第5章
5. Pañcamo paricchedo
涅槃概念的说明
Nibbānapaññattiparidīpano
贪等的灭尽,被称为涅槃,它的特相是寂静。
被轮回之苦逼得灼热难熬的人,这足以让他得到安息。
Rāgādīnaṃ khayaṃ vuttaṃ, nibbānaṃ santilakkhaṇaṃ; Saṃsāradukkhasantāpatattassālaṃ sametave.
仅仅灭尽并不是涅槃,因为(经典中)有“深奥”等说法。
龟毛本来就不存在,所以无法用言语表达。
Khayamattaṃ na nibbānaṃ, sagambhīrādivācato; Abhāvassa hi kummānaṃ, lomasseva na vācatā.
道被称为灭尽,因为证得它就能达到这个灭尽。
阿罗汉果没有生起与坏灭,它是恒常的。
Khayoti vuccate maggo, tappāpattā idaṃ khayaṃ; Arahattaṃ viyuppāda-vayābhāvā dhuvañca taṃ.
智绝不缘取有为与假名。
应断除垢秽,此后不再执著于所依之事,而应希求无为。
Saṅkhataṃ sammutiñcāpi, ñāṇamālamba neva hi; Chinde male tato vatthu, icchitabbamasaṅkhataṃ.
想要证得那份寂静的人,应当受持六种清净;
想要得到利益的人,就应该修成智见清净。
Pattukāmena taṃ santiṃ, chabbisuddhiṃ samādiya; Ñāṇadassanasuddhī tu, sādhetabbā hitatthinā.
以思等区分的戒清净,在这里有四种;
近行定本身则被称为心清净。
Cetanādividhā sīla-suddhi tattha catubbidhā; Sopacārasamādhī tu, cittasuddhīti vuccate.
成就了这两种清净之后,名是朝向所缘的,色是变坏的——
因此,确定“色不存在我、我所等事”。
Sampādetvādidvesuddhiṃ, namanā nāmaṃ tu ruppa- To rūpaṃ natthi attādivatthūti ca vavatthape.
就像摩尼宝、干牛粪和阳光,虽然本身都不是火,但一旦凑到一起就能生起火来。
如同火在聚合时生起,心在所依与所缘等聚合时同样生起。
Maṇindhanātape aggi, asantopi samāgame; Yathā hoti tathā cittaṃ, vatthālambādisaṅgame.
就像跛子和盲人,各自单独都没法走路;
那些被称为名色的行为,如同被组合起来一样如此运作。
Paṅgulandhā yathā gantuṃ, paccekamasamatthakā; Yanti yuttā yathā evaṃ, nāmarūpavhayā kriyā.
从名色之外,并无另一个“我”之类的见解;
因为能净化邪见,所以称为见清净。
Na nāmarūpato añño, attādi iti dassanaṃ; Sodhanattā hi duddiṭṭhiṃ, diṭṭhisuddhīti vuccati.
在无明、渴爱、取、业等当中,这二者……
色由业等而生,名则依于依处等而转起。
Avijjātaṇhupādāna-kammenādimhi taṃ dvayaṃ; Rūpaṃ kammādito nāmaṃ, vatthādīhi pavattiyaṃ.
任何时候、在任何地方、对一切众生,都没有一个与之相同的,不是从那个、也不是从这个(因)而来。
他不以无因视作另一者,不见自我等为恒常之因。
Sadā sabbattha sabbesaṃ, sadisaṃ na yato tato; Nāhetunāñño attādiniccahetūti passati.
用智慧这样去审察诸缘,疑惑就被度越了。
因为被见到,所以那清净被称为度疑。
Evaṃ tīrayate kaṅkhā, yāya paññāya paccaye; Diṭṭhattā suddhi sā kaṅkhātaraṇaṃ iti vuccati.
他已经证得了知遍知,为此目标而努力精勤。
为了审查遍知,为了清净之目的,始终恭敬。
Pattaññātapariñño so, atraṭṭho yatateyati; Tīraṇavhapariññāya, visuddhatthaṃ sadādaro.
把三时等诸蕴,从组合的角度归纳起来;
他一开始就这样观照:无常、苦、无我。
Tikālādivasā khandhe, samāsetvā kalāpato; Aniccā dukkhānattāti, ādo evaṃ vipassati.
诸蕴因为坏灭,所以是无常;因为令人恐惧,所以是苦。
以无我、无坚实之义,就这样一再地观察。
Khandhāniccā khayaṭṭhena, bhayaṭṭhena dukhāva te; Anattāsārakaṭṭhena, iti passe punappunaṃ.
