8. 缘的区分
8. Paccayaparicchedo
1对于哪些有为法,哪些法以什么方式成为它们的缘,
1. Yesaṃ saṅkhatadhammānaṃ, ye dhammā paccayā yathā.
Taṃ vibhāgamihedāni, pavakkhāmi yathārahaṃ.
2应知缘的摄集有两种:缘起理趣和发趣理趣。
2. Paṭiccasamuppādanayo paṭṭhānanayo ceti paccayasaṅgaho duvidho veditabbo.
3在这里,缘起的方式只是以“有那状态,就有那状态”这种形态被认定;而发趣的方式,则是依据特定的缘的安立来说的。老师们把这两者混在一起,展开详细说明。
3. Tattha tabbhāvabhāvībhāvākāramattopalakkhito paṭiccasamuppādanayo, paṭṭhānanayo pana āhaccapaccayaṭṭhitimārabbha pavuccati, ubhayaṃ pana vomissetvā papañcenti ācariyā.
缘起的方式
Paṭiccasamuppādanayo
4在这里,无明为缘而有行,行为缘而有识,识为缘而有名色,名色为缘而有六处,六处为缘而有触,触为缘而有受,受为缘而有渴爱,渴爱为缘而有取,取为缘而有有,有为缘而有生,生为缘而有老死,以及愁、悲、苦、忧、恼生起。这样,整个苦蕴就集起了。这就是这里的缘起理趣。
4. Tattha avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo , bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti ayamettha paṭiccasamuppādanayo.
5在这里,应当知道有三时、十二支、二十种行相、三种连结、四种概要、三轮转以及两种根本。
5. Tattha tayo addhā dvādasaṅgāni vīsatākārā tisandhi catusaṅkhepā tīṇi vaṭṭāni dve mūlāni ca veditabbāni.
6怎样呢?无明和行属于过去时,生和老死属于未来时,中间的八支属于现在时——这就是三时。
6. Kathaṃ? Avijjāsaṅkhārā atīto addhā, jātijarāmaraṇaṃ anāgato addhā, majjhe aṭṭha paccuppanno addhāti tayo addhā.
7无明、行、识、名色、六处、触、受、渴爱、取、有、生、老死,这就是十二支。
7. Avijjā saṅkhārā viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanā taṇhā upādānaṃ bhavo jāti jarāmaraṇanti dvādasaṅgāni.
8这里说到“愁”等,是为了显示等流果。
8. Sokādivacanaṃ panettha nissandaphalanidassanaṃ.
9在这里,通过摄取无明与行,渴爱、取、有也就同时被摄取了;同样地,通过摄取渴爱、取、有,无明与行也被摄取;通过摄取生与老死,识等五果也被摄取。因此说:
9. Avijjāsaṅkhāraggahaṇena panettha taṇhupādānabhavāpi gahitā bhavanti, tathā taṇhupādānabhavaggahaṇena ca avijjāsaṅkhārā, jātijarāmaraṇaggahaṇena ca viññāṇādiphalapañcakameva gahitanti katvā –
10过去有五种因,现在有五种果。
10. Atīte hetavo pañca, idāni phalapañcakaṃ.
现在有五种因,未来有五种果。
有二十种行相、三种连结和四种概要。
Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakanti; Vīsatākārā tisandhi, catusaṅkhepā ca bhavanti.
11无明、渴爱和取属于烦恼轮;称为业有的那部分有以及诸行属于业轮;称为生有的那部分有以及其余的法属于果报轮。这样就是三种轮。
11. Avijjātaṇhupādānā ca kilesavaṭṭaṃ, kammabhavasaṅkhāto bhavekadeso saṅkhārā ca kammavaṭṭaṃ, upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso avasesā ca vipākavaṭṭanti tīṇi vaṭṭāni.
12应当知道,无明和渴爱这两种是根本。
12. Avijjātaṇhāvasena dve mūlāni ca veditabbāni.
13正是随着那些根本的灭尽,它才灭尽。
13. Tesameva ca mūlānaṃ, nirodhena nirujjhati.
被老与死的迷醉所折磨、不断受其压迫的人们,
由于诸漏的生起,无明也就跟着运转。
这个无始以来就存在的三界轮回束缚,就是这样。
大牟尼安立了缘起。
Jarāmaraṇamucchāya, pīḷitānamabhiṇhaso; Āsavānaṃ samuppādā, avijjā ca pavattati. Vaṭṭamābandhamiccevaṃ, tebhūmakamanādikaṃ; Paṭiccasamuppādoti, paṭṭhapesi mahāmuni.
