心所分别
2. Cetasikaparicchedo
相应的特相
Sampayogalakkhaṇaṃ
1同时生起、同时灭去，所缘相同，依处也相同。
1. Ekuppādanirodhā ca, ekālambaṇavatthukā.
Cetoyuttā dvipaññāsa, dhammā cetasikā matā.
与其他心所共通的
Aññasamānacetasikaṃ
2怎样呢？触、受、想、思、一境性、命根、作意，这七种心所，称为遍一切心心所。
2. Kathaṃ? Phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā jīvitindriyaṃ manasikāro ceti sattime cetasikā sabbacittasādhāraṇā nāma.
3寻、伺、胜解、精进、喜、欲，这六种心所，称为杂心所。
3. Vitakko vicāro adhimokkho vīriyaṃ pīti chando cāti cha ime cetasikā pakiṇṇakā nāma.
4应当知道，这十三种心所是同他心所。
4. Evamete terasa cetasikā aññasamānāti veditabbā.
5痴、无惭、无愧、掉举、贪、邪见、慢、嗔、嫉、悭、恶作、昏沉、睡眠、疑，这十四种心所，称为不善心所。
5. Moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccaṃ lobho diṭṭhi māno doso issā macchariyaṃ kukkuccaṃ thinaṃ middhaṃ vicikicchā ceti cuddasime cetasikā akusalā nāma.
6信、念、惭、愧、无贪、无嗔、中舍性、身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性，这十九种心所叫做遍一切美心心所。
6. Saddhā sati hirī ottappaṃ alobho adoso tatramajjhattatā kāyapassaddhi cittapassaddhi kāyalahutā cittalahutā kāyamudutā cittamudutā kāyakammaññatā cittakammaññatā kāyapāguññatā cittapāguññatā kāyujukatā cittujukatā ceti ekūnavīsatime cetasikā sobhanasādhāraṇā nāma.
7正语、正业、正命，这三种称为离。
7. Sammāvācā sammākammanto sammāājīvo ceti tisso viratiyo nāma.
8悲、喜这两种无量，连同慧根一起，总共这二十五种心所应当知道是美心所。
8. Karuṇā muditā appamaññāyo nāmāti sabbathāpi paññindriyena saddhiṃ pañcavīsatime cetasikā sobhanāti veditabbā.
9到这里为止——
9. Ettāvatā ca –
十三种同他心所，同样地，十四种是不善心所。
美心所有二十五种，总共说为五十二种。
Terasaññasamānā ca, cuddasākusalā tathā; Sobhanā pañcavīsāti, dvipaññāsa pavuccare.
10与心相应的那些法，从此以后按各自情况依次说明。
10. Tesaṃ cittāviyuttānaṃ, yathāyogamito paraṃ.
11七种（心所）在一切（心生）中都能相应，杂心所则按各自适合的方式相应。
十四种只在不善心里，而美心所也只在美心里。
Cittuppādesu paccekaṃ, sampayogo pavuccati. 11. Satta sabbattha yujjanti, yathāyogaṃ pakiṇṇakā. Cuddasākusalesveva, sobhanesveva sobhanā.
与通他心所相应的理则
Aññasamānacetasikasampayoganayo
12怎样呢？先说这七种遍一切心的心所，它们存在于全部八十九种心生起的状态中。
12. Kathaṃ? Sabbacittasādhāraṇā tāva sattime cetasikā sabbesupi ekūnanavuticittuppādesu labbhanti.
13在杂心所当中，先说寻：它生起于除去两种五识的欲界心，以及十一种初禅心，也就是五十五种心里。
13.Pakiṇṇakesu pana vitakko tāva dvipañcaviññāṇavajjitakāmāvacaracittesu ceva ekādasasu paṭhamajjhānacittesu ceti pañcapaññāsacittesu uppajjati.
