabhāvato atithaddhalakkhaṇatā vikāratā nāma. Sā vacīviññatti viññāyatīti viññattiyā upādiṇṇaghaṭṭanassa kammajapathavīdhātuyā ghaṭṭanassa kāraṇaṃ cittajapathavīdhātuyā kammajapathavīdhātuyā ghaṭṭanañca saddo ca apubbaṃ acarimaṃ hoti.
295 凡是那由时节产生的没有识的声,这种没有识的声,这两种声都成为声的所缘,达到了声所缘的状态。巴利
295.Aviññāṇakasaddo yo so aviññāṇakasaddo utusamuṭṭhito hoti. Ayaṃ duvidhopi saddo saddārammaṇataṃ gato saddārammaṇabhāvaṃ patto.
296 “被执持”说的是:香在人们行走时被人们执持,所以叫“香”。词根 gamu 和 sappa 的意思是行走,词根 dhara 的意思是执持。又因为能指示,或者能显示属于它自己的、共有的花等事物,所以叫“香”;词根 gandha 有指示的意思。这个香有四种生起来源,所以是“四因生”。它被认定为香所缘。巴利
296.Dharīyatīti gacchanto gacchanto janehi dharīyateti gandho. Gamu sappa gatimhi, dhara dhāraṇe. Sūcanato attano sādhāraṇassa pupphādino vatthussa pakāsanatopi vā gandho nāma. Gandha sūcane. Ayaṃ gandho catūhi samuṭṭhānaṃ etassāti catusamuṭṭhāno. Gandhārammaṇasammato.
297 人们品尝、体验所生的某种法,因此被称为“味”;正由于此因,智者称它为“味”。这个味由四种因缘生起,名为味所缘。巴利
297.Rasamānārasantīti, rasoti parikittito janā rasamānā yaṃ dhammajātaṃ rasanti anubhavanti, iti yasmā kāraṇā, tasmā kāraṇā raso iti raso nāma paṇḍitehi parikittito, so raso catusambhūto rasārammaṇanāmako.
298 298. 被称为“所触”,是因为人们能接触到它。凡是人们能接触到的法,因此就叫“所触”,也就是地界、火界、风界。这个“所触”由四缘(业、心、时节、食)所生,被认为是触的所缘。巴利
298.Phusīyatīti phoṭṭhabbaṃ yaṃ dhammajātaṃ janehi phusīyatīti tasmā phoṭṭhabbaṃ, pathavītejavāyavo. Taṃ phoṭṭhabbaṃ catusambhūtaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ mataṃ.
299 除色等五种前五所缘外,其余的名与色、心与心所及涅槃之名、五净色与微细色、诸相——无常相、苦相、无我相——以及施设,皆被称为法所缘的。巴利
299.Sabbaṃ nāmañca rūpañca, hitvā rūpādipañcakaṃ rūpādipañcakaṃ hitvā sabbaṃ nāmañca cittacetasikanibbānanāmañca rūpañca pañcapasādasukhumarūpañca lakkhaṇāni ca aniccadukkhaanattalakkhaṇāni ca paññatti ca dhammārammaṇasaññitaṃ.
300 在欲界地,能获得六种所缘。在色界,依色、声、法三种所缘而能获得三种。在无色界,则逐一只能获得一种法所缘。巴利
300.Chārammaṇānilabbhanti, kāmāvacarabhūmiyaṃ kāmāvacarabhūmiyaṃ chārammaṇāni labbhanti. Tīṇi rūpāvacare rūpasaddadhammārammaṇavasena labbhanti. Arūpe pana ekekaṃ dhammārammaṇaṃ labbhati.
301-3 有些老师认为:色等五种感官对象,因为刹那和所依都极其微细,所以不会出现在感官面前,不会在五门中变得明显,也不会在五种净色上完成撞击作用,因此这些色等五种感官对象就成了法所缘。这里的“kira”是个不变词,表示传闻的意思。这种说法必须驳斥,持这种观点的某些老师必须驳斥,我必须否定它。为什么呢?因为眼识不会去体验属于耳识范围的声,耳识也不会去体验属于眼识范围的色。同样,这五种识——眼识等——互相都不体验对方的范围,而意界和意识界所摄的速行心却能体验。既然世尊这样说过,所以必须驳斥。然而,色等感官对象本身就是色等五种所缘。巴利
301-3.Khaṇavatthuparittattā, āpāthaṃ na vajanti ye ye rūpādayo pañca visayā khaṇavatthuparittattā pañcārammaṇānaṃ khaṇassa parittattā mandattā tesaṃ appāyukattā vatthuparittattā pañcārammaṇānaṃ atikhuddakavatthukattā āpāthaṃ pañcadvāresu pākaṭabhāvaṃ na vajanti, pañcapasādesu ghaṭṭanakiccaṃ na sādhenti, te rūpādayo pañca visayā dhammārammaṇaṃ honti. Iti yesaṃ ekaccānaṃ ācariyānaṃ mataṃ hoti. Kirāti anussavanatthe nipāto. Te paṭikkhipitabbāva te evaṃ vādino ekacce ācariyā paṭikkhipitabbā, mayā paṭisedhitabbā. Kasmā? Cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇassa gocarabhūtaṃ saddaṃ na paṭianubhoti, sotaviññāṇaṃ cakkhuviññāṇassa gocarabhūtaṃ rūpaṃ na paṭianubhoti. Iti aññamaññassa gocaraṃ neva paccanubhontānaṃ tesaṃ pañcannaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ viññāṇānaṃ tañca gocaraṃ manodhātumanoviññāṇadhātusaṅkhātaṃ javanaṃ pana paccanubhoti. Iti vacanassa bhagavatā vuttattā paṭikkhipitabbā. Rūpādayo pana visayā rūpādipañcārammaṇāni eva honti.