14因缘、所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘、亲依止缘、前生缘、后生缘、习行缘、业缘、果报缘、食缘、根缘、禅那缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、无有缘、离去缘、不离去缘——这就是这里的发趣理趣。
14. Hetupaccayo ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo anantarapaccayo samanantarapaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo nissayapaccayo upanissayapaccayo purejātapaccayo pacchājātapaccayo āsevanapaccayo kammapaccayo vipākapaccayo āhārapaccayo indriyapaccayo jhānapaccayo maggapaccayo sampayuttapaccayo vippayuttapaccayo atthipaccayo natthipaccayo vigatapaccayo avigatapaccayoti ayamettha paṭṭhānanayo.
15名对名有六种,对名色有五种。
15. Chadhā nāmaṃ tu nāmassa, pañcadhā nāmarūpinaṃ.
名对色又有一种,色对名也有一种。
施设、名与色,对于名来说有两种,成双。
对于二种,有九种;缘有六种,如何?
Ekadhā puna rūpassa, rūpaṃ nāmassa cekadhā. Paññattināmarūpāni, nāmassa duvidhā dvayaṃ; Dvayassa navadhā ceti, chabbidhā paccayā kathaṃ.
16刚刚灭去的心与心所法,对于现在生起的心与心所法,以无间、等无间、无有、离去的方式作为缘;前面的速行对于后面的速行,以习行(反复练习)的方式作为缘;俱生的心与心所法彼此之间,以相应的方式作为缘——这样,名作为名的缘共有六种。
16. Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ anantarasamanantaranatthivigatavasena, purimāni javanāni pacchimānaṃ javanānaṃ āsevanavasena, sahajātā cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sampayuttavaseneti ca chadhā nāmaṃ nāmassa paccayo hoti.
17因、禅那支和道支,对与它们同时生起的名色,以因缘等方式作为缘;同时生起的思,对同时生起的名色,以业的方式作为缘;不同刹那的思,对由业所生的名色,以业的方式作为缘;果报诸蕴互相之间,以及对同时生起的色,以果报的方式作为缘——就这样,名以五种方式成为名色的缘。
17. Hetujhānaṅgamaggaṅgāni sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ hetādivasena, sahajātā cetanā sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ, nānākkhaṇikā cetanā kammābhinibbattānaṃ nāmarūpānaṃ kammavasena, vipākakkhandhā aññamaññaṃ sahajātānaṃ rūpānaṃ vipākavaseneti ca pañcadhā nāmaṃ nāmarūpānaṃ paccayo hoti.
18后生的心与心所法,对于先前已生的这个身体,以后生缘的方式(发生作用)。这样,名作为色的缘,只有这一种。
18. Pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavaseneti ekadhāva nāmaṃ rūpassa paccayo hoti.
19在转起时,六所依对七识界,以及五所缘对五识路,都只是以前生缘的方式,色成为名的缘,只有这一种。
19. Cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ pañcārammaṇāni ca pañcaviññāṇavīthiyā purejātavaseneti ekadhāva rūpaṃ nāmassa paccayo hoti.
20以所缘和亲依止缘这两种方式,施设、名与色都只是名的缘。
20. Ārammaṇavasena upanissayavaseneti ca duvidhā paññattināmarūpāni nāmasseva paccayā honti.
21在这里,所缘按色等来分有六种。
21. Tattha rūpādivasena chabbidhaṃ hoti ārammaṇaṃ.
22亲依止缘有三种:所缘亲依止、无间亲依止和本性亲依止。
22. Upanissayo pana tividho hoti – ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayo ceti.
23在这里,所缘本身受到重视,就是所缘亲依止。
23. Tattha ārammaṇameva garukataṃ ārammaṇūpanissayo.
24紧接着灭去的心与心所法,是无间亲依止。
24. Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā anantarūpanissayo.