1414. 而伺，则在这五十五种心以及十一种第二禅心中生起，也就是在六十六种心里。
14. Vicāro pana tesu ceva ekādasasu dutiyajjhānacittesu cāti chasaṭṭhicittesu.
15胜解存在于除去两种五识以及疑俱心的那些心里。
15. Adhimokkho dvipañcaviññāṇavicikicchāsahagatavajjitacittesu.
16精进存在于除去五门转向、两种五识、领受和推度的那些心里。
16. Vīriyaṃ pañcadvārāvajjanadvipañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavajjitacittesu.
17喜存在于排除了与忧俱、舍俱、身识及第四禅相应之心的那些心中。
17. Pīti domanassupekkhāsahagatakāyaviññāṇacatutthajjhānavajjitacittesu.
18欲，存在于除去无因心和痴根心的诸心中。
18. Chando ahetukamomūhavajjitacittesūti.
1919. 那些心生起的次第如下：
19. Te pana cittuppādā yathākkamaṃ –
六十六、五十五、十一，还有十六；
七十、二十，以及排除掉杂心所之后的部分。
五十五、六十六、七十八、七十三；
五十一和六十九个具杂心所的心。
Chasaṭṭhi pañcapaññāsa, ekādasa ca soḷasa; Sattati vīsati ceva, pakiṇṇakavivajjitā. Pañcapaññāsa chasaṭṭhiṭṭhasattati tisattati; Ekapaññāsa cekūnasattati sapakiṇṇakā.
不善心所相应类别
Akusalacetasikasampayoganayo
20在不善法里，痴、无惭、无愧和掉举这四种心所，叫作遍一切不善的心所，在全部十二种不善心里都能找到。
20.Akusalesu pana moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccañcāti cattārome cetasikā sabbākusalasādhāraṇā nāma, sabbesupi dvādasā kusalesu labbhanti.
21贪只出现在八种与贪相应的心识里。
21. Lobho aṭṭhasu lobhasahagatacittesveva labbhati.
22见心所在四种与见相应的心中。
22. Diṭṭhi catūsu diṭṭhigatasampayuttesu.
23慢在四种与见不相应的心中。
23. Māno catūsu diṭṭhigatavippayuttesu.
24嗔、嫉、悭、恶作，存在于两种与嗔相应的心中。
24. Doso issā macchariyaṃ kukkuccañcāti dvīsu paṭighasampayuttacittesu.
25昏沉和睡眠存在于五种有行心中。
25. Thinamiddhaṃ pañcasu sasaṅkhārikacittesu.
26疑只与疑俱心一起生起。
26. Vicikicchā vicikicchāsahagatacitteyevāti.
27在一切无福业中，有四类。
27. Sabbāpuññesu cattāro,
贪根中，三者已归入；
属于嗔根的四种。
同样地，有行也有两种。
疑在疑心中，一共十四种。
这十二组当中，它们仅以五种方式相应。
Lobhamūle tayo gatā; Dosamūlesu cattāro, Sasaṅkhāre dvayaṃ tathā. Vicikicchā vicikicchā-citte cāti catuddasa; Dvādasākulesveva, sampayujjanti pañcadhā.
美心所相应的方式
Sobhanacetasikasampayoganayo
28在美心所当中，先说通一切美心的心所：这十九种心所，存在于全部五十九种美心里。
28.Sobhanesu pana sobhanasādhāraṇā tāva ekūnavīsatime cetasikā sabbesupi ekūnasaṭṭhisobhanacittesu saṃvijjanti.
29三种离，在出世间心里则完全决定，且只以一同的方式获得；而在世间心里，只在欲界善心中偶尔各别地出现。
29. Viratiyo pana tissopi lokuttaracittesu sabbathāpi niyatā ekatova labbhanti, lokiyesu pana kāmāvacarakusalesveva kadāci sandissanti visuṃ visuṃ.
3030. 无量心则只在二十八种心中偶尔各别生起，也就是十二种广大心（除去第五禅）、欲界善心，以及有因的欲界唯作心。不过，有些人说，在这些心中，与舍俱的心并没有悲和喜。
30. Appamaññāyo pana dvādasasu pañcamajjhānavajjitamahaggatacittesu ceva kāmāvacarakusalesu ca sahetukakāmāvacarakiriyacittesu cāti aṭṭhavīsaticittesveva kadāci nānā hutvā jāyanti, upekkhāsahagatesu panettha karuṇāmuditā na santīti keci vadanti.
