第19章巴利
19. Ekūnavīsatimo paricchedo
度疑清净详细解说的注释巴利
Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddesavaṇṇanā
1227 依次说明了见清净之后,因为它是作为所缘境被显示的,所以说“此”,并不是为了把它和其他东西区分开,也没有其他东西可以区分。因为无论内观的专注是在内还是在外,在义理成立时,从特相来看,一切名色都已经被毫无遗漏地把握了。了知因缘,就是把握因缘;把握因缘,就是把握因缘的因。因为把握因缘,他在三时中的疑惑得以超越。超越,就是越过、镇伏的意思。而那种智,就像已达到自在的禅那一样,以相续不断的方式在瑜伽行者的心相续中生起,因此说它“住立”。巴利
1227. Anantaraṃ niddiṭṭhāya diṭṭhivisuddhiyā visayabhāvena dassitattā ‘‘etassā’’ti vuttaṃ, na tadaññato visesanatthaṃ tadaññassa ca abhāvato. Ajjhattaṃ vā hi vipassanābhiniveso hotu bahiddhā vā, atthasiddhiyaṃ pana lakkhaṇato sabbampi nāmarūpaṃ anavasesato pariggahitameva hotīti. Jānitvā hetupaccayeti hetupaccaye pariggaṇhitvā, hetupaccaye pariggaṇhanahetūti vuttaṃ hoti. Paccayapariggahaṇahetu hissa addhattaye kaṅkhāvitaraṇaṃ hotīti. Vitaritvāti atikkamitvā, vikkhambhetvāti attho. Taṃ pana ñāṇaṃ tathāvigataṃ vasibhāvappattaṃ jhānaṃ viya yogino santāne pabandhavasena pavattatīti katvā vuttaṃ ‘‘ṭhita’’nti.
1229-30 名色……乃至作意:就像一位善巧的医生,看到疾病之后会去探寻它的起因;又像一位有悲悯心的人,看到幼儿仰面躺在车道上,就会作意“这是谁家的孩子”,而去寻找他的父母。同样地,要作意:名色的因是什么,缘是什么。这名色不可能是无因的,因为如果无因,就会变成一切地方、一切时候、一切事物都同一无别;也不可能是以自在天等为因,因为在名色之上并不存在自在天等。如果有人主张名色本身就是自在天等,那么他们所说的自在天等这名色,就会变成无因。所以,它必定有因有缘。作意“究竟是什么”,就是作意名色的因缘,这就是这里的含义。这样作意之后,为了说明:在把握这名色的因缘时,因为色法粗显、容易看清,所以先把握色的缘比较容易,因此先说“色身”等。在这里,正如把握名色的缘能够遮破无因论和不平等因论,同样地,为了引生厌离和离贪,也应当期望借此遮止在种种处的贪著,所以为了以三十二种行相来显示,而说了“发、毛”等。巴利
1229-30.Nāmarūpassa…pe… āvajjitvāti yathā nāma kusalo bhisakko rogaṃ disvā tassa samuṭṭhānaṃ pariyesati, yathā vā pana anukampako puriso kumāraṃ uttānaseyyaṃ rathikāya nipannaṃ disvā ‘‘kassa nu kho ayaṃ puttako’’ti tassa mātāpitaro āvajjati, evamevaṃ nāmarūpassa ko hetu, ko vā paccayo bhave. Na tāvetaṃ ahetukaṃ sabbattha, sabbadā, sabbesañca ekasadisabhāvāpattito, na issarādihetukaṃ nāmarūpato uddhaṃ issarādīnaṃ abhāvato. Yepi nāmarūpamattameva issarādayoti vadanti tesaṃ issarādisaṅkhātanāmarūpassa ahetubhāvāpattito, tasmā bhavitabbamassa hetupaccayehi, ‘‘ko nu kho’’ti nāmarūpassa hetupaccaye āvajjitvāti attho. Evaṃ tāva katvā imassa nāmarūpassa hetupaccaye pariggaṇhantena oḷārikattā, supākaṭattā ca rūpassa paccayapariggaho sukaroti paṭhamaṃ tassa paccayapariggaho kātabboti dassento āha ‘‘rūpakāyassā’’tiādi. Tattha yathā nāmarūpassa paccayapariggaho ahetuvisamahetuvādanivattiyā hoti, evaṃ nibbidāvirāgāvahabhāvena tattha tattha abhiratinivattiyāpi icchitabboti taṃ dvattiṃsākāravasena dassetuṃ ‘‘kesā lomā’’tiādi vuttaṃ.
1232-3 无明……乃至死:无明、渴爱、取、业这四种法聚,是前面所说的色身的因;四种食则是它的缘,这就是这段话的意思。那么,为什么前者是因而另一个是缘呢?针对这个问难,先说了“能生”等话,然后为了按世间常理来说明这一点,又说了“因与芽”等譬喻。其中,“能生”和“能护”是在含摄因的意义上所作的区分,也就是说,因能生、因能护。其中,“能生”就是令其生起。以此说明:就像种子对于芽一样,无明等是色身的不共因,所以称为因。“能护”就是令其维持。以此说明:就像地、水等对于芽一样,食是共因,所以称为缘。应当这样理解。巴利
1232-3.Avijjā…pe… matoti avijjā taṇhā upādānaṃ kammanti idaṃ catubbidhaṃ dhammajātaṃ etassa yathāvuttassa rūpakāyassa hetu, catubbidho āhāro paccayoti attho. Kasmā pana purimaṃ hetu, itaro paccayoti codanaṃ sandhāya ‘‘janako’’tiādiṃ vatvā taṃ lokavasena samatthetuṃ ‘‘hetvaṅkurassā’’tiādi vuttaṃ. Tattha janakoti, anupālakoti ca antogatahetvatthamidaṃ visesanaṃ, janakattā, anupālakattāti vuttaṃ hoti. Tattha janakattāti nibbattakattā. Iminā bījaṃ viya aṅkurassa avijjādayo rūpakāyassa asādhāraṇakāraṇatāya hetūti dassitaṃ. Anupālakattāti upatthambhakattā. Iminā pana aṅkurassa pathavīsalilādayo viya āhāro sādhāraṇakāraṇatāya paccayoti dassitanti veditabbaṃ.