304-6 天眼智等智,只以色等为行境。这些色等本身,就是天眼智等智的行境,并不是未进入行境、尚未显现的。因此,那种说法是不合理的:凡是作为色所缘而生起的法聚,怎么能以什么方式成为法所缘呢?如果这样,那么当色所缘成为法所缘时,这些色所缘与法所缘之间的限定又怎么能成立、以什么方式成立呢?一切所缘,这一切所缘,世尊都宣说过,有六种、六类。这是依小等三法等因素,从许多方面来理解的。巴利
304-6.Dibbacakkhādiñāṇānaṃ, rūpādīneva gocarā tāni rūpādīni eva gocarā dibbacakkhādiñāṇānaṃ anāpāthagatānaṃ eva pākaṭabhāvaṃ appattāneva. Itipi vacanaṃ vuttaṃ na yujjati. Yaṃ dhammajātaṃ rūpārammaṇaṃ bhavantaṃ, taṃ dhammajātaṃ kathaṃ kena pakārena dhammārammaṇaṃ bhaveyya? Evaṃ sati rūpārammaṇassa dhammārammaṇatte sati etesaṃ rūpārammaṇadhammārammaṇānaṃ niyamopi kathaṃ bhave kena pakārena bhaveyya? Sabbaṃ ārammaṇaṃ etaṃ etaṃ sabbaṃ ārammaṇaṃ chabbidhaṃ chappakāraṃ bhagavatā samudīritaṃ. Taṃ parittattikādīnaṃ vasena bahuppakārehi mataṃ.
307 一切欲界异熟,以及全部二十三种欲界异熟,还有两种无因唯作心——也就是按意界和生笑心来说的两种无因唯作心——这二十五种心生起时,应当是一向以小为所缘、一向以欲界为所缘。巴利
307.Sabbo kāmavipāko ca sabbo tevīsatikāmavipāko ca kriyāhetudvayampi ca manodhātuhasituppādavasena kiriyāhetudvayampi cāti pañcavīsati cittuppādā ekantaparittārammaṇā ekantakāmāvacarārammaṇā siyuṃ bhaveyyuṃ.
308-10 可爱等各类别的五种所缘,也就是色、声等,依次轮流成为十种识的行境。全部五种色等所缘,对于三意界来说,都是所缘。而对于这十三种心来说,只有色蕴是行境、是所缘。它们不把非色法的名作为所缘,也不把概念作为所缘,不把过去作为所缘,也不把未来作为所缘。确实,这十种识和三意界——这十三种心——的行境,只是正在发生的、只是现在的。巴利
308-10.Iṭṭhādibhedā pañceva, rūpasaddādayo pana dvipañcannaṃ viññāṇānaṃ paṭipāṭiyā anukkamena gocarā honti. Rūpādipañcakaṃ sabbaṃ, manodhātuttayassa tu manodhātuttayassa pana sabbaṃ rūpādipañcakaṃ ārammaṇaṃ hoti, etesaṃ terasannaṃ pana cittānaṃ rūpakkhandhova gocaro ārammaṇaṃ hoti. Nārūpaṃ nāmaṃ ārammaṇaṃ na karonti. Na ca paññattiṃ paññattiṃ ārammaṇaṃ na karonti. Nātītaṃ atītaṃ ārammaṇaṃ na karonti . Na canāgataṃ anāgataṃ ārammaṇaṃ na karonti eva. Hi saccaṃ vattamāno gocaro etesaṃ dvipañcaviññāṇānaṃ, manodhātuttayassa cāti terasannaṃ cittānaṃ taṃ ārammaṇaṃ vattamānaṃ eva paccuppannaṃ eva.
311 这十三种心在欲界生起,也就是这十三种心在欲界生起。在色界,则生起四种心:由善业所生的眼识、耳识、领受心,以及唯作意界。在无色界中,连一种心也不生起。巴利
311.Terasetāni cittāni, jāyante kāmadhātuyaṃ etāni terasa cittāni kāmadhātuyaṃ jāyanti, rūpāvacare puññajāni cakkhusotaviññāṇasampaṭicchanāni, kiriyāmanodhātu cāti cattāri cittāni jāyanti. Arūpisu arūpabhūmīsu neva kiñcipi ekampi cittaṃ neva jāyati.
312-3 八种大果报心在转起时,在六门中执行彼所缘作用,以色等六种小所缘为行境。三种推度心在转起时,在五门中执行推度作用,在六门中执行彼所缘作用,同样以色等六种小所缘为行境。色等六种是小所缘,笑起心的行境也是色等六种小所缘。五门中现前的所缘,就是在五门中的当下所缘;意门的所缘则通于三时,即属于过去、未来、现在三时的所缘。巴利
312-3.Mahāpākānamaṭṭhannaṃ aṭṭhannaṃ mahāvipākānaṃ pavattiyaṃ chasu dvāresu tadārammaṇakiccānaṃ rūpādichaparittāni gocarā. Santīraṇattayassapi pavattiyaṃ pañcadvāre santīraṇattayakiccassa, chadvāresu tadālambaṇakiccassa ca rūpādichaparittāni gocarā. Rūpādayo parittā cha, hasituppādagocarā hasituppādassa rūpādayo cha parittā gocarā honti. Pañcadvāre paṭuppannā pañcasu dvāresu ye gocarā paccuppannā, manodvāre tikālikā ye gocarā tikālikā tīsu kālesu niyuttā.
