第18章
Aṭṭhārasamo paricchedo
18. 关于色相的讨论
18. Sarūpakathā
五十五种名法是以五种方式被开示的。
现在要讲的是二十八种色。
Tepaññāsa paniccevaṃ, nāmadhammā pakāsitā; Aṭṭhavīsavidhaṃ dāni, rūpaṃ nāma kathīyati.
地界、水界、火界和风界,这四种。
眼、耳、鼻、舌,还有身,这就是五种。
Pathavāpo ca tejo ca, vāyo ceti catubbidho; Cakkhusotaghānajivhā, kāyoti pana pañca ca.
色、声、香、味,以及另外四种;
女根和男根这一对,以及命根和心色。
Rūpasaddagandharasā, cattāro ca athāparaṃ; Itthipumbhāvayugaḷaṃ, jīvitaṃ hadayampi ca.
身表与语表,这两者。
色的空界,以及它的轻快性、柔软性。
Kāyaviññatti cevātha, vacīviññatti ca dvayaṃ; Ākāsadhātu rūpassa, lahutā mudutā tassa.
适业性、积集、相续,还有老性;
无常性以及段食,从一切方面来说。
Kammaññatā upacayo, santati jaratā pana; Aniccatā ca kabaḷīkārāhāroti sabbathā.
这个色法从自性来说有二十八种。
要按它的特征差别,把它的自性分辨清楚。
Aṭṭhavīsavidhaṃ hoti, rūpametaṃ sarūpato; Tassa lakkhaṇabhedena, sabhāvañca vibhāvaye.
地界则以坚硬为特相,作用是支撑。
水界以流动为特征,以黏结为作用。
Sandhāraṇaṃ tu pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā; Ābandhanamāpodhātu, āpaggharaṇalakkhaṇā.
660第660段没有可翻译的巴利文内容。
660.
火界以热为特征,作用是使成熟。
具有推动性质的风界以支撑为特征。
Paripācanatā tejodhātu uṇhattalakkhaṇā; Samudīraṇatā vāyodhātu vitthambhalakkhaṇā.
即使于一切处皆相分离,其特相亦不混杂。
在各自状态中,由增盛的种种成分所标记。
Sabbatthāvinibhuttāpi, asammissakalakkhaṇā; Taṃtaṃbhāvasamussannasambhāresupalakkhitā.
互相支持,是其余色的所依。
四大种在诸聚中,以四种方式生起。
Aññamaññenupatthaddhā, sesarūpassa nissayā; Catudhevaṃ kalāpesu, mahābhūtā pavattare.
眼睛在组成成分所成的眼中,被七层眼膜覆盖着;
在黑色圆环的正中间,被称为“净色”。
Cakkhu sambhāracakkhumhi, sattakkhipaṭalocite; Kaṇhamaṇḍalamajjhamhi, pasādoti pavuccati.
依靠眼净,他观察色境;
这净色既微小又细微,就像虱子的头一样。
Yena cakkhupasādena, rūpāni anupassati; Parittaṃ sukhumañcetaṃ, ūkāsirasamūpamaṃ.
耳朵在耳孔内部,
同样地,铜色毛发遍布。
如指套之形状,
Sotaṃ sotabilassanto, Tambalomācite tathā; Aṅgulivedhanākāre,
所谓净色,即是被说明者。
Pasādoti pakāsito.
鼻在像山羊足迹内侧的地方,安住在鼻腔中。
舌净色位于舌头的正中间,形状像青莲花。
Anto ajapadaṭṭhāne, ghānaṃ ghānabile ṭhitaṃ; Jivhā jivhāya majjhamhi, uppalākārasannibhe.
就这样,四种各自安立在各自的地方;
属于执受的身净色,以及一切(净色),都按顺序如此说明。
Iccevaṃ pana cattāro, taṃtaṃdesavavatthitā; Kāyappasādopādinne, sabbaketi yathākkamaṃ.
或者是那些适合承受色等冲击的诸界,各自按其相应的情况。
或者,只是那些以想要看见等为起因的业所成的。
Rūpādyābhighātārahabhūtānaṃ vā yathārahaṃ; Daṭṭhukāmanidānādikammabhūtānameva vā.
净色以明净为特相,它依靠四大种;
又被形容为像棉絮片和油脂混在一起的样子。
Pasādalakkhaṇā bhūtarūpānaṃ bhūtanissitā; Kappāsapaṭalasnehasannibhāti ca vaṇṇitā.