1234-7 “如是……已去”的意思是:无明等这五种法,各自按照适当的情况,成为因,也成为缘。像母亲一样作为亲依止缘:无明以在诸有中覆盖存在的过失这种方式,渴爱以希求这种方式,取以坚固执著这种方式,这样成为行与有的因;由于它们是能生的助伴,由于对有的渴求、俱生、近因等,所以是行的造作因素,或者说是依怙,因此像母亲一样成为亲依止缘。像父亲所生的精子带来孩子的出生一样,业因为能令有情生起,所以是能生者,因此这样说。像乳母让已出生的幼儿成长、维持一样,食让已生起的身体增长、维持,所以说“乳母……有”。在这里,无明等虽然也是名身的缘,但为了用另一种方式显示把握名身之缘的明显方法,所以说了“眼”等。其中,“眼”字的“与”是合集的意思,由此摄入了眼识的作意等一切内在的缘法。“色与光”的“与”字,则像外色作为眼识的所缘缘、光作为亲依止缘那样,也摄取了其他外在的缘法。“缘”是获得缘的意思。以此显示:眼以依止、前生、根、不相应、有、不离去的方式成为缘;色与光各按情况以所缘、亲依止、前生、有、不离去的方式成为缘;其余被声等所摄的,则以无间、俱生等方式成为缘。以“等”字,应当知道像触等一样,耳识等也与缘一起被含摄。这样,一切可用于正观的名法,便与缘一起被含摄。因此说“把握名身之缘”。巴利
1234-7.Itime…pe… gatāti evamete avijjādayo pañca dhammā yathārahaṃ hetubhāvaṃ, paccayabhāvañca gatā. Mātāva upanissayāti avijjā bhavesu vijjamānadosapaṭicchādanabhāvena, taṇhā patthanābhāvena, upādānaṃ daḷhaggāhabhāvenāti evaṃ saṅkhārabhavānaṃ hetubhūtā janakasahāyatāya bhavanikantitaṃsahajātaāsannakāraṇattā abhisaṅkhārikā, apassayabhūtā vāti mātā viya upanissayā honti. Yathā pitujanitasukke puttassa uppattīti pitā janako, evaṃ kammaṃ sattassa uppādakattā janakanti āha. Yathā dhātī jātassa kumārassa vaḍḍhitā sandhārikā, evaṃ āhāro uppannassa kāyassa brūhetā, sandhārako cāti vuttaṃ ‘‘dhātī…pe… bhave’’ti. Kāmañcettha avijjādayo nāmakāyassāpi paccayo, pakārantarena pana tassa pākaṭaṃ paccayapariggahavidhiṃ dassetuṃ ‘‘cakkhuñcā’’tiādi vuttaṃ. Tattha cakkhuñcāti ca-saddo samuccayattho, tena cakkhuviññāṇassa āvajjanādiṃ ajjhattaṃ sabbaṃ paccayajātaṃ saṅgaṇhāti. Rūpamālokameva cāti pana ca-saddena yathā bāhirarūpaṃ cakkhuviññāṇassa ārammaṇapaccayo, yathā ca āloko upanissayapaccayo, evaṃ aññampi bāhiraṃ paccayajātaṃ saṅgaṇhāti. Paṭiccāti paccayabhūtaṃ laddhāti attho. Tena cakkhussa nissayapurejātaindriyavippayuttaatthiavigatavasena, rūpālokānañca yathāsambhavaṃ ārammaṇaupanissayapurejātaatthiavigatavasena, itaresañca saddasaṅgahitānaṃ anantarādisahajātādivasena paccayabhāvaṃ dasseti. Ādi-saddena phassādīnaṃ viya saha paccayehi sotaviññāṇādīnaṃ saṅgaho veditabbo. Evaṃ sammasanūpagaṃ sabbaṃ nāmaṃ saha paccayena saṅgahitaṃ hoti. Tenāha ‘‘nāmakāyassa paccayaṃ parigaṇhatī’’ti.
1238-40 看见了现在的生起。“同样如此”这句话的意思是:这里不只是把握到“有缘”这一点,而是还要认识到——就像现在依着无明等这些缘而生起一样,过去也是依着同样的这些缘而生起的,所以连“与缘同在”这一点也被把握了。“前际”指的是过去诸蕴相续的那一段。“以五种方式而来”即——巴利
1238-40.Disvānāti etarahi pavattiṃ disvā. Tathevidanti iminā na kevalaṃ sappaccayatāmattameva paccāmaṭṭhaṃ, atha kho yādisehi etarahi pavattati, tādisehi avijjādipaccayeheva atītepi pavattitthāti paccayasahitatāpi paccāmaṭṭhāti daṭṭhabbaṃ. Pubbanteti atītakhandhappabandhakoṭṭhāse. Pañcadhāgatāti –
我曾经在过去世存在过吗?我曾经在过去世不存在过吗?我曾经在过去世是什么?我曾经在过去世是怎样存在的?我先成了什么,然后又在过去世成了什么?巴利
‘‘Ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ ahamatītamaddhānaṃ, kiṃ nu kho ahosiṃ ahamatītamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ ahamatītamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhāna’’nti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) –
以五种方式出现,或者说已经生起。“后际”指未来蕴相续的那一部分。“以五种方式宣说”就是——巴利
Pañcahi ākārehi āgatā, pavattā vā. Aparanteti anāgate khandhappabandhakoṭṭhāse. Pañcadhā samudīritāti –
我会在未来世存在吗?我不会在未来世存在吗?我会在未来世成为什么?我会在未来世怎样存在?先成为什么,然后我又会在未来世成为什么?巴利
‘‘Bhavissāmi nu kho ahamanāgatamaddhānaṃ, na nu kho bhavissāmi ahamanāgatamaddhānaṃ, kiṃ nu kho bhavissāmi ahamanāgatamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho bhavissāmi ahamanāgatamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahamanāgatamaddhāna’’nti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) –
就这样,已经用五种方式讲完了。巴利
Evaṃ pañcadhā kathitā.