314-5 第二无色心与第四无色心,按善、果报、唯作来分,有六种心,以广大境为所缘,且所缘固定。这六种以广大境为所缘的心,以自己过去已证得的空无边处善和无所有处善为所缘。其中,第二和第四无色界的果报心,依据“以何种善禅那、取何种所缘而在梵天结生”的说法,各自对应的善心的所缘,就是那些果报心的所缘。因为是以涅槃为所缘,所以八无漏心决定不以别的为所缘,唯以无量的涅槃为行境、为所缘。这是什么原因呢?因为是以涅槃为所缘,而不是以其他为所缘。巴利
314-5.Dutiyāruppacittañca, catutthāruppamānasaṃ kusalavipākakiriyāvasena chabbidhaṃ cittaṃ mahaggatagocaraṃ niyataṃ niyatārammaṇaṃ hoti, taṃ chabbidhaṃ cittaṃ mahaggatagocaraṃ pubbe attanā adhigataākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanakusalārammaṇaṃ, tesu dve dutiyacatutthāruppapākā ‘‘yassa yassa kusalajhānassa yaṃ yaṃ ārammaṇaṃ gahetvā brahmaloke paṭisandhi hotī’’ti vacanato sakasakakusalassa ārammaṇaṃ eva tesaṃ vipākānaṃ ārammaṇaṃ hoti. Nibbānārammaṇattā hi, ekantena anaññato aṭṭhānāsavacittānaṃ appamāṇova nibbānaṃ eva gocaraṃ ārammaṇaṃ hoti . Hi kasmā kāraṇā? Nibbānārammaṇattā, na aññato ārammaṇato.
316-320 316-320. 四种离智心——依欲界善来说的四种离智心,依唯作来说的四种离智心——以及十二种不善心,这些心既以小所缘为所缘,也以广大所缘为所缘,同时它们是不可说所缘。为什么?因为它们以概念为所缘。四种与智相应的心——依善来说的四种与智相应心,依唯作来说的四种与智相应心——同样地,两种神通心以及唯作确定心,这十一种心的所缘,按小、广大、无量分为三种。这十一种心也是不可说所缘。为什么?因为它们以概念为所缘。其余已说的那些心,除了已说的心之外剩下的心,应当依照解说者的教导,了知它们为不可说所缘。巴利
316-320.Cattāro ñāṇahīnā ca, kāmāvacarapuññato kāmāvacarakusalavasena cattāro ñāṇahīnā ca kriyato kiriyavasena cattāro ñāṇahīnā ca dvādasākusalāni ca te parittārammaṇā ceva mahaggatagocarā ca, te na vattabbā ca honti. Kasmā? Paññattārammaṇattā . Cattāro ñāṇasaṃyuttā, puññato kusalavasena cattāro ñāṇasampayuttā, kriyato kiriyavasena cattāro ñāṇasampayuttā ca tathā abhiññādvayañca kiriyāvoṭṭhabbanampi ca ekādasannaṃ etesaṃ cittānaṃ gocaro parittamahaggataappamāṇavasena tividho hoti. Ime ekādasa na vattabbāpi honti. Kasmā? Paññattārammaṇattā. Yāni vuttāvasesāni vuttato cittato sesāni yāni cittāni, tāni na vattabbārammaṇānīti vibhāvinā viññeyyāni.
还有第二无色界心,以及第四无色界心;
不过,六种可能是一向以过去为所缘。巴利
Dutiyāruppacittañca, catutthāruppamānasaṃ; Chabbidhaṃ pana ekantaatītārammaṇaṃ siyā.
322-6 十种双五识,也就是两种五识,加上三种意界心,这十三种心的行境是色等五种法,而且只限于现在。八种欲界大果报心,在彼所缘作用时,能以色等过去、未来、现在为行境;在死心作用时,以过去为所缘;在结生与有分作用时,以现在或过去为所缘。悦俱推度心在推度作用时,以现在为所缘;在彼所缘作用时,以现在、未来、过去为所缘。其余两种推度心,在推度作用时以现在为所缘;在彼所缘作用时,以现在、未来、过去为所缘;在死心作用时,以过去为所缘;在结生与有分作用时,以现在或过去为所缘。笑起心在速行作用时,以现在、过去、未来为行境。这样,这十二种意界心可以以过去等为所缘。以现在和未来为行境的,可以成为以现在为所缘或以未来为所缘。欲界二十种善心与不善心,以及依唯作而言欲界的九种唯作心,确定心在确定作用时以现在为所缘,在转向作用时以三时为所缘。大唯作意心在速行作用时以三时为所缘;当所缘是施设时,则成为不可说的所缘。两种神通意心在神通作用时,也以过去等为行境。这些意心即使所缘是施设,也同样成为不可说的。在色界和无色界有中,除了我以上所说的之外,其余一切心,智者不应以过去所缘等来称说它们为以过去所缘等,它们唯是以施设为所缘,这就是这里的含义。巴利
322-6.Viññāṇānaṃ dvipañcannaṃ dvinnaṃ pañcaviññāṇānaṃ, manodhātuttayassa ca terasannaṃ cittānaṃ gocarā rūpādayo pañca dhammā paccuppannāva, aṭṭha kāmamahāvipākā tadārammaṇakiccavasena atītānāgatapaccuppannagocarā, cutikiccavasena atītārammaṇā, paṭisandhibhavaṅgakiccavasena paccuppannātītārammaṇā. Somanassasantīraṇaṃ santīraṇakiccavasena paccuppannārammaṇaṃ. Tadārammaṇakiccavasena paccuppannānāgatātītārammaṇaṃ. Sesasantīraṇadvayaṃ santīraṇakiccavasena paccuppannārammaṇaṃ , tadārammaṇakiccavasena paccuppannānāgatātītārammaṇaṃ, cutikiccavasena atītārammaṇaṃ, paṭisandhibhavaṅgakiccavasena paccuppannātītārammaṇaṃ. Hasituppādacittaṃ javanakiccavasena paccuppannātītānāgatagocaraṃ. Iti ete dvādasa mānasā pana siyātītārammaṇā atītārammaṇā siyuṃ. Paccuppannānāgatagocarā paccuppannārammaṇā anāgatārammaṇā siyuṃ. Kāme vīsati kusalākusalā kriyato kiriyavasena kāme nava mānasā, voṭṭhabbaṃ voṭṭhabbanakiccavasena paccuppannārammaṇaṃ, āvajjanakiccavasena tikālārammaṇaṃ. Mahākiriyamānasā javanakiccavasena tikālārammaṇā, sante paññattikāle navattabbārammaṇā. Dve abhiññāmānasāpi abhiññākiccavasena atītādigocarā siyuṃ. Ime mānasā paññattikālepi sante navattabbā bhavanti. Rūpārūpabhavesu mayā vuttato sesāni sabbāni cittāni atītārammaṇādinā atītārammaṇādivasena paṇḍitena na vattabbāni na kathitabbāni honti eva, paññattārammaṇāni eva hontīti attho.
