第21章
21. Ekavīsatimo paricchedo
行道智见清净的详细解说
Paṭipadāñāṇadassanavisuddhiniddesavaṇṇanā
1298所谓“依八种智”,就是依生灭智等八种智。观修达到顶点时,行舍智就是达到顶峰的内观。而它达到顶峰,是依生灭智等八种智,所以说“依八种智”。第九种是随顺谛智。这样,生灭智等八种智,加上这第九种智,就叫做行道智见。依它而走向圣道,所以叫行道;以了知生灭等义,以现前照见之义,所以叫智见。
1298.Aṭṭhañāṇavasenevāti udayabbayañāṇādīnaṃ aṭṭhannaṃ ñāṇānaṃ vasena. Vipassanācārassa matthakappattiyā saṅkhārupekkhāñāṇaṃ sikhāpattā vipassanā. Sikhāpatti panassā udayabbayañāṇādīnaṃ aṭṭhañāṇānaṃ vasenāti āha ‘‘aṭṭhañāṇavasenā’’ti. Navamanti saccānulomikañāṇaṃ. Iti udayabbayādīni aṭṭha, idañca navamañāṇaṃ paṭipadāñāṇadassananti pavuccati. Paṭipajjati etāya ariyamaggoti paṭipadā, udayabbayādīnaṃ jānanaṭṭhena, paccakkhato dassanaṭṭhena ñāṇadassanañcāti katvā.
1299为了显示这些智各自的体相,才说“八种智”等等。其中,生灭随观智虽然是审察遍知的立足处,但按照前面所说的含义,它同时也是行道智见,所以这里也把它说了出来。而在其他地方说到它时,则是针对刚刚生起、还不纯熟的状态。不纯熟的生灭智,是通过断除常想等而成就的,是断遍知的依止处。因为证得它,就等于证得了十八种大观中的某一些。如果不以现前通达生灭,仅仅审察共相,就不可能殊胜地断除敌对法。如果没有断除敌对法,这些智又怎么能像金刚一样无碍、迅猛、锐利、明净呢?所以,达到纯熟状态的生灭智,应当看作属于断遍知的一部分。
1299. Tāni pana ñāṇāni sarūpato dassetuṃ ‘‘aṭṭha ñāṇānī’’tiādi vuttaṃ. Tattha udayabbayānupassanāñāṇaṃ kiñcāpi tīraṇapariññāya patiṭṭhaṃ, tathāpi yathāvuttaṭṭhena paṭipadāñāṇadassanampi hotiyevāti tampi idha vuttaṃ. Itarattha pana uppannamattaṃ appaguṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Appaguṇañhi niccasaññādipahānasiddhiyā pahānapariññāya adhiṭṭhānabhūtaṃ. Yato tadadhigamena aṭṭhārasasu mahāvipassanāsu ekaccā adhigatāva honti. Na hi udayabbayānaṃ paccakkhato paṭivedhena vinā sāmaññākārānaṃ tīraṇamattena sātisayaṃ paṭipakkhappahānaṃ sambhavati. Asati ca paṭipakkhappahāne kuto ñāṇādīnaṃ vajiramiva avihatavegatā tikhiṇavisadāditā vā, tasmā paguṇabhāvappattaṃ udayabbayañāṇaṃ pahānapariññāpakkhiyameva daṭṭhabbaṃ.
1300-2“坏灭”是指在诸行的坏灭中。如实看见的人对此感到害怕,所以叫“怖畏”;三地的一切法,当它们以怖畏的方式现起时,执取应当害怕的那种行相的智,就是怖畏智。因此,这也被称为“怖畏现起智”。想解脱,就是想要解脱的心,或者人,它的状态就是欲解脱;而那正是智,所以说“智是欲解脱”。再以反复审察的方式生起的智,是审察随观智。以对诸行无所期待、以舍的方式生起的智,是行舍智。为了配合偈颂的连缀,这里作无连音说明。由于粗显的、覆盖真理的障碍消失,而随顺于通达真理,所以是随顺谛;因此说“随顺谛智,称为随顺”。
1300-2.Bhaṅgeti saṅkhārānaṃ bhaṅge. Yathābhūtadassāvī bhāyati etasmāti bhayaṃ, tebhūmakadhammā, tesu bhayato upatiṭṭhantesu bhāyitabbākāraggāhiñāṇaṃ bhayeñāṇaṃ. Tathā hetaṃ ‘‘bhayatupaṭṭhānañāṇa’’nti vuccati. Muccituṃ icchatīti muccitukamyaṃ, cittaṃ, puggalo vā, tassa bhāvo muccitukamyatā, taṃ pana ñāṇamevāti āha ‘‘ñāṇaṃ muccitukamyatā’’ti. Puna paṭisaṅkhānākārena pavattaṃ ñāṇaṃ paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ. Nirapekkhatāya saṅkhārānaṃ upekkhanavasena pavattaṃ ñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ. Gāthābandhatthaṃ pana visandhiniddeso. Oḷārikoḷārikassa saccapaṭicchādakatamassa vigamanena saccapaṭivedhānukūlattā saccānulomikaṃ. Taṃ pana idanti āha ‘‘saccānulomañāṇanti, anulomaṃ pavuccatī’’ti.