1241 就在现在这个时期,也是指从今生的结生开始,一直到死亡为止的这段时间。这里用“时期”这个词,说的正是现在这五蕴的聚集。因为除了这五蕴之外,确实不存在其他任何叫做“时间”的东西。已经用六种方式说明了——巴利
1241.Paccuppannepi addhāneti etarahi paṭisandhiṃ ādiṃ katvā cutipariyante addhānepi. Addhāna-ggahaṇena cettha paccuppannakhandhakoṭṭhāsameva vadati. Na hi tabbinimutto añño koci kālo nāma atthīti. Chabbidhā parikittitāti –
我究竟存在吗?我究竟不存在吗?我究竟是什么?我究竟是怎样存在的?这个众生究竟从哪里来?他又将去往哪里?巴利
‘‘Ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gāmī ca bhavissatī’’ti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) –
像这样,已经按六种方式说过了。在“一切众生都害怕刑罚”这类句子中,因为“一切”这个词也用在局部范围上,所以即使说了“一切”,仍然又说“无余”。“无余”的意思是:它没有剩下任何残余。这十六种疑无论从哪一种单一疑的角度来看,也都没有剩下,这就是这里要表达的意思。“被断除”是指以镇伏的方式断除。当然,由于不看见离开名色之外还有众生,仅仅靠见清净,当下的疑就已经被断除了;但为了凭过去和未来疑的断除,来显示当下疑更为彻底的断除,所以就在这里也说了它。或者也可以说,对于当下无众生性的名色之诸缘所转起的疑,正是通过在这里加以审察,所以说它在这里被宣说。这也可以只是一种赞叹的说法,也就是在这里说当下疑的断除,就像说在入流道等位中已断除的那些五下分结,在阿那含道等位中仍以“五下分结的断除”等话语被提到一样。巴利
Evaṃ chabbidhā vuttā. ‘‘Sabbe tasanti daṇḍassā’’tiādīsu (dha. pa. 129-130) viya padesepi sabba-saddassa pavattanato ‘‘sabbā’’ti vatvāpi ‘‘anavasesā’’ti vuttaṃ. Natthi etissā avaseso avasiṭṭhoti anavasesā, soḷasavidhāpi cesā ekakaṅkhāvasenāpi anavasiṭṭhā hutvāti vuttaṃ hoti. Pahiyyatīti vikkhambhanavasena pahiyyati. Kāmaṃ nāmarūpamattaṃ vinā sattassa adassanena diṭṭhivisuddhiyāva paccuppanne kaṅkhā pahīnā, atītānāgate kaṅkhānaṃ pahānena pana paccuppanne kaṅkhāya atisayappahānaṃ dassetuṃ idheva sā vuttā. Atha vā paccuppanne nissattanāmarūpassa paccayesu pavattakaṅkhāya idheva tīraṇato sā idha vuttā. Vaṇṇabhaṇanaṃ vā etaṃ idha paccuppannakaṅkhāya pahānavacanaṃ yathā taṃ sotāpattimaggādīsu pahīnānampi ca pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānātiādinā anāgāmimaggādīsu vacananti.
1242 按照业与果报来说:在前一世造业的生命里,痴就是无明,积集就是行,贪着就是渴爱,执取就是取,思就是有——这五种法在前一世造业的生命里,是这一世结生的缘;这一世的结生是识,入胎是名色,净色是处,所触是触,所感是受——这五种法在这一世出生的生命里,是以过去所造之业为缘;在这一世诸处成熟时,痴是无明……中略……思是有——这五种法在此世造业的生命里,是未来结生的缘。以上就是依照所说的业轮与果报轮来说的。这里的烦恼轮也应该理解为:因为它与业相伴,所以已经被业轮包含在内了。巴利
1242.Kammavipākānaṃ vasenāpīti purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanaṃ saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavo iti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā, idha paṭisandhi viññāṇaṃ, okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanā iti ime pañca dhammā idhūpapattibhavasmiṃ pure katassa kammassa paccayā, idha paripakkattā āyatanānaṃ moho avijjā…pe… cetanā bhavo iti ime pañca dhammā kammabhavasmiṃ āyatiṃ paṭisandhiyā paccayāti evaṃ vuttānaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭānaṃ vasena. Kilesavaṭṭopi cettha kammasahāyatāya kammavaṭṭeneva saṅgahitoti daṭṭhabbaṃ.
1243 1243.“现法受业”在这里,“现法”指的是眼前当下存在的自体,在那个自体上应当感受果报的业,就是现法受业。接着“依生受业、后后受业、已作不生果报业之力”——也就是依生受业、后后受业和已作不生果报业的力量。这里因为省略了后面的词,所以只说“生、后后”。其中,从今生之后紧接着投生,而应当感受果报的业,就是生受业。在现法之外的一个又一个其他自体当中,无论在哪里投生、应当感受果报的业,就是后后受业。业已经做了,但它的果报没有出现、现在不存在、将来也不会出现——可以这样说的业,就是已作不生果报业。巴利
1243.Diṭṭhadhammavedanīyanti ettha diṭṭhadhammo vuccati paccakkhabhūto paccuppanno attabhāvo, tattha veditabbaphalaṃ kammaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ. Upapajjāparāpariyāhosikammavasā panāti upapajjavedanīyaaparāpariyavedanīyaahosikammavasena. Uttarapadalopavasena hi ‘‘upapajjāparāpariya’’nti vuttaṃ. Tattha paccuppannabhavato anantaraṃ upapajjitvā veditabbaphalaṃ kammaṃ upapajjavedanīyaṃ. Apare apare diṭṭhadhammato aññasmiṃ aññasmiṃ yatthakatthaci attabhāve veditabbaphalaṃ kammaṃ aparāpariyavedanīyaṃ. Ahosi eva kammaṃ, na tassa vipāko ahosi, atthi, bhavissati cāti evaṃ vattabbakammaṃ ahosikammaṃ.
由于不被对立法所压倒,又因为特殊的缘而获得特殊性,达到强盛的状态,依这样的先前造作之力,成为格外强烈的、生起的第一速行思,就在同一自体里就能给果报,这叫“现法受业”。因为按照上面所说的方式,在强力的速行相续中,对于具足功德殊胜的人,它作为利益或不利益的运作而生起,又因为没有反复习行而果报微弱,不像另外两种那样要等待相续生起后停止、要等待获得机会才能结果,所以它只在这里就给出像花一样只是生起性的果报,也就是无因的果;如果要给有因的果,那就会导致牵引结生。所谓“如此不能”,是说:业的给果报,其实要依靠依著、加行等其他各种缘的和合才能发生,因为没有这些,所以不能在同一自体里给果报。无效业……果报:这里“业已存在”这一句要分别搭配:“业已存在,业的果报未存在;业已存在,业的果报将不存在;业已存在,业的果报不存在。”其中,依各自时间已过的生受业和现法受业,说了第一种。因为那种业的果报时间已经过去,所以能这样说;第二种是就未来证得阿罗汉的人,在过去世中所造、未给果报的后后受业而说的;第三种则是就紧接下一世所造的生受业,以及阿罗汉在过去世中所造的后后受业而说的。另有一些人说:“这是就同一种过去业,在三时中都没有果报,而分成三种来说的。”巴利
Paṭipakkhehi anabhibhūtatāya, paccayavisesena paṭiladdhavisesatāya ca balavabhāvappattā tādisassa pubbābhisaṅkhārassa vasena sātisayā hutvā pavattā paṭhamajavanacetanā tasmiṃyeva attabhāve phaladāyinī diṭṭhadhammavedanīyā nāma. Sā hi vuttākārena balavati javanasantāne guṇavisesayuttesu upakārānupakāravasappavattiyā, āsevanālābhena appavipākatāya ca itaradvayaṃ viya pavattasantānuparamāpekkhaṃ, okāsalābhāpekkhañca kammaṃ na hotīti idheva pupphamattaṃ viya pavattivipākamattaṃ ahetukaphalaṃ deti, sahetukaphaladāne pana paṭisandhiākaḍḍhanampi āpajjeyya. Tathā asakkontanti kammassa vipākadānaṃ nāma upadhippayogādipaccayantarasamavāyeneva hotīti tadabhāvato tasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ dātuṃ asakkontaṃ. Ahosikammaṃ…pe… vipākoti ettha ‘‘ahosi kamma’’nti padaṃ visuṃ visuṃ yojetabbaṃ ‘‘ahosi kammaṃ nāhosi kammavipāko, ahosi kammaṃ na bhavissati kammavipāko, ahosi kammaṃ natthi kammavipāko’’ti (paṭi. ma. 1.234). Tattha sakasakakālātikkantassa upapajjavedanīyassa, diṭṭhadhammavedanīyassa ca vasena purimaṃ vuttaṃ. Tañhi kammassa , vipākakālassa ca atītattā tathā vattabbattaṃ labhati, dutiyaṃ anāgate arahattaṃ pāpuṇantassa purimabhavesu kataṃ adinnavipākaṃ aparāpariyavedanīyaṃ sandhāya vuttaṃ, tatiyaṃ pana anantarabhave kataṃ upapajjavedanīyaṃ, arahato atītabhavesu kataṃ aparāpariyavedanīyañca sandhāya vuttaṃ. Apare pana ‘‘ekameva atītaṃ kammaṃ addhattaye vipākābhāvaṃ sandhāya tidhā vibhajitvā vutta’’nti vadanti.