327 从欲界来说,有五种唯作心;从色界来说,第五种唯作心就是神通心。这六种心没有任何一种是没有所缘的,意思是它们都以一切法为所缘。说“第五种唯作”,是就神通心而说的。应当知道,纯粹禅那的第五种色界唯作心,只以施设为所缘。巴利
327.Kāmatoca kriyā pañca kāmāvacaravasena pañca kiriyā, rūpato rūpāvacaravasena pañcamī kriyā abhiññācittaṃ, etesaṃ channaṃ cittānaṃ natthi kiñci ekampi agocaraṃ anārammaṇaṃ, sabbārammaṇanti attho. ‘‘Pañcamī kriyā’’ti vacanaṃ abhiññācittavasena vuttaṃ. Suddhajhānassa pañcamarūpakiriyassa paññattārammaṇaṃ evāti veditabbaṃ.
328 哪些心能够把涅槃、四种果、道、色、无色,以及称为心与心所的名当作所缘?老师,请告诉我这些心,请为我解说。巴利
328. Nibbānañca catubbidhaṃ phalaṃ, maggaṃ rūpañca arūpaṃ cittacetasikasaṅkhātaṃ nāmañca gocaraṃ kātuṃ yāni cittāni sakkonti, tāni cittāni me vada, ācariya, tāni mayhaṃ kathehi.
329-30 十一种心能取涅槃、果、道、色、无色和名作为所缘:四种与智相应的善心,依善而说;同样地,四种与智相应的唯作心,依作而说;两种神通意心;以及唯作确定心。巴利
329-30.Cattāro ñāṇasaṃyuttā, puññato puññavasena cattāro ñāṇasampayuttā, kriyato tathā kiriyavasena cattāro ñāṇasampayuttā, dve abhiññāmānasā, kiriyāvoṭṭhabbanampi cāti ekādasa cittāni nibbānañca phalañca maggañca rūpañca arūpaṃ nāmañca gocaraṃ kātuṃ sakkonti.
331-4 在一切心中,哪些心能够以阿拉汉果和阿拉汉道为所缘?请告诉我这些心的数量。贤者,请听我说:在一切心中,有六种心能够以阿拉汉果和阿拉汉道为所缘。四种与智相应的心、唯作确定心,以及唯作神通意界心,这六种心能够以它们为所缘。然而,从福德方面来说,四种与智相应的善心,以及从福德方面说的神通心,则不能以阿拉汉果和阿拉汉道为所缘。巴利
331-4.Cittesu pana sabbesu yāni cittāni arahattaphalaṃ arahattamaggaṃ gocaraṃ kātuṃ sakkonti, tāni kati cittāni me vada tāni mayhaṃ tvaṃ kathehi. Sabbesu pana cittesu, cha ca cittāni me suṇa, bho bhaddamukha, tvaṃ mayhaṃ vacanaṃ suṇohi, sabbesu pana cittesu cha cittāni arahattaphalaṃ arahattamaggaṃ gocaraṃ kātuṃ sakkonti. Cattāro ñāṇasaṃyuttā, kiriyā ca voṭṭhabbanampi ca kiriyābhiññāmano cāti cha ca cittāni gocaraṃ kātuṃ sakkonti. Puññato puññavasena cattāro ñāṇasampayuttā, puññato puññavasena abhiññācittañca arahattaphalaṃ maggaṃ gocaraṃ kātuṃ na sakkonti.
335-8 阿罗汉、漏尽者的道心或果心,凡夫、有学都不能了知。为什么呢?凡夫不知道入流者的心,入流者不知道一来者的心,一来者不知道不来者的心,不来者不知道阿罗汉的心。下位的下位之人不知道上位之人的心,而上位之人则能知道下位的下位之人的心。巴利
335-8.Arahato khīṇāsavassa maggacittaṃ phalamānasaṃ vā puthujjanā vā sekkhā vā vijānituṃ na sakkonti. Kasmā kāraṇā? Puthujjano sotāpannassa mānasaṃ na jānāti, sotāpanno sakadāgāmissa mānasaṃ na jānāti, sakadāgāmī anāgāmissa mānasaṃ na jānāti, anāgāmī arahantassa mānasaṃ na jānāti. Heṭṭhimo heṭṭhimo puggalo uparūpari ṭhitassa puggalassa mānasaṃ neva jānāti, uparūpari ṭhito puggalopi heṭṭhimassa heṭṭhimassa puggalassa mānasaṃ jānāti.