31慧则在十二种与智相应的欲界心，以及全部三十五种广大心与出世间心中相应，也就是在四十七种心中相应。
31. Paññā pana dvādasasu ñāṇasampayuttakāmāvacaracittesu ceva sabbesupi pañcatiṃsamahaggatalokuttaracittesu cāti sattacattālīsacittesu sampayogaṃ gacchatīti.
32十九种法，在五十九种中生起。
32. Ekūnavīsati dhammā, jāyantekūnasaṭṭhisu.
三类在十六种心里，二类在二十八种里。
慧在四十七种当中被阐明。
美心所仅相应于美心，共有四种方式。
33嫉妒、吝啬、恶作、离、悲悯等。
有时候是各别的慢，还有昏沉与睡眠同时生起。
34按照前面所说的方式，其余的是固定相应的。
现在我就按合适的方式，来说说它们的摄类。
Tayo soḷasacittesu, aṭṭhavīsatiyaṃ dvayaṃ. Paññā pakāsitā, sattacattālīsavidhesupi; Sampayuttā catudhevaṃ, sobhanesveva sobhanā. 33. Issāmaccherakukkucca-viratikaruṇādayo. Nānā kadāci māno ca, thina middhaṃ tathā saha. 34. Yathāvuttānusārena, sesā niyatayogino. Saṅgahañca pavakkhāmi, tesaṃ dāni yathārahaṃ.
35三十六种属于无上法，三十五种属于广大法。
35. Chattiṃsānuttare dhammā, pañcatiṃsa mahaggate.
在欲界美心里，也能得到三十八种。
在二十七种善心中，以及在十二种无因心中，
按照各自生起的相应关系，在那里以五种方式归纳。
Aṭṭhatiṃsāpi labbhanti, kāmāvacarasobhane. Sattavīsatipuññamhi, dvādasāhetuketi ca; Yathāsambhavayogena, pañcadhā tattha saṅgaho.
出世间心的统摄方式
Lokuttaracittasaṅgahanayo
36如何呢？先说在出世间的八种初禅心里，有十三种共他心所，再加上除去无量心的二十三种净美心所，一共三十六法被包含在内。同样，在第二禅心里除去寻，在第三禅心里除去寻和伺，在第四禅心里除去寻、伺和喜，在第五禅心里则是与舍俱行的那些法同样被包含。这样一来，在全部八种出世间心里，按五种禅的方式，就只有五种含摄方式。
36. Kathaṃ ? Lokuttaresu tāva aṭṭhasu paṭhamajjhānikacittesu aññasamānā terasa cetasikā, appamaññāvajjitā tevīsati sobhanacetasikā ceti chattiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti, tathā dutiyajjhānikacittesu vitakkavajjā, tatiyajjhānikacittesu vitakkavicāravajjā, catutthajjhānikacittesu vitakkavicārapītivajjā, pañcamajjhānikacittesupi upekkhāsahagatā te eva saṅgayhantīti sabbathāpi aṭṭhasu lokuttaracittesu pañcakajjhānavasena pañcadhāva saṅgaho hotīti.
37三十六、三十五和三十四，按顺序依次。
37. Chattiṃsa pañcatiṃsa ca, catuttiṃsa yathākkamaṃ.
Tettiṃsadvayamiccevaṃ, pañcadhānuttare ṭhitā.
广大心的分类方法
Mahaggatacittasaṅgahanayo
38在广大心中，先就三种初禅心来说，有十三种通一切心心所，再加上除去三离的二十二种美心所，一共三十五法被摄集。不过在这里，悲和喜应当各自单独配合。同样地，在第二禅心里除去寻，在第三禅心里除去寻和伺，在第四禅心里除去寻、伺和喜，而在十五种第五禅心里，无量则得不到。这样，在一切二十七种广大心里，按五种禅的方式，摄集只有五种。
38.Mahaggatesu pana tīsu paṭhamajjhānikacittesu tāva aññasamānā terasa cetasikā, viratittayavajjitā dvāvīsati sobhanacetasikā ceti pañcatiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti, karuṇāmuditā panettha paccekameva yojetabbā, tathā dutiyajjhānikacittesu vitakkavajjā, tatiyajjhānikacittesu vitakkavicāravajjā, catutthajjhānikacittesu vitakkavicārapītivajjā, pañcamajjhānikacittesu pana pannarasasu appamaññāyo na labbhantīti sabbathāpi sattavīsatimahaggatacittesu pañcakajjhānavasena pañcadhāva saṅgaho hotīti.
