第2章巴利
2. Dutiyo paricchedo
心所解说注释巴利
Cetasikaniddesavaṇṇanā
67 紧接在心之后列举的那些心所,以及我在心之后列举的那些心所,从现在开始,我要对这些心所进行分别解说。巴利
67.Cittānantaramuddiṭṭhā, ye ca cetasikā mayā ye ca cetasikā cittānantaraṃ mayā uddiṭṭhā, ito paraṃ idāni tesaṃ cetasikānaṃ vibhājanaṃ karissāmi ahaṃ.
不过,在依悲和随喜修行的时候,如果是悲的前分,或者已证得安止的悲的前分,在那个前分里——也就是在悲之前的那一段,这里指的是欲界心。这时生起一个悲。如果是随喜的前分,或者已证得安止的随喜的前分,就生起一个随喜。瑜伽行者以这个欲界心远离邪业等法。ramu这个词根的意思是游戏,vi这个前缀的意思是远离。巴利
Imesu pana karuṇāmuditāvasena bhāvanākāle karuṇāpubbabhāgo vā, appanāpattāya karuṇāya pubbabhāgo, tasmiṃ pubbabhāge, karuṇāto pubbabhāge kāmāvacaracitteti attho. Ekā karuṇā uppajjati. Muditāpubbabhāge vā appanāpattāya muditāya pubbabhāge ekā muditā uppajjati. Iminā kāmāvacaracittena yogī micchākammantādīhi dhammehi viramati. Ramu-dhātu kīḷāyaṃ, vi-saddo viramaṇattho.
68 68. 以最初的福心,即与初大善心俱生的三十三种心所,被世尊认定为决定性的。或者说,悲与随喜是不定的,加上一种法,就成了三十四种法。巴利
68.Ādinā puññacittena, tettiṃsa niyatā matā ādinā puññacittena paṭhamamahākusalacittena saha niyatā tettiṃsa cetasikā bhagavatā matāti, atha vā karuṇāmuditā aniyatā ekena dhammena saha catuttiṃsa dhammā bhavanti.
69 那么,为什么这里没有单独列出慈和舍呢?在这些“无论何法”当中进行简择时,慈和舍并没有被法王、导师举出、宣说,这是什么原因呢?巴利
69.Kasmā panettha mettā ca, upekkhā ca na uddhaṭā ettha etesu yevāpanakadhammesu, niddhāraṇaṃ, mettā ca upekkhā ca dhammarājena satthunā na uddhaṭā na vuttā kasmā kāraṇā.
70 慈已经被无瞋所包含,舍已经被中舍性所包含,由于这个原因,世尊没有另外单独举出这两者。巴利
70.Abyāpādena mettāpi abyāpādena mettā gahitā, upekkhāti tatramajjhattatāya ca gahitā yasmā kāraṇā, tasmā ubhopetā bhagavatā na gahitā.
71 为什么“无论何法”呢?因为所有那些在圣典中直接以自身形态被称为“无论何法”的法,都没有被佛陀——太阳的亲属——举出和宣说。“Bandhati”的意思是通过爱著而系缚,所以叫“Bandhu”(亲属);太阳的亲属就是“太阳族”,也就是佛陀。巴利
71.Kasmā yevāpanā dhammā, buddhenādiccabandhunā sabbe te yevāpanā dhammā yevāpananāmakā pāḷiyaṃ sarūpena eva. Bandhati snehena etasminti bandhu, ādiccassa bandhu ādiccabandhu, tena ādiccabandhunā buddhena na ca uddhaṭā na desitā.
72 为什么?因为有些“无论何法”属于不定,它们不归入、不亲近像二法组这样的分类集合;又因为有些“无论何法”很虚弱,所以世尊没有在圣典中宣说它们。巴利
72. Kasmā kāraṇā? Yasmā aniyatā keci yevāpanakā aniyatā, yasmā kāraṇā rāsiṃ dukavaggādirāsiṃ na bhajanti na sevanti, yasmā kāraṇā keci yevāpanakā dubbalā, tasmā pāḷiyaṃ bhagavatā na vuttā.
73 欲、胜解、随喜与作意,巴利
73.Chandādhimokkhamuditā manasi ca kāro,
还有中舍性、悲,以及三种离。
由彼(牟尼尊),在诸福(心)中,一切已定与未定者,
凡具有这类性质的法,牟尼之王其实都没有宣说。巴利
Majjhattatā ca karuṇā viratittayañca; Puññesu tena niyatāniyatā ca sabbe, Yevāpanā munivarena na ceva vuttā.
欲、胜解、随喜、作意、中舍性、悲,以及三种离:在诸福行善心中,决定的有四种,不定的有五种;而这一切“其余诸法”,牟尼之王确实没有宣说。巴利
Chandādhimokkho muditā manasikāro majjhattatā karuṇā viratittayañca puññesukusalesu niyatā cattāro aniyatā pañca sabbe yevāpanā na ca eva tena munivarena vuttā.