1303有人问:生灭智不是早就已经成就了吗?那为什么还要在这上面再下功夫呢?是为了看清无常等三相。因为生灭智之前被十种随烦恼染污,没法按真实状态看清三相;但脱离随烦恼之后就能看清了。所以为了看清三相,应该在这上面再下功夫。而且,三相之所以不显现,是因为不作意生灭等,也是因为被相续、威仪、密集遮蔽。所以要作意生灭,破除相续,看清无常相;把握不断逼迫,破除威仪,看清苦相;分离诸界,破除密集,看清无我相。然后要反复以“无常、苦、无我”去审察诸行。当他这样衡量、审察时,诸行因为轻快地现起,加上智慧锐利,就以生起等差别隐没,只以坏灭的方式现前,他的智慧只安住在坏灭上,这时就证得了叫“坏灭随观”的内观智。当他反复修习这个以诸行灭为所缘的坏灭随观时,一切有、生、趣、住、处中的诸行,因为坏灭的本性,就像夜叉、罗刹等一样现起为大怖畏,这时他就证得了怖畏现起智。那这个智会害怕吗?不会害怕。因为它只是在审察:“过去诸行已灭,现在诸行正灭,未来诸行将灭。”但因为执取一切遭遇不幸的诸行现起为怖畏,所以叫怖畏现起智。
1303. Nanu ca udayabbayañāṇassa pageva siddhattā kimatthaṃ puna tatthāpi abhiyogoti ce? Aniccādilakkhaṇasallakkhaṇatthaṃ. Udayabbayañāṇañhi heṭṭhā dasahi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṃ hutvā yāthāvasarasato tilakkhaṇaṃ sallakkhetuṃ nāsakkhi, upakkilesavinimuttaṃ pana sakkoti, tasmā lakkhaṇasallakkhaṇatthaṃ puna tattheva yogo kātabbo. Lakkhaṇāni cassa udayabbayādīnaṃ amanasikārā, santatiiriyāpathaghanachannatāya ca nopaṭṭhahanti, tasmā udayabbayaṃ manasi katvā santatiṃ ugghāṭetvā aniccalakkhaṇaṃ, abhiṇhapīḷanaṃ pariggahetvā iriyāpathaṃ ugghāṭetvā dukkhalakkhaṇaṃ, dhātuyo vinibbhujitvā ghanavinibbhogaṃ katvā anattalakkhaṇañca sallakkhetvā ‘‘aniccā dukkhā anattā’’ti saṅkhārā punappunaṃ sammasitabbā. Tassevaṃ tulayato tīrayato yadā saṅkhāragataṃ attano lahuupaṭṭhānena, ñāṇassa ca tikkhatāya tirohituppādādibhedaṃ bhijjamānameva upaṭṭhāti, bhaṅgeyeva tassa ñāṇaṃ santiṭṭhati, tadā bhaṅgānupassanā nāma vipassanāñāṇaṃ adhigataṃ hoti. Tassa tadeva saṅkhāranirodhārammaṇabhaṅgānupassanaṃ āsevantassa yadā sabbabhavayonigatiṭṭhitinivāsesu saṅkhārā bhijjanasabhāvatāya yakkharakkhasādayo viya mahābhayaṃ hutvā upaṭṭhahanti, tadāssa bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ adhigataṃ hoti. Kiṃ panidaṃ ñāṇaṃ bhāyatīti? Na bhāyati. Tañhi ‘‘atītā saṅkhārā niruddhā, paccuppannā nirujjhanti, anāgatā nirujjhissantī’’ti tīraṇamattameva hoti, byasanāpannānaṃ pana sabbasaṅkhārānaṃ bhayato upaṭṭhitānaṃ gahaṇena bhayatupaṭṭhānañāṇanti vuccatīti.