以无常等四十种行相去观照;
为了让诸相清晰明了,而对于诸蕴则要从一切方面去观察。
Ākārehi aniccādicattālīsehi sammase; Lakkhaṇānaṃ vibhūtatthaṃ, khandhānaṃ pana sabbaso.
即使这样还是修不成,就以九种方式让根器变得锐利;
以二组七法正确地观照色法与无色法。
Evañcāpi asijjhante, navadhā nisitindriyo; Sattakadvayato sammā, rūpārūpe vipassaye.
从对色法的执取与放下,以及从走向衰老、成长的过程来看;
通过正确亲近等,以及从法性的相来看。
Rūpamādānanikkhepā, vayovuddhattagāmito; Sammasevannajādīhi, dhammatārūpatopi ca.
从聚合、从刹那、从次第的角度来观名。
观见邪见、我慢、贪爱之打开等。
Nāmaṃ kalāpayamato, khaṇato kamatopi ca; Diṭṭhimānanikantīnaṃ, passe ugghāṭanādito.
色法之所以生起,是因为无明、渴爱、业和食作为它的因。
除食之外,连同诸触,受等三者于有中。
Avijjātaṇhākammanna-hetuto rūpaṃ ubbhave; Vināhāraṃ saphassehi, vedanādittayaṃ bhave.
即由彼等,无触。
而由名色增上者,则……
心因为各各因的灭尽而灭,
确实,每一个(心)都灭去。
Tehiyeva vinā phassaṃ, Nāmarūpādhikehi tu; Cittaṃ hetukkhayā so so, Veti ve tassa tassa tu.
从因的角度看它生起与坏灭,从刹那的角度看它亦生起与灭尽;
就这样,以五十种行相,再次观见生起与坏灭。
Hetutodayanāsevaṃ, khaṇodayavayenapi; Iti paññāsākārehi, passe punūdayabbayaṃ.
瑜伽行者这样精勤地观察生灭。
各种杂染会生起,既从它们的自性生起,也从它们的因生起。
Yogissevaṃ samāraddhaudayabbayadassino; Pātubhonti upaklesā, sabhāvā hetutopi ca.
他们具有光明、精勤、轻安、乐与舍;
正念、喜、胜解和贪爱,这十种已经讲过了。
Te obhāsamatussāhapassaddhisukhupekkhanā; Sati pītādhimokkho ca, nikanti ca dasīritā.
从渴爱、邪见、我慢、执取和事相来说,这三十种。
愚人在这(道)生起时动摇,把不是路的说成是路。
Taṇhādiṭṭhunnatiggāhavatthuto tiṃsadhā te ca; Taduppanne cale bālo, amagge maggadassako.
观已退失,那时他是有智慧的,如今则不然。
他们这样观察:因为那是执取的事由,所以这不是道。
Vipassanā pathokkantā, tadāsi matimādhunā; Na maggo gāhavatthuttā, tesaṃ iti vipassati.
在烦恼中,以无常等力,应当观见生灭;
见者所见的进入意识之流的见解,被称为道。
Upaklese aniccādi-vasage sodayabbaye; Passato vīthinokkantadassanaṃ vuccate patho.
辨明了什么是正道、什么是非道之后,那样生起的慧;
被称为道与非道的智的清净,在有情中那确实就是第五种清净。
Maggāmagge vavatthetvā, yā paññā evamuṭṭhitā; Maggāmaggikkhasaṅkhātā, suddhi sā pañcamī bhave.
通过名为断的遍知,从一开始就成就清净;
通过称为截度的遍知,精勤努力者已到达此世终点。
Pahānavhapariññāya, ādito suddhisiddhiyā; Tīraṇavhapariññāya, antago yatatedhunā.
九智在她身上生起,清净从欲乐生起。
对于精勤修行的人,这里确实有九种生灭等。
Jāyate navañāṇī sā, visuddhi kamatodaya- Bbayādī ghaṭamānassa, nava honti panettha hi.
由于相续不断,以及威仪,和被密集所遮蔽,
诸相不显现,观就变成杂染。
Santatīriyato ceva, ghanenāpi ca channato; Lakkhaṇāni na khāyante, saṃkiliṭṭhā vipassanā.
然后在这里,应当更进一步地审察,再次审察生起与坏灭。
因此,对无常等的彻底观照,应当达到最殊胜的纯熟。
Tatotra sammase bhiyyo, punadevudayabbayaṃ; Tenāniccādisampassaṃ, paṭutaṃ paramaṃ vaje.