74-80 为什么在这里先说触呢?在这些心所当中,要辨别种类时,为什么把触放在最先提出、最先宣说?是什么原因?据说我曾听闻:因为心对所缘的最初撞击,所以触最先被宣说。触接触之后,瑜伽行者以受感受所缘,以想认知所缘,以思思惟所缘。在与心俱生的诸心所中,大仙在这个心里最先说了触。为什么呢?因为它是强有力的缘,所以被宣说。然而这一切说法都没有道理。所谓“因为最初撞击”以及“因为是强有力的缘”,这些说法都没有道理、没有根据、不恰当。为什么呢?因为与心一同生起的诸心所,是以同生、同灭、同所缘、同依处的方式运作的,所以说它们有先后,没有道理、不恰当。并不存在“这个法最先生起,那个法后来生起”这样的说法。即使在“强有力的缘”这一点上,也看不到理由。触之所以最先被提出,只是随顺说法的次第而已。如此,触最先被提出的道理,应当由有智慧、能简择的人这样了知,而不应以其他方式特别了知。而且,这个先后次第不应被探究。为什么这个先后次第不应被智者探究、寻求?因为法本身才是应当被了知的——以词义、特相等方式去了知。巴利
74-80.Kasmā panettha phassova, paṭhamaṃ samudīrito ettha etesu cetasikesu, jātiniddhāraṇaṃ, phassova paṭhamaṃ samudīrito kathito. Kasmā kāraṇā? Kira mayā sutaṃ, ārammaṇe cittassa paṭhamaṃ abhinipātattā phasso paṭhamaṃ samudīrito, phusitvā pana phassena phassena ārammaṇaṃ phusitvā yogino vedanāya ārammaṇaṃ vedaye, saññāya sañjānāti, cetanāya ārammaṇaṃ cetaye. Sahajātānaṃ cetasikānaṃ phassova idha imasmiṃ citte mahesinā paṭhamaṃ vutto. Hi kasmā kāraṇā? Yasmā balavapaccayattā, tasmā vutto. Akāraṇamidaṃ sabbaṃ, cittānaṃ tu saheva ca ‘‘paṭhamābhinipātattā’’ti ca ‘‘balavapaccayattā’’ti ca idaṃ sabbaṃ vacanaṃ akāraṇaṃ ahetukaṃ ayuttaṃ, kasmā kāraṇā? Cittajānaṃ cittehi sahappavattānaṃ cetasikānaṃ ekuppādādibhāvena samānuppādasamānanirodhasamānālambaṇasamānavatthukabhāvena pavattito akāraṇaṃ ayuttaṃ. Ayaṃ tu paṭhamuppanno, ayaṃ pacchāti natthidaṃ ayaṃ dhammo paṭhamuppanno, ayaṃ dhammo pacchākāle uppanno iti idaṃ vacanaṃ natthi. Balavapaccayattepi kāraṇaṃ na ca dissati. Desanākkamato ceva paṭhamaṃ samudīrito iccevaṃ iti evaṃ iti iminā mayā vuttappakārena phassassa paṭhamaṃ samudīritataṃ viññunā vibhāvinā viññeyyaṃ, visesato visesena aññathā na viññeyyaṃ. Na ca pariyesitabboyaṃ, tasmā pubbāparakkamo yasmā kāraṇā ayaṃ pubbāparakkamo viññunā na ca pariyesitabbo na gavesitabbo, dhammā eva vacanatthalakkhaṇādīhi vijānatā paṇḍitena pariyesitabbā.
它具有可喜体验的滋味,作用是体验可喜的所缘,就像国王正在品尝美食的滋味一样。它表现为心所的愉悦,所依是心所的轻安。巴利
Iṭṭhākārānubhavanarasā iṭṭhārammaṇānubhavanakiccā subhojanarasaṃ anubhavanto rājā viya. Cetasikaassādapaccupaṭṭhānā cetasikapassaddhipadaṭṭhānā.
它的作用是再次证知,功能是认许,就像木匠做的标记一样,又像木匠即使已经看过一次,仍然在木材上弹出墨线,这就是它的意趣所在。所谓“依所取之相”,就是依据已经显现的相状。“在心中作执取”,指的是执取的行相。巴利
Paccābhiññāṇakaraṇarasā paṭijānanakiccā vaḍḍhakissa abhiññāṇakaraṇamiva vaḍḍhakino sakiṃ sañjānitvāpi dāruharesu suttassa paṭipasāraṇaṃ viyāti adhippāyo. Yathāgahitanimittavasenāti yathāpavattitanimittassa vasena. Manasi abhinivesakaraṇaṃ gayhākārā.
它的味是策励,作用是成就转起之任务。就像大木匠等人一样,大木匠自己刨木头,也让别人刨木头;同样,思自己安置于所缘,也让与它相应的法安置于所缘。巴利
Āyūhanarasā pavattanakiccasādhakā. Mahāvaḍḍhakiādayo viya yathā mahāvaḍḍhakī sayampi dāruṃ tacchati, parepi dāruṃ tacchāpeti, evaṃ sayampi ārammaṇe sandahati, sampayuttadhammepi abhisandahāpeti.