当他反复修习这个怖畏现起智时,只要在一切有中的诸行中,找不到任何庇护、洞穴或归依处,诸行就像拔剑的敌人一样,只以过患的方式显现出来;当他这样只看见诸行的过患时,名为“过患智”的智慧就生起了。当他这样从过患的角度看见一切诸行时,只要对三有所含摄的一切生起厌离,心生厌倦,并在与一切诸行脱离的寂静之境中获得欢喜,那时,名为“厌离随观智”的智慧就在他心中生起了。当他以这个厌离智对一切诸行厌离时,心对任何一个行都不再执著,就像一只进入蛇口的青蛙一样,生起想要解脱的愿望,那时,名为“欲解脱智”的智慧就在他心中生起了。当他这样想从一切诸行中解脱时,由于“常、乐、净、我”这些样子无法再安立,为了成就解脱的方法,他便以无常、不恒常等相安立无常相,以不断逼迫等相安立苦相,以丑陋等相安立厌恶相,以空无等相安立无我相,这样统摄一切诸行时,名为“审察随观智”的智慧就在他心中生起了。对于这样统摄诸行而说的“此是空,无我或我所”等等,无论分为二门还是更多门类的空性,都应当这样去把握。当他这样从空的角度看见,并安立三相来审察时,只要舍弃了怖畏和欢喜,就像放下重担的人一样,在诸行中安住于舍,心不倾向于三有,那时,名为“行舍智”的智慧就在他心中生起了。然而,这个智只要还没有看见涅槃,就会像寻找陆地的乌鸦依止桅杆一样,一次又一次地只是依靠诸行,即使诸行并不令人欢喜,在考察诸行时也只是保持中立而住。因此说:“在这些智当中……”等等。
Tassa taṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ āsevantassa yadā sabbabhavagatesu saṅkhāresu tāṇaṃ vā leṇaṃ vā parāyaṇaṃ vā na paññāyati, ukkhittāsiko viya paccāmitto sādīnavā eva saṅkhārā upaṭṭhahanti, tassa saṅkhārānaṃ ādīnavameva passantassa ādīnavañāṇaṃ nāma uppannaṃ hoti. Tassevaṃ sabbasaṅkhāre ādīnavato passantassa yadā tibhavapariyāpannesu nibbedo uppajjati, ukkaṇṭhā saṇṭhahanti, sabbasaṅkhāravisaṃyutte santipade abhiratiṃ paṭilabhati, tadāssa nibbidānupassanaṃ nāma ñāṇaṃ uppannaṃ hoti. Tassa yadā iminā nibbidāñāṇena sabbasaṅkhāresu nibbindantassa ekasaṅkhārepi cittaṃ na sajjati, sabbasmā saṅkhārato sappamukhagatassa viya maṇḍūkassa muccitukāmatā uppajjati, tadā muccitukamyatāñāṇaṃ nāma uppannaṃ hoti. Tassevaṃ sabbasaṅkhārehi muccitukāmassa niccasukhasubhaattākārena pana upaṭṭhituṃ asamatthataṃ pāpetvā muccanassa upāyasampādanatthaṃ aniccantikatādīhi aniccalakkhaṇaṃ, abhiṇhapaṭipīḷanatādīhi dukkhalakkhaṇaṃ, ajaññakatādīhi paṭikkūlataṃ, tucchatādīhi anattalakkhaṇañca āropetvā sabbasaṅkhāragataṃ pariggaṇhantassa paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ nāma uppannaṃ hoti. Tena panevaṃ pariggahitasaṅkhārena yā sā ‘‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’’tiādinā dvikoṭikādibhedā suññatā vuttā, sā pariggahetabbā. Tassevaṃ suññato disvā tilakkhaṇaṃ āropetvā sammasantassa yadā bhayañca nandiñca vippahāya vissaṭṭhabhariyassa viya saṅkhāragatesu upekkhā santiṭṭhati, tīsu bhavesu cittaṃ na sampasāriyati, tadāssa saṅkhārupekkhāñāṇaṃ nāma uppannaṃ hoti. Taṃ panetaṃ yāva nibbānaṃ na passati, tāva disākāko viya kūpakayaṭṭhiṃ punappunaṃ saṅkhārameva anabhimatampi nissāya saṅkhāravicinanepi majjhattameva hutvā tiṭṭhati. Tena vuttaṃ ‘‘etesu pana ñāṇesū’’tiādi.