339-342 339-342. 凡是某个法成为另一个法的所缘,我就把那些所缘一个一个地抽出来,接下来再作解说。
欲界的善所缘:八种欲界善心可以成为八种欲界善心的所缘。这是怎样的呢?先前已经做过的八种大善心,后来在随念等时候,通过两种喜俱智相应心、或者两种喜俱智不相应心、或者两种舍俱智相应心、或者两种舍俱智不相应心,以速行的作用成为那八种善心的所缘;在追悔等时候,成为十二种不善心的所缘;成为善神通心和唯作神通心的所缘;又以彼所缘的作用成为十一种欲界果报心的所缘。同样地,对于欲界唯作心:以速行的作用成为笑心的所缘,以转向的作用成为确定心的所缘,以速行的作用成为大唯作心的所缘——这些可以成为这六类心的所缘。
五种色界善心,从这六类中除去欲界果报心,可以成为五类心的所缘。那时候,以贪根和痴根心随念自己证得的禅那时,就成为那十种不善心的所缘;对于三因结生的人,从禅那退失后观察禅那时,禅那所缘与忧受相应,这时就成为那两种嗔恚心的所缘。对于欲界唯作心,除去完全以小所缘为对象的唯作意界和笑心,以转向的作用成为确定心的所缘,以速行的作用成为大唯作心的所缘。巴利
339-342.Yodhammo yassa dhammassa ārammaṇaṃ hoti, taṃ ārammaṇaṃ ekaṃ ekaṃ uddharitvā ito paraṃ pavakkhāmi. Kusalārammaṇaṃ kāme kāme aṭṭhavidhaṃ kusalaṃ aṭṭhavidhassa kāmāvacarakusalassa ārammaṇaṃ hoti. Kathaṃ ? Pubbeva kataṃ aṭṭhavidhaṃ mahākusalaṃ pacchā somanassasahagatañāṇasampayuttacittadvayena vā somanassasahagatañāṇavippayuttacittadvayena vā upekkhāsahagatañāṇasampayuttadvayena vā upekkhāsahagatañāṇavippayuttadvayena vā anussaraṇakaālādīsu tassa aṭṭhavidhassa kusalassa javanakiccavasena ārammaṇaṃ hoti, vippaṭisārakālādīsu dvādasavidhassa akusalassa ārammaṇaṃ hoti, kusalassa abhiññāmānasassa ca kiriyassa abhiññāmānasassa ca ārammaṇaṃ hoti, ekādasavidhassa kāmāvacaravipākassa tadārammaṇavasena ārammaṇaṃ hoti. Tathā kāmakriyassāti javanakiccavasena hasanassa āvajjanakiccavasena voṭṭhabbanassa javanakiccavasena mahākiriyassa ārammaṇaṃ hoti, etesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ siyā bhaveyya. Rūpāvacarapuññāni pañca tato charāsito kāmavipākaṃ vajjetvā pañcannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇāni honti. Tadā lobhamūlamohamūlavasena attanā paṭiladdhajhānānaṃ anussaraṇakāle tassa dasavidhassa akusalassa ārammaṇaṃ hoti, tihetukapaṭisandhino sattassa jhānato parihīnassa jhānaṃ paccavekkhato jhānārammaṇaṃ domanassayuttaṃ hoti, tadā tassa paṭighadvayassa ārammaṇaṃ hoti. Kāmakriyassāti ekantaparittārammaṇāni kiriyāmanodhātuhasanāni vajjetvā āvajjanakiccavasena voṭṭhabbanassa, javanakiccavasena mahākiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti.
343 无色界善心,以及以神通作用的方式,也能成为三地善心和大善心、第五色界善心、第二和第四无色界善心、三地唯作心、确定心、大唯作心、以神通作用的方式成为第五色界唯作心、第二和第四无色界唯作心的所缘。第二无色界唯作心应当以第一无色界唯作心为所缘,第四无色界唯作心应当以第三无色界唯作心为所缘。既然如此,有人可能会说:第一无色界善心怎么能成为第二无色界唯作心的所缘?第三无色界善心怎么能成为第四无色界唯作心的所缘?当凡夫修行者或有学修行者进入色界定,从那里出定后,进入称为空无边处的第一无色界定,离欲后执取自己已证得的诸定,在凡夫或有学阶段进入了自己尚未证得的第二无色界定,那时在漏尽阶段进入的第二无色界唯作心,就以第一无色界善心为所缘。这样,第一无色界善心就成为第二无色界唯作心的所缘。巴利
343.Āruppakusalañcāpi, tebhūmakusalassa ca mahākusalassa ca abhiññākiccavasena pañcamarūpakusalassa ca dutiyacatutthaarūpakusalassa ca tebhūmakakriyassāpi voṭṭhabbanassa mahākiriyassa ca abhiññākiccavasena pañcamarūpakiriyassa ca dutiyacatutthāruppakiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti, dutiyāruppakiriyassa ca paṭhamāruppakiriyāya ārammaṇena bhavitabbaṃ, catutthāruppakiriyassa ca tatiyāruppakiriyāya ārammaṇena bhavitabbaṃ, evañca sati kathaṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti, tatiyāruppakusalañca catutthāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hotīti ce vattabbaṃ, yadā puthujjanayogī vā sekkho vā yogī rūpasamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanasaṅkhātaṃ paṭhamāruppasamāpattiṃ samāpajjitvā vītarāgo hutvā attanā adhigatā samāpattiyo gahetvā puthujjanasekkhakāle attanā anadhigataṃ dutiyaṃ arūpasamāpattiṃ samāpajji, tadā khīṇāsavakāle samāpajjitaṃ dutiyaṃ arūpakiriyaṃ paṭhamāruppakusalaṃ ārammaṇaṃ karoti, evaṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti.
