第3品 杂类品巴利
3. Pakiṇṇakaparicchedo
1 相互相应的心与心所,按各自对应的方式,从自性上看,共有五十三种。巴利
1. Sampayuttā yathāyogaṃ, tepaññāsa sabhāvato.
2 从受、因、作用、门、所缘、依处这几个方面来说。
只是依心念的生起来说,就称为摄集。巴利
Cittacetasikā dhammā, tesaṃ dāni yathārahaṃ. 2. Vedanāhetuto kiccadvārālambaṇavatthuto. Cittuppādavaseneva, saṅgaho nāma nīyate.
3 在这当中,就“受的摄”而言,受先分三种:乐、苦、不苦不乐;如果按乐、苦、悦、忧、舍的差别来分,就成了五种。巴利
3. Tattha vedanāsaṅgahe tāva tividhā vedanā sukhaṃ dukkhaṃ adukkhamasukhā ceti, sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ domanassaṃ upekkhāti ca bhedena pana pañcadhā hoti.
4 其中,与乐同起的善异熟身识只有一种;同样,与苦同起的不善异熟身识也只有一种。巴利
4. Tattha sukhasahagataṃ kusalavipākaṃ kāyaviññāṇamekameva, tathā dukkhasahagataṃ akusalavipākaṃ.
5 与喜俱行的心里,有贪根的四種、欲界美心十二種、乐推度心和笑心两种,这样一共是十八种欲界喜俱行心;再加上初禅、第二禅、第三禅、第四禅所摄的四十四种广大心和出世间心,合计共有六十二种。巴利
5. Somanassasahagatacittāni pana lobhamūlāni cattāri, dvādasa kāmāvacarasobhanāni, sukhasantīraṇahasanāni ca dveti aṭṭhārasa kāmāvacarasomanassasahagatacittāni ceva paṭhamadutiyatatiyacatutthajjhānasaṅkhātāni catucattālīsa mahaggatalokuttaracittāni ceti dvāsaṭṭhividhāni bhavanti.
6 与忧俱行的二种心,就是与嗔恚相应的二种心。巴利
6. Domanassasahagatacittāni pana dve paṭighasampayuttacittāneva.
7 其余的五十五种心,全都是与舍俱行的。巴利
7. Sesāni sabbānipi pañcapaññāsa upekkhāsahagatacittānevāti.
8 乐、苦、舍,在这里受有三种。巴利
8. Sukhaṃ dukkhamupekkhāti, tividhā tattha vedanā.
9 乐在一处,苦在一处,忧则存在于两处。
悦受在六十二种心里,其余的在五十五种心里。巴利
Somanassaṃ domanassamitibhedena pañcadhā. 9. Sukhamekattha dukkhañca, domanassaṃ dvaye ṭhitaṃ. Dvāsaṭṭhīsu somanassaṃ, pañcapaññāsaketarā.
10 在因的摄集里,因有六种:贪、嗔、痴、无贪、无嗔、无痴。巴利
10.Hetusaṅgahe hetū nāma lobho doso moho alobho adoso amoho cāti chabbidhā bhavanti.
11 在这里,依五门转向、双五识、领受、推度、确定和笑心,这些心就叫作无因心。巴利
11. Tattha pañcadvārāvajjanadvipañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanahasanavasena ahetukacittāni nāma.
12 剩下的所有七十一心,也都是有因心。巴利
12. Sesāni sabbānipi ekasattati cittāni sahetukāneva.
13 在那里,也有两种痴心是一因的。巴利
13. Tatthāpi dve momūhacittāni ekahetukāni.
14 其余十种不善心,加上十二种与智不相应的欲界美心,这二十二种心是二因心。巴利
14. Sesāni dasa akusalacittāni ceva ñāṇavippayuttāni dvādasa kāmāvacarasobhanāni ceti dvāvīsati dvihetukacittāni.
15 十二种与智相应的欲界美心,以及三十五种广大心和出世间心,这四十七种心是三因心。巴利
15. Dvādasa ñāṇasampayuttakāmāvacarasobhanāni ceva pañcatiṃsa mahaggatalokuttaracittāni ceti sattacattālīsa tihetukacittānīti.
16 贪、嗔、痴,巴利
16. Lobho doso ca moho ca,
17 无因的十八个,一因的两个,二因的二十二个。
二因的(心)有已死的,三因的有四十七种。巴利
Hetū akusalā tayo; Alobhādosāmoho ca, Kusalābyākatā tathā. 17. Ahetukāṭṭhārasekahetukā dve dvāvīsati. Dvihetukā matā sattacattālīsatihetukā.