1306观……中略……趣向出起:因为达到了顶点、最上的状态,所以叫“达顶”。趣向出起,所以叫“趣向出起”。所谓“出起”,是指从已成为外相的执取对象,以及从内在生起的状态中出离,因此道被称为出起;趣向于它,所以叫“趣向出起”,意思是与道相结合。
1306.Vipassanā…pe… vuṭṭhānagāminīti sikhaṃ uttamabhāvaṃ pattattā sikhāpattā. Vuṭṭhānaṃ gacchatīti vuṭṭhānagāminī. ‘‘Vuṭṭhāna’’nti hi bahiddhā nimittabhūtā abhiniviṭṭhavatthuto ceva ajjhattappavattato ca vuṭṭhahanato maggo vuccati, taṃ gacchatīti vuṭṭhānagāminī, maggena saddhiṃ ghaṭīyatīti attho.
1307所谓“此”,就是指那被称为“已达顶点的观”以及“随顺谛智”的智慧,也就是行舍智。“屡屡修习”的意思是:一再以反复观察的方式修习、培育、多修。因为对他来说,以修习的力量,胜解信将变得更强有力;精进被善加提起,能够破除对立之法;由于面向所缘,念善得住立;由于轻安与乐的殊胜,心善得等持。正因为如此,能够作为随顺智生起之缘的、极为锐利的行舍智现起。
1307.Tanti yaṃ sikhāpattā vipassanā saccānulomañāṇanti ca vuccati, taṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ. Āsevantassāti punappunaṃ sammasanavasena sevantassa bhāventassa bahulīkarontassa. Tassa hi adhimokkhasaddhā bhāvanāvasena balavatarā nibbattissati, vīriyaṃ supaggahitaṃ paṭipakkhavidhamanasamatthaṃ hoti, ārammaṇābhimukhabhāvena sati supatiṭṭhitā hoti, passaddhisukhānaṃ sātisayatāya cittaṃ susamāhitaṃ, tatova anulomañāṇuppattiyā paccayo bhavituṃ samatthā tikkhatamā saṅkhārupekkhā uppajjati.
1308-12无常……中略……只是随观:以无常等任何一种行相去审察,经过七次运转之后坏灭,这时就叫作“已沉入有分”;从此之后,就进入有分波动阶段。所谓“以行舍智所作的方式”,是指仅仅以无常等作为所缘,依行舍智而运作的方式,并不是指随观的方式。因此说“无常等……中略……造作”。所谓“令有分回转”,就是使有分退回,不让心按照有分的方式继续运转。所谓“遍作”,因为它是道的遍作,是审察的作用。所谓“近行”,因为靠近道,或者因为已经走近而得名。
1308-12.Aniccā…pe… votarateva sāti aniccādīsu ekena ākārena sammasantī sattakkhattuṃ pavattitvā bhijjantī bhavaṅgaṃ otiṇṇā nāma hoti, tato paraṃ bhavaṅgavāroti katvā . Saṅkhārupekkhākatanayenāti aniccādinā ārammaṇakaraṇavaseneva saṅkhārupekkhāya katanayena, na sammasitanayena. Tenāha ‘‘aniccādi…pe… kurumāna’’nti. Bhavaṅgāvaṭṭanaṃ katvāti bhavaṅgassa nivattanaṃ katvā cittassa bhavaṅgavasena pavattituṃ adatvā. Parikammanti maggassa parikammattā paṭisaṅkhārakattā. Upacāranti maggassa āsannattā, samīpacārittā vā.