当瑜伽修行者进入色界诸定,从那些定出来之后,又进入第一无色界善心、第二无色界善心和第三无色界善心,成为漏已尽者之后,执取自己已经证得的诸定,又进入自己尚未证得的第四无色界定;那时,第四无色界唯作心以第三无色界善心为所缘。这样,第四无色界唯作心就以第三无色界善心为所缘。后来在漏已尽阶段所进入的色界与无色界诸定,也同样可以成为不善心的所缘。巴利
Yadā yogī rūpasamāpattiyo samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppakusalaṃ tatiyāruppakusalañca samāpajjitvā khīṇāsavo hutvā attanā adhigatā samāpattiyo gahetvā attanā anadhigataṃ catutthaṃ arūpasamāpattiṃ samāpajji, tadā catutthāruppakiriyā tatiyāruppakusalaṃ ārammaṇaṃ karoti, evaṃ catutthāruppakiriyassa tatiyāruppakusalaṃ ārammaṇaṃ hoti, pacchā khīṇāsavakāle samāpajjitā rūpārūpasamāpattiyo honti. Yathā hoti, tathā eva akusalassapi ārammaṇaṃ hoti.
344-7 关于“无色界果报”,这是按生起类别来区分。第四无色和第二无色的果报也以它为所缘。本来应该说“第四和第二”,但省略了表示“和”的词,所以说成“第四二”。那时,两种无色果报以第一无色和第三无色的速行心为所缘。正如“以哪种善禅那的所缘为所缘而结生于梵天界”这句话所说,各自善心所缘的空无边处和无所有处,就成为它们第二和第四无色果报的所缘。这样,无色善心成为这八种聚的所缘缘。非所摄福,也就是四种出世间善心,也恒常成为四种聚的所缘:从欲界以及依欲界来说,是智相应大善心和唯作确定心;从色界以及依色界来说,是第五色善心和第五色唯作心。这里的意趣是:有学者的智相应大善心、确定心以及第五色善心,以三种出世间福为所缘;漏尽者的确定心、智相应大唯作心以及第五色唯作心,以阿拉汉福为所缘。同样,一切不善心,从欲界以及依欲界来说,成为善心、大善心、唯作笑心、确定心和大唯作心的所缘;从色界以及依色界来说,成为第五色善心和第五色唯作心的所缘。同样,一切不善心和欲界果报心,以彼所缘作用的方式,成为十一种心等六种聚的所缘,这是世尊所说的。巴利
344-7.Arūpāvacarapākānanti jātiniddhāraṇaṃ, catutthadutiyānaṃ arūpapākānampi ārammaṇaṃ hoti, ‘‘catutthadutiyāna’’nti vattabbe tiyānaṃ-saddassa lopaṃ katvā ‘‘catutthadū’’ti vuttaṃ, tadā dvinnaṃ arūpapākānaṃ paṭhamāruppatatiyāruppajavanāni ārammaṇāni honti, ‘‘yassa kusalassa jhānassa yaṃ ārammaṇaṃ gahetvā brahmaloke paṭisandhi hotī’’ti vacanato sakasakakusalānaṃ ārammaṇabhūtāni ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanāni tesaṃ dutiyacatutthāruppapākānaṃ ārammaṇāni honti, evaṃ arūpakusalaṃ imesaṃ aṭṭharāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Apariyāpannapuññampi catubbidhalokuttarakusalampi kāmāvacarato kāmāvacaravasena kusalassa ñāṇasampayuttamahākusalassa ca kriyassa voṭṭhabbanassa, ñāṇasampayuttato kiriyassa ca rūpato rūpāvacaravasena pañcamassa rūpakusalassa ca pañcamassa rūpakiriyassa cāti catunnaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ sadā hoti, ayamettha adhippāyo – sekkhānaṃ ñāṇasampayuttamahākusalassa, voṭṭhabbanassa, pañcamassa rūpakusalassa ca tividhaṃ lokuttarapuññaṃ ārammaṇaṃ hoti. Khīṇāsavassa voṭṭhabbanassa, ñāṇasampayuttamahākiriyassa, pañcamassa rūpakiriyassa ca arahattapuññaṃ ārammaṇaṃ hoti. Yathā tathā eva sabbaṃ akusalaṃ kāmāvacarato kāmāvacaravasena kusalassa mahākusalassa, kriyassa hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato pana rūpāvacaravasena pañcamassa rūpakusalassa, pañcamassa rūpakiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti, yathā tathā eva sabbassa akusalassa ca kāmāvacaravipākānaṃ tadārammaṇakiccavasena ekādasannañcāti channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ bhagavatā īritaṃ.
348-352 欲界中以果报为所缘:一切果报所缘,从欲界以及依欲界来说,是善心、大善心、唯作笑心、确定心和大唯作心的所缘;从色界以及依色界来说,是第五色善心和第五色唯作心的所缘;同样,也是十一种欲界果报心以及不善心等六种聚的所缘。色界中以果报为所缘:从欲界以及依欲界来说,是善心、大善心、唯作心、确定心和大唯作心的所缘;从色界以及依色界来说,是善心和不善心等五种聚的所缘。世尊认为,无色界果报中也依此理。非所摄(不包含、未入轮转)者,即未包括在轮转中、未进入轮转。那些人的果报,从欲界以及依欲界来说,是善心、与智相应的大善心的所缘;也是唯作心、与确定智相应的大唯作心的所缘;从色界以及依色界来说,是善心、第五色善心的所缘;也是唯作心、第五色唯作心的所缘。在此,其意趣应依非所摄善中所述之理而理解。巴利
348-352.Vipākārammaṇaṃkāme sabbaṃ vipākārammaṇaṃ kāmāvacaratopi kāmāvacaravasenapi kusalassa mahākusalassa, kriyassa hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato ceva rūpāvacaravasena ca eva pañcamassa rūpakusalassa, pañcamassa rūpakiriyassa ca kāmāvacarapākānaṃ kāmāvacaravipākānaṃ ekādasannañca tatheva akusalassa ca channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ hoti. Rūpe vipākārammaṇaṃ kāmāvacaratopi ca kāmāvacaravasenapi ca kusalassa mahākusalassa , kriyassa ca voṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato ceva rūpāvacaravasena ca eva kusalassa ca apuññassa cāti pañcannaṃ rāsīnaṃ gocaro hoti, arūpāvacarapākesu ayaṃ nayo bhagavatā mato. Vaṭṭe na pariyāpannā nappaviṭṭhāti apariyāpannā, tesaṃ puggalānaṃ pākāpi kāmato kāmāvacaravasena kusalassa ñāṇasampayuttamahākusalassa, kriyassa ca voṭṭhabbanañāṇasampayuttamahākiriyassa ca rūpatopi rūpāvacaravasenapi kusalassa pañcamassa rūpakusalassa, kriyassa ca pañcamassa rūpakiriyassa ca evaṃ ārammaṇaṃ hotīti. Etthāyamadhippāyo apariyāpannapuññe vuttanayeneva veditabbo.