能成就利益的,就是能促成布施、杀生等利益的。那它到底是什么呢?回答说:是第七速行思。因为这种思依照前面所说的方式获得了殊胜性,成为结生的无间缘,或者以无间缘的方式,对作为结生无间缘的果报相续产生了那样的造作,所以在下一世给予果报,就叫做次生受业。这里大多数情况下说的是第七速行思。不过在省察自在等运作中,第五速行思等也可以是这样的。给予果报的意思是:给了结生之后,再给转起果报;但不存在不给结生而只给转起果报的情况。因为死心之后紧接着就是次生受业的时机,这是诸位导师的说法。而给了结生之后,即使在百生之中,也仍然给予转起果报。所以世尊说:布施给畜生之后,可以期望百倍的果报。两者……给予果报:由于缺少前面所说的条件,没有达到现法受业和次生受业的程度,但那五个思具有给予果报的本性并未中断,所以一旦得到机会,就给予结生果报或转起果报。当轮回流转还存在时——这句话表明,如果轮回流转不存在,它就归入无效业的范畴,因为没有让果报成熟的机会。巴利
Atthasādhikāti dānādipāṇātipātādiatthassa nipphādikā. Kā pana sāti āha ‘‘sattamajavanacetanā’’ti. Sā hi sanniṭṭhāpakacetanā vuttanayena paṭiladdhavisesā, paṭisandhiyā anantarapaccayabhāvino vipākasantānassa anantarapaccayabhāvena vā tathā abhisaṅkhatā samānā anantarattabhāve vipākadāyinī upapajjavedanīyaṃ nāma. Yebhuyyavuttiyā cettha ‘‘sattamajavanacetanā’’ti vuttaṃ. Paccavekkhaṇavasitādipavattiyaṃ pana pañcamādikāpi hoti. Vipākaṃ detīti paṭisandhiṃ datvā pavattivipākaṃ deti, adinnapaṭisandhikaṃ pana pavattivipākaṃ detīti natthi. Cutianantarañhi upapajjavedanīyassa okāsoti ācariyā. Paṭisandhiyā pana dinnāya jātisatepi pavattivipākaṃ deti. Tenāha bhagavā ‘‘tiracchānagate dānaṃ datvā sataguṇā pāṭikaṅkhitabbā’’ti (ma. ni. 3.379). Ubhinna…pe… detīti yathāvuttakāraṇavirahato diṭṭhadhammūpapajjavedanīyabhāvaṃ asampattā pañca cetanā vipākadānasabhāvassa anupacchinnattā yadā okāsaṃ labhati, tadā paṭisandhivipākaṃ, pavattivipākaṃ vā deti. Sati saṃsārappavattiyāti iminā asati saṃsārappavattiyaṃ ahosikammapakkhe tiṭṭhati vipaccanokāsassa abhāvatoti dīpeti.
1244 1244. 像这样,先按照给予果报的时间说明了四种业,现在为了按照给予果报的顺序和功能来说明四种业,所以说了“重业”等。其中,重业是指罪过很大、威力很大、其他业无法阻挡的业。惯行业是指经常做的,或者虽然只做了一次但反复串习的业。近死业是指在临死时被忆念起的,或者那时所造的业。已作业是指还没达到重业等程度,仅仅因为做过就被称为业的业。在这里,不论善还是不善,在重业和非重业当中,哪个是重业,比如杀母之类的业或者广大业,那个业就先成熟。同样,在惯行业和非惯行业当中,哪个是惯行业,比如持戒或破戒,那个业就先成熟。在远业和近业当中,哪个是近业,也就是临死时被忆念起的业,就凭那个业投生。至于临死时所造的业,那更不用说了。而已作业,在反复串习之后,当前面几种业都不存在时,就牵引结生。这样,重业最先成熟。正因如此,它被称为“重业”。重业不存在时,惯行业成熟;惯行业也不存在时,近死业成熟;近死业也不存在时,已作业成熟。所以说“过去生中所造的业成熟”。巴利
1244. Evaṃ tāva vipākadānakālavasena catubbidhaṃ dassetvā idāni vipākadānapariyāyato, kiccato ca catubbidhataṃ dassetuṃ ‘‘garuka’’ntiādi vuttaṃ. Tattha garukanti mahāsāvajjaṃ, mahānubhāvañca aññena kammena paṭibāhituṃ asakkuṇeyyakammaṃ. Bahulanti abhiṇhaso kataṃ, ekavāraṃ katvāpi abhiṇhasamāsevitañca. Āsannanti maraṇāsannakāle anussaritaṃ, tadā katañca. Kaṭattākammanti garukādibhāvaṃ asampattaṃ katamattatoyeva kammanti vattabbakammaṃ. Tattha kusalaṃ vā hotu akusalaṃ vā, garukāgarukesu yaṃ garukaṃ mātughātakādikammaṃ vā mahaggatakammaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Tathā bahulābahulesu yaṃ bahulaṃ susīlyaṃ dussīlyaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Dūrāsannesu yaṃ āsannaṃ maraṇakāle anussaritaṃ, teneva upapajjati. Āsannakāle kate ca vattabbameva natthīti. Kaṭattā pana kammaṃ punappunaṃ laddhāsevanaṃ purimānaṃ abhāve paṭisandhiṃ ākaḍḍhati. Iti garukaṃ sabbapaṭhamaṃ vipaccati. Tathā hi taṃ ‘‘garuka’’nti vuttaṃ. Garuke asati bahulīkataṃ, tasmimpi asati āsannaṃ, tasmimpi asati kaṭattākammanti vuttaṃ ‘‘purimajātīsu katakammaṃ vipaccatī’’ti.