转向之后,凡以生起、住立等而见者,
当智只安住在坏灭上时,那时就可以称为坏灭智。
Āvaṭṭetvā yaduppādaṭṭhitiādīhi passato; Bhaṅgeva tiṭṭhate ñāṇaṃ, tadā bhaṅgamatī siyā.
当如是观见坏灭者,三有便会显现。
如狮子等成了怖畏,或许就获得了怖畏随观智。
Evaṃ passayato bhaṅgaṃ, tibhavo khāyate yadā; Sīhādiva bhayaṃ hutvā, siyā laddhā bhayikkhaṇā.
具过患者安住时,就像五蕴的火宅一样。
彼时或可得过患随观。
Sādīnavā patiṭṭhante, khandhādittagharaṃ viya; Yadā tadā siyā laddhā, ādīnavānupassanā.
看清了诸行的过患,就不会在诸有等当中感到喜乐。
当智慧已获得时,厌离的观照就可能出现。
Saṅkhārādīnavaṃ disvā, ramate na bhavādisu; Mati yadā tadā laddhā, siyā nibbidapassanā.
当你的智慧想要从一切有为法中解脱出来时,
那时,鱼等从网等中已获得后,cajjamati。
Ñāṇaṃ muccitukāmaṃ te, sabbabhūsaṅkhate yadā; Jālādīhi ca macchādī, tadā laddhā cajjamati.
对诸行,以不净、无常、苦、无我的智慧(来观照)。
正在观见四种越轨的,是审察随观。
Saṅkhāre asubhāniccadukkhatonattato mati; Passantī cattumussukkā, paṭisaṅkhānupassanā.
这里,为了显现的清晰,以及一切智的运作而说;
以鱼想之于蛇,如抓取猎人的譬喻。
Vuttātra paṭubhāvāya, sabbañāṇapavattiyā; Mīnasaññāya sappassa, gāhaluddasamopamā.
从我、我所的角度看,它是空的;这有两种方式,比如“我不在任何地方”等等。
以四种方式、六种方式以及多种方式,强力地观照。
Attattaniyato suññaṃ, dvidhā ‘‘nāhaṃ kvacā’’dinā; Catudhā chabbidhā cāpi, bahudhā passato bhusaṃ.
陷入旋涡与三火之中,
就像筋腱,以智慧(看待)诸行;
就像弃妻之人对待过错那样,
他就这样对该对象保持旁观。
Āvaṭṭatiggimāsajja, Nhārūva mati saṅkhataṃ; Cattabhariyo yathā dose, Tathā taṃ samupekkhate.
即使对有过患者,慧也安住于相上。
只要她还没看见那岸边,就像海鸟一样。
Tāva sādīnavānampi, lakkhaṇe tiṭṭhate mati; Na passe yāva sā tīraṃ, sāmuddasakuṇī yathā.
在行舍智里,观已经达到了顶峰。
它被称为“出起导向”,也被称为“随顺”。
Saṅkhārupekkhāñāṇāyaṃ, sikhāpattā vipassanā; Vuṭṭhānagāminīti ca, sānulomāti vuccati.
七种人到达了解脱之门,成就了圣者之位。
它按禅支等类别,以及按基础禅等来区分。
Patvā mokkhamukhaṃ satta, sādhetiriyapuggale; Jhānaṅgādippabhede ca, pādakādivasena sā.
如果一位瑜伽行者是以无常观而出起,
由于胜解的广大,他应当具有锐利的信根。
Aniccato hi vuṭṭhānaṃ, yadi yassāsi yogino; Sodhimokkhassa bāhullā, tikkhasaddhindriyo bhave.
如果从苦和无我的角度来说,它们就会依次成为这些。
轻安与智慧增多,诸根锐利、专一、具慧。
Dukkhatonattato tañce, siyā honti kamena te; Passaddhivedabāhullā, tikkhekaggamatindriyā.
非慧之轭所示,则为当日所生之轭。
以信为轭者,与其他那些相比,因为对那的执取是类似的。
Paññādhurattamuddiṭṭhaṃ, vuṭṭhānaṃ yadinattato; Saddhādhurattaṃ sesehi, taṃ viyābhinivesato.
这两种具有锐利信与止者是随信行者。
在最初(第一道阶位)……在中间六个阶位中,有信解脱者。
Dve tikkhasaddhasamathā, siyuṃ saddhānusārino; Ādo majjhesu ṭhānesu, chasu saddhāvimuttakā.
另一类是随法行者,以及得见者,紧接其后。
慧解脱者在终点有两种,他们也是不得禅那者和得禅那者。
Itaro dhammānusārīdo, diṭṭhippatto anantake; Paññāmuttobhayatthante, ajhānijhānikā ca te.