五种保护生命的方式,也都离不开色法等诸法的围绕。
就像女儿或儿子一样,在种种群体之间生存活动。
Pañcāpi jīvitārakkhā, rūpādiparivāritā; Dhītarāva kumārāva, kalāpantaravuttino.
色是众生的光明,声同样是他们的响音;
气味在那里就是嗅闻的对象,味道则是可尝性。
Rūpaṃ nibhāso bhūtānaṃ, saddo nigghosanaṃ tathā; Gandho ca gandhanaṃ tattha, raso ca rasanīyatā.
触所缘即排除水界的三大种。
声音在这里是不确定的,其余那些与它俱存的法也是不确定的。
Bhūtattayañca phoṭṭhabbaṃ, āpodhātuvivajjitaṃ; Saddo aniyato tattha, tadaññe sahavuttino.
而眼等根,则依次以撞击为特相。
这五种,被认为是五识心路的所缘境。
Cakkhādipaṭihananalakkhaṇā tu yathākkamaṃ; Pañceva pañcaviññāṇavīthiyā visayā matā.
女根即是女性性,则被称为女性状态;
男子性就是那种状态,名为男根。
Itthindriyaṃ panitthittaṃ, itthibhāvoti desito; Purisattaṃ tathābhāvo, purisindriya nāmako.
而这两者,在有执取的身体中处处都能找到。
它既与其他色聚相分离,又存在于相异的相续之中。
Taṃ dvayaṃ panupādinne, kāye sabbattha labbhati; Kalāpantarabhinnañca, bhinnasantānavatti ca.
以随护业所生诸色为特相。
命根色,就是所说的寿。
Rūpānaṃ kammajātānaṃ, anupālanalakkhaṇaṃ; Jīvitindriyarūpanti, āyu nāma pavuccati.
对于意界和意识界,也同样如此。
以依止为特相、依于心脏的依处色。
Manodhātuyā ca tathā, manoviññāṇadhātuyā; Nissayalakkhaṇaṃ vatthurūpaṃ hadayanissitaṃ.
在心脏中央,那半捧之量的血液中;
依靠四大种色而运作,就像眼等诸根一样。
Majjhe hadayakosamhi, aḍḍhappasatalohite; Bhūtarūpamupādāya, cakkhādi viya vattati.
空界以划分诸色为特相。
这被称为各种色聚的界限。
Ākāsadhātu rūpānaṃ, paricchedakalakkhaṇā; Taṃtaṃrūpakalāpānaṃ, pariyantoti vuccati.
心是俱生色法在身体行走等动作中的缘。
而支撑、维持和移动的缘,则是(心)。
Cittaṃ sahajarūpānaṃ, kāyassa gamanādisu; Santhambhanasandhāraṇacalanassa tu paccayo.
这是风界的变化,名叫身表。
不过,有些人说,是以风界为主的诸大种。
Vāyodhātuvikāroyaṃ , kāyaviññattināmako; Vāyodhātādhikānaṃ tu, bhūtānamiti kecanā.
同样地,对于由心所生起的语声的发出而言,
对于已被执取的色身之触,它则是缘。
Tathā cittasamuṭṭhino, vacīghosappavattiyaṃ; Upādinnarūpakāyaghaṭṭanassa tu paccayo.
这是地界的变动,名叫语表。
不过,有些人说,这是指以地界为主的诸大种。
Pathavīdhātuvikāroyaṃ, vacīviññattināmako; Pathavīdhātādhikānaṃ tu, bhūtānamiti kecanā.
这两种也依次是身业门与语业门。
它们则是以撞击为因所产生变化的行相为特征。
Dvepi kāyavacīkammadvārabhūtā yathākkamaṃ; Te pana ghaṭṭanāhetu-vikārākāralakkhaṇā.
通过身体和语言,把心里所想表达出来,这就叫“令知”。
自己也能被了知,所以被称为“表”。
Viññāpetīti kāyena, vācāya ca vicintitaṃ; Sayañca viññāyatīti, viññattīti pakittitā.
诸色的轻性,以不迟钝为特征;
诸色的柔软性,以柔和的状态为特征。
Lahutā pana rūpānaṃ, adandhākāralakkhaṇā; Mudutāpi ca rūpānaṃ, maddavākāralakkhaṇā.
色的适业性,以能胜任工作的相为特征;
粗重、僵硬、不堪能,依次是(轻性、柔软性、适业性的)对立面。
Kammaññatā ca rūpānaṃ, yoggatākāralakkhaṇā; Gāravathaddhatā yoggapaṭipakkhā yathākkamaṃ.