1245 以结生等方式,能令果报相续生起的,就是“生业”。能作为苦乐相续或名色相续更长久持续的因,就是“支持业”。因此说:“它支持苦乐,令其长久转起。”在苦乐转起时,通过多病等缘的现起而逐渐障碍它、压迫它的,就是“妨害业”。因此说:“它折磨、妨害苦乐,不让它长久转起。”同样,通过使敌对业的果报不能转起,而成为切断者、阻碍者、毁坏者的,就是“毁坏业”。因此说:“阻碍其果报之后。”巴利
1245. Paṭisandhidānādivasena vipākasantānassa nibbattakaṃ janakaṃ. Sukhadukkhasantānassa, nāmarūpappabandhassa vā ciratarappattihetubhūtaṃ upatthambhakaṃ. Tenāha ‘‘sukhadukkhaṃ upatthambheti, addhānaṃ pavattetī’’ti. Sukhadukkhe pavattamāne bavhābādhatādipaccayūpanipātanena saṇikaṃ saṇikaṃ tassa vibādhakaṃ upapīḷakaṃ. Tenāha ‘‘sukhadukkhaṃ pīḷeti bādhati, addhānaṃ pavattituṃ na detī’’ti. Tathā paṭipakkhakammavipākassa appavattikaraṇavasena upacchedakaṃ paṭibāhakaṃ upaghātakaṃ. Tenāha ‘‘tassa vipākaṃ paṭibāhitvā’’ti.
色以及非色果报蕴,合起来就是色与非色果报蕴。由于业所生的色也有果报的层面,所以这样说:色非色果报蕴。所谓由其他业,是指由另一种善业或不善业作为造作者,在结生时已经产生了果报。因此说果报已生起。这是就转起果报而说果报已生起。支持所生起的苦乐:当支持业是善的时候,它通过排除对立面的方式,支持由其他善业所生起的乐;当它是不善的时候,也同样支持由其他不善业所生起的苦。这样支持的时候,它使那些苦乐长时间地持续运转,所以说令其长久转起。折磨所生起的苦乐:当妨害业是不善的时候,它通过给享乐的人带来疾病等障碍,截断乐的相续而折磨它;当它是善的时候,它通过给因疾病等而受苦的人带来医药等乐因,截断苦的相续而折磨它。不过有些人说:即使没有促成苦乐的因,妨害业也会阻碍结生业的转起果报,而自己成为给予果报的业。如果这样说的话,那就等于说结生业本身就是生业了。巴利
Rūpañca arūpavipākakkhandho cāti rūpārūpavipākakkhandho, kammajarūpassāpi vipākapariyāyo atthīti ‘‘rūpārūpavipākakkhandhe’’ti vuttaṃ. Aññena kammenāti kusalena vā akusalena vā aññena kammena kattubhūtena dinnāya paṭisandhiyā vipāke janite. Tenāha ‘‘janite vipāke’’ti. Pavattivipākaṃ sandhāya ‘‘janite vipāke’’ti vadanti. Uppajjanakasukhadukkhaṃupatthambhetīti upatthambhakakammaṃ kusalaṃ samānaṃ aññenapi kusalakammena uppajjamānakaṃ sukhaṃ tassa paṭipakkhavibādhanavasena upatthambheti. Akusalaṃ aññena akusalakammena upapajjamānaṃ dukkhaṃ tatheva upatthambheti. Evañca upatthambhentaṃ taṃ dīghakālaṃ pavatteti nāmāti āha ‘‘addhānaṃ pavattetī’’ti. Uppajjanakasukhadukkhaṃ pīḷetīti upapīḷakaṃ akusalaṃ samānaṃ sukhitassa rogādiantarāyakāraṇasampādakabhāvena sukhasantānaṃ upacchindantaṃ pīḷeti, kusalañca rogādinā dukkhitassa bhesajjādisukhādikāraṇasampādakabhāvena dukkhasantānaṃ vicchindantaṃ pīḷeti. Keci pana ‘‘sukhadukkhassa kāraṇaṃ asampādentampi paṭisandhidāyakakammassa pavattivipākaṃ paṭibāhitvā sayaṃ vipākadāyakakammaṃ upapīḷakakamma’’nti vadanti. Evaṃ sante pana paṭisandhidāyakameva janakakammanti vuttaṃ siyā.
另外,如果问:它和毁坏业一起时,会形成一种差别状态,那它是不是阻碍结生果报呢?回答说:不是,因为这是不加区分地说的。当说到“破坏弱业”时,有人提出责难:那业既然先前就已经成就、已经灭去,它怎么能成为那业的毁坏者呢?针对这个责难,为了说明所谓业的破坏,其实就是阻碍那业的果报,所以说“阻碍了它的果报”。而这种阻碍,就是给自己果报的生起腾出机会,所以说“给自己果报腾出机会”。已经得到成熟机会的业,就叫做已经成熟,因此说“这样……就叫做已经生起”。巴利
Apica upaghātakena saha imassa visesabhāvo āpajjati, taṃ paṭisandhivipākassa paṭibāhakanti ce? Taṃ na, avisesena vuttattāti. ‘‘Dubbalaṃ kammaṃ ghātetvā’’ti vutte ‘‘nanu tassa pubbeyeva siddhattā, niruddhattā ca kathamidaṃ tadupaghātakaṃ hotī’’ti āpannaṃ codanaṃ sandhāya kammassa ghātanaṃ nāma tassa vipākapaṭibāhanamevāti dassento āha ‘‘tassa vipākaṃ paṭibāhitvā’’ti. Taṃpaṭibāhanañca attano vipākuppattiyā okāsakaraṇanti vuttaṃ ‘‘attano vipākassa okāsaṃ karotī’’ti. Vipaccanāya katokāsaṃ kammaṃ vipakkameva nāma hotīti āha ‘‘evaṃ…pe… uppannaṃ nāma hotī’’ti.