猛烈击打就是用力打,全面击打就是从四周打,这就是它的味,所以叫“以猛烈击打和全面击打为味”。巴利
Āhananaṃ bhuso hananaṃ, pariyāhananaṃ samantā hananaṃ, taṃ raso etassāti āhananapariyāhananaraso.
以抚摩所缘为相,以研磨所缘为相。巴利
Ārammaṇānumajjanalakkhaṇo ārammaṇaparimaddanalakkhaṇo.
令喜悦所以叫喜,意思是让与它同时生起的法和所缘都感到喜悦。它的作用是遍满身心。心的昂扬状态就是昂扬,这是它呈现出来的样子,所以说是以昂扬为现起。巴利
Pinayatīti pīti, sahajātadhamme ārammaṇe pinayatīti attho. Kāyacittapharaṇarasā. Udaggassa cittassa bhāvo odagyaṃ, taṃ paccupaṭṭhānaṃ etassāti odagyapaccupaṭṭhānā.
他们相信,相信三种对象。表现为不浑浊,表现为没有污浊的状态。以可信之事为直接依据,以应当相信的三种对象为近因。巴利
Saddahanti vatthuttayaṃ saddahanti. Akālusiyapaccupaṭṭhānā anāvilabhāvapaccupaṭṭhānā. Saddheyyavatthupadaṭṭhānā saddahitabbavatthuttayāsannakāraṇā.
就像进入森林的向导,就像在森林里给人指路的人。巴利
Araññagatasudesako viya araññe gato maggasudesako viya.
“与自己不分离的诸法”,指的是没有离开的心所。“他们”,指的是这些心所法。虽然这些心所存在,但在具有守护特相等作用的情况下,命根只在它们存在的那个刹那,才守护那些应当被守护的心所;只在那些心所生起的那个刹那,命根才守护它们。就像水一样:如同水保护水中的青莲花等,同样地,命根在具有守护特相等作用的情况下,虽然与那些心所共存,却只在它们存在的刹那守护,只在它们生起的刹那守护——这就是要表达的意思。命根也守护由缘而生起的诸法,就像乳母保护他人所生的孩子一样:乳母以怀抱等方式护持他人的孩子,所以叫乳母。命根只以与自己同时生起的法之关联而运作,与自己所生起的法一同运作。又像舵手:正如舵手与同船的人一起行进,命根在坏灭之后就不再运作,因为它自己不存在,而且应当被维持的诸心所也不存在。在坏灭的刹那,它不维持诸心所,因为它自身正在坏灭,就像灯芯的油正在耗尽时,不再维持灯焰一样。巴利
Attanā avinibbhuttānaṃ dhammānanti avigatānaṃ cetasikānaṃ. Tesanti tesaṃ cetasikānaṃ dhammānaṃ. Santepi ca tesaṃ cetasikānaṃ anupālanalakkhaṇādimhi vidhāne atthikkhaṇeyeva taṃ tesaṃ pāletabbānaṃ cetasikānaṃ pavattakkhaṇeyeva taṃ jīvitaṃ te dhamme pāletabbe cetasike anupāleti. Udakaṃ viyāti yathā udakaṃ attani uppalādīni anupāleti, tathā anupālanalakkhaṇādimhi vidhāne santepi tesaṃ atthikkhaṇeyeva anupāleti, vijjamānakkhaṇeva anupāletīti adhippāyo. Paccayuppannepi ca dhamme anupāleti, dhāti viya kumāraṃ aññāya janitaṃ kumāraṃ rakkhantī dhāti viya, parassa puttaṃ aṅkādinā dhāretīti dhāti. Sayaṃpavattitadhammasambandheneva pavattati attanā pavattitehi dhammehi sampavattati. Niyāmako viya yathā niyāmako ekanāvāya vutthehi janehi saha pavattati, bhaṅgato uddhaṃ taṃ jīvitaṃ na pavattayati, attano ca abhāvā ṭhapayitabbānaṃ cetasikānañca abhāvā, bhaṅgakkhaṇe cetasike na ṭhapeti sayaṃ bhijjamānattā, vaṭṭisneho khīyamāno padīpasikhaṃ na karoti yathā.
所谓以柔和的状态显现,即是以柔软的状态显现,或者以清凉的状态显现。巴利
Sommabhāvapaccupaṭṭhānoti mudubhāvapaccupaṭṭhāno, sītalabhāvapaccupaṭṭhāno vā.
这里说的“身”,是指受、想、行这三蕴,也就是受蕴、想蕴、行蕴,这些蕴被包含在内。巴利
Kāyoti cettha vedanādayo tayo khandhā vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho ime khandhā gahitā.
摧破的性质,就是摧破的功能。它是使身心不得安宁的掉举等烦恼的对立面;由于用了“等”字来涵盖,所以也应该把恶作包括进去。巴利
Nimmaddanarasāti nimmaddanakiccā. Kāyacittānaṃ avūpasamatāuddhaccādikilesapaṭipakkhabhūtāti ādiggahaṇena kukkuccaṃ gahetabbaṃ.