得到了适宜的时节和饮食,以及心的圆满成就,
当色生起时,它是轻快的、柔软的、而且适合运作的。
Sappāyamutumāhāraṃ, labhitvā cittasampadaṃ; Lahū mudu ca kammaññaṃ, yadā rūpaṃ pavattati.
同样生起的色法,其生起方式的差别。
这轻快性等三者,在当时也应是俱起(同转)的。
Tathāpavattarūpassa, pavattākārabheditaṃ; Lahutādittayampetaṃ, sahavutti tadā bhave.
适合用来证悟,并且能帮助修行。
具有形相的色法成就,正是大仙所安立的。
Sappāyaṃ paṭivedhāya, paṭipattupakāritā; Sākārā rūpasampatti, paññattāva mahesinā.
色的积集,叫做色的积聚,它的特征是色的累积。
色的相续,已被阐明为具有生起的特征。
Rūpassopacayo nāma, rūpassācayalakkhaṇo; Pavattilakkhaṇā rūpasantatīti pakāsitā.
通过积集起来的色,它在那上层的色上生起。
瑜伽行者通过观察积集的形态,执取“生”。
Rūpamācayarūpena, jāyaticcuparūpari; Pekkhatopacayākārā, jāti gayhati yogino.
以不断相续的方式,它生起,所以是观察者。
那时,他的生就以这种相续的方式被执取。
Anuppabandhākārena, jāyatīti sapekkhato; Tadāyaṃ santatākārā, jāti gayhati tassa tu.
就这样,按照作意方式的区别,生色被分成了两种。
以自我执取为状态而生起,或者仅仅生起。
Evamābhogabhedena , jātirūpaṃ dvidhā kataṃ; Attūpaladdhibhāvena, jāyantaṃ vātha kevalaṃ.
色通过填满空虚之处而积聚。
由于不存在,又为了新的存在而持续运转,这就是相续。
Rūpaṃ vivittokāsassa, pūrakaṭṭhena cīyati; Abhāvā punabhāvāya, pavattaṃ santatīti ca.
就这样,按照形态的差别,他是一切殊胜形态的源泉。
生色被作成了两种,是生色的光辉者。
Evamākārabhedāva, sabbākāravarākaro; Jātirūpaṃ dvidhākāsi, jātirūpavirocano.
色法的老性,就是它们新性的衰退、成熟的特征;
无常达到终点,它的特征是坏灭。
Jaratā navatāhāyā, rūpānaṃ pākalakkhaṇā; Aniccatanti mappatti, paribhijjanalakkhaṇā.
所以,相色有三种,而它们分属不同时分。
在自性的色法当中,被各自当时的时间所标记。
Iti lakkhaṇarūpaṃ tu, tividhaṃ bhinnakālikaṃ; Sabhāvarūpadhammesu, taṃtaṃkālopalakkhitaṃ.
通过它,色在每一个刹那中以变坏的形态被认知。
为了观慧的理趣,如来这样说了它。
Yena lakkhīyati rūpaṃ, bhinnākāraṃ khaṇe khaṇe; Vipassanānayatthāya, tamiccāha tathāgato.
段食,
以可资维持的营养精素为特相。
与诸根俱生起的食
色身的守护者。
Kabaḷīkāro āhāro, Yāpetabbojalakkhaṇo; Āhāro sendriyajāto, Rūpakāyānupālako.
就这样,具有界定、具有变易、具有自相;
为了通达无功用,由具足悲悯的如如者。
Iccevaṃ saparicchedā, savikārā salakkhaṇā; Akiccapaṭivedhāya, dayāpannena tādinā.
在各处,按照相应的方式,已经宣说、已经阐明。
色法以自己的自性来说,总共二十八种。
Tattha tattha yathāyogaṃ, desitāti pakāsitā; Rūpadhammā sarūpena, aṭṭhavīsati sabbathā.
然而,将那里的积集与相续作成一生
应指明二十七种色是存在的。
Katvāna jātimekaṃ tu, tatthopacayasantatiṃ; Sattavīsati rūpāni, bhavantīti viniddise.
不过,把触所缘当成三大种,也就成了二十六种。
把两种生的触合起来取,就是二十五种。
Bhūtattayaṃ tu phoṭṭhabbaṃ, katvā chabbīsadhāpi ca; Ubhayaṃ jātiphoṭṭhabbaṃ, gahetvā pañcavīsati.
智者应该这样清楚地分辨色法:
具有色形的、名目概要的,以及自性和自相的。
Rūpadhammānamiccevaṃ , vibhāveyya visārado; Sarūpaṃ nāmasaṅkhepaṃ, sabhāvañca salakkhaṇanti.