压迫业会切断其他业的果报,但自己不会产生果报;毁坏业则是先切断弱小的业,然后生起自己的果报。这就是两者的区别。不过,有些老师还按另一种方式来理解令生业等。怎么理解呢?如果造了某种业之后,在结生时以及生命延续期间,有异熟所造色生起,这种业就是令生业。如果造了某种业之后,对于由别的业所生的可爱或不可爱的果报,由于妨碍与截断之缘的不生起,以及由于助长之缘的生起,使这些果报随着令生业的力量得到滋养、长久延续,这种业就是支持业。由令生业所产生的善果报或恶果报,被某种敌对的业以疾病、界不平衡等为因缘加以逼迫,这种业就是压迫业。如果由某种业,果报本来依靠令生业的力量应当长期延续,却因为出现了切断果报的缘而遭到破坏、被截断,这种业就是毁坏业。巴利
Upapīḷakaṃ aññassa vipākaṃ upacchindati, na sayaṃ attano vipākaṃ deti, upaghātakaṃ pana dubbalakammaṃ upacchinditvā attano vipākaṃ uppādetīti ayametesaṃ viseso. Keci pana ācariyā aparenāpi nayena janakādikammaṃ icchanti. Kathaṃ? Yasmiṃ kamme kate paṭisandhiyaṃ, pavatte ca vipākakaṭattārūpānaṃ uppatti hoti, taṃ janakaṃ. Yasmiṃ pana kate aññena janitassa iṭṭhassa vā aniṭṭhassa vā phalassa vibādhakavicchedakapaccayānuppattiyā, upabrūhakapaccayuppattiyā ca janakānubhāvānurūpaṃ pariposakaciratarappabandhā honti, taṃ upatthambhakaṃ. Janakena nibbattitaṃ kusalaphalaṃ, akusalaphalaṃ vā yena paccanīkabhūtena rogadhātuvisamatādinimittatāya bādhīyati, taṃ upapīḷakaṃ. Yena pana kammunā janakasāmatthiyavasena ciratarappabandhārahampi samānaṃ phalavicchedakapaccayuppattiyā upahaññati vicchijjati, taṃ upaghātakanti.
在这里,有些人根据能导致少病、长寿这一点,说第二种业是善的;根据能导致多病、短寿这一点,说后两种业是不善的。但对于菩利达多等龙,以及那些死后靠他人回向而活着的饿鬼来说,在恶趣中存在着支持、压迫、毁坏不善果报的业,所以这四种业兼具善与不善,并不矛盾。虽然业与业之间的差别、业与果报之间的差别,只有佛陀的业果智才能如实透彻地了知——这是佛陀独有、不共于声闻弟子的智慧——但修观的人也能部分地了知。因为如果不能完全了知一切,对缘的把握就不会圆满,所以针对这样的把握而说了“iti ima”等话。就像在现在这一世,名色依某些缘而运转,在另外两世也是这样,为了说明如何把这一道理类推到过去和未来,而说了“yathā ida”等话。在三世之中,这只是就造作、非造作和纯粹果报的观察而说的。以“iti kammañceva”等话,是对前面所说的义理作总结。对于这样观察的人,那种围绕前际等生起的“我过去是否存在”之类的疑惑,就被断除了。巴利
Ettha ca keci appābādhadīghāyukatāsaṃvattanavasena dutiyassa kusalabhāvaṃ, bavhābādhaappāyukatāsaṃvattanavasena pacchimānaṃ dvinnaṃ akusalabhāvañca vaṇṇenti, bhūridattādīnaṃ pana nāgādīnaṃ, ito anuppadinnayāpanakapetānañca apāyesu akusalavipākassa upatthambhanūpapīḷanūpaghātakāni kammāni santīti catunnampi kusalākusalabhāvo na virujjhati. Kiñcāpi kammānaṃ kammantarañceva vipākantarañca buddhānaṃ kammavipākañāṇasseva yāthāvasarasato pākaṭaṃ hoti. Buddhāveṇikañhetaṃ asādhāraṇaṃ sāvakehi, vipassakena pana ekadesato jānitabbaṃ. Na hi sabbena sabbaṃ ajānantassa paccayapariggaho paripūrati, tasmā tādisaṃ pariggahaṃ sandhāya ‘‘iti ima’’ntiādi vuttaṃ. Yādisehi paccayehi paccuppanne addhāne nāmarūpassa pavatti, tādiseheva itarasmimpi addhadvayeti evaṃ yathā atītānāgate nayaṃ neti, taṃ dassetuṃ ‘‘yathā ida’’ntiādi vuttaṃ. Addhattayepi kiriyākiriyāphalamattatādassanaparattā codanāya. Itī kammañcevātiādinā vuttassevatthassa nigamanavasena vuttaṃ. Tassevaṃ…pe… pahiyyatīti tassevaṃ samanupassato yā sā pubbantādayo ārabbha ‘‘ahosiṃ nu kho aha’’ntiādinā nayena pavattā vicikicchā pahiyyati.
1246-8 已经断除了这些之后,在一切有、生、趣、住、众生居处当中,只显现为依因果关联而转起的名色而已。因此说“唯依因果的关联”等等。在因缘和合时,由布施等所成就的行为正在发生时,只是在因上假立作者的说法,所以说“在因之上不见因”。不见成熟……乃至不见领受者,这是句子的连接。“成熟与领受者”就是感受异熟者。这样不见的时候,智者只是依假名而说:有因时称为作者,有异熟转起时称为感受者。他就是如此以正慧观察。“纯净之法”,就是不被任何众生或个人所混杂的法。“如此”是指这样的见就是正见,意思是不颠倒的见。巴利
1246-8. Pahīnāya pana tāya sabbabhavayonigatiṭhitisattāvāsesu hetuphalasambandhavaseneva pavattanāmarūpamattameva khāyati. Tenevāha ‘‘hetuphalassa sambandhavasenevā’’tiādi. Kāraṇasāmaggiyaṃ dānādīhi sādhitakiriyāya pavattamānāya kāraṇamatte kattuvohāroti āha ‘‘kāraṇato uddhaṃ kāraṇaṃ na ca passatī’’ti. Pāka…pe… paṭivedakaṃ na passatīti sambandho. Pākapaṭivedakanti vipākavindakaṃ. Evaṃ apassanto pana kāraṇe sati kārakoti, vipākappavattiyā sati paṭisaṃvedakoti samaññāmatteneva paṇḍitā voharanti. Iccevaṃ sammappaññāya passati. Suddhadhammāti kenaci sattena vā puggalena vā amissadhammā. Evetanti evaṃvidhaṃ etaṃ dassanaṃ sammadassanaṃ, aviparītadassananti attho.