18 在“作用之摄”中,作用一共有十四种,即:结生、有分、转向、见、闻、嗅、尝、触、领受、推度、确定、速行、彼所缘、死。巴利
18.Kiccasaṅgahe kiccāni nāma paṭisandhibhavaṅgāvajjanadassanasavanaghāyanasāyanaphusanasampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanajavanatadārammaṇacutivasena cuddasavidhāni bhavanti.
19 不过,按照结生、有分、转向、五识、处等来区分,应当知道它们有十种处的差别。巴利
19. Paṭisandhibhavaṅgāvajjanapañcaviññāṇaṭhānādivasena pana tesaṃ dasadhā ṭhānabhedo veditabbo.
20 其中,两种与舍受相应的推度心、八种大异熟心,以及九种色界和无色界异熟心,这十九种心,就是执行结生、有分和死亡三种作用的心。巴利
20. Tattha dve upekkhāsahagatasantīraṇāni ceva aṭṭha mahāvipākāni ca nava rūpārūpavipākāni ceti ekūnavīsati cittāni paṭisandhibhavaṅgacutikiccāni nāma.
21 转向作用则有两种。巴利
21. Āvajjanakiccāni pana dve.
22 同样地,见、闻、嗅、尝、触、领受的作用也如此。巴利
22. Tathā dassanasavanaghāyanasāyanaphusanasampaṭicchanakiccāni ca.
23 三种推度作用。巴利
23. Tīṇi santīraṇakiccāni.
24 意门转向本身就在五门中完成确定作用。巴利
24. Manodvārāvajjanameva pañcadvāre voṭṭhabbanakiccaṃ sādheti.
25 除去两种转向,五十五种善、不善、果报、唯作心执行速行作用。巴利
25. Āvajjanadvayavajjitāni kusalākusalaphalakiriyacittāni pañcapaññāsa javanakiccāni.
26 八种大异熟心,加上三种推度心,这十一种心执行彼所缘作用。巴利
26. Aṭṭha mahāvipākāni ceva santīraṇattayañceti ekādasa tadārammaṇakiccāni.
27 其中,两种与舍俱行的推度心,按结生、有分、死、彼所缘和推度来算,共有五种作用。巴利
27. Tesu pana dve upekkhāsahagatasantīraṇacittāni paṭisandhibhavaṅgacutitadārammaṇasantīraṇavasena pañcakiccāni nāma.
28 八种大异熟心,按结生、有分、死、彼所缘这四种作用来说,名为四作用心。巴利
28. Mahāvipākāni aṭṭha paṭisandhibhavaṅgacutitadārammaṇavasena catukiccāni nāma.
29 九种广大异熟心,按结生、有分、死三种作用来分,名为三种心。巴利
29. Mahaggatavipākāni nava paṭisandhibhavaṅgacutivasena tikiccāni nāma.
30 悦俱推度心,依推度与彼所缘之作用,具有两种作用。巴利
30. Somanassasantīraṇaṃ santīraṇatadārammaṇavasena dukiccaṃ.
31 同样地,确定心依确定心转向而起作用。巴利
31. Tathā voṭṭhabbanaṃ voṭṭhabbanāvajjanavasena.
32 其余的一切速行心、意界三心以及双五识,则各自按照其可能,只有一种作用。巴利
32. Sesāni pana sabbānipi javanamanodhātuttikadvipañcaviññāṇāni yathāsambhavamekakiccānīti.
33 结生等,按作用的不同,共有十四种。巴利
33. Paṭisandhādayo nāma, kiccabhedena cuddasa.
34 六十八、二,以及九、八、二,按顺序这样排列。
说明一、二、三、四、五种作用之处。巴利
Dasadhā ṭhānabhedena, cittuppādā pakāsitā. 34. Aṭṭhasaṭṭhi tathā dve ca, navāṭṭha dve yathākkamaṃ. Ekadviticatupañcakiccaṭhānāni niddise.
35 在“门之摄”中,所谓的门共有六种:眼门、耳门、鼻门、舌门、身门、意门。巴利
35.Dvārasaṅgahe dvārāni nāma cakkhudvāraṃ sotadvāraṃ ghānadvāraṃ jivhādvāraṃ kāyadvāraṃ manodvārañceti chabbidhāni bhavanti.
36 其中,眼本身就是眼门。巴利
36. Tattha cakkhumeva cakkhudvāraṃ.
37 同样地,耳等就是耳门等。巴利
37. Tathā sotādayo sotadvārādīni.
38 意门则被称为有分。巴利
38. Manodvāraṃ pana bhavaṅganti pavuccati.
39 在这里,按照五门转向、眼识、领受、推度、确定、欲界速行和彼所缘,有四十六种心在眼门中随宜生起;同样地,按照五门转向、耳识等,在耳门等中也有四十六种心。所以总的来说,在五门中,有五十四种心,而且都只是欲界心。巴利
39. Tattha pañcadvārāvajjanacakkhuviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanakāmāvacarajavanatadārammaṇavasena chacattālīsa cittāni cakkhudvāre yathārahaṃ uppajjanti, tathā pañcadvārāvajjanasotaviññāṇādivasena sotadvārādīsupi chacattālīseva bhavantīti sabbathāpi pañcadvāre catupaññāsa cittāni kāmāvacarāneva.