39三十五、三十四、三十三，按顺序依次排列。
39. Pañcatiṃsa catuttiṃsa, tettiṃsa ca yathākkamaṃ.
Bāttiṃsa ceva tiṃseti, pañcadhāva mahaggate.
欲界美心的摄法分类
Kāmāvacarasobhanacittasaṅgahanayo
40在欲界美善心里，先看最初两类：与美心共通的十三种心所，加上二十五种美心所，一共三十八种法被包含在内。不过在这里，无量心和离戒这五种，都要各自单独配合。同样地，在第二类两种里，是除去智的；在第三类两种里，是与智相应但除去喜的；在第四类两种里，是除去智和喜的——这些同样的心所被包含进去。在唯作心里，也是除去离戒，同样在四对里以四种方式被包含。在果报心里也一样，除去无量心和离戒，这些同样的心所被包含进去。这样，在一切二十四种欲界美心里，按二法组合来摄集，一共只有十二种摄集方式。
40.Kāmāvacarasobhanesu pana kusalesu tāva paṭhamadvaye aññasamānā terasa cetasikā, pañcavīsati sobhanacetasikā ceti aṭṭhatiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti, appamaññāviratiyo panettha pañcapi paccekameva yojetabbā, tathā dutiyadvaye ñāṇavajjitā, tatiyadvaye ñāṇasampayuttā pītivajjitā, catutthadvaye ñāṇapītivajjitā te eva saṅgayhanti. Kiriyacittesupi virativajjitā tatheva catūsupi dukesu catudhāva saṅgayhanti. Tathā vipākesu ca appamaññāvirativajjitā te eva saṅgayhantīti sabbathāpi catuvīsatikāmāvacarasobhanacittesu dukavasena dvādasadhāva saṅgaho hotīti.
41在善美心中，有三十八法、三十七法，以及两种三十六法。
41. Aṭṭhatiṃsa sattatiṃsa, dvayaṃ chattiṃsakaṃ subhe.
在唯作心中，有三十五、三十四，以及两种三十三。
在果报心中，有三十二种；于二者中，有三十一种。
在有因的欲界善心、果报心和唯作心里。
42在这里，离（戒）不存在于唯作心和广大心中。
在无上法中，无量不存在；在欲界果报中，二者同样不存在。
在无上处有禅那之法，在中等处有无量之法。
远离、智与喜，在有限心中是殊胜的。
Pañcatiṃsa catuttiṃsa, dvayaṃ tettiṃsakaṃ kriye; Tettiṃsa pāke bāttiṃsa, dvayekatiṃsakaṃ bhave; Sahetukāmāvacarapuñña-pākakriyāmane. 42. Navijjantettha viratī, kriyesu ca mahaggate. Anuttare appamaññā, kāmapāke dvayaṃ tathā; Anuttare jhānadhammā, appamaññā ca majjhime; Viratī ñāṇapītī ca, parittesu visesakā.
不善心摄法
Akusalacittasaṅgahanayo
43在不善法当中，先说贪根的部分：在第一个无行贪根心里，有十三种通一切心心所和四种不善共通心所，一共十七法，再加上贪和见，总共十九法，都归摄在内。
43.Akusalesu pana lobhamūlesu tāva paṭhame asaṅkhārike aññasamānā terasa cetasikā, akusalasādhāraṇā cattāro cāti sattarasa lobhadiṭṭhīhi saddhiṃ ekūnavīsati dhammā saṅgahaṃ gacchanti.