1249 或者像种子和树木这类情况:就像从种子长出树、又从树结出种子,这样去追查因果的相续时,因为种子和树木的相续没有起点,所以找不到它最初的开端;同样,去追查“业为缘而有果报、果报为缘而有业”时,因为业与果报的相续没有起点,所以看不到它最初的开端。“等”这个字,还涵盖了“从母鸡有蛋、从蛋有母鸡、又从母鸡有蛋”这一类情形。巴利
1249.Bījarukkhādikānaṃ vāti yathā bījato rukkho, rukkhato bījanti evaṃ kāraṇaparamparagavesane anādikālikattā bījarukkhasantānassa pubbā koṭi natthi, evaṃ kammapaccayā vipāko, vipākapaccayā kammanti pariyesane anādikālikattā kammavipākasantānassa pubbā koṭi na paññāyati. Ādi-saddena ‘‘kukkuṭiyā aṇḍaṃ, aṇḍato kukkuṭī, punapi kukkuṭiyā aṇḍa’’nti evamādiṃ saṅgaṇhāti.
1250-3 在未来轮回中也是如此:就像过去一样,在未来世,当有以“诸蕴次第”等所说的轮回时。看不到不转起:从业来看会有果报,从果报来看会有业,在探寻未来的因果相续时,对于烦恼结缚尚未穷尽的人,业与果报不转起的情况是看不到的,它们确实在转起,这就是意思。在依因果关联而转起的轮回中,通过“前际不可知”这句话,说的是因的起始不存在;通过“看不到不转起”这句话,说的是果的终结不存在。这个道理,就是“业没有作者”等所说。“非自主”:不是由自己主宰,而被邪执所支配,这是其义。“相互矛盾”:彼此对立的诸见,或者说见解间相互矛盾。因是甚深智之行境故为“深”;同理为“细”;因无众生、无互相自性故为“空”。“缘”:名色之缘,通达此缘即通达一切。巴利
1250-3.Anāgatepisaṃsāreti yathā atīte, evaṃ anāgatepi addhāne khandhānaṃ paṭipāṭītiādinā vuttasaṃsāre sati. Appavatti na dissatīti kammato vipāko bhavissati, vipākato kammanti anāgate kāriyaparamparāya gavesiyamānāya aparikkhīṇasaṃyojanassa kammavipākānaṃ appavattanaṃ na dissati, pavattati evāti attho. Hetuphalasambandhavasena pavattamāne saṃsāre ‘‘pubbā koṭi na paññāyatī’’ti vacanena kāraṇe ādissa abhāvo vutto, ‘‘appavatti na dissatī’’ti vacanena phalassa avasānābhāvo vuttoti. Etamatthanti ‘‘kammassa kārako natthī’’tiādinā vuttamatthaṃ. Asayaṃvasīti na sayaṃvasino, micchābhinivesaparavasāti attho. Aññamaññavirodhinoti itarītaraviruddhā diṭṭhiyo vā diṭṭhiyā vā aññamaññena saha virodhino. Gambhīrañāṇagocaratāya gambhīraṃ. Tathā nipuṇaṃ. Sattasuññatāya, aññamaññasabhāvasuññatāya ca suññaṃ. Paccayanti nāmarūpassa paccayaṃ, tappaccayapaṭivedheneva ca sabbaṃ paṭividdhaṃ hotīti.
1254-6 业不存在于果报中,就像灰尘等安住于墙壁等处那样,安住于果报中的业并不存在。果报也不存在于业中,同样,安住在业中的果报也不存在。为了用譬喻说明上面所说的义理,所以说了“如太阳中无”等话。“在宝石中”,就是在日爱宝石中。“那火不在它们之外”,就是撇开那些宝石,那火不在它们之外。“由诸资具”,就是由日光等三种因缘和合而成。应当知道,“不在业之内”等话,虽然其义理前面已经说过,但为了结合譬喻来总结,所以又再次说了。巴利
1254-6.Kammaṃ natthi vipākamhīti kuṭṭādīsu rajādi viya vipāke santiṭṭhamānaṃ kammaṃ natthi. Pāko kamme na vijjatīti tathā kamme santiṭṭhamāno vipāko natthi. Yathāvuttamevatthaṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yathā na sūriye’’tiādi vuttaṃ. Maṇimhīti sūriyakantamaṇimhi. Na tesaṃ bahi so atthīti te muñcitvā tehi bahi so aggi natthi. Sambhārehīti samaṅgībhūtehi ātapādīhi tīhi kāraṇehi. Na anto kammassātiādi atthato heṭṭhā vuttampi upamānigamanatthaṃ punapi vuttanti daṭṭhabbaṃ.
1257-8 如果因和果彼此无关,那果又怎么能从因生出来呢?所以接着就说“依于业”。为了说明不只是业果是空的、没有作者,而是一切生起的法都没有作者,才说了“这里没有天神”等偈颂。所谓“因的资粮与缘”,意思是:因为单一个因不能生出一个果或多个果,所以“因的集合”就是以因的集合为相;或者说“资粮”是缘的别名,因此这里说的就是以因缘为相。巴利
1257-8. Yadi hetu, phalañca aññamaññarahitaṃ, kathaṃ hetuto phalaṃ nibbattatīti āha ‘‘kammañca kho upādāyā’’ti. Na kevalaṃ kammaphalameva suññaṃ katturahitaṃ, sabbampi dhammajātaṃ kārakarahitanti dassetuṃ ‘‘na hettha devo’’tiādigāthā vuttā. Hetusambhārapaccayāti ekena hetunā ekassa, anekassa vā phalassa anibbattito hetusamūhanimittaṃ, sambhāroti vā paccayādhivacananti hetupaccayanimittanti attho.