对锐利信根的人,也说到信解脱;
在《清净道论》中,关于中等根器的人,是身证成就者。
Tikkhasaddhassa cantepi, saddhāmuttattamīritaṃ; Visuddhimagge majjhassa, kāyasakkhittamaṭṭhasu.
在《解脱论》中已经说过:对于利根慧者,
这种见解也归属于他,他也不是阿毗达摩者。
Vuttaṃ mokkhakathāyaṃ yaṃ, tikkhapaññārahassa tu; Diṭṭhipattattaṃ hetañca, tañca natthābhidhammike.
所有这些八解脱,如果在六种中间阶段是获得者,
身证者应在末位,俱分解脱者亦如是。
Te sabbe aṭṭhamokkhānaṃ, lābhī ce chasu majjhasu; Kāyasakkhī siyuṃ ante, ubhatobhāgamuttakā.
随顺确实有四种,也可能只有三种或两种。
在道的进程中,有迟钝、中等、锐利慧之力。
Anulomāni cattāri, tīṇi dve vā bhavanti hi; Maggassa vīthiyaṃ mandamajjhatikkhamatibbasā.
在《清净道论》里,这四种完全被否定。
因为《殊胜义注》中已经这样说了,所以就这样宣说。
Visuddhimagge cattāri, paṭisiddhāni sabbathā; Evamaṭṭhasāliniyā, vuttattā evamīritaṃ.
即使有分近旁的过失,也不会因安止的坚固而属于安止。
瑜伽行者这样获得行道智见清净。
Bhavaṅgāsannadosopi, nappanāya thirattato; Suddhiṃ paṭipadāñāṇadassanevaṃ labhe yati.
就像道之转向一样,第六与第七清净的;
在(两种清净)之间,以寂静(涅槃)为所缘,由他们生起种姓心。
Āvajjaṃ viya maggassa, chaṭṭhasattamasuddhinaṃ; Antarā santimārabbha, tehi gotrabhu jāyate.
能断除三结的道,就从那时生起。
果有一、二、三,此后便说超越。
Saṃyojanattayacchedī, maggo uppajjate tato; Phalāni ekaṃ dve tīṇi, tato vuttamatikkamā.
这样修习的人,贪和嗔就会变得微薄;
第二道及其果,由此而来;一来者即是得彼果者。
Tathā bhāvayato hoti, rāgadosatanūkaraṃ; Dutiyo tapphalaṃ tamhā, sakadāgāmi tapphalī.
这样修习的人,贪与嗔被灭尽,不再有再生。
第三道和它的果;依那个果而住的人,就是不还者。
Evaṃ bhāvayato rāgadosanāsakarubbhave; Tatiyo tapphalaṃ tamhā, tapphalaṭṭhonāgāmiko.
这样修习的人,能灭尽其余的烦恼,不再有再生。
第四及其果,从彼;阿罗汉就是安住于那个果的人。
Evaṃ bhāvayato sesadosanāsakarubbhave; Catuttho tapphalaṃ tamhā, arahā tapphalaṭṭhako.
应作已作,有已断,因依著灭尽而成为应受供养者;
他像灯火熄灭一样,走向被称为一切苦之终结的寂灭。
Katakicco bhavacchedo, dakkhiṇeyyopadhikkhayā; Nibbutiṃ yāti dīpova, sabbadukkhantasaññitaṃ.
这样,被称为智见的清净才能成立。
说到这里,已经简要说明了真实与胜义。
Evaṃ siddhā siyā suddhi, ñāṇadassanasaññitā; Vuttaṃ ettāvatā saccaṃ, paramatthaṃ samāsato.
世俗谛,是依据众生等(的假立施设)而说的。
就像没有色法等诸法,旋火轮不可得。
Saccaṃ sammuti sattādiavatthu vuccate yato; Na labbhālātacakkaṃva, taṃ hi rūpādayo vinā.
以各种方式,不舍弃色等,然;
就这样,以各种方式称呼和执取也随之产生。
Tena tena pakārena, rūpādiṃ na vihāya tu; Tathā tathābhidhānañca, gāhañca vattate tato.
通过想象而获得,因此那不是虚妄的。
他们说,未说之境,是依据对有限等对象的未言说来称呼的。
Labbhate parikappena, yato taṃ na musā tato; Avuttālambamiccāhu, parittādīsvavācato.
此为恶友或善友;所谓有情,即是诸蕴的相续。
通过同一性把握后,智者在此世间如此称呼。
Pāpakalyāṇamittoyaṃ, sattoti khandhasantati; Ekattena gahetvāna, voharantīdha paṇḍitā.