25贪等法、信等法、乐、苦、人、食物、时节、坐卧处,这些作为本性亲依止,按各自适当的方式,对内在和外在的善等法,以及业对果报,以多种方式起作用。
25. Rāgādayo pana dhammā saddhādayo ca sukhaṃ dukkhaṃ puggalo bhojanaṃ utusenāsanañca yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhā ca kusalādidhammānaṃ, kammaṃ vipākānanti ca bahudhā hoti pakatūpanissayo.
26名色依照增上、俱生、相互、依止、食、根、不相应、有、不离去这九种缘,随其所应而成为名色的缘。
26. Adhipatisahajātaaññamaññanissayaāhāraindriyavippayuttaatthiavigatavaseneti yathārahaṃ navadhā nāmarūpāni nāmarūpānaṃ paccayā bhavanti.
27在这里,增上缘有两种:一是所缘增上缘,指作为被重视的所缘,通过所缘增上的力量,成为诸名法的缘;二是俱生增上缘,指四种俱生增上,通过俱生的力量,成为俱生名色的缘。
27. Tattha garukatamārammaṇaṃ ārammaṇādhipativasena nāmānaṃ, sahajātādhipati catubbidhopi sahajātavasena sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti adhipatipaccayo.
28心和心所法彼此之间,以及与俱生色之间;大种彼此之间,以及与所造色之间;在结生刹那,依处与果报彼此之间——俱生缘有这三种。
28. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sahajātarūpānañca, mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti sahajātapaccayo.
29心和心所法互为缘,大种互为缘,在结生那一刻,依处与果报互为缘。这样,相互缘共有三种。
29. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ, mahābhūtā aññamaññaṃ, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti aññamaññapaccayo.
30心与心所法互为缘,也作为俱生色法的缘;大种互为缘,也作为所造色的缘;六依处是七识界的缘。这样,依止缘有三种。
30. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sahajātarūpānañca, mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca, cha vatthūni sattannaṃ viññāṇadhātūnanti ca tividho hoti nissayapaccayo.
31段食是此身的(缘),无色食是俱生名色的(缘),如此,食缘有两种。
31. Kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa, arūpino āhārā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti āhārapaccayo.
32五净色是五识的根缘,色命根是执取色的根缘,非色根是俱生名色的根缘。这样,根缘有三种。
32. Pañca pasādā pañcannaṃ viññāṇānaṃ, rūpajīvitindriyaṃ upādinnarūpānaṃ, arūpino indriyā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca tividho hoti indriyapaccayo.
33入胎那一刹那,所依处是果报法的缘;心与心所法以俱生的方式,作为俱生色的缘;后生的心与心所法以后生的方式,作为先前已生的这个身体的缘;在转起时,六种所依处以先前已生的方式,作为七识界的缘。这样,不相应缘共有三种。
33. Okkantikkhaṇe vatthu vipākānaṃ, cittacetasikā dhammā sahajātarūpānaṃ sahajātavasena, pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavasena cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ purejātavaseneti ca tividho hoti vippayuttapaccayo.
34俱生的、前生的和后生的,以一切方式。
34. Sahajātaṃ purejātaṃ, pacchājātañca sabbathā.
Kabaḷīkāro āhāro, rūpajīvitamiccayanti. –
有缘和不离去缘各有五种。
Pañcavidho hoti atthipaccayo avigatapaccayo ca.
35在所缘缘、亲依止缘、业缘和有缘中,一切缘都汇合在一起。
35. Ārammaṇūpanissayakammatthipaccayesu ca sabbepi paccayā samodhānaṃ gacchanti.
36这里说的“俱生色”,应当知道,在一切转起的情况下,是依心生色;在结生时,则是依业生色,所以有两种。
36. Sahajātarūpanti panettha sabbatthāpi pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānañca vasena duvidhaṃ hotīti veditabbaṃ.
37因此,这些法有三种时间性,也有脱离时间的生起。
37. Iti tekālikā dhammā, kālamuttā ca sambhavā.
内在和外在,以及有为和无为,也同样如此。
依据施设、名色,它有三种存在形态。
在《发趣论》里,缘一共有二十四种。
Ajjhattañca bahiddhā ca, saṅkhatāsaṅkhatā tathā; Paññattināmarūpānaṃ, vasena tividhā ṭhitā; Paccayā nāma paṭṭhāne, catuvīsati sabbathā.