1259 在三世中超越之后,他超越了三种时中的十六种疑。他不仅超越这十六种疑,还断除了“对师有疑”等所说那样生起的八种疑。这里,佛、法、僧、戒这些作为疑之行境的世间法是被指说的,因为烦恼不可能缘出世间法而生起。“前际”指过去的蕴、处、界,“后际”指未来的,“前后际”指这两者,或者指现在世,因为它与那两部分相关联。通过执取缘生法,第八种疑的对象——纯粹的名色——已被执取;而通过执取此缘性,它的缘也被执取。因此,当十六事疑被断除时,八事疑便无从安立了。由于断除了这些疑,六十二种邪见也被镇伏,因为疑与见属于同一范畴。正如见被断除时,疑也一起被断除;同样,疑被镇伏时,见也一起被镇伏。因为“我曾存在吗?”等那样生起的十六事疑是依于我执的,而它正是以前际等事的方式被说的;六十二种邪见以我执为对象,而以佛等为对象的疑则与它同一范畴。“已生起”指产生之后而住立。巴利
1259.Addhāsu taritvā kaṅkhanti tīsu addhāsu soḷasavidhaṃ kaṅkhaṃ vitaritvā. Na kevalametaṃ soḷasavidhameva kaṅkhaṃ vitarati, atha kho ‘‘satthari kaṅkhatī’’tiādinayappavattaṃ (dha. sa. 1123; vibha. 915) aṭṭhavidhaṃ kaṅkhampi pajahati. Tathā hettha buddho dhammo saṅgho sikkhāti kaṅkhāya gocarabhūtā lokiyā dhammā adhippetā. Na hi lokuttaradhamme ārabbha kilesā pavattituṃ sakkonti. Pubbantoti atītā khandhāyatanadhātuyo, aparantoti anāgatā, pubbantāparantoti tadubhayaṃ, addhāpaccuppannaṃ vā tadubhayabhāgayuttattā. Paṭiccasamuppannadhammaggahaṇena gahito aṭṭhamo kaṅkhāvisayo nāmarūpamattaṃ, idappaccayatā-ggahaṇena pana tassa paccayo gahito, tasmā soḷasavatthukāya pahīnāya aṭṭhavatthukā kaṅkhā appatiṭṭhāva hotīti. Etāsañca pahānena dvāsaṭṭhidiṭṭhigatānipi vikkhambhanti diṭṭhekaṭṭhattā vicikicchāya. Yathā hi diṭṭhi samucchijjamānā vicikicchāya saddhiṃyeva samucchijjati, evaṃ vicikicchā vikkhambhiyamānā diṭṭhiyā saddhiṃyeva vikkhambhīyati. Attābhinivesūpanissayā hi ‘‘ahosiṃ nu kho aha’’ntiādinayappavattā (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) soḷasavatthukā kaṅkhā, sā eva ca pubbantādivatthubhāvena vuttā, attābhinivesavatthukāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni, buddhādivatthukā ca tadekaṭṭhāti. Uṭṭhitanti uppajjitvā ṭhitaṃ.
1260-2 名为“度疑”者:因为像前面所说的那样度越了疑惑,所以名为“度疑”。它不只是叫“度疑”,也被称为“法住智”“如实智”“正见”。在这里,“法”是指由各自的缘所持住的东西;“住”是指果依它而存续;“法住”就是诸法的住立,也就是缘法。或者说,“法”是指因,就像“法辨析”等说法中那样;“法住”就是因的自性,因为除了因之外没有别的自性,所以就是指缘法的缘性;对法住的智就是“法住智”。诸行如实的无常等就是“如实”;对那个的智就是“如实智”。正确地看见,就是“正见”。“已得安住”者:在教法中,圣道叫做安住。而这个人虽然还没有证得它,但因为安住在能证得它的修行方法上,所以就像已得安住一样,被称为“已得安住”。因此他就是“小入流者”,因为具足了世间的戒、定、慧,即使不再进一步证悟,也像入流者一样决定,并且趣向善趣,所以是“小入流者”。因为入流者已经断尽了恶趣、恶生、恶处。或者说,“已得安住”是因为证得了度疑清净。因为通过见到有缘的名色,已经粉碎了邪见之刺,摒弃了无因论和不平等因论,了知诸法只依各自的缘而生起,在教法中安立了信心,这就叫“已得安住”。以名色的确定来了知苦谛,以法住智来了知集谛,之后又以无常作意等方法证知道谛;看见诸行的苦性,对于它不生的灭,以世间智一心倾向于它,因为已经证知了四圣谛,所以不可能投生到恶趣,而能投生到入流者的境地,所以叫“小入流者”。所以说“入流者即小”。因此,因为这种智有这么大的利益,有智慧的人就以观察自身利益的智慧而具足。所以说“欲利益者”。巴利
1260-2.Kaṅkhāvitaraṇaṃnāmāti yathāvuttakaṅkhāvitaraṇato kaṅkhāvitaraṇaṃ nāma. Na kevalaṃ kaṅkhāvitaraṇaṃ nāma, dhammaṭṭhitiñāṇantipi yathābhūtañāṇantipi sammādassanantipi idaṃ samudīritaṃ. Ettha ca dharīyanti attano paccayehīti dhammā, tiṭṭhati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti ṭhiti, dhammānaṃ ṭhiti dhammaṭṭhiti, paccayadhammā. Atha vā dhammoti kāraṇaṃ ‘‘dhammapaṭisambhidā’’tiādīsu (vibha. 718-721) viya, dhammassa ṭhitisabhāvo, dhammato ca añño sabhāvo natthīti paccayadhammānaṃ paccayabhāvo, dhammaṭṭhitiyaṃ ñāṇaṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Saṅkhārānaṃ yathābhūtaṃ aniccatādi yathābhūtaṃ, tattha ñāṇanti yathābhūtañāṇaṃ. Sammā passatīti sammādassanaṃ. Laddhappatiṭṭhoti sāsane patiṭṭhā nāma ariyamaggo. Ayaṃ pana taṃ anadhigatopi tadadhigamupāyapaṭipattiyaṃ ṭhitattā laddhappatiṭṭho viya hotīti ‘‘laddhappatiṭṭho’’ti vutto. Tatoyeva cūḷako sotāpanno, lokiyāhi sīlasamādhipaññāhi samannāgatattā uttari appaṭivijjhanto sotāpanno viya niyato, sugatiparāyaṇo ca hotīti cūḷasotāpanno. Sotāpanno hi khīṇāpāyaduggativinipātoti. Atha vā laddhappatiṭṭho kaṅkhāvitaraṇavisuddhisamadhigamena. Sappaccayanāmarūpadassanena hi sammadditadiṭṭhikaṇṭako viniddhutaahetukavisamahetuvādo yathāsakapaccayeheva dhammappavattiṃ ñatvā sāsane patiṭṭhitasaddho laddhappatiṭṭho nāma hotīti. Nāmarūpavavatthānena dukkhasaccaṃ, dhammaṭṭhitiñāṇena samudayasaccaṃ, tasseva aparabhāge aniccato manasikārādividhinā maggasaccañca abhiññāya pavattiyā dukkhabhāvaṃ disvā tassa appavatte nirodhe ekaṃseneva ninnajjhāsayatāya lokiyeneva ñāṇena catunnaṃ ariyasaccānaṃ adhigatattā apāyesu abhabbuppattiko, sotāpannabhūmiyañca bhabbuppattiko hotīti cūḷasotāpanno nāmāti vuttaṃ ‘‘sotāpannohi cūḷako’’ti. Tasmāti yasmā evaṃ mahānisaṃsametaṃ ñāṇaṃ, tasmā sapañño attano hitānupekkhanapaññāya samannāgato. Tenāha ‘‘atthakāmo’’ti.