353-6 在欲界中,这一切唯作心,从欲界以及依欲界来说,是善的大善心、唯作的欢笑心、确定心和大唯作心的所缘;从色界以及依色界来说,是第五色善心和第五色唯作心的所缘;同时也是十一种欲界果报心以及同样是不善心的这六种聚的所缘。在色界中,那唯作心,除去欲界果报,也就是从那一聚中排除欲界果报之后,成为五种聚的所缘。从欲界以及依欲界来说,是唯作的确定心和大唯作心的所缘;欢笑心因为只以极小的所缘为对象,所以不以色界唯作心为所缘。在无色界中,无色唯作心则成为那五种聚的所缘;在无色唯作心中,第一无色唯作心成为第二无色唯作心的所缘,第三无色唯作心成为第四无色唯作心的所缘。如此,便成为六种聚的所缘。巴利
353-6. Kāme idaṃ sabbakiriyacittaṃ kāmāvacaratopi ca kāmāvacaravasenapi ca kusalassa mahākusalassa, kriyassa ca hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato ceva rūpāvacaravasena ca eva kusalassa pañcamassa rūpakusalassa, kriyassa ca pañcamassa rūpakiriyassa ca ekādasakāmāvacarapākassa ca tatheva akusalassa ca etesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ hoti. Yaṃ kriyāmānasaṃ rūpe rūpāvacare yaṃ kiriyāmānasaṃ, kāmapākaṃ tato vinā tato rāsito kāmapākaṃ vinā vajjetvā pañcannaṃ pana rāsīnaṃ ārammaṇaṃ hoti. Kāmāvacarato kāmāvacaravasena kiriyassa voṭṭhabbanamahākiriyassa ārammaṇaṃ hoti, hasanaṃ ekantaparittārammaṇattā rūpakiriyaṃ ārammaṇaṃ na karoti. Kriyācittaṃ panāruppe arūpakiriyācittaṃ pana tesaṃ pañcannaṃ eva ca rāsīnaṃ āruppakriyassāpi paṭhamāruppakiriyaṃ dutiyāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti, tatiyāruppakiriyaṃ catutthāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti. Iti channaṃ rāsīnaṃ gocaro hotiyeva.
色法由四种原因产生,被称为色所缘;
属于欲界福德的,以及同样属于欲界善的;
对于两种神通心,以及欲界果报的唯作。巴利
Rūpaṃcatusamuṭṭhānaṃ, rūpārammaṇasaññitaṃ; Kāmāvacarapuññassa, tatheva kusalassa ca; Abhiññādvayacittassa, kāmapākakriyassa ca.
二眼识、二意界、三推度心、大果报心以及欲界唯作心,也就是这十一种欲界唯作心,成为这六种聚的所缘缘。巴利
Dvicakkhuviññāṇamanodhātudvayasantīraṇattayamahāpākassa ca kāmakiriyassa cāti ekādasavidhassa kāmakiriyassa ca channaṃ etesaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
359-360 以涅槃为所缘时,从欲界和色界的角度来说,有学圣者的智相应大善心,以及依色界说的第五色界善心,还有漏尽阿罗汉的确定智相应大唯作心和第五色界唯作心,这两类心都以涅槃为所缘。从非所摄和出世间的角度来说,果心和善心则成为这六种聚的所缘缘。巴利
359-360.Nibbānārammaṇaṃ kāmarūpāvacarato kāmarūpāvacaravasena sekkhānaṃ ñāṇasampayuttamahākusalassa, rūpāvacaravasena pañcamassa rūpakusalassa ca kāmarūpakiriyassa ca khīṇāsavānaṃ voṭṭhabbanañāṇasampayuttamahākiriyassa ca pañcamarūpakiriyassa ca ubhayassāpi cittassa ārammaṇaṃ hoti. Apariyāpannato ceva lokuttaravasena ca eva phalassa, kusalassa ca etesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
361-2 种种不同的所缘:一切施设所缘,对于九种聚来说,都是所缘缘。这九种聚是:三地福的大善心、五种清净禅那的色善心、第一无色与第三无色善心;同样地,不善心、一切色与无色果报心、一切色果报心、第一无色与第三无色果报心;以及三地唯作的笑心、确定心、大唯作心、一切色唯作心、第一无色与第三无色唯作心。巴利
361-2.Nānappakārakaṃ sabbaṃ, paññattārammaṇaṃ pana tebhūmakassa puññassa mahākusalassa, suddhajhānassa pañcavidhassa rūpakusalassa, paṭhamāruppatatiyāruppakusalassa ca tatheva akusalassa ca rūpārūpavipākassa sabbassa rūpavipākassa, paṭhamāruppatatiyāruppavipākassa ca tebhūmakakriyassa ca hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa sabbassa rūpakiriyassa, paṭhamāruppatatiyāruppakiriyassa cāti navannaṃ pana rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
363-4 以色为所缘的心生起有两种,以声等为所缘的心生起也各有两种;被称为意界的那三种心生起,则以五种境为所缘,这是世尊所认定的。在这里这个欲界的讨论范围内,只有四十一种心生起被认为是以六种境为所缘。这就是欲界心的所缘次序。巴利
363-4.Rūpārammaṇikā dve tu dve cittuppādā rūpārammaṇikā, dve dve saddādigocarā dve dve cittuppādā saddārammaṇādigocarā, tayo manodhātusaṅkhātā cittuppādā pañcārammaṇikā nāma matā bhagavatā. Idha imasmiṃ kāmāvacarādhikāre ekacattālīseva cittuppādā chaḷārammaṇikā matā. Ayaṃ kāmāvacaracittānaṃ ārammaṇakkamo.