38其中,色法就是色蕴;被称为心和心所的那四种,是属于非色的蕴;再加上涅槃——这五种都叫做非色,也叫做名。
38. Tattha rūpadhammā rūpakkhandhova, cittacetasikasaṅkhātā cattāro arūpino khandhā, nibbānañceti pañcavidhampi arūpanti ca nāmanti ca pavuccati.
39接下来,剩下的施设有两种:因为是被施设的,所以叫施设;因为是能施设的,所以叫施设。
39. Tato avasesā paññatti pana paññāpiyattā paññatti, paññāpanato paññattīti ca duvidhā hoti.
40怎样呢?依于各种事物变异的样子,而被安立为地、山等种种施设;依于材料堆积组合的样子,而被安立为房屋、车、货车等;依于五蕴,而被安立为人、补特伽罗等;依于月亮运行等,而被安立为方位、时间等;依于没有接触到的样子,而被安立为井、洞窟等;依于各种事物的相状和不同的修行,而被安立为遍相等。像这样种种不同的施设,虽然在胜义上并不存在,却以意义的影像方式成为心生起的所缘,依于这些、参照这些、以这些为因,被这样那样地构想、计算、命名、言说、施设,所以称为施设。这种施设,因为是被施设的,所以名为施设。
40. Kathaṃ? Taṃtaṃbhūtavipariṇāmākāramupādāya tathā tathā paññattā bhūmipabbatādikā, sambhārasannivesākāramupādāya geharathasakaṭādikā, khandhapañcakamupādāya purisapuggalādikā, candāvaṭṭanādikamupādāya disākālādikā, asamphuṭṭhākāramupādāya kūpaguhādikā, taṃtaṃbhūtanimittaṃ bhāvanāvisesañca upādāya kasiṇanimittādikā ceti evamādippabhedā pana paramatthato avijjamānāpi atthacchāyākārena cittuppādānamārammaṇabhūtā taṃ taṃ upādāya upanidhāya kāraṇaṃ katvā tathā tathā parikappiyamānā saṅkhāyati samaññāyati voharīyati paññāpīyatīti paññattīti pavuccati. Ayaṃ paññatti paññāpiyattā paññatti nāma.
4141. 从施设的方式来看,施设则是通过名、名业等名称来说明。它共有六种:有之施设、无之施设、以有施设无、以无施设有、以有施设有、以无施设无。
41. Paññāpanato paññatti pana nāmanāmakammādināmena paridīpitā, sā vijjamānapaññatti avijjamānapaññatti, vijjamānena avijjamānapaññatti, avijjamānena vijjamānapaññatti , vijjamānena vijjamānapaññatti, avijjamānena avijjamānapaññatti ceti chabbidhā hoti.
4242. 其中,当人们以胜义上真实存在的色、受等来施设时,这就是“真实存在的施设”。当人们以胜义上不真实存在的地、山等来施设时,这就叫作“不真实存在的施设”。而依据这两者混合的方式,其余的应依次理解为:六神通者、女人之声、眼识、王子。
42. Tattha yadā pana paramatthato vijjamānaṃ rūpavedanādiṃ etāya paññāpenti, tadāyaṃ vijjamānapaññatti. Yadā pana paramatthato avijjamānaṃ bhūmipabbatādiṃ etāya paññāpenti, tadāyaṃ avijjamānapaññattīti pavuccati. Ubhinnaṃ pana vomissakavasena sesā yathākkamaṃ chaḷabhiñño, itthisaddo, cakkhuviññāṇaṃ, rājaputtoti ca veditabbā.
43顺着语声,通过耳识的认知过程。
43. Vacīghosānusārena, sotaviññāṇavīthiyā.
对于紧接转起之后生起的意门,这是它的行境。
依于此(施设),其后诸义得被了知……
此由世间共许所制定的施设,应当被如此了知。
Pavatthānantaruppanna-manodvārassa gocarā. Atthā yassānusārena, viññāyanti tato paraṃ; Sāyaṃ paññatti viññeyyā, lokasaṅketanimmitā.
以上就是《阿毗达摩义摄》中名为“缘摄分别”的部分。
Iti abhidhammatthasaṅgahe paccayasaṅgahavibhāgo nāma