44同样地，在第二种无行贪根心中，与贪和慢相应。
44. Tatheva dutiye asaṅkhārike lobhamānena.
45在第三项里，同样地，除去喜，与贪和见一起，共十八种。
45. Tatiye tatheva pītivajjitā lobhadiṭṭhīhi saha aṭṭhārasa.
46第四项也同样与贪和慢相应。
46. Catutthe tatheva lobhamānena.
47第五种里，在与嗔相应、无行的心中，摄入了嗔、嫉、悭、恶作这四种，连同它们一起，除去喜，正好那二十种法。不过，嫉、悭、恶作在这里应当各自分别搭配。
47. Pañcame pana paṭighasampayutte asaṅkhārike doso issā macchariyaṃ kukkuccañcāti catūhi saddhiṃ pītivajjitā te eva vīsati dhammā saṅgayhanti, issāmacchariyakukkuccāni panettha paccekameva yojetabbāni.
48对于有行的五种心，也同样应当以昏沉与睡眠来区分并组合。
48. Sasaṅkhārikapañcakepi tatheva thinamiddhena visesetvā yojetabbā.
49除去欲与喜之后，与其余心所共通的十一种法，再加上四种与不善共通的法，一共十五种法，它们与掉举俱行的心相应。
49. Chandapītivajjitā pana aññasamānā ekādasa, akusalasādhāraṇā cattāro cāti pannarasa dhammā uddhaccasahagate sampayujjanti.
50在与疑俱行的心里，除去胜解，与疑俱行的法同样有十五种可以被观察到。这样一来，在十二种不善心生起中，虽然每一种都是各自分别组合的，但按数目来归纳，就只归为七类。
50. Vicikicchāsahagatacitte ca adhimokkhavirahitā vicikicchāsahagatā tatheva pannarasa dhammā samupalabbhantīti sabbathāpi dvādasākusalacittuppādesu paccekaṃ yojiyamānāpi gaṇanavasena sattadhāva saṅgahitā bhavantīti.
51十九、十八、二十、二十一、二十。
51. Ekūnavīsāṭṭhārasa, vīsekavīsa vīsati.
52与一切不善心相应的共有四种，另外十种则是相同的。
这十四种，被称为与一切不善相应者。
Dvāvīsa pannaraseti, sattadhā kusaleṭhitā. 52. Sādhāraṇā ca cattāro, samānā ca dasāpare. Cuddasete pavuccanti, sabbākusalayogino.
无因心摄法
Ahetukacittasaṅgahanayo
53在无因心里，先说笑心：除了欲之外，其余十二种与它同类的法都包括在内。
53.Ahetukesu pana hasanacitte tāva chandavajjitā aññasamānā dvādasa dhammā saṅgahaṃ gacchanti.
54同样地，在确定心中，除去欲与喜。
54. Tathā voṭṭhabbane chandapītivajjitā.
55在悦俱推度心里，没有欲和精进。
55. Sukhasantīraṇe chandavīriyavajjitā.
56在意界三心和无因结生的两组心识中，离欲、喜和精进。
56. Manodhātuttikāhetukapaṭisandhiyugaḷe chandapītivīriyavajjitā.
57在双五识里，排除掉杂心所之后，只摄集那些心所。这样一来，在全部十八种无因心里，按计数来说，就只有四种摄集方式。
57. Dvipañcaviññāṇe pakiṇṇakavajjitā teyeva saṅgayhantīti sabbathāpi aṭṭhārasasu ahetukesu gaṇanavasena catudhāva saṅgaho hotīti.
58十二、十一、十、七，共有四种。
58. Dvādasekādasa dasa, satta cāti catubbidho.
59在无因的（心）当中，一切处都有七（个心所），其余的则随宜相应。
就这样，已经详细说明了三十三种的归纳。
60与心相应者的相应与摄集，就是这样。
明白了差别之后，按照相应的情况，用心一同指示。
Aṭṭhārasāhetukesu, cittuppādesu saṅgaho. 59. Ahetukesu sabbattha, satta sesā yathārahaṃ. Iti vitthārato vutto, tettiṃsavidhasaṅgaho. 60. Itthaṃ cittāviyuttānaṃ, sampayogañca saṅgahaṃ. Ñatvā bhedaṃ yathāyogaṃ, cittena samamuddise.