40 在意门这里,按照意门转向、五十五种速行以及彼所缘来算,一共有六十七种心。巴利
40. Manodvāre pana manodvārāvajjanapañcapaññāsajavanatadārammaṇavasena sattasaṭṭhi cittāni bhavanti.
41 十九种心,按结生、有分、死亡来分,是离门的。巴利
41. Ekūnavīsati paṭisandhibhavaṅgacutivasena dvāravimuttāni.
42 其中,五识以及广大速行、出世间速行,这三十六种心,按各自对应的情况,名为一门心。巴利
42. Tesu pana pañcaviññāṇāni ceva mahaggatalokuttarajavanāni ceti chattiṃsa yathārahamekadvārikacittāni nāma.
43 另外,意界三心属于五门心。巴利
43. Manodhātuttikaṃ pana pañcadvārikaṃ.
44 乐俱推度心、确定心、欲界速行心,是六门心。巴利
44. Sukhasantīraṇavoṭṭhabbanakāmāvacarajavanāni chadvārikacittāni.
45 舍俱推度大异熟心,既是六门心,也是离门心。巴利
45. Upekkhāsahagatasantīraṇamahāvipākāni chadvārikāni ceva dvāravimuttāni ca.
46 广大异熟心,只是离门心。巴利
46. Mahaggatavipākāni dvāravimuttānevāti.
47 一门心与五门心及六门心。巴利
47. Ekadvārikacittāni, pañcachadvārikāni ca.
从六门解脱的,以及以一切方式彻底解脱的。
三十六,同样三,依次是三十一;
按十种、九种和五种来分别说明。巴利
Chadvārikavimuttāni, vimuttāni ca sabbathā. Chattiṃsati tathā tīṇi, ekatiṃsa yathākkamaṃ; Dasadhā navadhā ceti, pañcadhā paridīpaye.
48 48. 在“所缘摄”里,所缘一共有六种:色所缘、声所缘、香所缘、味所缘、触所缘和法所缘。巴利
48.Ālambaṇasaṅgahe ārammaṇāni nāma rūpārammaṇaṃ saddārammaṇaṃ gandhārammaṇaṃ rasārammaṇaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ dhammārammaṇañceti chabbidhāni bhavanti.
49 其中,色本身就是色所缘;同样地,声等也各自是声所缘等。巴利
49. Tattha rūpameva rūpārammaṇaṃ, tathā saddādayo saddārammaṇādīni.
50 法所缘则按净色、微细色、心、心所、涅槃和施设分为六类。巴利
50. Dhammārammaṇaṃ pana pasādasukhumarūpacittacetasikanibbānapaññattivasena chadhā saṅgayhati.
51 在这里,所有眼门心的所缘都只是色,而且那色是现在的。同样,耳门心等的所缘是声等,而那些也同样是现在的。巴利
51. Tattha cakkhudvārikacittānaṃ sabbesampi rūpameva ārammaṇaṃ, tañca paccuppannaṃ. Tathā sotadvārikacittādīnampi saddādīni, tāni ca paccuppannāniyeva.
52 不过,对于意门的心来说,六种所缘——现在、过去、未来,以及脱离时间的——都随其相应而成为所缘。巴利
52. Manodvārikacittānaṃ pana chabbidhampi paccuppannamatītaṃ anāgataṃ kālavimuttañca yathārahamārammaṇaṃ hoti.
53 离门的心,也就是结生、有分和死心,它们的所缘也有六种,按各自的情况,大多数是前世通过六门取到的现在或过去的所缘,或者是概念法,或者是被称为业、业相、趣相的所缘。巴利
53. Dvāravimuttānañca paṭisandhibhavaṅgacutisaṅkhātānaṃ chabbidhampi yathāsambhavaṃ yebhuyyena bhavantare chadvāraggahitaṃ paccuppannamatītaṃ paññattibhūtaṃ vā kammakammanimittagatinimittasammataṃ ārammaṇaṃ hoti.