就像地等那样,即使单一一个补特伽罗,也不是因为什么所以从什么形成。
以邪见之事为依托,在存在中执取补特伽罗。
Pathavādi viyekopi, puggalo na yato tato; Kudiṭṭhivatthubhāvena, puggalaggahaṇaṃ bhave.
把这个放在所缘境的层面来看,就用“名言”等词句来说。
不存在的概念施设,这是智者们的说法。
Etaṃ visayato katvā, saṅkhādīhi padehi tu; Avijjamānapaññatti, iti taññūhi bhāsitā.
实有施设之所以成立,是因为它以色等为对象。
如果有人说“身”是施设,那就好好地听他说,如实听。
Paññatti vijjamānassa, rūpādivisayattato; Kāyaṃ paññatti ce suṭṭhu, vadato suṇa saccato.
声音确实是表象作用的变样,它属于两种真理。
因为能让人识别、了知,所以叫“施设”,这是智者们的说法。
Saviññattivikāro hi, saddo saccadvayassa tu; Paññāpanattā paññatti, iti taññūhi bhāsitā.
以现在等为所缘的辞辨析
关于智:若是如此,才成立,否则不成立。
Paccuppannādiālambaṃ, niruttipaṭisambhidā- Ñāṇassāti idañcevaṃ, sati yujjati nāññathā.
如果语声、所诠、概念等,对一切事物而言,
因为可以被施设,所以归入施设句。
Saddābhidheyyasaṅkhādi, iti ce sabbavatthunaṃ; Paññāpetabbato hoti, paññattipadasaṅgaho.
如果这样的话,那就应该宣说“一切施设法”。
这样一来,连施设本身也成了所施设的对象。
‘‘Sabbe paññattidhammā’’ti, desetabbaṃ tathā sati; Atha paññāpanassāpi, paññāpetabbavatthunaṃ.
如果有人问:为了让人明白这个区分,才这样作略说,那么——
不应以它单独作成施设之道的摄集。
Vibhāgaṃ ñāpanatthaṃ hi, tathuddeso katoti ce; Na kattabbaṃ visuṃ tena, paññattipathasaṅgahaṃ.
通过“施设”等四种方式,它被施设。
因为是由其他人来安立的,所以论师们这样说。
Paññāpiyattā catūhi, paññattādipadehi sā; Parehi paññāpanattā, iti ācariyābravuṃ.
据说,因为依色等而应被施设故。
依于不存在的所依而施设的,是第一。此后。
Rūpādayo upādāya, paññāpetabbato kira; Avijjamānopādāyapaññatti paṭhamā tato.
紧接耳识相续之后,由已获得的种类而有的。
由先前执取约定的意门之心。
Sotaviññāṇasantānānantaraṃ pattajātinā; Gahitapubbasaṅketamanodvārikacetasā.
人们依据所执取的对象,即众生、车等,进行安立。
就这样,那被称为名称施设,也被称作第二。
Paññāpenti gahitāya, yāya sattarathādayo; Iti sā nāmapaññatti, dutiyāti ca kittitā.
藉由声音,藉由了知各种名称,而了知含义。
正因为难以做到,前面那种方法才值得称赞。
Saddato aññanāmāvabodhenatthāvabodhanaṃ; Kicchasādhanato pubbanayo eva pasaṃsiyo.
彼为真实施设,如是乃非存在性;
以存在者为依据的不存在者,以及其相反者。
Sā vijjamānapaññatti, tathā avijjamānatā; Vijjamānena cāvijjamānā tabbiparītakā.
以不存在施设存在,以及与此相反者;
在这六种当中,第一种是慧等。
Avijjamānena vijjamānatabbiparītakā; Iccetā chabbidhā tāsu, paṭhamā matiādikā.
有情、有信者、人之勇猛者,
塞尼耶与意行;
就这样,这些应当被了知。
按次序,从第二项等开始。
Satto saddho narussāho, Seniyo manacetanā; Iccevametā viññeyyā, Kamato dutiyādikā.
这样从特征上认清之后,
两种真理互不混淆
不过,日常的称呼还是得用。
智者不会随随便便就那样做。
Evaṃ lakkhaṇato ñatvā, Saccadvayamasaṅkaraṃ; Kātabbo pana vohāro, Viññūhi na yathā tathāti.
这就是在“谛的概要”中,名为“涅槃施设之阐明”的部分。
Iti saccasaṅkhepe nibbānapaññattiparidīpano nāma