1313-6随顺本身,就是由“前面的”等语句自己说出来的。因为这是依无常相等、以诸行为所缘而生起的,所以在意义上就像是在说:“生灭之法,生灭智确实见到了生灭”;“坏灭之法,坏灭随观确实见到了坏灭”;“有怖畏之法,怖畏现起确实以怖畏而现起”;“有过患之法,过患随观确实见到了过患”;“应厌离之法,厌离智确实厌离了”;“应解脱之法,欲解脱智确实生起了欲解脱”;“应审察之法,审察智确实审察了”;“应舍之法,行舍确实以行舍而舍了”。这八种智所完成的作用,就随顺一切观——因为一切观都有随观三相的作用;也同样随顺上面圣道中三十七菩提分法,因为那些法要由这条修行道路才能证得。因为在随顺智还没有以镇伏粗重且覆蔽真谛的烦恼之方式生起时,种姓智不会生起;种姓智没有生起时,道智也不会生起。所以,由于随顺前后各部分,就称为“随顺”。正是由于这个原因,以下位诸智的随顺门,以及以上位菩提分法的随顺,而被称为“顺谛智”,因为它随顺趣向道谛。“趣向出起”,是指以诸行为所缘、趣向出起的观。“终点”,就是前际。在以诸行为所缘的观中,这特别称为趣向出起之观。而以无为为所缘的,则完全趣向、通达名为出起的圣道,因此在那时也特别得到“趣向出起之观”这个名称。所以说“应知一切分”等等。
1313-6. Anulomattaṃ sayameva vadati ‘‘purimāna’’ntiādinā. Idañhi aniccalakkhaṇādivasena saṅkhāre ārabbha pavattattā, ‘‘udayabbayavantānaṃyeva vata dhammānaṃ udayabbayañāṇaṃ uppādavaye addasā’’ti ca ‘‘bhaṅgavantānaṃyeva vata bhaṅgānupassanaṃ bhaṅgamaddasā’’ti ca ‘‘sabhayaṃyeva vata bhayatupaṭṭhānassa bhayato upaṭṭhita’’nti ca ‘‘sādīnaveyeva vata ādīnavānupassanaṃ ādīnavamaddasā’’ti ca ‘‘nibbinditabbeyeva vata nibbidāñāṇaṃ nibbinda’’nti ca ‘‘muccitabbamhiyeva vata muccitukamyatāñāṇaṃ muccitukāmaṃ jāta’’nti ca ‘‘paṭisaṅkhātabbameva vata paṭisaṅkhāñāṇena paṭisaṅkhāta’’nti ca ‘‘upekkhitabbaṃyeva vata saṅkhārupekkhāya upekkhita’’nti ca atthato vadamānaṃ viya imesañca aṭṭhannaṃ ñāṇānaṃ katakiccatāya anulometi sabbāsaṃyeva vipassanānaṃ lakkhaṇattayasammasanakiccattā, tathā upari ca ariyamagge sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ tāya paṭipadāya pattabbatāya. Na hi anulomañāṇe thūlathūlasaccapaṭicchādakasaṃkilesavikkhambhanavasena appavattante gotrabhuñāṇaṃ uppajjati, gotrabhuñāṇe ca anuppanne maggañāṇaṃ na uppajjati, tasmā purimapacchimānaṃ bhāgānaṃ anulomattā ‘‘anulomanti saññita’’nti. Tenevāti heṭṭhimañāṇānaṃ anulomamukhena, upari bodhipakkhiyānaṃ anulomanato ca. Saccānulomañāṇanti pavuccati maggasaccassa anulomikattā. Vuṭṭhānagāminiyāti saṅkhārārammaṇāya vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya. Pariyosānanti purimā koṭi. Saṅkhārārammaṇavipassanāsu hi ayaṃ visesato vuṭṭhānagāminivipassanāti. Asaṅkhatārammaṇaṃ pana sabbena sabbaṃ ariyamaggasaṅkhātaṃ vuṭṭhānaṃ gacchati upetīti. Tatopi hi visesato ‘‘vuṭṭhānagāminivipassanā’’ti vattabbataṃ labhatīti āha ‘‘ñeyyaṃ sabbappakārenā’’tiādi.
1317-8被称为“所说”,就是被赞叹的意思。因为正自觉的大仙以圣道为立足处,寻求、遍寻广大的戒蕴等法。由于烦恼已经止息,所以是“寂静”。所谓“瑜伽”,就是修习,或者说是修习的加行。
1317-8.Kittitāti thomitā, ariyamaggādhiṭṭhānatāya mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanato gavesanato mahesinā sammāsambuddhena. Santakilesatāya santā. Yoganti bhāvanaṃ, bhāvanābhiyogaṃ vā.
以上便是名为《阿毗达摩义开显》的(注释)中的内容。
Iti abhidhammatthavikāsiniyā nāma