54 其中,眼识等依次只以颜色等各自一种为所缘。巴利
54. Tesu cakkhuviññāṇādīni yathākkamaṃ rūpādiekekārammaṇāneva.
55 而意界三心则以色等五种为所缘。巴利
55. Manodhātuttikaṃ pana rūpādipañcārammaṇaṃ.
56 其余那些欲界果报心以及笑心,无论从哪方面来说,都只以欲界的事物为所缘对象。巴利
56. Sesāni kāmāvacaravipākāni hasanacittañceti sabbathāpi kāmāvacarārammaṇāneva.
57 不善心,以及与智不相应的欲界速行心,即所有所缘唯独除去出世间法。巴利
57. Akusalāni ceva ñāṇavippayuttakāmāvacarajavanāni ceti lokuttaravajjitasabbārammaṇāni.
58 与智相应的欲界善心,以及被称为第五禅的神通善心,这两类心能缘取一切所缘,唯独不包括阿拉汉道与果。巴利
58. Ñāṇasampayuttakāmāvacarakusalāni ceva pañcamajjhānasaṅkhātaṃ abhiññākusalañceti arahattamaggaphalavajjitasabbārammaṇāni.
59 与智相应的欲界唯作心,以及唯作神通心和确定心,从一切方面来说都取一切所缘。巴利
59. Ñāṇasampayuttakāmāvacarakiriyāni ceva kiriyābhiññāvoṭṭhabbanañceti sabbathāpi sabbārammaṇāni.
60 在无色界心中,第二和第四类心取广大所缘。巴利
60. Āruppesu dutiyacatutthāni mahaggatārammaṇāni.
61 其余所有广大心都以概念为所缘。巴利
61. Sesāni mahaggatacittāni sabbānipi paññattārammaṇāni.
62 出世间心都以涅槃为所缘。巴利
62. Lokuttaracittāni nibbānārammaṇānīti.
63 在欲界有二十五种心,在广大心中有六种心。巴利
63. Pañcavīsa parittamhi, cha cittāni mahaggate.
二十一种世俗言说,八种以涅槃为所缘。
在无上殊胜中,殊胜道果已被排除的二十种。
五种心[缘除最高道果之外的一切],六种心[缘一切],于此有七种摄。巴利
Ekavīsati vohāre, aṭṭha nibbānagocare. Vīsānuttaramuttamhi , aggamaggaphalujjhite; Pañca sabbattha chacceti, sattadhā tattha saṅgaho.
64 在依处摄中,依处有六种:眼依处、耳依处、鼻依处、舌依处、身依处和心依处。巴利
64.Vatthusaṅgahe vatthūni nāma cakkhusotaghānajivhākāyahadayavatthu ceti chabbidhāni bhavanti.
65 这些在欲界里全都能找到。巴利
65. Tāni kāmaloke sabbānipi labbhanti.
66 在色界里,则没有鼻、舌、身这三处。巴利
66. Rūpaloke pana ghānādittayaṃ natthi.
67 在无色界中,这一切全都不存在。巴利
67. Arūpaloke pana sabbānipi na saṃvijjanti.
68 其中,五种识界依次只依靠五种净色依处才能生起。巴利
68. Tattha pañcaviññāṇadhātuyo yathākkamaṃ ekantena pañca pasādavatthūni nissāyeva pavattanti.
69 被称为五门转向和领受的意界,也同样是依靠心脏而生起的。巴利
69. Pañcadvārāvajjanasampaṭicchanasaṅkhātā pana manodhātu ca hadayaṃ nissitāyeva pavattanti.
70 其余那些被称为意识界的法——推度心、大果报心、两种嗔恚相应心、初道心、笑心以及色界心——都只依止心脏而生起。巴利
70. Avasesā pana manoviññāṇadhātusaṅkhātā ca santīraṇamahāvipākapaṭighadvayapaṭhamamaggahasanarūpāvacaravasena hadayaṃ nissāyeva pavattanti.
71 其余那些善心、不善心、唯作心和无上心,则无论依止还是不依止(心所依)都会生起。巴利
71. Avasesā kusalākusalakiriyānuttaravasena pana nissāya vā anissāya vā.
72 无色界果报心则完全不依靠心脏。巴利
72. Āruppavipākavasena hadayaṃ anissāyevāti.
73 依靠六所依者,欲界有七种,色界有四种。巴利
73. Chavatthuṃ nissitā kāme, satta rūpe catubbidhā.
74 三十四种依止,四十二种生起。
依靠与不依靠,无色果报不依止。巴利
Tivatthuṃ nissitāruppe, dhātvekā nissitā matā. 74. Tecattālīsa nissāya, dvecattālīsa jāyare. Nissāya ca anissāya, pākāruppā anissitā.
以上就是《阿毗达摩义摄》中名为“杂项摄分别”的部分。巴利
Iti abhidhammatthasaṅgahe pakiṇṇakasaṅgahavibhāgo nāma