365-9 除去五神通,色界、无色界和无漏的这一切心生起,都以法为所缘。
第一无色界善心是第二无色界善心的所缘,也是第二无色界果报心和第二无色界唯作心的所缘。
第二无色界唯作心以第一无色界善心为所缘的道理,前面已经说过了。
这个第一无色界果报心,不是第二无色界善心、第二无色界果报心和第二无色界唯作心的所缘。为什么呢?因为那些第二无色界的善心、果报心和唯作心,是以第一无色界善心为所缘。
不过,第一唯作心不是第二无色界善心的所缘,也不是第二无色界果报心的所缘。因为在色界和无色界有中,诸漏尽者在命终时,各自的果报心取各自的善心为所缘。
而第一唯作心是第二无色界唯作心的所缘。如此,按照我所说的这种方式,心的所缘生起之理,智者应当了知。巴利
365-9.Pañcābhiññā vivajjetvā, rūpārūpā anāsavā ime sabbe cittuppādā dhammārammaṇagocarā honti. Paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppacetaso kusalassa ārammaṇaṃ hoti, dutiyāruppacetaso vipākassa ca ārammaṇaṃ hoti, dutiyāruppacetaso kiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti. Dutiyāruppacetaso kiriyassa paṭhamāruppakusalārammaṇabhāve kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva. Paṭhamāruppapākoyaṃ, dutiyāruppacetaso kusalassa ca dutiyāruppacetaso vipākassa ca dutiyāruppacetaso kiriyassa ca ārammaṇaṃ na hoti. Hi kasmā? Tesaṃ dutiyāruppakusalavipākakiriyānaṃ paṭhamāruppakusalārammaṇattā. Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ paṭhamaṃ kiriyācittaṃ pana dutiyāruppacetaso puññassa ārammaṇaṃ na hoti. Dutiyāruppacetaso vipākassa ārammaṇaṃ na hoti. Rūpārūpabhavesu hi khīṇāsavā vipākacittāni cutivasena sakasakakusalānaṃ ārammaṇaṃ karonti. Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ pana dutiyāruppacetaso kiriyassa ārammaṇaṃ hoti. Iti evaṃ iminā mayā vuttappakārena cittānaṃ ārammaṇuppatti vibhāvinā dhīrena ñeyyā.
370-3 对凡夫和有学来说,第一无色界心以两种方式、两类形态成为所缘:它既是第二无色界善心的所缘,也可能是第二无色界果报心的所缘。对漏尽比丘来说,第一无色界心以三种方式成为所缘。这是大仙所说的。第一无色界唯作心也是第二无色界唯作心的所缘。第一无色界善心也是第二无色界唯作心的所缘。第一无色界善心是第二无色界果报心的所缘。这样,按照我所说的这种方式,第一无色界心以三种方式成为所缘。第三无色界心也是第四无色界善心的所缘,也是第四无色界果报心的所缘。正如第一无色界心以两种方式成为所缘,同样,第三无色界心也以两种方式成为所缘。正如第一无色界心以三种方式成为所缘,同样,第三无色界心也可能以三种方式成为所缘。巴利
370-3.Puthujjanassa sekkhassa, arūpārammaṇaṃ dvidhā dvippakāraṃ kusalaṃ kusalassa dutiyāruppakusalassa ārammaṇaṃ hoti, taṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppavipākassa ārammaṇaṃ siyā bhaveyya. Khīṇāsavassa bhikkhussa, paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ tidhā tippakāraṃ hoti. Iti vacanaṃ mahesinā vuttaṃ. Kriyassāpi dutiyāruppakiriyassāpi paṭhamāruppakiriyā ārammaṇaṃ hoti. Kusalampi paṭhamāruppakusalampi dutiyāruppakiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti. Kusalaṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppavipākassa ārammaṇaṃ hoti. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ tidhā hoti. Tatiyāruppacittampi catutthāruppacetaso kusalassa ārammaṇaṃ hoti, catutthāruppacetaso vipākassa ca taṃ ārammaṇaṃ hoti. Evameva yathā paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ dvidhā hoti, evameva tathā tatiyāruppacittaṃ ārammaṇaṃ dvidhā hoti. Yathā paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ tidhā hoti, evameva tathā tatiyāruppacittaṃ ārammaṇaṃ tidhā siyā.
374 在这里,无论以这个范畴中的什么作为所缘,无论依什么所缘而引生哪些心念生起,那个所缘就是那些心念生起的所缘缘。巴利
374.Yaṃ yaṃ pana idhārabbha idha imasmiṃ adhikāre yaṃ yaṃ gocaraṃ ārabbha paṭicca ye ye cittuppādā jāyanti, so so gocaro tesañca tesañca cittuppādānaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
375 如果有人能在这世间渡越这部《阿毗达摩入门》那难以渡越的彼岸,那么这个人就已经渡越了阿毗达摩大海那难以渡越的彼岸。巴利
375. Yo pana naro imassa abhidhammāvatārassa kira pāraṃ duttaraṃ idha imasmiṃ loke uttarati, so naro abhidhammamahaṇṇave pāraṃ duttaraṃ uttaraṃ uttarati eva.